Księga komturstwa gdańskiego (1985), OCR

ISBN: 83-01-05459-X

Similar

O Kreml i Smoleńszczyznę. Polityka Rzeczypospolitej wobec Moskwy w latach 1607-1612

Itinerarium króla Zygmunta III 1587-1632

O Piaście i piaście

Smoleńsk 1609-1611

Text

3iblioteka
}łówna
JMK Toruń
o tl1 J !J-;
/'10
Out. 'N,
04 3; /ł;O
TOWARZYSTWO NAUKOWE W TORUNIU
FONTES 70
KSIĘGA
KOMTURSTWA GDAŃSKIEGO
wpdałp
KAROLA CIESIELSKA
IRENA JANOSZ-BISKUPOW A

WARSZAWA - POZNAŃ - TORUŃ 1985
P AŃSTWOWE WYDAWNICTWO NAUKOWE

-
n,...ł4)O
-

KSIĘG A
KOMTURSTW A GDAŃSKIEGO

SOCIETAS SCIENTIARUM TORUNENSIS
FONTES 70
,
,
LIBER
COMMENDARIAE GEDANENSIS
Editionem curaverunt
I
CAROLA CIESIELSKA ET IRENA JANOSZ-BISKUPOW A
to
;
I
f
V ARSOVIAE - POSNANIAE - TORUNIl 1985

,
(
r-

.
f
o
l
s, 1-00 (#fI
TOWARZYSTWO NAUKOWE W TORUNIU
FO'TES 70
KSIĘGA
KOMTURSTWA GDAŃSKIEGO
wydały
KAROLA CIESIELSKA
IRENA JANOSZ-BISKUPOW A

WARSZAWA - POZNAŃ - TORUŃ 1985
PAŃSTWOWE WYDAWNICTWO NAUKOWE
f

REDAKTOR NACZELNY WYDAWNICTW TNT
Artur Hutnikiewicz
KOMITET REDAKCYJNY
Przewodniczący: Zenon Hubert Nowak
, )
CZLONKOW,IE
Stefan Cackowski, Ryszard Kozlowski
WYDANO Z POMOCĄ FINANSOWĄ
POLSKIEJ AKADEMII NAUK
PRINTED IN POJ;.AND
ISBN 83-01-05459-X
ISSN 0082-5506
C17135-
.IILleTIIA
uNłW!ISYTK:IA
. T..uH"
PAJ.II'STWOWE WYDAWNICTWO NAUKOWE
ODDZIAL W POZNANIU, 1985
i
Wydanie I. Nakład 620+80 egz.
Ark. wyd. 26,5. Ark. druk. 24,5.
Papier druk. sat. kI. IV 70 g, 70X100.
Podpisano do druku we wrześniu 1985 r.
DruK ukończono w pażdziemiku 1985 r.
Zam. 212. H-16.
Cena zł 420,-
ZAKŁADY GRAFICZNE W TORUNIU
6: ol ł:3 Yr"
t. PO;J(hJ

SPIS TRESCI
Wstęp
Wykaz skrótów
Regesty
Tekst źródłowy
1. Przywileje
II. Kontrakty
III. Różn-e
IV. Czynsze i świadczenia
V. Powinności wojskowe
Wykaz chronologicmy.wpisów
Indeks osób i nazw "geograficznych
Indeks rzeczowy
Streszczenie w języku niemieckim
VI
XXIV
XXV
1
163
189
201
229
241
246
283
342

I
'-

WSTĘP
.
Przedmiatern publikacji jest "Księga kamturstwa gdańskiego." (Danzi-
ger Komtureibuch) pochodząca z przełomu XIV i XV w. i przechawy-
wana w zasobie Archiwum Państwawega w Gdansku pod sygnaturą 300,
81, nr 1. Inicjatorem wydania jej drukiem był prof. dr Gerard Labuda,
który kilkanaście 1at temu 'Sparządził ICZęŚĆ odpisów. Odpisy te, przekaza-
ne obecnym wydawczyniom, zostały częściowa wykoczystane przy spo,
rządzaniu brulionu źródła. .
C h a rak t e r y s t Y k a "K s i ę g i". "Księga kamturstwa gdańskiego."
jest jedną z wielu ksiąg gaspodarczych prawadzonych przez administra-
cję Zakanu począwszy ad schyłku XIV w. t Mamy tu na myśli p'rzede
wszystkim kapiariusze przywilejów ara z tzw. księgi kamturstw. Paczą-
tek dała kamturstwa elbląskie, które w 1393 r., za czasów kamtura Zyg-
fryda Walpota von Bassenheim, załażyła księgę przywilejów. SIadem
Elbląga paszły wkrótce inne kamturstwa. W ten sposób pawstały nie-
zwykle cenne dzisiaj księgi, 'Obejmujące znakamitą większaść przywile-
jów, nadań, kantraktów i innych dokumentów da tyczących miast i wsi
zakannega państwa. Księgi te, a,ściślej kapiariusze, były - jak stwier-
dził K. Kasiske w swajej pracy a asadnictwie Pamarza w średniawie-
czu I _ wielkim przedsięwzięciem administracji Zakanu. Przedsięwzię-
ciem, które ułatwiała razeznanie w stanie pasiadania araz wielkaści i ra-
dzajach świadczeń należnych Zakanawi, a 'Obecnie daje nauce mażliwaść
paznania ówczesnych stasU'nków spałeczna-gaspodarczych i ustrajawych
państwa krzyżackiego..
O "Księdze" w systemie kancelarii kamturstwa trudna coś powie-
dzieć, gdyż kancelaria krzyżacka niestety nie daczekała się datąd nauka-
wega apracawania, i ta zarówna kancelaria wielkich mistrzów, wysakich
urzędników krzyżackich, jak i samych kamturstw. Pewne szczegóławe
t Das Grosse Zinsbuch des Deutschen Rttterordens, hrsg. P. G. T h i e l e n,
Marburg 1958. We wstępie (s. XVIII-XXI) wydawca podaje zestawienie ksiąg
czynszowych i gospodarczych administracji zakonu krzyżackiego.
I K. K a s i s k e, Das deutsche Siedelwerk des Mittelalters in pommerellen,
Konigsberg 1938, s. 12.
VII
...

.
problemy omawiali w swoich artykułach M. Hein', B. Schmid ł, K. Forst-
reuter ., E. Weise e i R. Grieser 7. W ostatniej pracy P. Thielena, poświę-
conej administracji państwa zakol1lI1ego', kancelaria została pominięta,
co słusznie wytknął autorowi w recenzji F. Gauen 9. Problem ten, wyma-
gający szczegółowych badań wykraczających poza ramy tego wydawni-
ctwa, winien zostać opmcowany oddzielni'e i całościowo.
Stosunkowo najwięcej miejsca tym zagadnieniom poświęcił K. Ka-
siske w cytowanej wyżej pracy o osadnictwie 10. Na jego też wynikach tutaj
w znacznej mierze się opieramy. Zdaniem jego, do sporządzania odpisów
posłużyły, przynajmniej w jednym znanym przYpadku komturstwa mal-
borskiego, oryginalne dokumenty, które w tym celu ściągnięte zostały od
ich posiadaczy. K. Kasiske wątpi, aby w podobny sposób udało się zebrać
dokumenty we wszystkich komturstwach, nie wysuwa jednakże żadnych
przypuszczeń co do innych możliwości wykonania odpisów.
Kopiariusze sporządzane były z reguły w dwóch egzemplarzach, je-
den dla kancelarii wielkiego mistrza, drugi dla komturstwa. Dokumenty
wpisywano do nich w zasadzie w kolejności okręgów administracyjnych
(Gebiet). Egzemplarz należący do komturstwa wykorzystywany był do
jego wewnętrznych potrzeb i często uzupełniany w latach następnych.
Dopisywano do niego zaróWlno nowe przywileje, jak i wszelkie zmiany,
które zachodziły w sta,nie posiadania i uprawnieniach poszczególnych
miast i posiadłości ziemskich, a także innego rodzaju przywileje, jak np.
na prowadzenie karczem, młynów, oprócz tego zwolnienia od świadczeń,
obniżenia czynszów, ich wykazy itp. W ten sposób pierwotne kopiariusze
przywilejów przekształcały się w ogólne księgi komturstw 11.
Taki złożony charakter ma publikowana tu "Księga". Powstała nie-
wątpliwie jako kopiariusz przywilejów wydanych dla miast i wsi kom-
turstwa. Wnet jednak zaczęto do niej wpisywać nowo wydawane przy-
wileje oraz inne dokumenty dotyczące oreślonych miejscowości, a także
· M. H e i n, Die Ordenskanzleien in Preussen 1310-1324, Altpreussische For-
schungen, 9, 1932, s. 9-21.
ł B. S c h m i d, Kanzlei und Archiv in der Marienburg, Mitteilungen des Ve-
reins fUr die Geschichte von Ost- und Westpreussen, 18, 1943, s. 9-21.
· K. F o r s t r e u t e r, Zur Frage der Registerfilhrung in den Zentralen der
Deutschordenskanzleien, Archivalische Zeitschrift, 52, 1956, s. 49-61.
I E. We i s e, Das Urkundenwesen der Bischofe von Sam land, Altpreussische
Monatsschrift, 59, 1922, s. 1-48, 157-209.
7 R. G r i e s e r, Das iilteste Register der Hochmeisterkanzlei des Deutschen
Ordens, Mitteilungen des Oesterreichischen Instituts fUr Geschichtforschung, 44,
1930.
8 P. T h i e l e n, Die Verwaltung des Ordensstaates Preussen, vo.rnehmlich im
15. Jahrhundert, Koln-Graz 1959.
B F. G a u e n (recenzja), Preussenland, V Jg, 5, 1967, s. 12-13.
10 Por. przyp. 2. .
11 Charakter kopiariusza przywilejów zachowała księga człuchowska - Hand-
festen der Komturet Schlochau, hrsg. P. P a n s k e, Danzig 1921, por. też tegoż
wydawcy Urkunden der Komturei Tuchel. Handfesten ulld Zinsbuch, Danzig 1911.
l
VIII

'1M
....
,
, ,; :,..,..; ...;t; ",,,,,,,,,-,"... f';';'..,;:;,': . ... ;,:,.",
, .. I -' ""'_' / '
.r .(......1-.. ".:,: "1 ,.:.. I '::Ju.L-r"_'.4...... -ł-'.. . ","!',
04.'-- /.....,-\... ''-'"JJ'H.,l-' I ''' \.....,..: ..tL .'Mi" ',' :'i
{ .. fi .....' ".... ) '1 '1:-"' 7 ' .l.... \.,il- tz,..J_. ".... 'v,/iL -ł., ,,;,
/ ( .' \ -ł '1.' "
- ',,",,:/--, J'--" .u J! '\"1 - u. i1.. J/-' .,.. ---1 - ..:. -"
.;; " 1 , .., T.'.... .... ... /.':h ,J . .. .'11 ..;., "'Y y"
J t .... t. "..., -\.... I ., \..,,'.... L . ło / .11. ,' J fi '....... '
A- , . ....--'.......... 1ł- 7JIr. 'L'
't_ ..,.vI, loJ 1 /.:.'J'" ...1.1/''-''''/..;)'' 1..L.;.. 'I','
. "1f+'" J { '" /''''-/ -.. \....t T I ./.... ..t_.... "';.. l:', I'
..t.. .,...... ..,-' ,1-.. /..,-/,," ,...., .l. ...,...,::/.." 1-4.1 "
"'" /J->' ' -.4l.{-... f..t .\.,..,-IJ,/f-'.' '1'"' /.'" .
_-t,_-.. ,-.L..."...:.. 1.../..... ,.-.... ',-'c. ...i 1 ,..::" -:1"""", "".J '_.
1.1....l'.f-..{.,....} · ,.,'._.', r.l..,-;--'" _\.:1.',,,,/ ,",
-s- ..,.v..........1 -::.-- - l.-... '....1 'c u;%J/',-{_.:, -'7.,.
'.. l I." " , -., 1../,-,,, ____,\, .\....., /: 1../,.1'/..... .
'j":" / { I L -, i' , .
"".... .......T' .,-... .t f/ł"' /1 l .J....,../. \...., -./-o.-*1",,,,!' \?
1;"1/:-'" ;r......J,1-! ,ł.u '1-' ,,,.t l' /fy1- 'tt.......,l. >., ł.
'I:....IH-n. ;'"L.\':" L-.. ..::...L.'.'..yry'.:r......'.;-4. ,
<:?'!r../L",. \,../1 -!7 L · -. " · ,.J,I,'"L.l,..{-".. .y1. .{
" 1/ .'
.,::;;>...-.., . -.. ) .../-: !.J .. ..,,, -r.'4... ..o.. '_" , r,.f.
e,;:;... .... ....;;y./ \,.", J'./.I..- I../.. l...._.. ,:",
"'-'" / .,/1:-...\1..11.,/- ""L- <>-lA-- ..L.... ...,L- ""*
"...-' r/ -... .'-. ... --1-- .I'-.}; I f' .: ,!-,....L.. ,t'
""h' I.l "";,/I ...". [.II.. -ł1 ) ...::.. \
.t\"' 1=-,' .......,., ,...... ..l.!."/7 " l__"Ił:;;' ;
..:..,/:.,--.., \...., ,.11,.1-:.; 1-. ó-:.. IJ ...,.t
"':"/}'/1'/- :r/''.' ""'::;'-- I /1t- ' q
,/f J'" t. 't.", ,,"Jl.. ..L...... /, . 171'"' ...
4'L ".... ,...(';;- l\_.... .., :.ł ""':..t: 1"1'''''' '-.,... . :
"-11.:.. 11;''''_''\..' "'" .t-'"\t'i1.........;,., .'
t L.... ... l, oj :'-w ,;-: '- "," 'J ' t
,., I.r' .r" / '. ." \lo....' . .p. \_
J;}. "'.... .l" i..: , . ."':: ':':"''' "to. ..ł..t.. ..
... ,...., .., .... ::- l..... ..,... Q..
t' '.t'1.' ff _ ..: . . J
..,... . .", . _ .'t" .....,
--
"l
,.
.'
... '-"u.. tfW
&,".1 "..,.
-..:..,.",,," ,. ....
'.if
.,.....\..'L,.ł.,.,J
.> .
1. Przywilej dla wsi Trzcinisko z 1354 r

związane z gospodarką komturstwa, jak kontrakty kupna-sprzedaży czyn-
szów, wykazy czynszów należnych Zakonowi, spisy powinności wojsko-
wych i inne. Dziś trudno ustalić, kiedy i na- podstawie czego dokonywano
tych dość różnorodnych wpisów, gdyż nie pozwala na to obecny stan
"Księgi" (o tym niżej) oraz lJ1asza wiedza o kancelarii komturstwa.
Data powstahia "Księgi" .nie jest znana. Ze wzmianki znajdującej się
w dokumencie ławy Starego Miasta Gdańska z 22 lipca 1404 r. tl
wynika, że w tym czasie "Księga" już istniała. Czas jej powstania można
jeszcze cofnąć, ale o ile?
Przywilej dla Mąkocina (nr 63) z 21 stycznia 1401 r., wpisany na
stronie 65, -nie datuje "Księgi" w takim stopniu, jak to twierdził K. Ka-
siske. Wpisu, jak wskazuje pismo, dokonał główny - jeśli tak można
powiedzieć - kopista (ręka V) na ostatniej karcie składki zawierającj
wpisy dokonane przez jednorazowego kopistę. Są to kopie dokumentów
dotyczących Urzędu Leśnego, sporządzone, sądząc z pisma naj prawdo-
podobniej poza kancelarią komturstwa. Natomiast dokument Mąkocina,
wpisany na ostatniej karcie tej składki, i do tego ręką "głównego" kopi-
sty, mógł trafić tam zarówno bezpośrednio po wydaniu dokumentu,
a więc w początkach 1401 r., jak i nawet ZII1aC'znie póżniej. Istotniejsze
wydają się tutaj znajdujące się na tej składce kopie trzech dokumentów
z 1399 r. Pierwszy, z 23 maja, na stronach 52-53, dwa pozostałe,
z 7 czerwca, ,na stronach 54 i 55. Są to dokumenty znajpóźniejszymi
datami. Z tego wynika prosty wniosek, że odpisy przywilejów, wpisanych
jednorazowo na tej składce, sporządzone zostały po 7 czerwca 1399 r.
Zakładając, że "główny" kopista wpisał przywilej dla Mąkocina na osta-
tniej karcie tej składki świadomie (Mąkocin, podobnie jak pozostałe
miejscowości, których przywileje znajdują się na składce, należał do
Urzędu Leśnego) i wkrótce po wystawieniu dokumentu, moglibyśmy
przyjąć, iż ta część "Księgi" powstała między 1399 a 1401 r. Oczywiście,
że księga tych rozmiarów, co tu omawiana, nie mogła powstać w krótkim
czasie. Dlatego sprawa ustalenia daty post quem p()Z()Staje nadral otwarta.
W chwili obecnej można przyjąć, Żie spisywanie jej rozpoczęto w ostat-
ni'ch lart:alch XIV w. ta Prowadzona 'była 'Sukcesywnie do 1453 r.
W "Księdze" wyodrębnić można, z grubsza biorąc, dwie części.
Pierwszą, spisaną dość jednolicie i zapewne jednym ciągiem, stanowią
przywileje wpisane w usystematyzowanych grupach na stronach:
19- 44 - miasto Gdańsk, dobra ,służebne okręgów sulmińskiego,
puckiego i l mirachowskiego
44- 65 - wsie czynszowe Urzędu Leśnego
104-115 - wsie okręgu sulmińskiego
140-143 - wsie okręgu mirachowskiego
144-178 - wsie okręgu lęborskiego.
11 Por. nr 132.
IJI K. K a s i s k e, OIJ. cit., s. 14.
x

ft";' ., - ,....-',-- -oo:ro :;
-..... ..-... /, ?h j ł-' --.. 1 1
lł.f. 1 _,
." ,
, ( i,,,...... '" l ' ........!.. . f,'-r Hl ' -i'" .'i..." , f f'A"'" "":"';;t-c.. li..8
-. \ .-} C..,;,....,.......:.... *-. """ ...!J;: <."-..,, ...." "-c.;
l)'\".-ł;:.4 p.1'" ;'."6;"'''' ('. iii.. . -ł.,<Ał s.....,(l '!"1 -r:-; .
.4:\ f(r;"'I:.. ,-:łt:' ,q f..ft."M ł<: ij. ,'1-' ,... (ł.., ' ......"" '""'..
,.. ..1&, ... . , '''''''' - ».; Bo. &ni. t ",,-. ..... _O"
t\II'C ! ""'.' _..'kl'\. . ł-to;I '. (). n
. { . (\Ii ">ł a.h"c. f'tY'tW '*ł-- ...u...- te toł.,.... ' . . '.... '*"-ł' 6-
.(.JJ' <t. ,., , >1.., '" ... 0-. '] _n
lo, [" . ' ....., ".W.... .........9 lllJ.: ,.. -cf1t.. ,...' .", $......n.;....
.\ ,- 't".,....., ,...... 1/ , I
.j! :"1'." f"" ]...... &. .....o..r r' .,. -'--łr-'
. ,1:;': f ;Jf" Co., t: ,"',.... :i.>"-<1 9 a. --9.t,p Fn=n ''''''"!'cr-tTh.., ł
<; 'JI/..&" ... '"' .,. 11'.........r-. -r".&-..., 'ł"'Ił ... .G.W" , .
''1\'" 1"...8 ...,,1, , -6< w db. "ł- Td ł,......., ."..r r....>er,jW« ł,4i:;)
1\ I.,- l?"f"f {,....W '1'" t'''41'' (;....., ..., T ' r __ Qt..f r:...s
ol.; . ;,..,.J.... \if"1'hlł .łf &. U'-tf "j'ł"' -;'"1t' .51.... f-: ....."{.
.... &'...F
. . " l at ..f'...-vi'''' cGł-' \ 1'..a.. ,...&:;". ,......, Jl,">o< " w,ł.....' 104G..
". I. (" -'j u- ,
7 '..-f "(al' '1'''''''' ..m: f\'o.<: ...,łXM &.. ,ł-., Go. 'f"44Y1 f"'-
e f N" F'J <JI''' ...... ''''''f....tr "..ał ,-...,..cv CftW"
....:, '¥' 8.ua (tw"R. p... (tU' r:;" IV" , a., C.....a...: \1-8
" s......$) 1t. "..., {\",:,(fO),,.
,./rP s; C.g G..łr.n, n."1 q.... iAA..w , -., S-IJ &.r- 9-8. N.$ Q... _Cit.- .
4-- 1/. , a L"_O /'! : "r...... ') 6ndr _ o -7
l .& cnff' l""1 -\(.. "..,- . e.,u-r . -,,.
,<" S · ... "'t,<. -- &.. ,....., ..,,.r ,.,." -a ,.....
. I)\...łł.. I 8i fW't" ,\14/-a P! łr'<- ....,9 h,.łP.
"S(. 9..... Itr ... h. 11-1r:1(; r ,ł. Ber """'1'"..........,....
9. 1Y\.ł4)..ł": \i .-ł o( :....8 . 9C1'. fi,i m+'
\-=t B..., rł':f "",i' r"'ff' l}t- 4 +1df1t"- *! fh-c--.,., NMi
rCU'7 I i\1oU\ f i1......4o\,,6't (" ł--.,., &... (ł.....,....".., I
..1.,Jt .. 1: r-" ł.:..,' '1'f? '1 Pf 1 rt ,
\' :.ł rG&1 f"i"f(\- flOt , f,...G., O:.. 'l\l_..... ł-a...., ;J ,
'I . --}('\ .:\ _ ' (
il f.:"'''''' vo r".f . ...Q, .'\....... -&t\- .j"' o-s.,.
i/; s...('" "'if"- ''"4<> ..!. - . <1.<:) ',..,.c- ł...- r .. I
,.
.
. Y na Żmudź w 1405 r.
2. Przyg-otowaOla do wypraw
'"
,

Część ta stanowi rdzeń, odpowiadający pierwotnej koncepcji "Księgi".
Część druga to wpisy i uzupełnienia późniejsze, nie mające swojego
odpowiednika w egzemplarzu królewieckim wielkiego mistrza (o czym
niżej). Największą, w miarę zwartą grupę stanowią tu kopie kontraktów
kupna czynszów przez Szpital Św. Ducha w Gdańsku (s. 69-100) oraz
zestawi€'na powinności wojskowych i wykazy czynszów. Te ostatnie
są, między innymi wskutek wadliwej oprawy "Księgi", rozproszone -
s. 107-108, 110-112, 122, 125-127, 129-138, 189-190, 198-212, 216-
-218, 250-251, 254-263, 265-267. Pozostałe wpisy, w większości na
kartach innego formatu niż "Księga", a więc dołączone do niej później,
zawierają zarówno przywileje jak i dokumenty innej treści - np. s. 1-
-18 i inne pojedyncze karty 14. Wyszły one spod pióra różnych, przy-
godnych pisarzy. Z tego, zastrzegając potrzebę dalszych, szczegółowych
badań, można wysnuć przypuszczenie, iż odpisy te powstały poza kance-
larią komturstwa.
Podobnie jak inne księgi przywilejów, tak i księga przywilejów kom-
turstwa gdańskiego sporządzona została w dwóch egzemplarzach. Egzem-
plarz z kancelarii wielkiego mistrza, przechowywany przed astatnią waj-
ną w Archiwum Królewieckim, obecnie w Geheimes Staatsarchiv Berlin-
-Dahlem, Stiftung' des Preussischen Kulturbesitz, dział Ordensfalianten,
pad dawną sygnaturą OF 91a i b, składa się z dwóch razem aprawnych
ksiąg i nosi tytuł: "Handvesten der stedte und gepite Elbing. Dantzig.
Holland. Liebstad. Marungen. Orttelspurg". Przywileje z terenu kamtur-
stwa gdańskiego wpisane zastały do abu tomów: OF 91a na kartach
109-122 i 91b na kartach 1-46. Wpisów dokonano w tej kolejności:
91a k. 109-122 - miasta Gdańsk i dobra okręgu sulmińskiegO'
91b k. 1- 11 - wsie czynszowe Urzędu Leśnego
12- 14 - wsie akręgu mirachawskiego
15- 23 - wsie akręgu lębarskiego
26- 35 - miasto Lębark i wsie czynszowe okręgu lębor-
- skiegO'
38- 46 - miasto Puck i wsie czynszowe okręgu puckiego.
Księga królewiecka, zdaniem K. KasiskegO', jest starsza od gdańskiej
i prawdapodabnie pasłużyła pisarzawi tej ostatniej jaka padstawa da
sporządzenia odpisów.
, W Y kar z y s t a .n i e "K s i ę g i". "Księga komturstwa gdańskiegO'''
wykarzystywana już była przez badaczy niemieckich i palskich. Stanowi-
ła ona padstawę wspamnianej pracy K. Kasiskego o osadnictwie pamor-
skim 1&. Część tekstów opublikowana została w Freussisches Urkunden-
buch w postaci pełnych odpisów lub regestów 18;. materiały dotyczące
Ił Por. niżej opis Księgi, gdzie jest zestawienie tych kart.
15 Por. przyp. 2.
1& Preussisches Urkundenbuch, Bd. 1-5, Konigsberg Pr., Mahrburg/L., 1882-
-1975.
XII

,,') .\<' )L
r. f
et': "- "')
"-: :\ ,- J
-,0) '. lt',.SCctt, X1tąJ' Mt ..lL
& ojJ'łt&u."""' . ,,¥,"" # d..l \Rb, t,.'l. Vho [etn
. 4 h,ae... t r-ł--łł'o,C!.
f '1 o;:rol11:e 01lfflJ1 . t c:.;.. f'ttrt.flGlF
S 4\A6 )jj1Ct1lt>, ł 'icn..h)(t M pm,
'łrł'lQ "''1- . : h<.",
._::;;,.::t ; tł;E
\" t;ltt' 1J'!;1t .,",G.nfł"l' _..fW'l . ci
. fua.'::1M . I Gc':.=: .t't.
-':';'4 ltcnk: Wc ., . ł--t"C!
, cł:..prufl'1ft' * '-(:-'.r.ń.f<' ffc -
r.ok C;-' ć \Jff<::łt . . tilf
«t'6 *\"\"C łł-t4fn- M (lCłS1:t- ,
ąOł- Cbt (C.Vfrt..:>
' H"}to.:.y.
n CJ' e' ,
tt (.1tr ('m')ht;9." ,
r.ł""""boc,-l tt.Gt !"'-ł- lłr
f')iła -"'łWł"Jfr."""ł .
,-ł {J:mN,lfdJ Qn ( ...
,t.
'kY:tf,q;;
Ił" rt;. ""')ouo-,ntbz..
afClllOi Jtt.
,
3. Kontrakt sprzedaży czynszu Szpitalowi Św. Ducha w Gdańsku
przez Macieja Strantknechta z Długiego Pola z 1405 r.

siużb i powinności wojskowych wydrukował F. Benninghoven Ił. Z "Księ-
gi" korzystali też R. Cramer 18 i F. Lorentz 19. Z 'polskich badaczy wy-
mienić należy K. Górskiego 20 i M. Biskupa al, którzy korzystali z ,niej dla
swych prac o Pomorzu, oraz Z. H. Nowaka i M. Grzegorza - dla słowni-
ka geograficzno-historycznego Pomorza Gdańskiego. Opierano się też na
zawartych w "Księdze" materiałach przy opracowywaniu historii mniej-
szych regionów (K. Dąbrowski o własności cysterek w 2arnowcu a2,
H. Damańska a 2arnowcu a. itp.).
Daleka jednak jest da wykarzystania całego bagactwa materiałów za-
wartych w "Księdze". Przede wszystkim służyć ona będzie jako padsta-
wa dalszych badań osadniczych. W oparciu a nią można prawadzić studia
nad relacjami między paszczególnymi farmami osadniczymi, zwłaszcza
osę.d lakawanych na prawie chełmińskim, magdeburskim i polskim. Spe-
cjaJDą uwagę trzeba będzie paświęcić terminom "dorf" i "gut". Z kantek-
stu wynika, że nie zaJW\Sz'e farmy te były używane właściwie. W rege-
stach użyte 'Zostały określenia wY'stępujące waryginale, a więc: "darf" =
= wieś, "gut" = dobra, "haereditas" = dabra, ale konieczne jest bliż-
sze, .indywidualnie dla każdej miejscawości, zbadanie tej sprawy. Pa-
równywać będzie mażna zakres świadczeń, czy i o ile zmieniały
się .one wle:łmie ad czasl:ł- dokonania lQłmcji. Mażna też prowadzić bada-
nia nad struktuI'lami narodowaści'QwY'mi. Księga nie jest ma:na języ-
koznawcam, którzy znajdą tutaj ciekawy materiał z zakresu anamastyki
i topanamastyki. Długie nieraz listy świadków, abejmujące przede wszy-
stkim urzędników kO'nwentu gdańskiegO', pazwalą na prześledzenie ich
karier oraz skontrO'lowanie i uzupełnienie ustaleń G. A. van Miilversted-
ta Ił, mających pewne luki. Ciekawe też materiały znajdziemy w wyka-
zach czynszów O'raz służb i pO'wiJnnO'ści wO'jskawych. PO'nadtO' wykazy te
pazwalą 'lla skO'ntralO'wanie praktyki płacenia czynszów z ich fO'rmalnymi
ustaleniami.
OsO'bny i nie wykarzystany materiał ta wpisy dotyczące kupna-sprze-
daży czynszów, dostarczające wiele wiadO'mO'ści a transakcjach fina1I1so-

j
17 F. B e n n i n g h o v e n, Die Kriegsdienste der Komturei Danzig um das
Jahr 1400, [w:] Acht Jahrhunderte Deutscher Orden, Bad Godesberg 1967.
18 R. C r a m e r, Geschichte der Lande Lauenburg und Biltow, Bd. 1-2, Ko-
nigsberg 1858.
19 F. L o r e n t z, Geschichte der Kaschuben, Berlin 1925.
ao K. Gór s k i, Pomorze w dobie wojny trzynastoletniej, Poznań 1932.
21 M. B i s k u p, Osady na prawie polskim na Pomorzu Gdańskim w pierw-
szej polowie XV w., PAN, Prace Geograficzne nr 5, Warszawa 1956.
n K. D ą b r o w s k i, Rozwój wielkiej wlasności ziemskiej klasztoru cysterek
w Źarnowcu od XIII do XVI wieku, Gdańsk 1970.
18 H. D o m a ń s k a, Źarnowiec, Wrocław-Gdańsk 1974.
a4 G. A. v. M ul v e r s t e d t, Die Beamten und Conventsmitglieder in den
Verwaltungs-Districten des Deutschen Ordens innerhalb des Reoierungsbezirks
Danzig, Zeitschrift des Westpreussischen Geschichtsvere-ins, 24, 1888, s. 1-68.
XIV

.s;..,\., ,... T7 -"vL',...b"':l.1.. 4, ł-,H'N'7 Qf
,,_o ..". ł+--<,r-j .t.: , ."'-.0"",,' ...;!..- .J..'--L" " ,
, . r I' .'-' ;27 ."
lcr"l :I" " [;' (,..L fL<j.: ł.,łf!lłł - -i,i' 4t- ..
'":-=,p! V' J v,...ł ..... f._ " Rl- '-'ł, bt"1 fI;,
.., "'"! "-::: ,.,. \uo'), ':"T. "y#r"- '") '
ł,...V ., .....,. , f", -,. f......,
. ....., ...... \."11 r....7 ,... \,.... "tl';!)"';
. --4.....j.A..l j .,,. Y''I'y'''J. 7J" ł,..."W; 1Y:; f-:.'
..tr . .ł,,">! 'f;"., .,o.... """'2 f, i.ł;;, :'-.słs,-łłł-
11..-, 01.- \\l4--łiJ tł..-ł : ...... ..,. ...t-.Il 'JE.-
V ""-. ( ..'.....- ... I . ., , - - - .
. .C" J p....,"',.., . ,.....,. t...... ..1' '. ) "f'r II , .-- r
; "..... - łr;.....".. . '
. . M ; :s,\::.f4!;
J. .....,.:vfł..r4, ,
... -/
f:#j5. J: .1 i<"
.. ", 'ff] .... _..I! ł-' . 14,1 ,
tJ'"" 11'''-' "'y. v7 ..., ,...- . : :.
:xr; I. i'1L.'. . \.!
..:{_)o. v,fiJ 1 .,... f,4-'...Ę!fł'., ...,.,. ..".. .... 1"" 1f.. ."
t" 1:' 4ir'::'1 11 ,.;!;:;
t.. ;J:T::ll::;!fr W ). /
)01'......,. 1 p-....7,..P11ft; ...... :ł., ..,. _ .' . ;' < ,
-
\ ' I, .. r-)".,l......, "'. ,
)""''''. "H' '.Ił> H,..tL...}łt>lL:..,......':>F l ";1 i f,.,J
i 'r' , '''-...,:; _ v..., łi"tf.:J, 'lO ,;{ (t/ l ) pl .. i _1.- 1
"... )",., ,,,,.,'', ....1.-;4---., ,t, 1 - 1 :-- 7
"';";\ +1 "" ;:'" ), 6ł 4,.j, { :, fi --' ..."'] Jf ...,
_\ " w...... ł 'VI..... ,
" fl 10.- "'' n;:;,.. .... , (s..
,r' .... ).....t .
"

4. Zestawienie czynszów z okręgu puckiego
\\',..,,,, ....
JAłt' 'f",
11,;',," ., 1..:.
, -
, .
, .
'I'
I
;
o .
/
'4
.
'\o
'.
t;' j ':&
ł-J.
{fi. .
.. '. "
-
i
:: ..'-
, . ,
. ..' ,
..
'"
; ..' .,. ,.
". ,fo,.'

wych, a zwłaszcza lichwie, występującej tutaj w formie zakamuflowanej.
Ponieważ sprzedawcami czynszów byli chłopi, przeważr,ie z wójtostwa
leskiego, a sprawy odbywały się przed sądami różnych wsi, można więc
poznać ich mieszkańców oraz skład osobowy tych sądów.
O p i s "K s i ę g i". Jest ona rękapisem a wymiarach 29,5X22X5 cm.
Ma 2 aprawy - współczesną rękapisawi i nawszą. Oprawa wewnętrzna,
pergaminawa, obecnie bez grrzbietu, pochodzi z końca XIV 'bądż pacz.ąt-
ków XV w. Jest to pergamin jednostronnie zabarwiany na kalar żółty,
obecnie zniszczany i poplamiany, strana wewnętrzna padklejana jest po-
żółkłym papierem. Na stronie wewnętrz.nej aprawy wierzchniej znajdu-
je się mocna zatarty i miejscami nieczytelny napis:
Jungestat anno MCCCC quarto ..
...am dinstage noch Aller Heiligentage mit den ...ngelschunell ...stey CM
und lIlIO mairstein [?J dare var ime II ...dach steyn ...wor...!... us Jacube
Schuue ist '" 20 se.
U dołu, z lewej strony, stempel z dawną sygnaturą: Stadtarchiv Dan-
zig XXXIII D 1.
Oprawa zewnętrzna o wymiarach 30,5X22,5 cm pochodzi najprawdo-
podobniej z końca XIX w. Jest to sztywna akładka z tektury abciągnię-
tej barwionym na jasny kolar pergaminem, miejscami wytartym (zwła-
szcza spodnia część), poplamianym i przybrudzonym. Grzbiet z ciemna-
zielonego, padartego już płótna. Na stranie wierzołmiej ZJnajdują się 2
nalepki - u góry, paśrodku, prostokątna z czerwanego papieru, już wa-
kała abdartega, z napisem "Staatsarchiv Danzig", i u dołu, po lewej
stronie mała, biała kartka papieru opatrzona stemplem z sygnaturą
"Stadt Danzig 300, Abt. 81, Nr l". Poni'żej, bezpośrednio lli1 oprawie wy-
pisano czarnym atramentem: "B.R." (?). Na stronie weWlI1ętrznej, u dołu,
napis ołówkiem chemicznym ręką XIX-wieczną "Amtsbuch der Danziger
Komturei XXXIII D, 1". . Na grzbiecie resztki białej nalepki z fragmen-
tem sygnatury: [3JOO.
"Księga" ma 155 kart o wymiarach 29,5X22 cm. Jedynie karty:
121/-, 193/-, 297/298 mają mniejsze razmiary, .a karty 17/18, 181/182,
185/186, 191/192 - większe. Karty te (z wyjątkiem karty 297/298) noszą
ślady dawnego złoŻJerua na kilka niekiedy części, cO' wskazuje, iż pow-
stały i przechowywane były poza "Księgą" i .zostały dołączone do niej
póżniej. SIady wcześniejszego złożenia we dwoje nos'zą karty: 9/10,
13/14, 15/16 i 196/197, a złożenia we czworO' i więcej częśd karty: 1-8,
117/118, 119/120, 182/184. Między kartami 92/93 i 95/96 wyciętych za-
stało 6 kart. Wchodziły one da składki liczącej 12 bifaliów, obejmującej
obecnie strony 69-104.
"Księga" jest paginawana i liczy 306 stran numerowanych i 4 bez
numerów. Paginacja czarnym atramentem i dadatkowa na niektórych
stranach rewersowych powtórzona ałówkiem przeprowadzana została bar-
dzo niestarannie. Cztery strany, jak już wspomniano, zastały paminięte,

, I

XVI

I
a cyfry umieszczano sporadycznie także na margnesach wewnętrznych,
tuż przy grzbiecie "Księgi". PagiJnacją objęto także karty dołączone póź-
_ nej (poznajemy je po odmennym formacie i ślooach pierwotnego zło-
żenia). Obecnie wskutek wadliwej oprawy karty są przemieszane i ko-
lejność stron jest następująca: 1-22, 39-42, 23-38, 43-108, 115-118,
121 (verso puste bez numeru), 109-110, 119-120, 113-114, 111-112,
121 (numer skreślony), 122-193 (verso strony 193 bez lI1umerU, zaczęta
cyfra 194 jest skreślona), 194-275, strona pusta bez numeru, 276-306.
Liczne strony mają plamy i zacieki, a także zabI"IUdzenia wskazujące
na przechowywanie "Księgi" w nie najlepszych warunkach. Uszkodzenia
takie wykazują następujące strony: l, 5-8, 19-40, 55-58, 61, 64, 75-
-78, 83-87, 99, 100, 110, 112, 114-124, 128, 131, 132, 137, 138, 141-
-144, 146-154, 157, 159, 161, 163, 165, 167, 169, 170, 173-180, 182-
-184, 189-194, 196, 198, 200-214, 216-222, 224-233, 236-241, 244-
-265, 267-275, 277, 278, 284-287, 289, 291-296, 298-306. W chwili
obecnej nieliczne podklejone brzegi mają nowe pęknięcia i przedarcia.
Karcie pierwszej brak dolnego rogu wraz z fragmentami tekstu. Na do-
klejonym papierze wyciśnięta jest okrągła pieczęć archiwum.
Ponowne oprawienie "Księgi" było spowodowane dużym jej zniszcze-
niem. Wskazują na to podklejone brzegi licz.nych kart oraz doklejone
paski papieru na grzbietach w miejscu sklejenia i zszycia. podklejenia
takie mają 'Ilastępujące strony: 1-18, 22, 43, 45, 46, 48, 50, 51, 57, 63,
68, 102-104, 109, 112, 116, 123, 124, 126, 127, 139-147, 149-151, 157,
159-161, 167, 169, 17'5-180, 184, 186, 189, 190, 192, 193 verso, 197,
199-201, 204-206, 211, 212, 214, 217-219, 227, 234, 250, 253, 259, 274,
276 awers nie numerowany, 277, 280, 282-284, 286, 290, 292, 294, 296,
301-303, 305, 306. Strony 12, .188, 195 i 215 są całe podklejone.
Zabiegi konserwatorskie dokonane przed nową oprawą sprawiły, iż
nie można ustalić pierwotnego składu "Księgi", to znaczy liczby i wiel-
kości składek. Nie tylko bowiem włączono i współoprawiono karty o in-
nym formacie, dodane do Księgi później, ale przy podklejaniu brzegów
kart rozcinano bifolia i następnie jako pojedyncze karty kolejno klejono
i zszywano. Chaos pogłębiło przemieszanie kart przy ponownej oprawie.
Wskazuje na to paginacja stron. Stwierdzono następujący skład "Księgi":
s. 1-4 - bifolium
s. 4-8 - bifolium
s. 9-12 - bifolium
s. 13-16 - bifolium
s. 17-18 - 1 karta
s. 19-22, 39-42 - 2 bifolia
s. 23-38 - 4 bifolia
s. 43-44 - 1 karta
s. 45-66 - pojedY'ncze karty i bifolia
s. 67-68 - 1 karta
b
r
I
XVII
2 - K.lęga komturstwa
-

10 11 12-
"

t
t3 14 15 16
"
3
8
\
6
7
11
5. Filigrany

"
"

s. 69-104 - 12 bifoliów, ale w drugiej części wycięto 6 kart (pu-
stych?) między stronami 94 j 95 _
s. 105-140 - pojedyncze karty i bifolia przemieszane przy oprawie
s. 141-160 - 5 bifoliów
s. 161-176 - 4 bifolia
s. 177-199 - pojedyncze karty i. bifolia (różnego formatu)
s. 200-213 - 3 bifolia
s. 214-215 - 1 karta
s. 216-251 - 9 bifoliów
s. 252-275 - 6 bifoliów
s. 276-286 - 3 bifolia
s. 287-306 - 10 kart.
Liczne karty "Księgi" mają znaki wodne. Stwierdzono następujące
filigrany:
1. Dłoń z krzyżykiem nad środkowym palcem - k. 1/2.
2. Korona z krzyżem u góry - k. 5/6, wskutek uszkodzenia karty
filigran nieczytelny.
3. Głowa wołu - odmiana I (mającego nad głową kwiatek na łodyż-
ce, a w pysku strzałkę) - k. 9/10, 71/72, 75/76, 77/78, 79/80, 83/84, 85/86,
93/94, 99/100 (wyraźny), 193/194 (fragment).
4. Makówka(?) - k. 13/14, 19/20, 27/28, 29/30, 35/36, 37/38, 39/40,
189/190, 200/201, 216/217, 226/227, 246/247.
5. Zniekształcona figura anioła(?) - k. 15/16, 206/207.
6. Kwiatek - odmiana I-k. 47/48, 53/54, 57/58, 61/62, 63/64, 67/68
(wyra:Ź1ny), 143/144, 145/146, 147/148, 149/150, 169/170, 173/174, 175/176,
274/275.
7. Głowa anioła(?) - k. 101/102, 111/112, 127/128, 131/132, 135/136,
137/138, 208/209, 228/229, 230/231, 232/233, 244/245, 250/251.
8. Litera P - odmiana I (z krzyżykiem u góry i rozdwojeniem u do-
łu) - k. 117/118.
9. Głowa anioła - odmiana II - k. 171/172.
10. Kwiatek - odmiana II - k. 181/182.
11. Winne grono - k. 183/184.
12. Głowa wołu - odmiaiIla II - k. 185/186.
13. Głowa wołu - odmiana III (mającego nad głową kwiatek na
łodyżce) - k. 191/192.
14. Głowa wołu - odmiana IV - k. 196/197.
15. Trzy wisienki (?) - k. 248/249.
16. Litera P - odmiana II - k. 254/255, 258/259, 260/261, 262/263,
270/271.
17. Róg myśliwski - k. 277/278, 283/284, 285/286, 287/288, 289/290,
291/292, 297/298 (fragme.nt), 301/302, 305/306.
"Księga" zawiera kopie dokumentów wystawionych w latach 1283-
-1453 i sporządzona została przez 20 pisarzy. Część "Księgi" obejmująca
.
XIX

.
przywileje i kontrakty, z wyjątkiem kart dołączonych pozrue), czyni
wrażenie spisanej jednym ciągiem, prawdopodobnie w końcu XIV bądź
w początka.ch XV w. (zob. wyżej). Ręce, wykazujące pewne różnice, zdra-
dzają również podobieństwa, które niekiedy utrudniają identyfikację.
Większe zróżnicowanie rąk wykazują następne części "Księgi", któ-
re robią wrażenie wpisów doraźnych, nie zawsze zresztą zgodnych z pier-
wotnym charakterem "Księgi" - kopiariusza przywilejów i kontraktów
komturstwa gdańskiego.
Poniższy wykaz ubejmuje pisarzy, którzy sporządzili wpisy główne:
I-s. 1-4, 117-118
II-s. 6-7, 214 (część strony)
III-s. 9, 181, 185--186
IV - s. 11, 191
V-s. 13-15, 24-30, 36-38; 43-44, 65-66, 87-93, 102-104,
140-142, 144-169, 173-175, 177-180, 194, 213, 219, 222-
-233/1, 236-246, 249, 252-253, 275, 287-292, 296-302/2,
304
VI - s. 17, 67, 183-184, 196
VII - s. 19-24, 30-36, 39-42, 105-106, 109, 113-116
VIII - s. 44, 123-124, 281, 302/1
IX - s. 45-65 .
X-s. 69-74
XI - s. 75--78, 95-100, 276
XII - s. 79-86
XIII - s. 111, 142-143, 187, 209, 220, 235, 269-272, 305
XIV - s. 170-172, 176, 233/2
XV - s. 214
XVI - s. 278-280, 282
XVII - s. 276, 283-286, 295
XVIII - s. 121, 193
XIX - s. 185-186
XX - s. 294
Nie zapisane są następujące strony: 5, 8, 10, 12, 16, 68, 94, 121v., 128,
139, 188, 192, 195, 215, 221, 247, 248, 264, 268, 274, -/276 (między s. 275
i 276), 290, 293, 297, 303, 306.
Większość wpisów, zwłaszcza przywileje i kontrakty, jest ponumero-
wana. Numerację przeprowadzono dwukrotnie. Pierwsza, jak już wspom-
niano, czarnym atramentem, obejmuje numery od 1 do 212, przy czym
niektóre numery, wskutek dołączenia kart oraz naj prawdopodobniej po-
myłek, zostały nadane dwom i więcej wpisom, a dla odróżnienia otrzy-
mały dodatkowe oznaczenia literowe, np. 116a, 116b, 118a, 118b, 1608, 160b,
160c, 160d, 160e, 21h, 211c itd.
W bliżej nie określonym czasie wpisy zostały ponownie ponumerowa-
ne, tym razem ołówkiem. Numeracja ta obejmuje: nie numerowany wpis
xx

na s. 101, zawierający 2 wiersze tekstu, któremu nadana numer 95a, araz
wpisy ad numeru 107, zmienianego. na 111, aż da kańca; astatni wpis
atrzymał numer 264. Nawą numeracją abjęte zastały wszystkie wpisy,
także uprzednia nie numerawane.
"Księga" jaka kapiariusz przywilejów i kantraktów spisana zastała.
w zależnaści ad języka aryginałów, w językach niemieckim i łacińskim,
chać nie wyklucza się mażliwaści tłumaczenia dakumentów łacińskich
na język niemiecki. Czynsze i pawinnaści wajskawe spisane zastały
w abu wymienionych językach, które przeplatają się nawet w paszcze-
gólnych zdaniach. Da "Księgi" dałączony jest, sparządzony najprawda-
padabniej w XIX w., spis zawartaści, zatytuławany: "Index zum Danzi-
ger Kamturei Buche" z dopisaną inną ręką sygnaturą: "zu XXXIII Dl".
M e t a d a w y d a w n i c z a. Przy apracawywaniu tekstu "Księgi"
aparta się w zasadzie :na prajekcie instrukcji A. Wolffa IG, przy tekstach
niemieckich zastasawana razwiązania przyjęte w wydanej przed bez ma-
ła 20 laty' Księdze długów 18 oraz Preussisches Urkundenbuch 17, gdzie
apublikawana pewną część tekstów "Księgi".
Panieważ podstawę wydawniczą stanawi księga wpisów, postanawia-
na w maksymalnym stopniu zachawać, a częściawa adtwarzyć pierwatny
układ "Księgi", tj. kapiariusza przywilejów. Jak już wspomniana wyżej,
zarówna publikawany rękapis jak i egzemplarz w. mistrza mają układ
terytarialny, przy nim też pazastano. Dla wygady badaczy sparządzana
addzielny spis chranalogiczny.
Tekst "Księgi" padzielana na 5 grup:
I. Przywileje (stanowią większaść wpisów).
II. Kantrakty kupna-sprzedaży czynszów dla Szpitala Św. Ducha
w Gdańsku; wpisane lub wszyte zastały da "Księgi" jednym cią-
giem i staJnawią asabną całaść, w sposób zasadniczy różniącą się od
..... przywilejów dla pasiadłości krzyżackich.
III. RÓŻJne. Na .grupę tę 'Składają się różne rozpros:zJane w "Księdze" wpi-
sy, j'ak np. podział sukna i innych tawall"ów, zajęt)llch w Gdańsku, pa-
między zakan krzyżacki a miasto Gdańsk; akt ufundawania biblia-
teki przy kościele Mariackim czy też zasady razliczania należnaści
w starej i nawej manecie.
IV. Wykazy czynszów, wpisane na walnych stranach bez zachawania ka-
lejności. Chaos pawiększyła tu błędna aprawa rękopisu. W wydaw-
nictwie starana się, wykarzystując padane nazwy akręgów np.
s. 110-130 itd.), ułażyć tekst według padziałów terytarialnych.
V. Pawinnaści wajskawe. Twarzą ane zamknięty ciąg. Materiały te wy-
IG A. Wo l f f, Projekt instrukcji wydawniczej dla pisanych źródeł historycz-
nych do połowy XVI wieku, Studia Źródłoznawcze, I, 1957, s. 155--184.
16 Księga długów miasta Torunia z okresu wojny trzynastoletniej, wyd.
K. C i e s i e l s k a i I. J a n o s z - B i s k u p o w a, Toruń 1964.
17 Por. przyp. 16.
XXI

r _
dał wprawdzie F. Benninghoven 18, ale publikacja jego jest w Pol-
sce prawie niedostępna, wobec czego zdecydowano się na opubliko-
wanie ich.
Tekst "Księgi" publikowany jest w całości. Wyjątek stanowią przy-
wileje wydane in extenso w Preussisches Urkundenbuch, które w naszym
wydawnictwie podajemy w formie regestów. W całości natomiast wydru-
kowano dokumenty zamieszczone w Pommerellisches Urkundenbuch 19
OJ1a'z w IV tomie pracy P. Simsona 10, gdyż jest ich niewiele, a publikacje
są trudniej dostępne. Również w caŁośoi, ze w:z;ględu na uproszczony
i nieco staroświecki sposób wydania i cytowania, publikuJemy teksty za-
mieszczone przez R. Cramera II.
Każdy wpis poprzedza główka składająca się z następujących elemen-
tów: numer kolejny, polska nazwa miejscowości, której tekst dotyczy,
miejsce i data wystawienia dokumentu, regest, adnotacje o miejscu prze-
chowywania oryginału, kopii (także z odesłaniem do egzemplarza króle-
wieckiego), transumptu oraz miejscu druku, także przy samych tylko
regestach. Regesty starano się formułować zwięźle, poszerzając je tylko
wówczas, gdy dotyczyły tekstów odbiegających od większości publiko-
wanych. Rodzaj miejscowości - wieś, dobra - podawano zgodnie z okre-
śleniem zamieszczonym w źródle.
Tekst oddawano zgodnie ,ZJe źródłem, ni'e korygując błędów ortogra-
ficznych i -gramatycznych i :nie wprowadzając odmia'nek Hterowych wy-
stępujących w innych prze,kaza1ch. Przy błędach szc:z;ególnie rażących
bądź mogących sugerować 'błąd drukarski potwierdzano je przez sic (s].
Nie wprowadzano również żadnych uproszczeń ani skrótów z wyjątkiem
nazw monet, i to też tylko wtedy, gdy występowały wraz 'Z liczbą po-
daną cyfrą. Natomiast skróty stosowane przez kopistów rozwiązywano
bez zaznacza,nia tego w tekście.
Daty podawano w wersji oryginalnej, umieszczając obok w nawiasie
rozwiązanie według dzisiejszej rachuby czasu. Zwracano też uwagę na
daty z końcowych dni roku, gdyż w państwie krzyżackim nowy rok roz-
poczynano na Boże Narodz;errie, a więc dla dni 26-31 grudnia kory-
gowano datę roczną.
Cyfry rzymskie pozostawiano jedynie przy datach, w innych miej-
scach zastępowano je arabskimi.
Zachowano pisownię oryginału. Zmiany dotyczą jedynie następują-
cych wypadków:
a) nie uwzględniano zdwojenia spółgłosek na początku wyrazu oraz
podwójnego "n" na końcu
b) "i", "j" oraz "u" i "v" pisano zgodnie z ich wartością fonetyczną
19 Por. przyp. 17.
lO PommerelZisches Urkundenbuch. bearb. v. M. P e r l b a c h, Danzig 1882.
10 P. S i m s o n, Geschichte der Stadt Danzig, Bd. IV, Danz.ig 1918.
II Por. przypis 18.
XXII

c) ..w" w znaczeniu litery ..u" zachawywana, zmieniając jedynie tam,
gdzie następawał zbieg spółgłasek, i tak pisana "ku", a nie "kw". Wyją-
tek stanawi wyraz "haw" (siana), który dla uniknięcia parny lenia z "haf"
addawana jaka "hau".
Imiona własne pozostawiana zawsze w wersji aryginału. Natomiast
w regestach, w wypadkach nie budzących wątpliwaści, padawana polską
farmę imian, a sparadycznie i nazwisk. Przy imianach i nazwiskach urzę-
dników krrzyżackich przyjęto ustalenia G. A. van Miilverstedta l..
Zgodnie z o'bowiązującymi z'8sadami wprawadzono interpunkcję współ-
czesną. Ponieważ cały tekst jest niemiecko-łaciński, spacjawana tylka
terminy palskie lub farmy spalszczane.
W miarę mażliwaści starana się zachawać w druku układ tekstu ad-
pawiadający arygnaławi. Wyadrębniana więc teksty główne, przestrze-
gana też pisania a linea. Wyjątek zrobiana dla transumptów, które wy-
dzielono z tekstu dakumentu patwierdzającega. Na marginesie padawana
numery stran według paginacji XIX-wiecznej, zaznaczając w tekście
kaniec strany padwójną kreską.
W wydawnictwe, .zarówll1O w tekście jak i w 'przypisach, stasawa-
na niektóre symbale przewidziane w instrukcji wydawniczej dla źródeł
średniowiecznych A. Walffa II. Są to następujące symbale:
/ = = / - skasowanie
/- -/ - skreślenie
() - dopisek
II - kaniec strony w rękapisie
[8] - potwierdzenie błędu w podstawie wydania
[?J - wątpliwaść
- - - - luka w padstawie wydania.
lnne nieprawidłowaści, braki i niejl8Snaści objaśnione zastały w prrzy-
pisach tekstawych. W wypadku aczywistych pamyłek kapisty (np. na-
gminnie a denarach pisana Calmenses zamiast Calaniell1ses) w tekście
padawana wersję poprawną, a w przypisie występującą w przekazie.
Przypis tekstawy adnaszący się da dwóch i więcej wyrazów .oznaczano
dwiema tymi samymi literami. np. a-darU-a, a nie jak zaleca instrukcja
a-d.arU- b .
Przypisów rzeczawych nie rozbudowywana, gdyż wszystkie niezbędne
.objaśnienia, zarówna nazw tapagraficznych jak i mniej znanych termi-
nów, znajdują się w indeksach.
Indeks .osób i miejscawości obejmuje imiona i nazwy geagraficZil1e
vvystępujące w tekście, z padaniem przy haśle krótkiej infarmacji. Na-
zwiska i nazwy zniekształcane wymienione zastały w indeksie z .odsyła-
czami da farmy prawidławej. Niemieckie nazwy tapagraficzne adsyłano
da nazw palskich, z padaniem ówczesnej przynależnaści administracyjnej.
l. Por. przyp. 24.
l. Por. przyp. 25.
XXlll

Indeks rzeczowy sporządzony został według zasad ogólnie obowiązu-
jących.
Poczuwając się do miłego obowiązku, dziękujemy serdecznie Panom
Profesorom Karolowi Górskiemu i Witoldowi Maislowi za wnikliwe uwa-
gi recenzyjne, które pomogły w ostatecznym przygotowaniu wydawni.c-
twa do druku.
Karola Ciesielska
Irena Janosz-Biskupowa
WYKAZ SKROTOW
"
AST - Acten der Stłmdetage Preussens unter der Herrschaft des Deutschen Or-
dens, Leipz1g 1874-1886
b.d. - brak daty lub brak dnia
b.m. - brak miejsca
R. Cramer - R. C r a m e r, Geschichte der Lande Lauenburg und Bii.tow, Ko-
nigsberg 1858
den. - denarius
fert. - ferto
fird. - firdung
KKGd. - Księga komturstwa gdańskiego
kop. - kopia
IN - instrument notarialny
mr. - marca, mark
OF - Ordensfolianten
or. - oryginał
Pomm. Urkb. - pommerellisches Vrkundenbuch, Danzig
Preuss. Urkb. - Preussisches Vrkundenbuch
reg. - regest
rkp. - rękopis
sc. - scotus
schill. - schilling
P. Simson - P. S im s 0.0, Geschichte der Stadt Danzig, Bd. IV, Danzig 1918
sol. - solidus
trans. - transumpt
wid. - widymat
,

REGESTY
I. PRZYWILEJE
l. Malbork, 24 września 1354
Winrych von Kniprode,
Klausowi, synowi Storuesa,
łanów ziemi.
w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim
mieszkańcom wsi Trzcinisko 17 dodatkowych
l
2. B.m., 16 sierpnia 1345
Ludolf Konig, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim Konradowi
Scricksnichtowi, Jerzemu Hermanowi i Henrykowi Vortherowi (Vortelerowi)
wieś Schonewiese . 2
3. Królewiec, 19 sierpnia 1399
Werner von Tettingen, w. marszałek, na polecenie Konrada von Jun-
gingen, w. mistrza, nadaje Mikołajowi Dnwusowi karczmę w Schmergrube
na Mierzei Wiślanej, na prawie chełmińskim, z obowiązkiem umacniania
bnegu morskiego i prawem połowu ryb . 2
4. Królewiec, 15 maja 1429
Henryk Holt, w. marszałek, iIladaje na polecenie Pawła von Rusdorfa,
w. mistrza, Dawidowi Brandtowi grunt pod budowę karczmy w Voglers na
Mierzei Wiślanej, na prawie lubeckim, oraz łąkę i prawo połowu ryb w Za-
lewie Wiślanym, nakładając równocześnie obowiązek czuwania na wyznaczo-
nym odcinku wybrzeża 3
5. B.m., 8 stycznia 1424
Konrad von Baldersheim, komtur gdański, nadaje na prawie polskim
staroście Janowi Vr.ossowi wieś Kra.kowo, określając obowiązki jego i mie-
szkańców wsi, dotyczące utrzymania koni, pomocy przy sianokosach i innych
świadczeń na rzecz koniuszego zakonnego 4
6. Malbork, 28 października 1343
Ludołf Konig, w. mistrz, nadaje na prawie magdeburskim braciom Mar-
cinowi, !Mikołajowi, Piotrowi i Pawłowi dobra Osiek, zwane również
Kempnate . 5
7. Grabiny-Zameczek, 16 czerwca 1378
Winrych von Kniprode, w. mistrz. poświadcza zeznanie wójta grabtń-
skiego i przysięgłych wałowych z Zuław Steblewskich o wykupieniu się przez
Piotra z Rusocina od prac przy groblach 6
8. B.m., 16 kwietnia 1379
Notatka o udzieleniu Radzie Nowego Miasta Gdańska pozwolenia na po-
głębienie i obtnurowanie fosy aż po Wysoką Bramę 6
9. Malbork, 3 października 1384
Konrad ZolIner von Rotenstein, w. mistrz, odnawia przywilej Winrycha
xxv

von Kniprode, nadający na prawie chełmińskim Dytmarowi Reberowi 20 ła-
nów ziemi w dobrach Mokry Dwór '1
10. Grabiny-Zameczek, 5 maja 1365
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim Piotro-
wi z Rusocina oraz Albrechtowi i jego nie wymienionym z imienia braciom
z Rusocina dobra służebne: Rusocin, Gołąbkowo, Gdynię, Gowino i Sulęczyno
oraz pół jeziora Sambricze 8
11. Malbork, 2 lipca 1378
Winrych von Kniprode, w. mistrz, odnawia przywilej Ludolfa Koniga dla
Nowego Miasta Gdańska 9
12. Malbork, 18 stycznia 1380
Winrych von Kniprode, w. mistrz, zezwala Długiemu Klausowi i Piotrowi
Sandowinowi nd lokowanie Młodego Miasta Gdańska na prawie chełmiń-
skim, określając wszystkie prawa i powinności 13
13. Gdańsk, 25 maja 1359
Wolfram von Baldersheim, komtur gdański, nadaje na prawie chełmiń-
skim Hermanowi Jungenowi wyspę na Wiśle koło Głowy Gdańskiej z obo-
wiązkiem jej zasiedlenia 15
14. B.m. i d. 1321
Fryderyk von Wiłdenberg, mistrz krajowy pruski, nadaje [na prawie
chełmińskim Stanisławowi Skłodowiezowi dobra służebne Swincz iSkaszyn 16
15. Gdańsk, 17 maja 1338
Dytrych von Altenburg, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim Sci-
borowi z Plemion [Plemechow] dobra Tokary 16
16. Gdańsk, 17 maja 1338
Dytrych von Altenburg, w. mistrL, nadaje na prawie chełmińskim Got-
kowi dobra służebne Le:iJno Wielkie . --o 17
17. B.m., 6 grudnia 1352
Kirsilie von Kindswulie, komtur gdański, na polecenie Winrycha von
Kniprode, w. mistrza, nadaje na prawie polskim Bogdanowi i Jakubowi po-
łowę wsi Lisewo, zapewniając im 6 lat wolnizny 18
18. Malbork, 20 października 1339
Dytrych von Altenburg, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim Jano-
wi dobra służebne MaHki i Miszewo z jeziorami, 11 łanów ziemi w Kroko-
wie, III morga łąki nad Redą wraz z prawem połowu ryb -ł8..
19. Malbork, 21 grudnia 1339
Dytrych von Altenburg, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim Jesz-
kowi z Rekowa dobra służebne Chudomin 18
20. Gdańsk, 19 grudnia 1349
Henryk von Rechter, komtur gdański, nadaje na prawie magdeburskim
Henrykowi Scholczenowi zakupione przez niego dobra służebne Skrzeszewo 20
XXVI

,
21. Malbork, 29 kwietnia 1382
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim Pio-
trowi z Lewina dobra służebne Leźno Małe
20
22. [Malbork]. 29 listopada 1347
Henryk Dusemer, w. mistrz, nadaje na prawie magdeburskim Piotrowi
Cztanowi i Hinowi Freitagowi 38 łanów we wsi Bąkowo
"
21
23. Gdańsk, 14 czerwca 1389
WoIf von ZilInhart, komtur gdański, dzieli po połowie dobra Lapino, po-
zostałe po Aleksandrze, między jego dzieci oraz wdowę po nim i jej męża,
Mikołaja Hase 21
24. Lębork, 19 czerwca 1358
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie magdeburskim
Wojaiechowi Piserowi dobra służebne Trzebisławice 22
25. Malbork, 3 grudnia 1374
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim Klau-
kowi Dyklipsowi dobra służebne Jankowo 23
26. Gdańsk, 21 czerwca 1376
Zygfryd Wal pot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
magdeburskim Michałowi Kunostowiczowi dobra służebne Sławoszyno 24
27. Gdańsk, 17 listopada 1353
Winryct. von Kniprode, w. mistrz, nadaje Stefanowi z Błądzikowa wsie
Błądzikowo, Gniewino i Orzech 24
-
28. Malbork, 27 lutego 1364
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje Szymonowi z Ostaszewa dobra
Osłonino, zwalniając od świadczeń w naturze 25
29. Gdańsk, b.d. 1286
Mściwoj, książę pomorski, nadaje Jarosławowi, sędziemu puckiemu, pra-
wem dziedzicZlnym, w zamian za konia, dobra Mier05zyno 26
30. Malbork, 28 sierpnia 1311
Karol z Trewiru, w. mdstrz, potwierdza akt kupna przez Mirosława, by-
łego chorążego, dóbr Fidlin i nadaje je na prawie dziedzicznym 27
31. Malbork, 10 lutego 1312
Karol z Trewiru, w. mistrz, potwierdza prawo rybaków gdańskich do
zbierania bursztynu i połowu ryb, nadane im przez poprzednich władców Po-
morza 27
32. Elbląg, 18 listopada 13.23
Fryderyk von Wildenberg, mistrz krajowy pruski, potwierdza akt kupna
przez Wilhelma z Senicz dóbr Czapelsko i nadaje im prawo chełmińskie . 28
33. Gdańsk, 8 listopada 1339
Winrych von Kniprode, komtur gdański, potwierdza przywilej swego
poprzednika Rudigera, który nadał ponownie, po poprzedniej rezygnacji, na
XXVII

prawie rycerskim Demochowi i Tomaszowi dobra Miłocin z wyjątkiem 10
łanów . 28
34. Gdańsk, l maja 1314
Wojciech, kasztelan gdański, nadaje [na prawie polskim] Tydemanowi
z Przodkowa [SeveU] dobra Borkowo, określając warunki ewentualnej sprze-
daży 28
35. Malbork, 17 marca 1338
Dytrych von Anburg, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim Her-
manowi d{)bra Krulrowitz, zamieniając daninę w naturze :na czynsz 29
36. Gdańsk, 15 maja 1350
Henryk von Rechter, komtur gdański, zaświadcza, że Michał z Warcza,
Jeszko i Mikołaj, sędzia ziemski, sprzedali Lekautowi ze Swincza jego bra-
ciom połowę wsi Warcz. 29
37. Malbork, 26 czerwca 1372
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim Przyp-
kowi ze Swincza dobra służebne Tępcz 29
38. Gdańsk, 18 października 1367
Ludeke von Essen, komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim soł-
tysowi Jakubowi dobra Pruszcz Gdański z obowiązkiem zasiedlenia, okre-
ślając dokładnie ich granice 30
39. Gdańsk, 10 czerwca 1397
Albrecht von Schwarzburg, komtur gdański, nadaje sołtysowi całej wsi
Prus7Jcz Gdański 7 1 /t łanu łąki we wsi Krępice 32
40. Gdańsk, b.d. 1375
Zygfryd Wal pot von Bassenheim, komtur gdański, pozwala Kreterowi,
karczmarzowi w Pruszczu Gdańskim, otworzyć w swej karczmie jatkę
-.
41. Gdańsk,..22 kwietnia 13'17
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
chełmińskim Pecze SlShoberowi jatkę mięsną i kram w Pruszczu Gdańsikim 41
42. Gdańsk, 20 stycznia 1378
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, odnawia przywilej
lokacyjny wsi Kowale, wystawiony przez komtura gdańskiego Kirsilie von
Kindswulie 34
43. Gdańsk, 24 sierpnia 1367
Ludeke von Essen, komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim Mi-
kołajowi z Czapelska 47 czteromorgowych zagród we wsi Lipce oraz urząd
sołtysa z obowiązkiem zasiedlenia tych zagród, ustalając równocześnie wy-
sokość czynszu i rObociZll1Y 35
44. Gdańsk, 2 lutego 1376
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
chełmińskim właścicielom zagród we wsi Lipce 40 morgów łąki z obowiąz-
XXVIII

kiem płacenia 1 grzywny czynszu rocznie oraz zamieniając czasowo 6 dni
Pracy przy sianokosach od zagrody na 1 wiardunek czynszu 36
45. Gdańsk, 14 września 1378
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, odnawia przywilej
Ludeke von Essen, nadający na prawie chełmińskim sołtysowi Kunekowi
z Juszkowa dobra Rokitnica z obowiązkiem zasiedlenia i prawem zbudo-
wania 2 ,karczem . 37
46. Gdańsk, 26 marca 1379
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
chełmińskim Klausowi Klukowowi wieś Mygowo, łąoznie z dokupl.onymi 5 ła-
nami ziemi, i urząd sołtysa z obowdązJdem zas.iedlenia wsi 38
47. B.m., 18 marca 1379
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, potwierdza i transu-
muje dokument Winrycha von Kniprode, b. komtura gdańskiego, w którym
nadał on na prawie chełmińskim Kooradowi Munzmeistil"owi dobra Ujeścisko
i urząd sołtysa z obowiązkiem zasiedlenia, dodając mieszkańcom PI. łanu
łąki we wsi Krępice . 39
48. Gdańsk, 23 maja 1399
Albrecht von Schwarzburg, komtur gdański, darowuje wsi Plonia i jej
sołtysowi Girke Edilmanowi PI. łanu łąki oraz karczmarzom Piotrowi De-
ckirow.i i Klausowi Vo1czenowi 4 morgi łąki, określając świadczenia wynika-
jące z tej darowizny 41
49. Gdańsk, 5 lutego 1353
Kirsilie von Kindswulie, komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim
Haonusowi Slichowi wieś Plonia i urząd sołtysa z obowiązkiem zasiedlenia
wsi, tak jednak, by żaden z jej mieszkańców nie posiadał więcej niż 2 łany
ziemi i stale w tej wsi mieszkał, określony też został czynsz, płacony
z >karczem . 42
50. Gdańsk, 7 czerwca 1399 ·
Albrecht von Schwarzburg, komtur gdański, nadaje Rutgerowi z Redło-
wa (sołtysowi?] i innym mieszkańcom wsi Przejazdowo prawo chełmińskie
zachowując jednak obowiązek pracy przy sianokosach . 44
51. Gdańsk, 7 czerwca 1399
Albrecht von Schwarzburg, komtur gdański, nadaje na prawie chełmiń-
skim Jakubowi Steynortowi wieś Szumles i urząd sołtysa z obowiązkiem
zasiedlenia wsi 45
52. Gdańsk, 11 listopada 1380
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański: nadaje na prawie
chełmińskim Hermanowi Trankotowi dobra Warcz i urząd sołtysa z obo-
wiązkiem zasiedlenia oraz zezwala na budowę młyna 47
53. Gdańsk, 14 czerwca 1379
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, odnawia i poszerza
przywiłej Albrechta von der Ore, dawnego komtura gdańskiego, nadający
Janowi na prawie chełmińskim wieś Schonewese i urząd sołtysa z obowiąz-
kiem zasiedlenia wsi 48
4
XXIX

54. B.m" l listopada 1338
. Winrych von Kniprode, komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim
braciom J1linowi i Mikołajowi dobra Niestępowo z obowiązkiem zasiedlenia 49
55. B.m., 11 listopada 1340
Winrych von Kniprode, komtur gdański, nadaje na prawie chełmiń"kim
Andrzejowi dobra Sulmin i urząd sołtysa z obowią:cldem zasiedlenia . 49
56. B.m., 2 czerwca 1338
Winrych von Kniprode, komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim
braciom Janowi, Henrykowi i Mikołajowi dobra Orunia z obowiązkiem za-
siedlenia 51
57. B.m., 12 czerwca 1365
Ludeke von Essen, komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim soł-
tysowi Piotrowi dobra Redłowo z obowiązkiem zasiedlenia, zastrzegając do-
datkowo utrzymanie na wyprawę wojenną przez sołtysa l konia, a przez
mieszkańców wystawienie l pachołka 51
58. B.m., 11 listopada 1351
Henryk von Rechter, były komtur gdański, poświadcza, że nadał na pra-
wie chełmińskim Hannusowi KlukO'\lVowi wieś Chylonię i urząd sołtysa z obo-
wiązkiem zasiedlenia wsi, której nazwę zmienił na Heynrichsdorff 52
59. Sulmin, 25 listopada 1381
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
chełmińskim braciom Goczkowi i Mikoswwi wieś Będzieszyn z 7 zagrodami
i I,lrząd sołtysa wraz z obowiązKiem zasiedlenia wsI i zagród 52
60. Gdańsk, 9 sierpnia 1349
Henryk von Rechter, komtur gdański, z powodu powiększenia obszaru
wsi Przyjaźń nadaje ją na prawie chełmińskim sołtysowi Janowi, zobowią-
zując go do zasiedlenia ws.i . 53
61. Gdańsk, 19 grudnia 1349
Henryk von Rechter, komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim
Henrykowi dobra Lublewo i urząd sołtysa z obowiązkiem zasiedlenia . 54
62. Gdańsk, 28 grudnia 1398
Albrecht von Schwarzburg, komtur gdański, nadaje na prawie chełmiń-
skim sołtysowi i mieszkańcom wsi Zuława tę wieś, 9 łanów ziemi w Klesz-
czewie oraz osadza w Źuławie 4 zgrodników 54
63. Gdańsk, 21 stycznia 1401
Albrecht von Schwarzburg, komtur gdański, odnawia przywilej Gisel-
brechta von Dudelsheim, dawnego komtura gdańskiego, nadający na prawie
chełmińskim Andrzejowi wieś Mąkocin i urząd sołtysa z obowiązkiem za-
siedlenia 'Wsi 55
64. Gdańsk, l maja 1402
Albrecht von Schwarzburg, komtur gdański, zezwala Staremu Miastu
Gdańskowi na wykopanie fosy pomiędzy Starym Młodym Miastem wy-
budowanie nad nią mostu oraz" darowuje grunty 56
xxx
.

65. [Gdańsk], 18 października 1374
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
chełmińskim Laukenowi Gruczmacherowi młyn do mielenia kory dębowej
oraz folusz położony obok krzyżaokiego młyna zbożowego w Gdańsku 58
66. Swiecie, b.d. 121.12
Mściwoj, książę pomorski, nadaje Janikowi, siostrzeńcowi swojej żony
Sulisławy, wieś Witamino, odebraną Dziwanowi, ynowi Waissiła, z po-
wodu popełnionej przez .niego zdrady 59
67. Zajączkowo, 31 sierpnia 1352
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie magdeburskim Han-
nusowi DY'Uebenowi 14 1 /1 łanu ziemi w dobrach służebnych Jagatowo 60
68. Malbork, 27 grudnia 1356
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim Rut-
gcrowi von Ubech 20 łanów ziemi w dobrach służebnych Lostowice l łan
łąki oło Krępic . 61
69. B.m., 9 stycznia 1363 [?]
Giselbrecht von Dudelsheim, komtur gdański, nadaje na prawie magde-
burskim rycerzowi Piotrowi z Kacka 49 łanów ziemi we wsiach Kack Wielki
i Mały .oraz Koli'bki i dodatkowo prawo rybołówstwa oraz sądy wielkie
i małe, zastrzegając równocześnie świadczenia z części łanów, dzierżonych
na prawie pol'Slkim, i służbę zbrojną . 61
70. Malbork, 11 marca 1359
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim ryce-
rzowi Ambrożemu dobra służebne Witomi.oo 63
71. Gdańsk, 15 lipca 1356
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie magdeburskim bra-
ciom Letautowi, Gniewomirowi i Stefanowi 40 łanów ziemi w dobrych słu-
żebnych Swy.oeblok 63
72. Grabiny-Zameczek, b.d. 1369
Winrich von :K.niprode, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim bra-
ciom Markwartowi, Klausowi i Dytrychowi 6- łanów i 10 morgów ziemi we
wsi Wojanowo 64
73. Sulmin, 2 marca 1367
Ludeke von Essen, komtur gdański, zezwala Jeszkowi, trzymającemu na
pols.kim prawie rycerskim wieś Rotmanki, przenieść ją na prawo niemieckie 65
74. Mątowy, 5 stycznia 1369
Winrich von Kniprode, w. mistrz, nadaje "l1a prawie- chełmińskim Han-
nusowi i Nitschowi von Cluyscz 40 łanów. ziemi w dobrach służebnych
Kleszczewo 66
75. Gra:biny-Zameczek, 6 maja 1343
Ludolf Konig, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim Henrykowi z Po-
gorzały [Wernersdorf] wieś Steblewo i urząd sołtysa z obowiązkiem zasie-
dlenia wsi 67
XXXI

76. Malbork, 15 stycznia 1350
Henryk Dusemer, w. mistrz, nadaje mieszkańcom wsi Cedry Wielkie ku-
pioną przez nich wyspę, położoną w delcie Nogatu
67
,
77. Gdańsk, 20 maja 1437
Mikołaj Poster, komtur gdański, nadaje Szpitalowi Sw. Elżbiety w Gdań-
sku opuszczoną wieś Mąkocin jako dodatek do folwarku Lapino, określając
równocześnie wysokość świadczeń .
67
I
78. Malbork, b.d. 1382
Winrich von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim Pio-
trowi z Lewilna dobra służebne Sierakowice 68
79. B.m., 26 listopada 1354
Kirsilie [von Kindswulie], komtur gdański, nadaje na prawie rycerskim
Janowi Wernikonisowi dobra Tuchlino w zamian za czwartą część majątku
M
80. Bytów, 20 kwietnia 1360 .
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim Pie-
traswwi z Sumowa dobra służebne Węsiory wraz z jeziorem
70
I
81. B.m., 3 maja 1368
Konrad ZoUner von Rotenstein, komtur gdański, poświadcza, iż wdowa
po Pietraszu za zgodą syna Engilberta sprzedała swoją wieś Niepoczołowice
Nepuczalowi, Jarogniewowi, Michałowi, Piotrowi, Marcinowi i Mikołajowi
71
82. Mirachowo, 19 marca 1400
Albrecht von Schwarzburg, komtur gdański, nadaje na prawie polskim
staroście Dominikowi wieś Lapalice, powiększoną do 8 radeł, z obowiązkiem
jej zasiedlenia 71
83. Grabiny-Zameczek, 4 listopada 1417
Michał Kuchmeister, w. mistrz, nadaje na prawie magdeburskim Kaspro-
wi von Bogdansdorff dobra służebne Oka lice
;,O
72
84. Stare Miasto Gdańsk, 12 stycznia 1406
Sąd ławniczy Starego Miasta Gdańska zaświadcza, że w. mistrz i komtur
dański wykupili za sto grzywien roszczenia Borzysława, syna Będzimierza,
do dóbr Strzelęcino oraz połowy Godętowa i Paraszyna .
N

73
85. [Malbork], 27 grudnia 1357
Winrych von K.niprode, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim ryce-
rzowi Borusławowi 40 łanów ziemi w dobrach służebnych Dąbrówka 74
86. Sobowidz, 6 czerwca 1361
Winrich von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie magdeburskim Han-
nusowi VOI!1 Ditlene 40 łanów ziemi w dobrach służebnych Godętowo . 74
87. Sobowidz, 15 listopada 1357
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie magdeburskim Hen-
ningowi Lalllkow dobra służebne Dąbrówka Mała, połorżone koło Salina 75
XXXII
"

,
88. Lębork, 16 lutego 1362
Giselbrecht von Dudelsheim, komtur gdański, sprzedaje za 25 grzywien
na po),skim prawie rycerskim Zygfrydowi, Dominikowi, Maciejowi i Więcko-
wi dobra Krępkowke
76
89. Lębork, 13 grudnia 1363
Ludeke v'on Essen, komtur gdański, nadaje na polskim prawie rycerskim
Stanisławowi, Piotrowi, Wojciechowi i Jakubowi dobra Dziech1ino 76
90. B.m.. 6 stycznia 1364
Ludeke von Essen, komtur gdański, nadaje na polskim prawie rycerskim
Piotrowi Littowowi 1/3 dóbr Zwartowo oraz 13 łanów VI" Kiełpinie 77
91. Gdańsk, 2 grudnia 1375
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie magdeburskim Jesz-
kowi Pierzchce dobra służebne Puzdrowo <i Niebędzino, z obowiąz,kiem pła-
cenia l grzywny z Niebędzina z tytułu dawnego prawa polskiego 78
92. B.m. i d. [1338?]
Dytrych von Altenburg, w. mistrz nadaje na prawie niemieckim Janowi
zwanemu Pierzcha [Pirich] dobra Redkowice 79
93. Gdańsk, 13 lipca 1293
Mściwoj, książę pomorski, nadaje na prawie dziedzicznym rycerzowi zwa-
nemu Mystko dobra Gołędzino 79
94. Raciąż, 31 marca 1294
Mściwoj, książę pomorski, nadaje Stefanowi i Albertowi dobra Witomino
i Chwarzno w zamian za dobra Juszkowo . 80
..
95. Gdańsk, 18 czerwca 1378
Winrych von Kniprode, w. mistrz, potwierdza i odnawia spalony przy-
wilej Karola z Trewiru, nadający Wojanowi, Koźmie i Gniewomirowi poło-
wę wsi Żelazno i Miromin, oz.najmiając równocześnie, że drugą połowę
tychże wsi starosta gdański Albrecht zamienił z Pawłem i Jarosławem na
dobra Sydow [?] .
81
N

S!.
96. Gdańsk, 11 czerwca 1334
Jordan, komtur gdański, potwierdza akt sprzedaży przez Hieronima, Do-
misława i Sulisława dóbr Maszewko jego wasalowi Jeszkowi z Kleszczewa
82
97. Lębork, 30 listopada 1362
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie magdeburskim bra-
ciom Walterowi i Klausowi oraz Gunterowi i Walterowi dobra służebne
Cewice 83
98. Malbork, 25 maja 1347
Henryk Dusemer, w mistrz, nadaje na prawie chełmińskim Mikołajowi
22 łany ziemi w dobrach służebnych Gęś \ . 84
99. Gdańsk, 7 stycznia 1348
Gerhard von Stegen, komtur gdański, nadaje na prawie magdeburskim
Bartoszowi z Roozczyc dobra Roszczyce i BorKowo
"
84
s - Księga komturstwa
XXXIII

100. Malbork, 2'1 stycznia 1360
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie magdeburskim Ni-
kuszowi Zeerdke dobra służebne OSQWO w zamian za dobra Gowidlino 84
101. Malbork, 6 stycznia 1354
Wim"ych von Kniprude, w. mistrz, nadaje na prawie magdeburskim bra-
ciom Wirkoslaelluwi i Jeszkowi z Janowie wsie Junowice i Kębłowo uwal-
nia od ciężarów prawa polskiego, zamieniając je na czynsz 85
-
102. B.m., 5 kwietnia 1363
Giselbrecht von Dudelsheim, komtur gdański, nadaje na prawie magde-
burskim Wojciechowi Przsenowi połowę dóbr służebnych Pogorszewo i uwal-
nia od ciężarów prawa polskiego, zamieniając je na czynsze 85
103. Lębork, 28 czerwca 1361
Giselbrecht von Dudelsheim, komtur gdański, nadaje na prawie magde-
burskim Piotrowi z Kaczkowa i jego bratankowi Semyancie dobra Redystowo
w zamian za dwie części dóbr Kaczkowo 86
104. Sławno, 20 lipca 1284
Mściwoj, książę pomorski. nadaje l3ożejowi, synowi Wicka, dobra Brzeż-
no i Godętowo 87
105. Zajączkowo, 26 maja 1348
Henryk Dusemer, w. mistrz, nadaje na prawie magdeburskim Jeszkowi,
synowi Swinczy, dobra służebne Choczewo i Strzeżewo, zobowiązując także
do świadczeń z tytułu prawa polskiego 88
106. B.m., 22 listopada 1349
Henryk von Rechter. komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim
sołtysowi Henrykowi wieś Nowa Wieś z obowiązkiem jej zasiedlenia .
88
107. B.m., 12 stycznia 1348
Henryk von Rechter, komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim
sołtysom Arnoldowi i Veckenowi wieś Garczegorze z obowiązkiem jej za-
siedlania
j
88
108. B.m., 8 lipca 1369
Konrad ZolI ner von Rotenstein, komtur gdański, nadaje na prawie cheł-
mińskim Piotrowi Wegenerowi dobra Kębłowo z obowiązkiem założenia tam
60 zagr6d 15-morgowych 88
109. Lębork, 6 lipca 1356
Sweder von Pelland, komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim Do-
broszowi i Kirstanowi wieś Pużyce i urząd sołtysa z obowiązkiem zasiedle-
nia wsi 89
110. Lębork, 6 lipca 1356
Swe der von Pelland, komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim
Ryszardowi Sułkowi wieś Rozłazino i urząd sołtysa z obowiązkiem zasie-
dlenia wsi 91
111. Lębork, 21 grudnia 1376
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
XXXIV

-
chćłmi6.skim bytrychowi Luckefleichowi wie \Vilkowo i urząd sołtysa z obo-
wiązkiem zasiedlenia wsi
.
92
112. Lębork, 11 grudnia 1382
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie cheł-
mińskim sołtysowi Hinczy Volczerowi wieś Krępa Kaszubska z obowiązkiem
jej zasiedlenia i założenia tam 8 zagród 93
113. Lębork, 20 grudnia 1374
Zygfryd Walpot von Bassenheim,
chełmińskim Wickowi dobra Oblewice
siedlenia
komtur gdański, nadaje na prawie
urząd sołtysa z obowiązkiem za-
94
114. B.m., 26 [1] czerwca 1362
Giselbrecht von Dudelsheim, komtur gdański, nadaje na prawie chełmiń-
skim Wickowi wieś Zaskoczyn z obowiązkiem zasiedlenia jej 95
115. Lębork, 20 grudnia 1377
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, określa granice mia-
sta Łeby 96
116. Gdańsk, 13 grudnia 1354
Kirsilie von Kindswulie, komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim
Marcinowi wieś Białogarda i urząd sołtysa z obowiązkiem zasiedlenia wsi 97
117. Gdańsk, 16 października 1376
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
chełmińskim Dominikowi i Szymonowi Memschinom dobra Glewitz z obo-
wiązkiem zasiedlenia . 99
j
118. Lębork, 18 lipca 1393
Jan von Rumpenheim, komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim
Hermanowi Volczerowi wieś Rekowo i urząd sołtysa 100
119. Gdańsk, 16 stycznia 1355
Kirsilie von Kindswulie, komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim
Richardowi Roszkinowi wieś Łęczyce i urząd sołtysa z obowiązkiem za-
siedlenia wsi 101
120. Lębork, 20 grudnia 1379
ZygfJ"yd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, onadaje na prawie
chełmińskim Hermanowi Volczerowi 4 łany i 2 morgi w dobrach Łebień
z obowiązkiem strzeżenia jeziora, mieszkańcom przyznaje łąkę, zastrzegając
część gruntów dla własnych potrzeb 102
121. Gdańsk, 17 czerwca 1397
Albrecht von Schwarzburg, komtur gdański, potwierdza przywiłej swego
poprzednika Jana von Rumpenheima, nadający na prawie chełmińskim Ste-
fanowi Leslawiczowi dobra Kurowo l urząd sołtysa z obowiązkiem zasie-
dlenia 104
122. Lębork, 6 grudnia 1360
Giselbrecht von Dudelsheim, komtur gdański, nadaje na prawie chełmiń-
skim Michałowi i Piotrowi wieś Maszewko 105
XY,. XV

.
123. Malbork, 5 stycznia 1341
Dytrych von Altenburg, w. mistrz, zleca Rutgerowi von Emmerich prze-
prowadzenie na prawie chełmińskim lokacji Lęborka i nadaje mu urząd
sołtysa 105
124. Malbork, 16 listopada 1348
Henryk Dusemer, w. mistrz, nadaje Puckowi i leżącej obok niego wsi
prawo chełmińskie 105
125. Gdańsk, 11 maja 1402
Albrecht von Schwarzburg, komtur gdański, zezwala Gerkowi Mastyno-
wi na budowę dwóch tartaków w Orunii nad Radunią, nadając mu je na
prawie chełmińskim 106
126. Gdańsk, 6 stycznia 1447
Mikołaj Poster, komtur gdański, transumuje i potwierdza przywilej, wy-
dany przez Zygfryda Walpota von Bassenheim, a nadający na prawie cheł-
mińskim Maćkowi Maińskiemu wieś Prusewo i urząd sołtysa z obowiązkiem
zasiedlenia wsi 107
127. Gdańsk, 13 listopada 1355
Kirsilie [von KindswulIie], komtur gdański, zezwala Hellwigowi na bu-
dowę kuźni miedzi obok drogi, prowadzącej do [Szpitala] św. Je,rzego 109
128. Gdańsk, 9 sierpnia 1378
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
magdeburskim braciom Mikołajowi i Janowi Kunostowiczom oraz dzieciom
ich brata Piotra dobra służebne Lętowo . . . 110
129. Lębork, 29 marca 1438
Mikołaj Poster, komtur gdański, na prośbę mieszkańców wsi Rozłazino
wprowadza nowy podział wsi na 25 radeł i nadaje ją na prawie chełmińskim
nie wymienionemu z imienia sołtysowi 111
130. B.m. i d. [1428-1434J
Walter von Kersekorff, komtur gdański, i sąd ziemski w Sulminie stwier-
dzają, że bracia Magnus i Stefan z Lapina oraz Michał z Czapelska w sporze
o granicę między obu wsiami zgodzili się respektować rozstrzygnięcia doko-
nane przez Hermana Gansa, dawnego komtura gdańskiego 112
131. Gdańsk, 29 września 1453
Mikołaj Poster, komtur gdański, zwalnia Jorgena von der Wickerow od
czynszu z dóbr K'l"okowo, Goszc;zyno i GHnki oraz daniny z części dóbr
Minkowice 112
132. Stare Miasto Gdańsk, 22 lipca 1404
Sędzia i ława Starego Miasta Gdańska poświadczają, że Albrecht von
SChwarzburg, komtur gdański, kupił ,od Jeszka I/ dóbr Bysewo za 143
grzywny. Poniżej I"ozliczenie 113
133. Gdańsk, 6 stycznia 1445
Mikołaj Poster, komtur gdański, na prośbę sołtysa i mieszkańców wsi
Ujeścisko, wydaje nowy przywilej, w którym nadaje na prawie chełmińskim
XXXVI

Janowi Hannemanowi wieś Ujeścisko
dlenia wsi
urząd sołtysa z obowiązkiem zasle-
. 1114
.
134. [Gdańsk], 16 października 1340
Winrych von Kniprode, komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim
sołtysowi Konradowi dobra Swarzewo z obowią'zkiem zasiedlenia 116
135. Wielka Wieś, l lipca 1359
Wolfram von Baldirsheim, komtur gdański, nadaje na prawie chełmiń-
skim Janowi Klukowowi i Maciejowi Kunikowi wieś Chłapowo i urząd soł-
tysa z obowiązkiem zasiedlenia wsi 117
.
136. Gdańsk, 17 marca 1373
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
chełmińskim sołtysowi Bertoidowi dobra Strzelno z obowiązkiem zasiedlenia 118
137. Puck, 22 lipca 1395
Jan von Rumpenheim, komtur gdański, nadaje na prawie polskim sta-
roście Virchenowi wieś Mrzezino z obowiązkiem zasiedlenia jej założenia
6 zagród 11 II
138. Gdańsk, 8 września 1376
Zygfryd Wal pot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
chełmińskim Hinczy Grobes,prochenowi dobra Wielka Wieś ó. urząd sołtysa
z obowiązkiem zasiedlenia 120
139. Puck, 17 stycznia 1395
Jan von Rumpenheim, komtur gdański, odnawia przywilej, w którym
na prawie chełmińskim :nadane wstały sołtysowi Hannusowi dobra Gnież-
dżewo 121
140. B.m., 16 pażdziernika 1340
Winrych von Kniprode, komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim
sołtysowi Ditmarowi dobra Lebcz z obowiązkiem 'Zasiedlenia
..
123
141. B.m., 12 marca 1370
Konrad Zo1lner v,on Rotenstein, komtur gdański, odnawia przywilej,
w którym na prawie chełmińskim nadane zostały sołtysowi Barnisławowi
dobra Ciechocino 'Z obowiązkiem zasiedlenia . 123
142. B.m. i d. [przed r. 1400]
Scibor z Krostkowa oświadcza, że nadał na prawie chełmińskim Swya-
nowi i Piotrowi z Nadola wieś Rekowo celem jej zasiedlenia 124
143. Gdańsk, 7 stycznia 1413
Henryk von Plauen, komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim
Jakubowi Gelenczenowi tartak i karczmę we wsi Zagórze 125
144. Gdańsk, 4 sierpnia 1376
Zygfryd Wal pot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
chełmińskim Marcinówi wieś Prusewo i urząd sołtysa z obowiązkiem zasie-
dlenia wsi 126
XXXVII

145. Gdftńsk, 5 maja 1394
Jan von Rumpenheim, komtur gdański, ponawia nadanie na prawie cheł-
mińskim sołtysowi Jakubowi Brantowi [Brandeke] wsi Celbowo i obniża do
17 skojców czynsz roczny z l łanu ziemi, pła(X)ny przez mieszkańców 127
146. Gdańsk, 5 maja 1394
Jan von Rumpenheim, komtur gdański, ponawia nadanie na prawie cheł-
mińskim sołtysowi Rudemu Hinczy wieś Brudzewo, która dawniej należała
do Wandirseja, z obowiązkiem zasiedlenia jej 128
.
147. Puck, 10 listopada 1382
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
chełmińskim sołtysowi Pancke Marczenowitzowi wieś Rybna z obowiązkiem
jej zasiedlenia 129
148. Puck, 14 grudnia 1400
Albrecht von Schwarzburg, komtur gdański, odnawia przywilej, w któ-
rym nadaje na prawie chełmińskim Piotrowi Swyanawiczowi wieś Reko'Wo,
należącą dawniej do Scibora z Krostkowa, oraz urząd sołtysa z obowiązkiem
zasiedlenia wsi 130
149. Gdańsk, 27 grudnia 1357
Wolfram von Baldersheim, komtur gdański, nadaje na prawie chełmiń-
skim Janowi ze Straszyna wieś Reda urząd sołtysa z obowiązkiem zasie-
dlenia wsi 131
150. Malbork, 17 sierpnia 1378
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje miastu Hel i jego mieszkań-
com prawo lubec,kie, określając świadczenia . 132
151. Gdańsk, 25 kwietnia 1376
Zygfryd Wal pot von Bassenheim, komtur gdański, oznaJmia, że braciom
Stanisławowi i Mikołajowi, synom Alberta z Lebcza, nadał na prawie pol-
skim połowę dbr Połchowo w :zamian za trzecią część dóbr Brudzewo 134
152. Gdańsk, 28 sierpnia 1343
Ludolf Konig, w mistrz, nadaje braciom Maciejowi i Nassude na prawie
chełmińskim dobra Sochanino, a na prawie polskim wsie Naniec i Smiechowo 134
153. Puck, b.d. [ok. 1410-1413]
Henryk von Plauen, komtur gdański, nadaje na prawie polskim sta-
roście Mi!wszowi Markowicwwi wieś Tupadły z obowiązkiem jej zasiedlenia 135
154. Puck, b.d. [1410-1413]
Henryk von Plauen, komtur gdański, nadaje na prawie polskim staroście
Mikole Pellighusowi wieś Ustarbowo . 136
155. Bytów, 10 marca 1412
Henryk von Plauen, komtur gdański, nadaje na prawie polskim Bartkowi
z Gostkowa dobra Studzienice z obowiązkiem za,siedlenia 136
156. Puck, 15 lipca 1420
Herman Gans, komtur gdański, nadaje na prawie polskim Szymonowi
z Prusewa część dóbr Małe Gowino 137
XXXVIII

157. Lębork, 5 marca 1430
Bartek z Jeżewa wraz z synem Lorenzem oświadczają, że winni są
staroście Michałowi z Wielistowa i komturowi gdańskiemu Walterowi von
Kersekorffowi 20 grzywien zabezpieczonych na dobrach Jeżewo 138
158. B.m. i d. [po 1363]
NN przedstawia przebieg sporu pomiędzy Nikuszem Zcerteke, panem
z Gowidlina, aNikuszem Swersewiczem, panem z Jasienia [= Yesse?] o las
i łąkę 139
159. B.m., 16 kwietnia 1379
Notatka o udzieleniu Radzie Nowego Miasta Gdańska pozwolenia na po-
głębienie i obmurowanie fosy aż po Wysoką Bramę 141
160. Gdańsk, 26 kwietnia 1422
Jan von Beichau, komtur gdański, zezwala gdańszczaninowi Gerardowi
Lange na budowę tartaku na pustym placu, na którym dawniej była łaźnia
krzyżacka 141
161. Gdańsk, 17 marca 1424
Konrad von Baldersheim, komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim
karcZJmarzowi Wojciechowi karczmę we wsi Sianowo 142
162. Gdańsk, 17 marca 1424
Konrad von Baldersheim, komtur gdański, nadaje na prawie polskim
staroście Janowi Drewno wieś Gowidlino z obowiązkiem jej . zasiedlenia 143
163. B.m., 13 lipca 1424
Konrad von Baldersheim, komtur gdański, ponawia i posze.rza nadanie
na prawie chełmińskim sołtysowi Maciejowi Płachcie wsi Załakowo z obo-
wiązkiem jej zasiedlenia 144
164. Gdansk, 14 maja 1424
Konrad von Baldersheim, komtur gdański, nadaje na prawie polskim
Piotrowi Grotkowi wieś Donimierz Mały 145
165. Gdańsk, 17 marca 1424
Konrad von Baldersheim, komtur gdański, rozstrzyga spór pomiędzy
wsiami Garczegorze, Obliwice i Nowa Wieś o łąkę i ugór, określając wyso-
kość czynszu, który mieszkańcy Nowej Wsi winni płacić 146
166. B.m., 25 lipca 1424
Konrad von Baldersheim, komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim
Gerardowi von der Beke przewóz przez Motławę i łąkę w Krępicach oraz
zezwala na budowę karCiZmy 147
167. Gdańsk, 2 lutego 1425
Konrad von Baldersheim, komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim
Maćkowi włodarzowi dobra Opalin z obowiązkiem .zasiedlenia i pozostawie-
nia na prawie polskim . 148
168. Gdańsk, l lutego 1376
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
chełmińskim cechowi rzeźników Starego Miasta Gdańska łąkę we wsi Lipce 149
XXXIX

169. B.m., 28 sierpnia 1425
Konrad von Baldersheirn, komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim
Janowi Krigowi młyn we wsi Warcz.z:, 2 łanami ziemi ... 150
170. Gdańsk, 24 czerwca 1425
Konrad von Baldersheim, komtur gdański, wydzierżawia Mikołajowi Fro-
ne na 10 la,t łąkę i pastwisko, położone na tamie między garbarnią i rowem
młyńskim, przez które przechodzi ścieżka spacerowa braci krzyżackich 150
1
171. B.m. i d. [1423-1428]
Konrad von Baldersheim. komtur gdański, zezwala MŚciwojowi z Kroko-
wa na połączenie dóbr Wysoka z dobrami Krokowo i Goszczyno, które pozo-
stawiając na prawie polskim, nadaje Mściwojowi dożywotnio na prawie
chełmińskim
152
172. B.m., 20 lutego 1425
Konrad von Baldersheim, komtur gdański, darowuje Piotrowi Stolczfu-
sowi plac położony między groblą a spichrzami krzyżaokimi na terenie Mło-
dego Miasta Gdańs.ka
153
173. B.m., 24 czerwca 1424
Konrad von Baldersheim, komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim
Michałowi Kołatce wieś Białogóra
/
154
174. B.m. i d. [1423-1428]
Konrad von Baldersheim, komtur gdański, na prośbę mieszkańców wsi
Pużyce z 20 pustych łanów tworzy 25 gospodarstw 1-radłowych i tak zmo-
dernizowaną wieś nadaje na prawie chełmińskim Pawłowi Czeszkowiczowi
WTaz z urzędem sołtysa i obowiązkiem zasiedlenia wsi
154
175. Mirachowo, 15 września 1426
Konrad von Baldersheim, komtur gdański, nadaje na prawie chełmiń-
skim Janowi KrenJtczmerowi karczmę w Mirachowie 156
176. B.m. i d. [1428-1434]
Walter von Kersekorff, komtur gdański, i sąd ziemski w Sulminie stwier-
dzają, że Magnus i Stefan z Łapina oraz ,Michał z Cza;pelska w spo.ze
o granicę między obu wsiami zgodzili się respektować r,ozstrzygnięcie doko-
nane przez Hermana Gansa, dawnego komtura gdańs!kiego
156
177. Warcz, 22 kwietnia 1431
Paweł von Rusdorf, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim klasztorowi
cysterek w Źarnowcu wieś Sławoszyno wraz z folwarkiem, kupione przez
nie od Kuntczego ze Sławoszyna, zobowiązując konwent do świadczeń woj-
s.kowych
157
178. Elbląg, 10 listopada 1432
Paweł von Rusdorf, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim klasztoro-
wi cysterek w Źa-rnowcu wieś Sławoszyno wraz z folwarkiem, kupione prze./:
nie od Kuntczego ze Sławoszyna, zwalniając je od świadczeń wojskowych
158
179. B.m., 10 listopada 1433
Walter von Kersekorff, komtur gdański, zaświadcza, że zezwolił Konra-
,
XL

dowi IIhornowi z Głównego Miasta Gdańska na sprzedanie Henrykowi von
Koszczeslaw i Dytrychowi von Sislaff czwartej części tartaku, dwóch łanów
ziemi i wszystkiego, co w ndej się znajduje, za 8 grzywien czyns.zu rocznego 160
180. Gdańsk, 6 sierpnia 1358
Wolfram von Baldersheim, komtur gdański, sprzedaje na polskim prawie
rycerskim Piotrowi, Swesli, Swankosli, Petrice, Pawłowi i Nikuszowi dobra
Cieszenie 161
181. B.m. i d.l[ok. 1419-1420J
Piotr von Lorch, rybicki pucki, podaje warunki umowy zawartej z Ja-
nem, proboszczem w Redzie, w sprawie przejęcia przez folwark w Redzie
gruntów należących do proboszcza, a także warunki porozumienia zawartego
z sołtysem Michałem Stolppmaem oraz właścicielami karc=y i młyna. 162
.
II. KONTRAKTY
182. [Grabiny-Zameczek], 26 lutego 1418
Mikołaj Gorlitz, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Maciej
Juszkow sprzedał Szpitalowi Sw. Ducha w Gdańsku 9 wiardunków czynszu
rocznego z l łanu ziemi we wsi Osice za 27 grzywien, zastrzegając sobie
prawo wykupu tegoż czynszu 163
183. Grabiny-Zameczek, 3 lutego 1406
Eberhard Ketzendorfer, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, ze
Andrzej Kerstans z Wocławów sprzedał Szpitalowi Sw. Ducha w Gdańsku
2 grzywny czynszu rocznego z 2 łanów ziemi za 24 grzywny, zastrzegając
sobie prawo wykupu tegoż czynszu 164
184. Grabiny-Zameczek, 13 czerwca .1405
Eberhard Ketzendorfer, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że
Herman z Niezabyszewa, sołtys w Koszwałach, sprzedał Szpitalowi Sw. Du-
cha w Gdańsku 2 grzywny czynszu rocznego z 3 1 /1 łanu ziemi w Koszwałach
za 24 grzywny, zastrzegając sobie prawo wykupu tegoż czynszu 165
185. [Grabiny-Zameczek], 6 lipca 1397
Zygfryd Grans, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Zygfryd
Glubicz, sołtys w Koszwałach, sprzedał Szpitalowi Sw. Ducha w Gdańsku
Pll grzywny czynszu rocznego z 2 1 /1 łanu ziemi za 18 grzywien, zastrzegając
sobie prawo wykupu tegoż czynszu 166
186. Grabiny-Zameczek, 7 czerwca 1392
Bertold von Bassen, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Klaus
Walter sprzedał Szpitalowi Sw. Ducha w Gdańsku 2 grzywny czynszu rocz-
nego z 2 łanów ziemi w Cedrach Małych za 24 grzywny, zastrzegając sobie
prawo wykupu tegoż czynszu 166
187. Grabiny-Zameczek, 17 marca 1392
Bertold von Bassen, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Paweł,
syn sołtysa ze wsi Cedry Małe, sprzedał Szpitalowi Sw. Ducha w Gdańsku
2 grzywny czynszu rocznego z Pll łanu ziemi za 26 grzywien, zastrzegając
sobie prawo wykupu tegoż cz"nszu 167
XI.J
...

--
188. [Leszkowy], b.d. 1416
Jan von Anwill, wójt w Leszkowych, zaświadcza, że Jakub Wotsak
sprzedał Szpitalowi Sw. Ducha w Gdańsku 4 grzywny czynszu rocznego
z Plz łanu ziemi w Palczewie za 48 grzywien, zastrzegając sobie prawo wy-
kupu tegoż czynszu 168
189. Grabiny-Zameczek, b.d. 1391
Bertold von Bassen, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Heyne,
sołtys z Kieżmarku, sprzedał Szpitalowi Sw. Ducha w Gdańsku 3 grzywny
czynszu rocznego z 3 łanów ziemi za 39 grzywien, .lastrzegając sobie prawo
wykupu tegoż czynszu 169
190. [Grabiny-Zameczek], b.d.
Wójt w Grabinach-Zameczku zawiadamia Piotra Letzkaua z Gdańska,
że zezwolił wdowie po sołtysie z Suchego Dębu na pobieranie 4 grzywien
czynszu z należących do niego wolnych łanów 169
191. Grabiny-Zameczek, 5 stycznia 1416
Mikołaj von Bergau, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Miko-
łaj Kesselhut z Suchego Dębu sprzedał za 48 grzywien kościołowi Sw. Ducha
w Gdańsku 4 grzywny czynszu rocznego z 4 radeł ziemi, zastrzegając sobie
prawo wykupu tegoż czynszu 170
192. Mieszczyn, b.d. 1371
Tylo Moelner z Mieszczyna oświadcza, że sprzedał braciom Henrykowi
i Szymonowi Zeydenhorom l grzywnę rocznego dochodu z l łanu ziemi za
10 grzywien, zastrzegając sobie prawo wykupu tegoż, a w razie niemożności
wykupu zobowiązuje się oddać plony z tej ziemi 171
193. Dąbrówka, b.d. 1371
Maciej, syn Siverita ,z Dąbrówki, sprzedaje braciom Henrykowi i Szy-
monowi Zeydenhorom 2 grzywny czynszu rocznego z l łanu ziemi w Dąbrów-
ce za 20 grzywien półskojców 171
194. GrabinyZameczek, 26 czerwca 1405
Eberhard Ketzendorfer, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Je-
rzy Schulcze z Miłocina sprzedał Szpitalowi Sw. Ducha w Gdańsku P/z grzyw-
ny czynszu rocznego z l łanu ziemi za 18 grzywien, zastrzegając sobie prawo
wykupu tegoż czynszu 172
195. [Grabiny-Zameczek], 3 lipca 1384
Zygfryd Grans, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Jan Grote
i Jan Scherff z Miłocina sprzedali Szpitalowi Sw. Ducha w Gdańsku 2 grzyw-
ny czynszu rocznego z 4 1 /z łanu ziemi za 24 grzywny, zastrzegając sobie pra-
wo wykupu tegoż czynszu 173
196. [Grabiny-Zameczek], 2 lipca 1384
Zygfryd Grans, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Tyderyk
Pole n sprzedał Szpitalowi Sw. Ducha w Gdańsku 2 grzywny czynszu rocz-
nego ze swoich zagród, jednej w Miłocinie i 2 w Błotniku, zastrzegając sobie
prawo wykupu tegoż czynszu 174
197. [Grabiny-Zameczek], 19 maja 1396
Zygfryd Grans, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Arnd Ly-
XLII
;;

,
--.--
kevette i Heine Kursener z Długiego Pola sprzedali Szpitalowi Sw. Ducha
w Gdańsku 4 grzywny roc2Jnego czynszu z 3 łanów ziemi za 48 grzywien,
zastrzegając sobie prawo tegoż czynszu 175
198. Grabiny-Zameczek, 15 czerwca 1407
Eberhard Ketzendorfer, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Ty-
deman Balaw z Wocławów sprzedał Szpitalowi Sw. Ducha w Gdańsku
l grzywnę czynszu rocznego z l łanu ziemi za 12 grzywien, zastrzegając
sobie prawo wykupu tegoż czynszu 176
199. [Grabiny-Zameczek], 2 lipca 1405
Eberhard Ketzendorfer, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Ma-
ciej Strantknecht z Długiego Pola sprzedał Szpitalowi Sw. Ducha w Gdań-
sku l grzywnę czynszu rocznego z l łanu ziemi za 12. grzywien, zastrzegając
sobie prawo wykupu tegoż czynszu 176
200. Grabiny-Zameczek, 13 czerwca 1405
Eberhard Ketzendorfer, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Piotr
Klette z Wocławów sprzedał Szpitalowi Sw. Ducha w Gdańsku l grzywnę
czynszu rocznego z l łanu ziemi za 12 grzywien, zastrzegając sobie prawo
wykupu tegoż czynszu 177
201. Grabiny-Zameczek, 6 czerwca 1400
Zygfryd Grans, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Gertruda
Rosenawsche ze Steblewa sprzedała Szpitalowi Sw. Ducha w Gdańsku
8 grzywien czynszu rocznego z 4 łanów ziemi za 96 grzywien, zastrzegając
sobie prawo wykupu tegoż czynszu 178
202. [Grabiny-Zameczek], 10 lutego 1398
Zygfryd Grans, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Arnold
Oelmolner z Leszkowych sprzedał "Szpitalowi Sw. Ducha 2 grzywny czynszu
rocznego z l łanu ziemi za 24 grzywny, zastrzegając sobie prawo wykupu
tegoż czynszu 179
203. Grabiny-Zameczek, 16 czerwca 1399
Zygfryd Gram, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Tydema-n
Grose z Leszkowych sprzedał za 12 grzywien Szpitalowi Sw. Ducha w Gdań-
sku l grzywnę czynszu rocznego z l łanu ziemi zobowiązując -się do wyku-
pienia czynszu w ciągu 3 lat 180
204. Grabiny-Zameczek, 22 marca 1408
Eberhard Ketzendorfer, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Hen-
ryk Tralaw z Leszkowych sprzedał Szpitalowi Sw. Ducha w Gdańsku
8 grzywien i 8 skojców rocznego czynszu z 2 łanów ziemi, zastrzegając sobie
prawo wykupu tegoż za 100 grzywien 181
205. [Grabiny-Zameczek], 27 marca 1400
Zygfryd Grans, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Jakub Lange
z Leszkowych sprzedał Szpitalowi Sw. Ducha w Gdańsku 2 grzywny czynszu
rocznego z lI/. łanu ziemi za 24 grzywny . 182
206. [Grabiny-Zameczek], 30 kwietnia 1396
Zygfryd Grans, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Hannus
L. ..,,:. ::-A
XLIII

Leczkow z Leszkowych sprzedał Szpitalowi Sw. Ducha w Gdańsku 5 grzy-
wien czynszu rocznego z 4 łanów ziemi za 60 grzywien, zastrzegając sobie
prawo wykupu tegoż czynszu 183
207. [Grabiny-Zameczek], 26 września 1398
Zygfryd Grans, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Marcin
Santfort z Leszkowych sprzedał Szpitalowi Sw. Ducha w Gdańsku 2 grzywny
czynszu rocznego z l łanu ziemi za 24 grzywny, zastrzegając sobie prawo
wykupu tegoż czynszu 1113
208. Grabiny-Zameczek, 29 maja 1417
Mikołaj Gorlitz, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadoza, że bracia
Willam i Henryk Stangowie z Leszkowych sprzedali Szpitalowi Sw. Ducha
w Gdańsku 4 grzywny i 4 skojce czynszu rocznego z 2 łanów ziemi, zastrze-
gając sobie prawo wykupu tegoż za 50 grzywien 1134
209. Grabiny-Zameczek, 14 czerwca 1405
Eberhard Ketzendorfer, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Lo-
renz Ketelbueter z Krzywego Koła sprzedał Szpitalowi Sw. Ducha w Gdań-
sku 2 grzywny czynszu rocznego z 2 łanów ziemi za 24 grzywny, zastrzegając
sobie prawo wykupu tegoż czynszu 185
210. Grabiny-Zameczek, 24 sierpnia 1434
Wecel von Vladicheym, wójt w Gtabinach-Zameczku, zaświadcza, że
Mikołaj Wolder ze Steblewa wykupił od Szpitala Sw. Ducha w Gdańsku
3 1 /1 grzyWll1Y czynsu rocznego z 2 łanów ziemi 186
211. Grabiny-Zameczek, l kwietnia 1435
Wecel von Vladicheym, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że
Piotr Hoevelke ze Steblewa sprzedał Szpitalowi Sw. Ducha w Gdańsku
3 1 /1 grzywny czynszu rocznego z l łanu ziemi" zastrzegając sobie prawo wy-
kupu tegoż czynszu za 42 grzywny 187
212. Grabiny-Zameczek, 27 marca 1435
Wecel von Vladicheym, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Mi-
kołaj Hoevelke ze Steblewa sprzedał Szpitalowi Sw. Ducha w Gdańsku
3 grzywny czynszu rocznego z l łanu ziemi, zastrzegając sobie prawo wy-
kupu tegoż czynszu za 36 grzywien 186
III. R02NE
213. Cieplewo, 15 czerwca 1404
[Konrad von Jungingen], w. mistrz, zabrania przywozu sukna angielskie-
go, wywozu drewna cisowego na łuki, i pod groźbą konfiskaty ogranicza wy-
wóz smoły i żywicy . 189
214. [Gdańsk], 30 marca 1406
Podział sukna i innych towarów, zajętych (?) w Gdańsku, pomiędzy
zakon krzyżacki a miasto Gdańsk 189
215. Gdańsk, 24 czerwca 1413
Henryk von Plauen, w. mistrz, potwierdza ufundowanie przez Andrzeja
XLIV

,
ze Słomowa, proboszcza kościoła Mariackiego w Gdańsku, biblioteki przy
wspomnianym kościele 190
216. Laski, 7 listopada 1417
List [Michała Kuchmeistra], w. mistrza, do komtura' gdańskiego w spra-
wie sporu z biskupem kujawskim o dziesięcin 191
217. Malbork, 6 listopada 1418
Rozporządzenie w. mistrza [Michała Kuchmeistra]
nia należności w starej i nowej monecie'
w sprawie regulowa-
;.
193
218. Sulmin, 24 czerwca 1429
Walter von Kersekorff, komtur gdański, darowuje Kurtowi Erlebachowi,
wójtowi lęborskiemu, ule we wsiach polskich ok.ręgu lęborskiego oraz nadaje
mu uprawnienia sądowe w sprawach uboju na jarmarkach pod Lęborkiem 194
219. B.m. i d. [przed 29 września 1429]
Piotr Scheffel i Lorenz Prusse z Gdańska oraz wymienieni imien-
nie mieszkańcy Grabin-Zameczka i Suchego Dębu zaręczają, że Mikołaj Mol-
ner w wyznaczonym terminie spłaci 40 grzywien 195
220. B.m., 24 lutego 1432
Walter von Kersekorff, komtur gdański, zaświadcza, że przyznał dożywot-
nio Mikołajowi Walteri 10 grzywien czynszu rocznego z dochodów ze Sta-
rego Miasta Gdańska za zwrot ruchomości i l1IieruchomośCi, pozostałych po
zmarłym mieszczaninie gdańskim Hildebrandzie von EIsen. . 195
221. Gdańsk, 24 lutego 1433
Walter von Kersekorff, komtur gdański, rozpatrując spór o mienie po-
zostałe po zmarłych Henryku von Suchten i Goszwinie Hinrikssonie, przy-
znaje je Małgorzacie, wdowie po Henr)"ku von Suchten 196
222. B.m., 9 lutego 1433
Walter von Ke.rsekorff, komtur gdański, poświadcza, że Piotr Holste
i Klaus Fiche, mieszczanie gdańscy, zapłacili 400 grzywien za mienie pozo-
stałe po śmierci Dytrycha Staela 197
223. Gdańsk, 27 marca 1433
Walter von Kersekorff, komtur gdański, zezwala włodarzowi z
Maciejowi na łowienie ryb z jednej strony Zatoki Zarnowieckiej
"
Kolkowa
198
224. Malbork, 25 października 1434
Notariusz Jakub Bomgart poświadcza ufundowanie przez Łucję Richtste- "
rynnę i Bractwo Kucharzy w Malborku wikarii tego Bractwa i przekazanie
jej Łukaszowi Jurgesdorfowi 199
225. B,m. i d.
Wyciąg z pm:ywileju dla klasztoru w Oliwie, dotyczącego uprawnień
w zakresie sądownictwa drogowego 200
XLV

tv. CZYNSZE I ŚWIADCZENIA WSI KOMTURSTWA GDASKIEGO
Z POCZĄTKU XV W.
226. Miasto Gdańsk
227. Okręg lęborski
228. Okręg mirachowski
229. Okręg pucki .
230. Okręg sulmiński
231. Urząd Leśny
232. Rozliczenie owsa zużytego w latach 1424-1428
233. Wykaz odpłatnych świadczeń za sianokosy
201
205
211
213
218
222
227
227
V. POWINNOŚCI WOJSKOWE [OK. 1400)
234. Powinności wojskowe ciążące na wsiach komturstwa gdańskiego
235. Wyprawy wojenne - udział i świadczenia .
229
232
"
-

t. PRZYWILEJE
l
Trzcinisko. Trutnowy
Malbork, 24 września 1354
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim
Klausowi, synowi Storuesa, i mieszkańcom wsi Trzcinisko 17 dodatko-
wych łanów ziemi.
Reg.: Preuss. Urkb. v, l, nr 266.
Schonenror a
Wir bruder Vinrich von Klfliprode, homeister des Orden b der Bruder s. l
des Spittales sancte Marie des Deutschen Hauses van Jherusalem, mit
rathe und willen de[r] gebittiger geben auss unserem dorHe czu Schonem
RoI' unserem getra wen Clauesz, Storues son, czu bes.itcz.en und den
inwonner daselbest, iren erben und nachkomlingen, mid sibenczen huben,
gelegen czvesschen dissen gutteren und c-c dem Smerblocke, der Czin-
gerisschen La.cken .und der Weiselen, .cz(u) colmischem rechte erblichen
und ewiglklichen czu besitczen. Der sebenczen huben seiJnd czene bynnen
tammen UJnd siben huben baussen tammen gelegen, der sal ewi[.g] der
e.genante, seine erben und IIlaIChkomlichen, dy czende hube frey ha-
ben d-d CZu e dem schultissampte und darczu den dritoon fphennigk des
gerichtes ane strossengerichte, das vor unser hirschaft besS'under behalt-
ten. Aber von den alI1deren czinshaftigen huben sullen unss dy besitczer
von icklicher huben bynnen tammen geben czu czinse czwe margk ane
fir s[cot] gewantlicher muntcze und icklicher huben bawssen tammen hal-
ben czinss alle jar oH den Oberstenta.g und sollen domete och ledigk
sein beide s[---] fund hoydinstes. Och sollen sy irem fp[arreT] czur
Rosenaw, von dem sy dy heiligen s[---] entfaen, von icklicher hu-
ben, sy sey fr[ey ader?] czinshaftigk, geben czvene soheffel gers[te]
[---] alle jar und sullen dem bisschoffe Olch [---l dovon thun.
Den czinsen lassen wir sy [---] Inesten kommende Oberstentagk
abir [---J. Geben och den einwonner czu fyssche[nJ [---l, dy in
gemessen sein und gelegen byn[nen] {- - -], by;nnen u:nd bawssen
tammen .a01e in der [CzingerisschenJ Lacken und in dem EIse baussen
1 a Nr -l. Obok współczesną ręką dopisano: Trwtenawer heben dese hanfeste.
b Wskutek uszkodzenia brzegu kaTty WYTazy końcowe większości wierszy są.
trudno czytelne. c-c Tu zbędne: gelegen. d-d I-czu-I e Wy-
raz popTawiony. f Odtąd do końca brak kawałka strony na szeTokość
11, karty. Na pOdklejonym pasku papieru wyciśnięta okrągła pieczęć Archi-
wum Państwowego w Gdańsku. Tekst nie odczytany w miejscu uszkodzo-
nym zaznaczono [- - -J.
1

tamm{en und?] dem Grossen Ze bey Stanken kruge [---l. Ob mag.
. 2 das gut einss malss anderweid [---] [messe] II und man me abir-
mosse abir dy egenante mosse ader hIllben czaI, dan sullen sy unss
abelossen alss erbe or dy czeid in dem dorffe -geld und och dovon czin-
sen, alss sich ,nach huben czaI gebort. Und man och minder an der
mosse, alsso fel sol man in och abeslan an den cziJnse, alss sich dovon
g.elbort. Wir wellell1. och, das Clauesz ISChultiss, der egenante und seiJnę
nachkomlinge, von iren freyen 'gutte das czu dem sdhultissamt .gehord,
van beiden dorfferen czu Rosenaw und och czu dem Schonenrur, <wen
ander schultissen reissen oder scharwerken auf den Werder nicht mer,
den einen dinst sollen thun. Czu enem geczaigknisse henge wir ulIlssir
insegild [s].an dessen briff, der gegeben ist czu Malrienburgk in der jarozal
Unserss Hem tausentdreihundert g jar in dem firun[d]funfczigksten jare
an der nesten midwuche vor sunte Michaelis .des ertczengelsstage [24 IX
1354]. Des seind geczayge bruder Wenczel, her Hinrich von Powenhem
grosskumtur, her Johan von Lalngwergk trese}er, her Wikbold unser
cappelan, Burgkgard von Aschpergk, Wulf von Peltusscheim unser com-
pan und ander erber lewte etc.
Desse laufenscrefte [?J hantfeste ufer de Schon.ewese ludende hebbell1.
de suchedammer und se 'brucken dat gud h. II
2
Schonewiese l
-
B.m., 16 sierpnia 1345
Ludolf Konig, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim Konradowi
Scricksnichtowi, Jerzemu Hermanowi i Henrykowi Vortherowi (Vortele-
rowi) I wieś Schonewiese.
KKGd., s. 3-4. Druk: Preuss. Urkb. III, 2, nr 733.
3
:f
to
Schmergrube
,
Królewiec, 19 sierpnia 1399
Werner von Tettingen, w. marszałek, na polecenie Konrada von Jun-
gingen, w. mistrza, nadaje Mikołajowi Drewusowi karczmę w Schmer-
2 I Obok na marginesie Tękq późniejszq: [1]351. h Tekst nie dokończony.
,. 1 Zaginiona wieś między OstTowitem a Motlawq na Źulawach Steblew-
skich, prawdopodobnie stanowi częAć wsi Grabiny-Zameczek.
I W Preuss. Urkb. III, 2, nr 733 wydawca za odpisem z XVII w. podaje:
Botcher.
2

grube na Mierzei Wiślanej, na prawie chełmińskim, z abawiązkiem umac-
niania brzegu marskiego. i prawem połowu ryb.
HalTh[tfe)ste a uber die Smergruben
Wir bruder Wernher von Tatyngen, obirster marschalek des Ordens s. 6
der Brudere des Spitals sendte Marien des Dutschen Huses von Jerusa-
lem, van varhengnis des erwirdigen geistlichen mannes bruder Conradts
von Jungyngen, ho.meyster des ordens, und ouch myt wille n unnd rate
unser eldesten bruder, vo.rlyen und geben unserm getra wen Nicclaus
Drewus, sienen rechten erben unnd no.C'hko.ml)1lnngen, unnseren kretcz-
schem czu Smergruben uff die N erye (ge) legenn b cu cohnischem rechte
erplich(in} und ewiglich(in) czu besitczen. Ouch varlye wir ihm, seinen
rechten erben unnd nochko.mlyngen, legerho.ltcz aus dem walde do.
ummbelangk czu gebrauchen czu erer no.tturft. Darummbe die vo.rgenan-
te c-c Nicclausz, sine rechten erbe und nochkemlynge, sullen uns unnd
U'lllS'&eIll ;orden jarlich(in) uff sente Martenstag des bisschofes czwo
marck gewonlicher preuschert [s] muntcze phlichtigk sein czu czynnsen
unverczoglich. Ouch welle wir, das Niclaus vorgenant, sine rechten erbe
. und nochko.mlinge, sollen d varbunden sein den strandt czu bewaren und
mit fleise czu pfeen [s], do ummbelang zcu den welden, aIs wir ihn das
wol (und gantcz) geirarwen. Ummbe den willen gUIl!I1e e wir ihn von'
sundirlicher gunst und dirlauben ihm Habe czu fisschen myt kleinen ge-
czeugen und anders ni,cht aIs mit questennetczen und seckken. Zcu ewi-
gem gedechtnisse dieser dinge ha,be wir unser ingesigell an diesen briff
lossen hengen, der gegeben ist czu Konungsberck f-f am dingstage binnen
achttagen Unser Liben Frauwen Wurtczwey [19 VIII 1399] in der jarczall
Unsers Rerren dreiczeenhundert im neunundneunczigsten jare. Des sindt
geczeuge UI1S,er liben bruder, bruder Renrich Swelborn unser haus-
kumptor , bruder J ohann Cassnitt unser pferdmarschalc'k, bruder Eckhart
Jundesheim karwansherre II, bruder Lyborius unser capellan, Vlrich
Czenger unser compan und andir vill erbar luthe./ /
4
VłSglers
Kr6lewiec, 15 maja 1429
Henryk Holt, w. marszalek, nadaje na polecenie Pawła von Russdorfa,
w. mistrza, Dawidowi Brandtowi grunt pod budowę karczmy w V óglers
na Mierzei Wiślanej, na prawie lubeckim, oraz łqkę i prawo połowu ryb
3
a Nr 4. Brzeg karty uszkodzony. b Poprawione, było:
c-c I-Niclusz-I. d Odtqd do końca karty plama od wilgoci.
gume. f-f Kleks. II Na poczqtku wyrazu kleks.
helegene.
e W rkp.
ł - Księga komturstwa
3

w Zalewie Wiślanym, nakładając riwnocześnie obowlqzek czuwania na
wyznaczonym odcinku wybrzeża.
Handtfeste 8 uber Fogeler b
s. 7 Wir bruder Henrieh Holt, des Ordens der Bruder Hospitalis senthe
Marien des Dutscnen Hawses von Jerusalem obirst marschalck, von voe-
hengniss des erwirdigen geistlichen mannes bruder Paules von Rusdorff
des ordens homeister, ouch mit rate und volbort unser eldesten brudere,
geben unnd vorlyen unserem getruwen Dauid Brandt, synen reehten
erbe.n unnd noehkomly:ngen, raum eynen kreezem doruff czu bawen uff
der Nerye czum Vogeleren, des ezu genyesen zo sye beste mogen erblich
und ewiglieh ezu lubisehem rechte czu besitczen. Und zolIen haben y-
nen morgen wesen unschedelich der N erye bynnen den g'r e n i t oC z e n,
aIs ehn [s] die von unsen bruder.en sein beweyset. Sye sulIen ouch haben
freyC fichsschereye myt cleynem geezew in dem Habe. Ummbe solcher
gebe und lenunge wyl1en zalI Dauid, smen reehten erben und nochkom-
lyngen, unnserem orden czwu marek vóm kretsehem und eine.n firdungk
von dem morgen wesen gewonlieher ...rnuencze d uff Martini ezu ezynse
geben. Ouch solIen sie des strandes warte n binnen den g I' e n i t c z e 1I1.
aIs en die sein beweyset. Des .czu ewigem gedechtniss hahen wir unsers
amp1Js ingesigell an dri:esen bryff lossen hengen, der gegeben ist uff UJnnse-
rem huwsse Konnyrngesberck e-e aan ontage in den f-f Pfingestheiligen-
tage im vierczeenhundertundneunundczwenezigsten jare [15 V 1429].
Geezeuge seindt die erssamen unse liben brudere Miehel Tussenfelder
unser hauskumpthur czu Kenningesberck, Friderich von Moszebaeh spit-
leI' czu Konnyngesbergk, Ludtholt von Sehaderosz stormeyster in der
Nerye, Henrieh Rusze von Plawen unser komp[an] und vile andir trau-
wirdige leuthe.l/
5
Krakowo
B.m., 8 stycznia 1424
Konrad von Baldersheim, komtur gdański, nadaje na prawie polskim
staroście Janowi Vrossowi wieś Krakowo, określając obowiązki jego
i mieszkańców wsi, dotyczące utrzymania koni, pomocy przy sianokosach
i innych świadczeń na rzecz koniuszego zakonnego.
s. 9 Wir a bruder Conrad t von Beldirszheym, Ordens Unsserer Frauwen
dess Deutschen Hausses von Jherusalem und kompthur zcu Danezk,
4 · Nr 3. b Wyraz poprawiony, było: Fogelpergk. c Wyraz poprawio-
ny. d Odtqd do końca strony zaciek. e-e I-J-I. f-f I-heiligen
Pfingistten-I.
5 · Nr 5.
4

thun kunth und uffembarri allen kegelIl'wertigen und zcukomftigen, dass
wir mit reiffem unsser (ersamell1) eldisten brudern rathe haiben gegeben
unsser do.rff, Crakauw ge'll'a, n't mit czehell1 spannen, IZCU polnischem recnte
und zc'u polinischem gerichte Hansz Vrosz unsserem s t a r u s t e n, sey-
nen rechten erben und nochkomlingen, ewiglich und erblich zcu besit-
czen, alsso ab imand do stoTbe, dass uns noch unseTen bruderell1 von deme
keyne p u s t i .n a sal werden addir gefallen, sundir der nehste erbname
sal seyn gudt nemen und seyn erbe. Och sal man wissen, das der s t a -
r u s t a zcu seynem gespanne sal haben vunff freye morgen, sundir wen
man hew rechet, so sal her mit eynem pferde dy c o P t z e n zcu sieifen
mit den andern. Dy' anderen inwonern disses vorgenanten dorffes sullen
iteziochen halben zcu s.ey.nem gespanne 4 mOTgen. Do'V'oł' sullen sy uns
in deme heuwslage von itczlichem gespanne heuws zousampne brengen
4 morgen wezin. Idoch so sullen wir sy selbir slaen und hau wen laessen.
Ouch so obirhebe wir disses ehgedochten dorffes inwonern dy ussrichtunge
der fissche, dy sy unsse.rem pferdemarschalke, den heuwslag dbir, zcu
seynem tische pflichtig waren ussczurichten, dovor sullen b sy alle jar
jerlich unsserem pferdemarschalke 8 tage vor deme hewslage, adir wen
ess em allerbequemst c worde seyn, 3 mr. gewonlicher pruscher muntcze
ussrichten 'Und geben. Und sullen den hewslag ober deme vierdenern
byn/IleJl1 dryn wochen den vierden nieht pflichtig seyn zou geben. Ouch
sullen disses ehgedochten dorffs inwoneriIl gemenlich ane der s t a r u s t e
mit den von der Gorken und mit den von Breslow furen laden und abe-
laden vunff prame heuwes zcu unsserem huSIe. Dov.or sullen wir en ge-
ben, wen sy das furen uff itczlichen prame 1 1/2 schok torkoppel brotis
und eyne tonne mit torkopil 'bire an aBen zcusampne. Ouc'h irloube wir
en uff der Nerie frey holtcz zcu hauwen zcu irem gebauwde und leger-
holtcz zcu irem feure. Dess zcu eynem ewigen bekentnisse und sicher-
heit haben wir UiIlssers amptes ingesigil unden an dissen brieff hangen
lassen, der gegeben ist in der jorczai Unssers Hern MOCCCCo im XXII II
jaren, im nehst€n sontage der Hilligen Drey Konigetage etc. [8 I 1424].
6
Osiek - Kempnate
Malbork, 28 października 1343
Ludolf Konig, w. mistrz, nadaje na prawie magdeburskim braciom
Marcinowi, Mikolajowi, Piotrowi i Pawlowi dobra Osiek, zwane r6wnież
Kempnate.
KKGd., s. 13, OF 91a, k. 111v.-1l2. Druk: Preuss: Urbk. III, 2, nr 604.
b Wyraz poprawiony.
c Wyraz poprawiony.
6

'7
Łąka na Zuławach Steblewskich
Grabiny-Zameczek, 16 czerwca 1378
Winrych von Kniprode, w. mistrz, poświadcza zeznanie wójta grabiń-
skiego i przysięgłych wałowych z Zuław Steblewskich o wykupieniu się
przez Piotra z Rusocina od prac przy groblach.
s. 14 [Wese uff dem Stobelawschen Werder] a
Wir bruder Winrich von Kniprode, homeister des Ordens der Bruder
sente Marien des Deutschen Huses von Jerusalem, mit den gebitger!l1, di
zcu dem mole by uns woren, haben gehort von dem voithe zcu Grebln
und den gesworen uff dem Stobelowschen Werder, di das bekanten, das
sicl1 her Petir von Russczin und syns brudem kindłeiI' vor slich, VOT ere
rechten erben und nochkomlingelIl mit den b vorgenanten tichgesworen
bericht und abegekouft habe erb lich und eweclich fry und ledig zcu sein
vor allirley temmunge inlege, heubt zcu machen, broche, wasser und
allerley arbeit vor die seben huben und fumf morgen wezen uff dem
Stobelawschen Werder im dem bruche czwisschen Grebin und Zcipellow
geleggen, di in zcugehoren. Zcu bekentnisse des habe wir unser ingesegil
an desen briff lassen hengen. Gegeben zcu Grebin am abunde Corporis
Christi MCCCLXXVIII [16 IV 1378]. Dese vorgeschrebene hantveste vin-
det man in trezol, by andern brifen.
8
Nowe Miasto Gdańsk
B.m., 16 kwietnia 1379
Notatka o udzieleniu Radzie Nowego Miasta Gdańska pozwolenia na
pogłębienie i obmurowanie fosy aż po Wysoką Bramę.
OF 91a, k. 108v. Druk: P. Simson, IV, nr 99.
Danczke die Nuwestad a
Wissentlich l sie, das die rathmanne der stad Danczk haben gebeten
unsern homeister, das sie den utirsten graben an der stad mogen graben
un[d] muwren bys an das Hohe Thor und nicht VOlI't, im sogetanir weyze,
das sie adir tre J1Ochkomelingen unsern homeister und dem orden nicht
7 a Nr 8. Powyżej regest niezgodny z treściq zapiski: Di fryheit der wezen, di
vor ken Russczin haben gehoret und nu gehoren (in) fumf huben ken
Zcippelow. b Wyraz poprawiony.
8 a Nr 9.
l Ten sam tekst, z drobnymi różnicami w pisowni, znajduje się w Księdze
na s. 253 pod numerem 185, poprawionym na 220; por. reg. nr 159.
ti

meer besweren, nach bekummern sallen mit bethe vart czu graben adir
czu muwren. Und ist geschen bey brudir Winrich van Knyprade, ull1sers
homeisters geczeiten, nach der jarczal UlI1Sers Herren MCCC in deme
LXXIX jare, am sonnobull1(ie nach Ostirn [16 IV 1379].
9
Mokry Dwór
MaZbork, 3 października 1384
Konrad Z6Uner von Rotenstein, w. mistrz, odnawia przywilej W in-
rycha von Kniprode, nadając na prawie chełmińskim Dytmarowi Rebe-
rowi 20 łanów ziemi w dobrach Mokry DWór.
OF 91a, k. 123.
Mudirstentz a
Wir l brudir Canrad Zcalner von Ratenstein, hameister des Ordens
etć., mit rathe und wille unser mitgebietger haben unserm getruwen
Ditmar Reber syne alde hantveste, die im von brudir Winrich van Kni-
prode, unserm vorfarn selichs gedechtn.isses, gegeben was, durch sun-
dirlichen sachen und gebrechen willen vOI"nuwet, aIs hie noch steet be-
schreben:
Wir geben und vorlyen im, synen rechten erben Ulnd nochkomlingen,
20 huben zcu Mudirstentz, geleggen binnen den g -r e n i t z e n alz sie, im
von unsern brudern bewyset sint, zcu colmischem rechte, fry, erplich und
eweclich zcu besiczczen. Hiervon salen sie uns thuen ein platendienst zcu
allen herverten, la.ndweren, nuw huser zcu buwen, alde zcu bessertl adir
zcu b-b brechen, we.nn, wie dick und wohin sie geheisen werden vn uns
adir von unsern brudern. Ouch sullen sie uns geben von c-c sechs pflu-
gen, von iclichem pfluge eynen scheffel kornis und eynen scheffel wey-
ses zcu pflugkarn. Urnd ap sie mee pfluge do hetten, do sollen sie nicht
van geben. Und zcu bekentnisse der herschaft eyn pfunt wachs und
eynen colnischen d pfennig adir fumf prussche an des stat, alle jar uff
se:nte Mertinstage. Wer das sache, das da mynner fund en wurde, den
20 huben, daz sal man in nicht dirfollen, wurde abir me da funden, daz
sollen sie (ry haben, aIs daz andir. Ouch ganne wir in van sundirlich€'n
gnaden, das sie fry visscherie sollen haben in der Mattlav an beiden
uvern aIs lang und aIs verTe ir g r e n i c z e n wenden, mat cleynelł1 ge-
c'ww cu erem tische. Zcu ewaglichem gedechtnisse desir dinge h3be wir
unser ingesegil an desen briff heisen hengen. Gegeben uff unserm huse
s. 15
9 a Nr 10. b-b I-besser-I. c-c I-iclich-I. ci W Tkp.: colmischen.
l Ten sam tekst, z drobnymi różnicami w pisowni, znajduje się w Księdze
na s. 67 pod numerem 64.
7

Marienburg, in dem jare MCCC im LXXXIIII jare, am montage vor Fran-
cisci [3 X 1384]. Geczuge sint unse['e lieben brudere, bruder Kune von
Libenstein groskomthur, bruder Ulrich Hachinberger trezeler, her Mertin
unser cappellan, Karl von Lichtenstein, Werner von Tetingen, unser com-
pane und vil ersame lute.
10
Rusocin. Gołąbkowo. Gdynia. Gowino. Sulęczyno
Grabiny-Zameczek, 5 maja 1365
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim Pio-
trowi z Rusocina oraz Albrechtowi i jego nie wymienionym z imienia
braciom z Rusocina dobra służebne: Rusocin, Gołqbkowo, Gdynię, Gowi-
no i Sulęczyno oraz pół jeziora Sambricze.
OF 91a, k. 121v.-122.
s. 17 Wir al. bruder Wynrich von Knyprode, homeister der Brudern des
Ordens des Spitals senthe Marien des Deutsschen Husses von Jerusalem,
mit rate unsir metegebitigern vorleyen und geben unserm liben getruwen
her b-b (Peter) von Russiczin und Albrecht und seynen brudern von
Russiczin und allen rechten erben Uind .nochkomelingen dese hirnach
geschrebene guttern: des ersten in dem lande zcu Danczke das dorff zcu
Russiczin und das halbe dorff zcu Golmkow und den halben zee, genant
Sambrieze, so in deme lande zcu Puczke das dorU Gdynyno und d.as dorff
Gowino, und zcu Gmellin im lande das dorU Suleschyn. Ouch geben wir
in dy wesen, dy von alders zcu Russiczin gehort haben, dy bussen den
g r e n i t z e niegen bey der Cloda. Alle dese vorgeschrebene guttern
solleiIl sy bynnen g r e n i t z e n, aIs sy en bewisit zey.nt von unsern bru-
dern zcu colmesschem rechte vrey, erblich und ewiglich haben und be-
siczczen, dach alzo, das her Peter und seyn erben und seyn nachkomen
alle desse vorgeschrebene gutter halb sal haben und dy ander helffte
zal Olbrechte, seynen brudern und iren rechten erben und nochkomen
czugehoren. Hirvon sollen sy uns thun getruweliche czwey platendinste
zcu allen herfert1n, zcu lantweren, newe husern zcu bawen adir zcu
bessern adir zcu brechen, wenne, wy dicke und wo(hen) sy geheissen
werden von uns ad er von unsern brudere. Und want der acker alde
geringe ist, zo haben wir en dy gnade geta-n, das sy von iczlicher be-
satzten huben ader von eyme span Uins alle jar geben sollen eynen
scheffil ha ber vor das pflugkorn, usgenomen was sy mit ihres selbis
10 · Nr 11. Tekst na doklejonej karcie. b-b l-Gabriel [?]-I.
1 Ten sam tekst w Kiędze na s. 115-116, nr 108 poprawiony na 112, róż-
nice głównie w pisowni niektórych wyrazów.
8

pflugen ackern c- adir pflugen in deme dorffe zcu Russiczin, do sollen
sy UII1S nieht von geben, went wir sye des -c vrey von sunderli'Cher gnaden
irlGLSsen hahen. Und [zcu] bekentnisse der hersschafft sollen sy uns geben
czwey marktpfunt wachs und czwene colnissche pfennig ader funff prus-
sche phen.njg vO'r iczlic'hen colni:schen aUe JOT uff sen1Jhe Mertinsta,g der
heilligen bisschoffs. Ouch verleyen wir von sunderlichen gnaden den
inwoner des dorffes zcu Gdynyno, dy do erben ha ben ul11d erbhaftig seyn
in demselbigen dorffe, das sy in der see dorssch vehen mo gen zcu irer
n{Jtdo.rft zeu essen und 'nieM zcu vorkauffen. Czu ewegem geczugl11isse
dessir dinge hahen wir unser ingesegil an dessen briff lassen hengen, der
gegeben ist zeu Grebin, am montage nch Philippi et Ja.cobi in Unsirs
Herel11 jaren dreyC'z€Jnhunhun1 [s], in dem funffundsechczigsten jare'
[5 V 1365]. Geczug seyn unsire liben brudere her Wolffram von Bal-
dersheym grosskomptur, her Swider von Pellant treseler, bruder Ludike
von Essin komptur zcu Danczke, her Nic10s unsir capplan, d- Gelbin von
Amstele, Marqwart von Larhein unsire kompan und ander erbare lewte
etc. de et super quibus etc. [s] -d e. II
H
Nowe Miasto Gdńsk
Malbork, 2 lipca 1378
Winrych von Kniprode, w. mistrz, odnawia przywilej Ludolfa Koniga
dla Nowego Miasta Gdańska.
OF 91a, k. 109-110v. Druk: P. Simson. IV, nr 97 według oryginału z W AP
Gdańsk, sygn. U 80.3 z datq 5 lipca 1378 r.
Danczk a dy Nuwe Stad
Wir brudir Winrich von Kniprode b, homeister Deutsches Ordens etc., s. 19
durch sundirlicher bethe volkomener begerunge und redelicher sache
willen unser getruwen der ratlute und (unser) inwonere der stad Danczk
mit c rechtem, wissen rathe, wille und vorhenkJ1dsse un:ser mitgebiteger
haben en ere alde hantveste obir dy stad czu Danczk, dy en brudir Lu-
dolff Konig, unser vorfar seliges gedechtnisse, gegeben hatte, vornuwet
durch merklicher und redelicher sache willen. Darume vorlie wir u.nd
geben den vorgenanten unser stad Danczk und eren inwoneren und eren
nachkomelingen allen ewic1ichen colmisch recht und gerichte, also was
c-c Brak w tekście na s. 116. d-d Brak w tekście na s. 116. U dołu s. 116 do-
pisek: Die fryhedt der wezen czwiss'chen Grebin und Czppellow suche im
neeste blate, si gehoren nu ken Zcippellow. Ir sLnt 5 huben des kompthurs
etc. e Na s. 18 tylko: Uber Russiczin etc.
11 a Nr 12. b Na marginesie ręką późniejszą: Henrich [s] von Kniprode.
c Wyraz poprawiony.
9

in der stad adir vor der stad uff 'ere vriheit der burgere von gerichte
vorbusset wirt, das das czwe teil uns Ulnd unserm huse, das drite teil der
s.ad una dem richter czugehoren sal und gevallen. Doch behalde wir
wege and strassen bis an der stadthoer unsir hersohaft czu richten, dar
nymand gerkhte ober haben sal den wir und unser brudir. Ouch ne-
me wir uz unsir leute uff dem lande wonende, dy man umb alle sache
vor uns sal bec1agen, is en sy denne, das sy in der stad adir uff der bur-
gervriheit mit hanthaftiger tat von den burgeren irwuschet werden, so
sullen unser brudir nach gewonheit und noch rechte des landes obir dy-
selben richten und was von besserunge darvon gevellet, das sullen czwe
teil unserm huse, das dritte teil der stad und dem richter gevallen. Ouch
irleube wir denselben unsern burgeren eyn dorff adir czwe nach huben-
czai czu besecczen uff ere vriheit und scholtheissen darin czu secczen
nach erem willen. Und geben en bynnen eren g r e n i c c z e n derselben
dorffe, is sy eyns adir czwe, das gerichte beide, gros und c1eyne, und
was davon gevellet czu der stad nucz ewic1ichen. Doch neme wir uz dy
landstrassen, dy wir unser herschaft czu richten han behalden, was abir
uswendig der dorffer g r e n i c c z e n, wen sy besatczt werden, von ge-
richte uff der stad vriheit gevellet, das sal unserm huse czwe teil und
der stad und dem richter das dritte tell czu gehoren, aIs hir vor stet
geSichr,eben. Ir gestroften or1Jeil sullen sy holen CllU dero Colmen. Ouc'h
irleube wir durch gemeynen vromen, das allermenlich beide, bussen der
stad und bynnen der stad, an den marktagen mogen vorkeuffen brot,
gancze syte n f1eisch, beide gesalczen und grune, uff dem markte und
nicht czu houwen. Ouch gebe wir den vischmarkt den vorgenanten bur-
geren in dy stad ewic1ichen vry, das sy den legen, wo her en allerbest
bekumpt, dach welle wir das keynerhande visch, her sy durre adir gru-
ne, uff den vischmarkt gebrocht werde, her en werde erst vor unser
hues gebrocht in dy stad, do is dy brudir gevellig dunkt und der her-
schaft czu kouffe geboten werde. Sodan visch, den dy brudir haben
wellen, den sullen sy kouffen und gelden nach synem werde, denne mag.
tragen den andern visch czu verkouffen ane hindernis, wo man wil, ane
den viJS<Jh, der da kumpt von allen heideen, den mag man ane hinderni:s
uff dem markte brengen und vor unser hus nicht bewisen. Wir wellen
ouch, das keyn vischer in der stad wonhaftig sy, is en sy mit unsir bru-
dir wille. Ouch welle wir haben eyne brucke von unserm huse in dy
stad, daruff moge wir bu wen eyn bergfrid adir eynen torm nach der
brudir rate und willen. Des thores sullen unser bruder gewaldig syn und
s.20 darczu haben den II slussel uz und inczukomen, wenne sy das bequeme
dunkit. Und vor. dem thore bynnen der stad sal wesen ey,ne rume strasse,
dy sullen dy burgere besecczen und bewonen mit erbarn unvorsproche-
nen leuten. Ouch welle wir, das czwuschen der stad mure und den erben
k'egen der muer allen end en u.mme dy stad innewendig sal wesen eyne
strasse eyner ruten breit, usgenomen das tej} der stad, das kegen der
,
1.0

Muttelaw st gelegen. Uff desir siet den wasser, Muttelaw genant, uH
dem staden, do dy stat gelegen ist, gebe wir en und bestetigen en den
alden acker, den sy bis an dese czit gehat han und den anger umme sent
Girdruden kirchoff gelegen czu eyner vriheit ewiclichen in sogetaner
undirscheit, das derselbe anger von uns, '1.Lnsern brude,ren und von den
burgeren sal umbebuwet bliben. Ouch so behalde wir uns langes den
moelgraben eyne moelstad vyr ruten lang (und) drittehalbe breit von
dem wassir anczumessen, uff welchir syte uns das bequemlicht dunkit.
Czwuschen der stad Danczk, neben der Muttela uff bis an des bischofes
gut ufwart kegen dem gebirge, aIs is geet, was darczwuschen ist der
stad und des bischofes gute, das gebe wir en Ulnd eren nachkomelingen
ouch ewiclichen vrye. Bynnen den g r e n i c c z e n neme wir uns uz
czigilschunen czu secczen, dar sy uns fugen und das darczu gehoret.
Ouch behalde wir uns wege czu legen obir das gut, wo is u;ns und dem
lande bequemelich sy. Den moelgraben durch dasselbe gut gende behal-
de wir uns vrye, ledig und umbekummert. Ouch behlde wir uns czu
voruz eyne hube, czwuschen des bischofes gut und der stad gelegen,
went wir vor an eyner andir stad dem bischofe eyne hube durch der stad
wille han gegeben. Und wen sy. uff der andren syten ir by nicht gewey-
den mogen, so mogen sy ir vy tri>ben 1oS'S€n uff der gemeyn trift bis an
des clostim gut von der Olyuen. Nidenwendig der stad eynen gefugen
holm, der en vor dicke gelegen ist, ere pferd daruffe czu weyden, den
lasse wir en vurbas ewiclichen, also das sy ke)'lI1 gebuede uff den vor-
genanten holm sullen machen. Andirsiet dem wasser, Muttela genant,
do eyne lache Brensa genant vellet in dy Muttela, in dem orte sal eyne
. g r e n i c c z e sten und also tweres obir vurbas gen ,nach eyme treboum
gerichte uff dy lache, dy do Roslache ist geheissen, dar ouch eyne ge-
czeichente g r e n i c c z e ist, dy derselbe vorgenante unsir vorvar in
synes selbes pe'l"S.one hat bewiset, vurhas by ne'ben der RQslache ufwort
czu gende dy lache czu der linken hant d-d tragende und allen enden an
das wassir bis an dy enge czwuschen der Roslachen und dy lache, Snur
genant, do sy allirneest e ist neben der Snurlachen, nedir dy lache czur
linken halI1t lossende bis an dy cleyne Mutte1a und also vurbas by der
cleynen Muttela, das wassir rurende czur linken hand nedirwart bis an
dy grosse Muttela, von dannen von der grossen Muttela nedirwart dy
Muttela .czur linken hant blibende bis an dy ersten g r e n i c c z e n. Das
alles, aIs hir vorgeschreben stet, gebe wir den vorgenanten burgeren und
/ / eren nachkomelingen vry czu allen erem nuccze ane das wir usgeno-
men haben. Das vlys, dy grosse Muttela, neme wir uns vry czu eyner
strasse und czu unserm nuccze. Doch mogen dy vorgenanten burgere
eyne brucke machen und halden von der stad obir das wassir gende
andirsliet uff er€ vriheit. Obir dyselbe vriiheit neme wir lUZ dry wege, der
s. 21
d-d I-nedirwart-I.
e Wyraz powtórzony na maryinesie, w tekście poprawiony.
\
11

WiT nicht enperen mogen, czu unserm nucce und dem lande. Wir wol-
len ouch, das bynnen eren g I' e n i c c z e n der burgere beidensiet des
wassers ab imand, pfaffen ad ir leyen, vrowennamen, begeben aclir un-
begeben, ritter adir gebuer, keyn gut, wezen adir welde, adir was is sy,
bynnen den (vorge.nanten) g I' e n i c c z e n ere vriheit und dy mit
rechte mogen bewisen, das sy das behalden ungeschadt und unvorterbet.
Von genaden vorlie wir doch den dicke genanten burgeren, das sy den-
selben dy gut bynnen ere vriheit haben mogen, en das mit liebe abeko-
uffen adir wechsele.n mit der willen, der dasselbe gut ist. Darczu gebe
wir ouch der vorgenanten stat und eren inwoneren ewiclich vischerie
mit allirleye cleynen geczowe in der grossen Muttela also verre, also ir
gut keret und wendet, an beiden staden und an den a,ndren lachen, "dy
an ere vriheit stossen, ane aIlirhande stewunge und were und grosse
czoggarne und vlisgarne. der sy nicht haben suIlen. Wissen sal man ouch,
das man in der stad czu der wedeme behalden sal dem pfarrer vry also
wyet und also lang, aIs der grosten hofstet eyn, dy in der stad ist. Abir
sal man behalden by der wedemen czu eyner kirchen Unser Liben Vra-
wen czu lobe und czu eren und czu eynem kirchhofe czweir seile lang
und czweyer breit. Abir czu eyme spitale, czu eren dem Heilgen Geiste,
sal bliben ruemes vry in der stad, czweier seile lang und czweier breit,
daruff czu buwen. Von aIle desen vorgenanten guten und vriheit suIlen
der stad burgere ewiclich aIle jar uff sente Mertinstag des bischofes
gewonlicher muncze des landes geben hundirt mark und sebenczig mark
pfennynge unserm huse, vurbas was nucczes, vromen und czinses von
koufhus, brotbenken, fleischbenken, schubenken, kromen und batstoben
komen mag und aIle den czins und nucz, den sy haben und nach gema-
chen mogen in alle de stad, der sal den vorgenante1J1 unsern burgeren
cumole ewiclich czugehoreJIl usgenomen m'Uncze und wechsel und aIle das.
das der herschaft czugehort, das we Ile wir uns und unserm huse behal-
den. Dy vorgenanten koufhus, brotbenke, fleischbenke und schubenke,
kromen und batstoben sullen sy aIleyne buwen, wen das not ist. Dovor
sullen sy uns ouch geben hundirt mark u.nd sebenczig mark gewonlicher
muncze deser lande alle jer lich ewiclich uff sente Johannes des Teuffer
Unsers Herrentag, aIs hel' wart geborn. Und ouch was dem herren bis-
schofe vor den czenden czugehoret, das sulIen dy vorgenanten burgere
ungehindert en beczalen. Uff das nymand wedir unser vorlyunge und
gabe spreche, so ha'be wir unser ingesgel 'czu ewigem bekentnisse an de-
sen briff gehangen, der gegeben ist czu Marienburg uff unserm huse
na ch der jarczai Unsirs Herren Cristi tusuntdryhundirt in dem achtund-
s. 22 sebenczigisten f am tage Processi et Martiniani II der seligen merterer
[2 VII 1378]. Geczeug sint unsir ersamen bruder in Gote brudir Rutcher
von Elner groskompthur, Godfrid von Linden marschalk, Baldewin von
I r Obok na marginesie: l:n8.
12
\

Frankenhofen tresiler, Syfrid Walpode von Bussenheym kompthur czu
Danczk, Kune von Libenste in, Johan von Schonefeld unser kumpan und
andir ersame leute etc.
12
Młode Miasto Gdańsk
Malbork, 18 stycznia 1380
Winrych von Kniprode, w. mistrz, zezwala Długiemu Klausowi i Piot-
rowi Sandowinowi na lokowanie Młodego Miasta Gdańska na prawie cheł-
mińskim, określajqc wszystkie prawa i powinności.
OF 9lu, k. 1l0v.-lllv. Druk: P. Simson, IV, nr 101.
.Tungestad Danczk.
Wir brudir Winrich von Kniprode b, homeister des Ordens der Bru-
der des Spitales sente Marien des Deutschen Huses von Jerusalem, vor-
. lien und geben mit der gebitigere rate und willen unsern getruwen Lan-
ge Claus und Peter Sandowin unsere stad dy Jungestad Danczk czu be-
secczen und eren inwoneren und eren nochkomelingen allen ewiclich
colmisch recht und geTlichte, also was in der stad, adir vor der stad uff
irilr vriheit, der burger vOln ger.ichte vOTbusset W1irt, das des czwc te il uns
und unserm huse gevellet, das dritte teil den besecczeren czu gehoren
sal. Doch be'halde wir wege und strassen 'bis an der stadthor unsir her-
schaft czu richten, dar nymand obirgerichte haben sal wen wir und unsir
brudir. Ouch neme wir uns uz unsir leuthe uff dem lande wonende, dy
man umb alle sache vor uns sal beclagen, is en sy denne, das sy in der
stad adir uff der stadvriheit mit hanthaitiger tat von den burge<ren ir-
wischet werden, so sullen unsir brudir noch gewonheit und nach rechte
des landes obir dyselbelIl richten und was von besseTunge davon gevellet,
des sullen czwe teil unserm huse, das dritte teil dem richtere gevallen.
Ouch gebe wir denselben unsern burgeren unser dorff Suchaneke und
unser vorwerk, das do bynnen den g r e n i c c z e n, aIs sy en bewist sien
von uns und von unsern bruderen, virczig huben behalden sal. Is do me,
des gunne wir en wol, were do my UJler , des were w,iJr en nicht pflichtig
czu irvullen. Und dis gebe wir en czu eyner vriheit ewiclich also, das dy
alden steter gemeyne vytrift mit en haben sullen. Ir gestroften orteil sul-
len sy holen czu dem Colmen. Ouch gunne wir en von sundirlichen ge-
naden ab unser gut, Rutke genant, hirnochmoles veil wurde, das dy Jun-
gestad das uzkeuffen moge czu irre vriheit und unserm huse dasselbe
davon tun, aIs dy getan haben, von den sy is gekouft haJben. Ouch irleu-
be wir durch gemeynen vromen, da6 allermenlich beide bussen der
12 a Nr 13.
b Obok na marflinesi rękq późniejszq: Heinrich {s] von Knip-
13

stad und binnen der stad an den marktagen magen varkeuffen brat, gan-
eze syten fleiseh, beide gesalczen und grune, uff dem markte und nieht
ezu hawen. Oueh gunne wir den vargenanten burgeren eynes visehmark-
s. 23 t'es czu legelI1, wo her uns und umseI'lIl bruderen bequeme dunkt. II Dach
welle wir, das keynerhande viseh, her sy durre adir gruene, uff den
visehmarkt g€lbrocht werde, her €n werde eTst VOT unsiJr hues gebroeht
in dy stad, da is dy brudir gevellig dunkt und der herschaft czu kauffe
gebaten werde. Sa den visch, den dy brudir haben wellen, den sullen sy
keuffen und gelden noch c-c (synem) werde, den mag tragen den andren
visch 'czu vorkeuffen ane hyndernis, wa man wil, ane den visch, der da
kumpt van allen heidzeen, den mag man ane hinndernis uff den markt
brengen und var unsir hues nieht bewisen. Wir wellen auch, das keyn
vis cher in der stad wonhaftig sy, is en sy mit unser brudir wille, na ch
keyn haker adir varkeuffer visch uz hake, is sy mit unser brudir wille.
Ouch welle wir, das dese Jungestad czwuschen den mueren bynnen der
stad drissig seil behalde in dy lenge und alsa breit, aIs sy en van uns
und van unsern bruderen be wist ist, bis an dy Wissel. Und wellen, das
czwuschen der stad mu er und den erben kegen der muer allen enden
umb dy stad inwe.ndig sal wesen eyne strasse eyner ruten breit, usgena-
men das teil der stad, das kegen der Wissel ist gelegen. Und eyn iczlich
haff in deser vargenanten stad sal behalden czwe ruten breit und acht
ruten lang und sal unserm huse czinsen eyn iczlieh haff ey.n halbe mark
prusch gewonlicher muncze deses landes uff sente Mertinstag des heil-
gen bischafes. Und welch haH erst besaczt wirt, der czinst erst und ab
etlich haff umbesaczt blebe, den durfen dy besecczer nicht varczinsen.
Und eyn iczlich haff sal unserm huse eyne mark czu varlieben geben alle
MaiI'tini ey.nen firdung mit dem czinse also lange, Ibis dy mark vaTIbe
beczalet wirt. Ouch gebe wir den egenanten beseczczeren Lange Clausz
und Peter Sandawin, eren rechten erben und nachkomelingen, iczlichem
vir vry hafe, alsa das sy unbesweret und unbekummert und vry bliben.
Bynnen desen vargeschreben g r e n i c c z e n, nem e wir uns uz eyne
czigilschune czu besecczen, dar sy uns fuget und das darczu geharet
und eynundczwenczig margen sente Jurgen, dy wir en abgewechselt ha-
ben und weder be wist haben in sa getaner wise, das sy keyn gebuede
daruff seeczen, wen sy sullen der zot [8] genissen und des grases. Ouch
behalde wir uns wege czu legen abir das gut, wa is uns und dem lande
bequemlich ist. Maelgraben, maelstete behalde wir uns vrye und unbe-
kummert durch dasselbe gut gende d-d. Und wellen auch, wen dy Nu-
westa d uff der ander siet der Muttela ir vy nicht geweyden magen, sa
mogen sy ir vy triben lassen uff der gemeY'n vyt:rift der JungenS'tad. Ke-
gen der dJkke gen:anten Jungestad gebe wir delr Jungestad czwe gefuge
werderchen, alsa das sy keyn gebude daruff sullen mach en. Wissen sal
man oucih, das man in der stad czur wedemen behalden sal dem pfarrer
rodeo
c-c I-erem-I.
d-d I-durch dasselbe gut gende-I.
14
ł

vry dry hofstete, abir sal man behalden by der wedemen czu eyner kir-
chen in sente Bartholomeus ere und czu eyme kirchofe dryer seil lang
und czweir seil breit, obir czu eynem markte und czum koufhuse und
rathuse vir seil breit und vir seil lang. Vurbas was nucczes, vromen und
czinses von rathuse, koufhuse, brotbenken, schubenken, fleischbenken,
kromen und batstoben komen mag und alle den czins / / und nucz, den s. 24
sy e-e haben und noch gemachen mogen in alle der stad, der sal den vor-
genanten burgeren dy helfte ewjclich czugehoren -and dy alI1dir helfte
unserm huse czugehoren und was an desem czinse adir nuccze czu bu-
wen adiT czu besS'ern were, das sal unsir hus dy heIfte ulzS'ten und dy bur-
gere dy helfte. Win: nemen ouch uz munoze 'Uind wechseI und alles, das
der herschaft czugehort, das welle wiJr uns und unserm huse behalden. Ouch
was dem herren bischoff vor den czenden czugehort, das sullen dy vor-
genanten burgere ungehindert im beczalen. Das alles, aIs hy vorgeschre-
ben stet, gebe wir den vorgenanten burgeren und eren nochkomelingen
ewiclichen vry czu alle eren nucczen, ane das wir usgenomen haben. Uff
das nymand wedir unser vorlyunge und gabe sp re che, so habe wir unsir
ingesigel ezu ewigem bekentnisse an deseln ,briff gehangem, der do gegeben
ist czu Marienburg an der mitwoche vor sente Vincenccztage in der jar-
czaI Unsirs Herren tusuntdryhundirt in dem achczigisten jare f
[18 I 1380]. Geczuge syn des unsir lieben brudir Rutcher von Elner gros-
komthur, brudir Baldewin von Frankenhofen tresiler, brudir Syfrid Wal-
pode von Bassenheym kompthur czu Danczk, her Pilgerim unser capel-
lan, Johan von Schonefeld und Rapot von Welle, unsere kumpane und
vil ander ersame leute etc.
1:1
Wyspa na Wiśle koło Głowy Gdańskiej
Gdańsk, 25 maja 1359
W olfram von Baldersheim, komtur gdański, nadaje na prawie cheł-
mińskim Hermanowi Jungenowi wyspę na Wiśle koło Głowy Gdańskiej
z obowiązkiem jej zasiedlenia.
Or., W AP Gd. 300 DI40, nr 10. Trans.: W AP Cd. 300 D179, nr 42, Reo.: Preuss.
Urkb. V, 2, nr 733.
Nuwewerder a (Mittelwerder)
Wir bruder Wolferam von Beldirsheim b, kompthur zcu Danczk, wel-
len kunt thun und offenbaren allen, die desen brieff seen adir horen le-
zen, daz wir mit ryfem rathe unser ersamen bruder zcu Danczk geben
e-e l-von rathuses, koufhuses, brotbenken, schubenken-I. f Obok na mar-
ginesie ręką późniejszą: 1380.
13 a Nr 14. b Obok na marginesie ręką późniejszą: Wolffram Beldershein.
15

und lye:n dem irbaren maltlne Hermamne:n Jungen, synen rechten erben
und nochkomelingen, daz werder, daz do stoset an die Wyszele an daz
Nuwe Wassir und die Garus mit akkern, p u s c h e n, wezen, weyden,
bruchen, welden, holczen und mit allen nutczen, di dovon mogen beco-
men frye zcu colmischem rechte eweclkh zcu besi'Czczen. Duch gebe wir
in, was sie lute do mogen besetztzen und die bruchhaftig wU'rde!I1,
wo daz were uff demselben wel'der undir in selbir, das sie die selbir
magen richten an allen sachen, si sint gros adir cleyne, doran wir nicht
ha.ben sollen. Ouch .gebe wir den inwo'l1ern desselhen werders in der Wys-
sele, Nuwe Wassere, und in der Gans mit sekken, mit ruzen und mit en-
, gelin fry vischerie. Wir wellen ouch und geben dem vorgenanten Her-
ma'l1a1e, synen erben und nochkomelingen, in c den vOlrgena:nten wass€r.Tl,
Wyssele, Nuwe Wasser, Gans mit eyme garne, daz sal sin drisik klaftern
lai11kh, fry zcu vischen zcu €Tern tische. Durch deser vorgenanten gabe
wille sal man uns adir unsern brudern geben alle jar uff Dnser Frawen-
tag Lichtewye uff daz hus zcu Danczk 5 mark pfennyng mit eyme fir-
dung pfemnyng gewonlicher muncze. Gegeben zcu Da'l1'Czk undi'r unserm
ingesegil nach Gots geburt MCCCLIX jar d an sente Urbanstag
[25 V 1359.] Des sint geczuge di ersamen lute unser lieben bruder Lu-
deke der huskompt!hur, Hinrich von Erlebach waltmeister, Hinrich von
Her pferdemarschalk, Ulrich Yser, Hinrich von Munde vischmeister und
manch man truwwirdig. / /
14
Swincz. Straszyn
B.m., i d., 1321
Fryderyk von Wildenberg, mistrz krajowy pruski, nadaje [na prawie
chełmińskimI Stanisławowi Skłodowiczowi dobra służebne Swincz i Stra-
szyn.
KKGd., s. 25. OF 91a, k. 112-112v. Druk: Preuss. Urkb. II, nr 367.
15
:o
li::
..
....

..
..
Tokary
Gdańsk, 17 maja 1338
Dytrych von Altenburg, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim
Ściborowi z Plemion [Plemechowl dobra Tokary.
KKGd., s. 25-26. OF 91a, k. 112-112v. Druk: Preuss. Urkb. III, l, nr 160.
c Wyraz poprawiony.
d Obok na marginesie rękq późniejszq: 1359.
16

16
Leźno Wielkie
Gdańsk, J maja 1338
na prawie chełmi:iLskim
Dytrych von Altenburg, w. mistrz, nadaje
Gotkowi dobra służebne Leźno Wielkie.
:o
li::
..
....

..
..
OF 91a, k. 112v., Reg.: Preuss. Urkb. III, l, nr 161.
Gros Lesin a
In nomine Domini, amen. Quoniam rerum gestarum oblivio plerumque s. 26
fallit memoria hominum terminata utiliter reducit in dissidium recidive
questionis ideo humana providencia ea, que geruntur in tempore conswe-
vit scripturarum et testium munimine perhennare. Noverit itaque pre-
sens etas et successura posteritas, quod nos frater Teodericus burgravius
de Aldenburg b, Ordinis Hospitalis Beate Marie Domus Teutonicorum
Jerusolimitane generalis magister, de maturo fratrum nostrorum consi-
lio, voluntate et assensu contulimus, assignamus liberaliter et donamus
fidel i nostro Gotkoni ob fidelitatis sue obsequia nobis et ordini nostro
sepius exhibiia et adhuc in posterum exhbenda bona dieta wlgariter
Groslezin, que 24 mansos et quinque iugera debebunt continere. lam die-
ta bona a'b eodem Godkone sUJisque verris heredlilbus legrtimis successori-
bus iure Colmemsi peTpetue, libere et hel'editarie possidenda aiddito, quod
idem nobis de quolibet aratro 2 mensuras siliginis et de quolibet unco s. 27
1 mensuram tritici solvant / / annis. In signum vero dominii prenomina-
tus Godko et sui successores unum talentum cere quod wlgariter marg-
pfunt dicitur et unum denarium Coloniensem c, vel loco illius quinque
denarios monete usualis, nobis quolibet de iam dictis bonis solvere tene-
buntur. Racione vero huius nostre collacionis et donationis prelibatus
Godko et sui posteri ad expeditiones, terrarum defensiones, municiones
de movo construendas, veteres r,eforma,ndas, aut eciam dirimendas ubi-
cumque, quociescumque et quandocumque per fratres nostros requisiti
fuerint, cum equis et armis secundum posse eorum sub propriis expensis
debebunt fide liter deservire. In quorum omnium testimonium et robur
firmitatis perpetue presentes dedimus nostri sigilli appensione commu-
nitas. Datum Danczk' anno Domini MCCCXXXVIII o d dominica ante
Ascensionem Domini [17 V 1338] presentibus viris religiosis fratribus
nostris dilectis Ludolfo Konnig mag no commendatore, e- Winrico commen-
datore in Danczk -e, Ludolfo vicecommendatore ibidem, Hinrico de Orlow
advocato Dirsouie, Cristiano nostro cappellano, lIinrico Kranchvelt et
Johanne Falkinstein nostris sociis, Hermanno de Camynata (et) Enoch
nostris notariis et aliis quam pluribus fid.edignis.
16 a Nr 17. b Obok na marginesie póniejszą ręką: Theodoricus Verginus
(Burgrabius) de Aldenbuxg. "W rkp.: Colmensem. d Obok na
marginesie: 1338. e-e Podkreślone. .
17
II.l' ',...
"HIWLi. _..iJtO
v . 1oau,,"U
\

11
Lisewo
B.m., 6 grudnia 1352
Kirsilie von Kindswulie, komtur gdański, na polecenie Winrycha von
Kniprode, w. mistrza, nadaje na prawie polskim Bogdanowi i Jakubowi
połowę wsi Lisewo, zapewniając im 6 lat wolnizny.
01<' 91a, k. 113. ReQ.: Preuss. Urkb. V, l, nr 101.
- \
Lissow die helffte o
Universis et singulis presens scriptum cernentibus seu audituris, nos
frater Kersilies de Knydiswurle, Ordinis sancte Marie commendator in
Danczk, recognoscimus in hiis scriptis, quod ex iussu et mandato reveren-
di viri fratri Winrici de Kniprode magistri generalis, damus et concedi-
mus discretis viris videlicet Bogdano et Iacobo ac ipsorum heredibus di-
midiam partem bonorum Lissow a reysa et ab exaccione, a vacca, a por-
co, a fa1ca 1 ttil()ll1e fen i, a ceteris quibuscumque laboribus post datam sex
integros annos plenariam libertatem. Quibus vero exspiratis dicti Bogda-
nus et Iacobus ac ipsorum heredes de nominata parte bonorum Lissow
omnia et singula iura et servicia velud alii ius Polonica le militare haben-
tes faciunt, sic et ipsi singulis annis facere sunt astricti. Datum anno
Domini MCCCLII b in festo sancti Nicolai episcopi [6 XII 1352] nostro
sigillo appendente. / /
18
Maliki. Miszewo. Krokowo
Malbork, 20 października 1339
Dytrych von Altenburg, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim
Janowi dobra służebne MaZiki i Miszewo z jeziorami, 11 łanów ziemi
w Krokowie, 11, morga łąki nad Redą wraz z prawem połowu ryb.
KKGd., s. 28-29. OF 91a, k. 113-113v. Druk: Preuss. Urkb. III, l, nr 273.
19
Chudomin
Malbork, 21 grudnia 1339
Dytrych von Altenburg, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim
Jeszkowi z Rekowa dobra służebne Chudomin.
01<' 91a. k. 113v.-1l4. Reg.: Preuss. Urkb. III, l, nr 285.
17 · Nr 18. ł b Na marginesie data: 1352, dopisana nad skr. 1355.
18

,
I
Chudomyn A
In nomine Sancte et Individue Trinitatis amelIl. Nos frater Teodericus s. 29
bu(r}grawius de Aldinburg b fratrum Ordinis Hospitalis beate Marie Do- _
mus Teutonicorum Jerusolimitani generalis magister in publicam omnium
presencium et futurorum deducimus noci.onem, quod quia obsequia fide-
lis nostri domini Jeschkonis de Rechow militis devocio non solum cupit
prestitis placere obsequiis, sed prestandis in antea pocius placitura spe-
ratur. Ideo grata et accepta ipsius servicia digni favoris c-c gratia prose-
qui cupientes de maturo fratrum nostrorum consilio, voluntate et consen-
su, damus, conferimus liberaliter et donamus pred:icto suisque veris here-
dibus et legitimis successoribus in terra nostra Pomeranie bona dieta
Chudomyn, que in certis et assignatis seu denumeratis graniciis 17
mansos et 7 iugera debebunt continere iure Colmensi perpetuo, libere et
hereditarie possidenda. Racione autem nostre donacionis et collacionis
predictus domiRus Jeschko et posteri ipsius ac successores cum equis et
armis secundum posse seu possibilitate ipsorum contra terrarum nostra-
rum quoslibet invasores servire tenebuntur fideliter cum suis ho minibus
prout nostri faciunt ad expediciones, terrarum defensiones, municiones
de novo construendas aut veteres reformandas seu quaslibet dirimendas
sub propriis dampnis et expensis quandocumque, ubicumque vel quo-
cienscumque per nos et fratres nostros fuerint requisiti. Preterea iidem
de quolibet aratro 2 mensuras tritici, / / unam mensuram siliginis et al- s. 30
iam tritici et de quolibet unco cum quo aratur unam mensuram tritici
singulis annis in festo sancti Martini nobis dabunt. In sig num d-d dominii
prefatus dominus Jeschko et sui successores de prefatis bonis 1 talentum
cere quod wlgariter ein margpfundt dicitur, et unum Coloniensem e de-
narium seu loco illius 5 denarios monet e usualis nobis quolibet anno sol-
vere tenebuntur. In quorum evidenciam et robur firmitatis perpetue pre-
sentes scribi fecimus et sigilli nostri appensione communiri. Datum et
actum Marienburgi anno Domini MCCCXXXIX f in die sancti Tome apo-
stoli [21 XII 1339]. Huius rei testes sunt honorabiles et religiosi g viri
fratres nostri dilecti Ludolfus Konnig magnus commendator, Hako mar-
schalkus, Sigefridus de Czikten hospitalarius et rommendator Elbingen-
sis, Sanderus de Kor:nere trappiarius et commendator in Kirsburg, Teodori-
cus de Blumenstein thesaurarius, dominus Kirstanus cappellanus noster,
Hinricus de Kranchuelt, Jo[hannes] de Falkenstein socii nostri, Herman-
nus de Camynata et Enoch natarii l1iOstri et alii quam plures fidedigni.
19 a Nr 20. b Obok na marginesie rękq p6źniejszq: Theodorłcus de Alden.
burg. c-c I-obsequia-I. d-d I-et-I. e W rkp.: Colmensem. f Obok
na marginesie: 1339. I W rkp.: regilisi.
I - Księga komturstwa
19

.,
20
Skrzeszewo
,
Gdaisk, 19 grudnia 1349
Henryk von Rechte1', komtur gdański, nadaje na prawie magdebur-
skim Henrykowi Scholczenowi zakupione przez niego dobra służebne
Skrzeszewo.
KKGd., s. 30-31. Ten sam tekst na s. 109. OF 91a, k. 114-114v. Druk: Preuss.
Urkb. IV, nr 487.
21
Leźno Małe
Malbork, 29 kwietnia 1382
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie chehniiskim
Piotrowi z Lewina dobra służebne Leźno Małe.
OF 91a, k. 114v.-115.
s. 32 Cleyn Lezin a
Wyr brudeT Wynrich von Kny.prode b, homeyster des Ordel!1S der
Brudere des Spitalis sente Marien des Dutschen Huses von Jerusalem,
mit rate und mit wyllen unser metg[e]bitegere vorlien und geben unsern
getruwen Petro vom Lewyn, synen reehtin erbin und c nochkomelinge,
das gut Cleyn Lesyn, das uns anyrstorben ist, das eilf hubin behalden
sal bynnen synen rechten g l' e n i c z e n. Und wurde hernoehmales
mynner do vunden, das sulle wyr ym nicht schuldic sin czu dyrvullen.
Dorezu vorlie wyr ym dy wesen, dy czu dem gutte gehorn und busen
den g I' e n i c e n an der Radune sint gelegen, czu d eulmeschem e rech-
te, vry, erblich und eweclich czu besiczczen. Hyvon f sullen sy uns tun
eyn platindYJlSt ezu allen herverten, lantweren, nue huser ezu buwen,
alde czu bessern adir ezu brechen, wenne, wy dicke adir wohyn sy von
uns adir von unsern brudern geheysen werden. Oueh sullen sy uns ge-
ben eyn mark pfeninge gewonlieher muneze vor ku und vor s w y n und
vor das pfluckorn und eyn krompfunt wachs und eynen kolnischen g
pfenning adir 5 prusche pfennege an dy stat czu bekentnisse der her-
S'chaft alle jar uf sinte Martinstag des bissC'hofs. Czu ewegen gedechtnisse
deser dinge ha be wyr unser ingesegil an desen brif lasen hengen, der
gegeben ist uf Ul1lS€rn huse Mergell'burg, :in der jarczai Unsers Hern
MOCCCo czweundaehczig \ am dinstag vor deme tage Philippi et Jacobi,
21
a Nr 21a. b Na marginesie późniejszą ręką:
c Wyraz powtórzony. d Wyraz poprawiony.
f Wyraz poprawiony. I W rkp.: kolmischen.
1385 poprawione na 1382.
Winrich von Kniprode.
e Wyraz poprawiony.
h Obok na marginesie:
20

der heyligen appostel [29 IV 1382]. Geczug sint unser lyben bruder Rut-
ger von Elner groskumptur , bruder Ulrich Hachinberger treseler, bruder
Syfrid Walpod von Bassinheym komptur czu Danc'z, her Pilgerim, unser ,
capplan, Johan Schonevelt, Girhart Vischmeh unser kumpan und vyl
ander ersame luyte etc.
22
Bąkowo
[Malbork], 29 listopada 1347
Henryk Dusemer, w. mistrz, nadaje na prawie magdeburskim Piotro-
wi Cztanowi i Hinczkowi Freitagowi 38 łanów we wsi Bqkowo.
KKGd., s. 32-33. OF 91a, k. 115. Druk: Preuss. Urkb. IV, nr 260.
23

Lapino
s.33
Gdańsk, 14 czerwca 1389
Wolt von Ziilnhart, komtur gdański, dzieli po połowie dobra Łapino,
pozostałe po Aleksandrze, między jego dzieci oraz wdowę po nim i jej
męża, Mikołaja Hase.
OF 91a, k. 115-115v. Dokument wymieniony w transumpcie regestów Księstwa
Pruskiego w Królewcu z dnia 31 I 1569 r. - W AP Gd., 300 U. 40, nr 81.
La ppyn ·
Wyssent1ich sy alle den, dy desen seen ader horen lesen, das Nichos [s}
Hase der Allexis vrowe genomen hat czu eyme elichen wybe und daz gut
Lappin, das wyr von gnoden deme egenenten Allexis hatten gegeben.
Dasselbe gut sal der vorbedochte Niclos Hase mit syner vrowen dy hel
£te czu erbin eweclich sinen rechtin erbin und czu besicziczen [s] und dy
ander he1fte sal syn Allexin kin den [s], dy er noch syme tode syner vrowen
gelasen hat und mit der he1fte, dy den kynden czugehort, sal der vor-
bedochte Nichos {s} Hase dy kyndere myte halden 50 lange, das sy mu n-
dick werden und vor das ere selbyn und wellyn rotin, 50 sal sy der ege-
nante Nyclos Hase usrichten und abe wysen mit der helfte des egenan-
ten guttis La,ppin czu eyner volkomelicher genuge, ane alle aorgelyst
unde sunde. Czu eyme ewegen bekentnisse habe wyr bruder Wolf von
Ozullenbartd b komptur czu Danczk, unser ingesigel an desen brif lośen
hengen, der gegeben II is czu Damczk n'OCh der jorozal Unsers Hern Jesu
23 · Nr 23.
b Obok na marginesie rękq późniejszq: Wolff von Zollenberg.
21

Christi tusuntdryhundert imme Inuwenundachczigeste.n jare c, amme
mo[n]tage nehst noch der heligen Drifeldekeyt [14 VI 1389]. Geczuge
deser dinge 'Synt unsex lyben b:rudeT ill1 Got'e brude.r Geruolt Mundh
huskumptur, Albreoht Falkensteyn vischemeyster, Jacob von Rnacht
voyt czu Lewinburg, Hannis Thechewicz waltmeyster und vyl ander er-
same luyten etc.
24
Trzebisławice
s. 34
Lębork, 19 czerwca 1358
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie magdeburskim
Wojciechowi Piserowi dobra slużebne Trzebislawice.
OF 91a, k. 115v. Reg.: Preuss. Urkb. V, 2, .or 665.
Trsibislauitz u
Wyr bruder Wynrich von Kynprode [s], homeyster des Spitalis
sente Marien des Duchen [s] Huses von Jerusalem, mit rate und mit
wyllen unser metege'biteger, vo.rlyen u:nd gebyn unseren 'getruwen Woy-
czeche Piser und synen rechtin erbin und nochkomelingen, das gut
Trsebslowicz genant, gelegen bynnen den g r e n i c z e n aIs sy yn von
unseren brudern sint bewysit, czu meydeburgischen rechte vry, erbe-
lich und eweclich czu besitczen. DoV'on sullen sy uns tun eyn platindynst
czu allen hervertin, czu lantweren, nue huser czu buen, alde czu besse-
ren ader czu brechen, wenne, wy dicke und wohyn sy von uns ader von
unser brudern geheysen werden. Ouch sullyn sy gebyn eyn mark pfen-
nige gewunlicher muncze vor dy pollenscher rechte, dy wyr hatten uf
deseme gutte, alle jerlich uf sen te Mertinstag des bisschofs unsern huse
czu Danczk. Gegeben czur Lewinburg mit der angehangunge unsers in-
ge[si]gel, in der jarczai Unsers Hem XII c LVIII jaren b, am dinstange var
Johannis Baptiste [19 VI 1358]. Das synt geczuge unser liben bruder her
Heynrich von Bovent(h}in groskumptur c, her Sweder von Palland tre-
seler, bruder Wolf von Seldersheim l komptur czu Danczk, her Wicbolt
UJI1Ser cappelan, Rudeger von E1me.r, Rahe von Papenheym 'Unser' kum-
pan und ander yrbar luete etc. d-d
,
c Obok na marginesie: 1389.
24 a Nr 24. Obok na marginesie ręką późniejszą: Wiol1rich von Kniprode.
b Obok na marginesie: 1358. c Wyraz poprawiony. d-d Poniżej
przekreślony początek wpisu: /= Wyr bruder Wynrich von Knyprode,
homeyster des Ordens der Brudern des Spitalis sente Marien des Dutsches
Huses von Jerusalem, mit rate und mit wyllen der gebiteger vQrlyen und
geben unserm getruwen Hannis Dytleiben und synen rechtin erbin funffczen-
de ha (l) be hube ane eyn morgen etc. I-ut post et .preter patetur-I=/.
l Niewątpliwie Baldersheim.
22

,
25
Jankowo
Malbork, 3 grudnia 1374
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim
Klaukowi Dyklipsowi dobra służebne Jankowo.
01-' 91a, k. 115v.-116.
Junechaw a
Wyr bruder Wynrich von Knyprode b, homeyster c-c des Ordens II s.35
des Spitalis sente Marien des Dutsches Huses von Jerusalem, mit willen
unser mete[ge]biteger vorlien und geben unsern getruwen Clawken Dyc-
lips und synen rechtin erbin und nochkomelingen das gut Jonochaw ge-
nall1t, das da behalden sal bYinl1Jen synem gol' e n i c oz e n seiben huben, aIs
is in von unsern brudern bewysit und begreniczet is, czu colmischen re-
chte vry, erblich und ewecJ:1ch ICZU besiczcen ader [sJ u'll'si'l"en le!hmłute UJnd
alle unduazs grozunge behalde wyr UJllS ,cxu TiJchten. Und wer-e, das man her-
nochmals mit der mase do me vuende, das en sulde man yn nicht nemen.
Vunde man icht mynner, das yn sal man yn nicht yrvollen. Hyvon sul-
len sy uns tun eyn platendyn:st ober des a.nder jar C:łU a'llen herverten,
czu lantweren, nue huser czu buen, alde czu bessern ader czu brechen,
wenne, wohyn, wy dicke sy von uns ader von unsern brudern geheysen
werden. Ouch sullen sy uns geben von dem polenschen rechte eyn d-d
mark gewunlicher muncze und czu bekentnisse der herschaft eyn pfunt
wachs und l kolnischen" pfenning ader 5 prusche pfennege an das stat f
alle jar uf sente MertilIlstag des bi:schofs und des pflugko-rnes hub wyr
sy von sunderlicher gnaden vry gelasyn und ledig. Ouch habyn sy das
obyrgeben, ab wyr czu Bartelyn molen buwen welde, das wyr das was-
ser stouwin mochtin uf dem erm czu Jodocowicz, also das sy an den mo-
len keyn recht haben sullen. Czu ewy gen gedechtnisse deser dinge habe
wyr unser inge[se ]gil an desen brif losen hen gen. Gegeben czu Marien-
burg, an sontage noch sente Andrestage des czwelfbotin in Unsers Hern
jaren MOCCCo im LXXIIII g [3 XII 1374]. Gecuge sin t des unsern liben
bruder in Gote brudełr Rutger von Elnyr obcrste:r marschalk, bruder
Ulrich Fricke obyrster trapiel' und kumptur czu Kristpurg, bruder Swe-
der von Pellant capplan, Reynhart von Elner und Kune von Lybesteyn
unsere kumpane und andere yrbare lute etc.
25
a Nr 25.
c--c I-Wy-I
wiany.
b Obok na marginesie późniejszą ręką: Winrich von Kniprode.
d-d I-I-I. ., W rkp.: kolmischen. f Wyraz popra-
li Obok na marginesie ręką późniejszą: 1374.
23

26
Sławoszyno
Gdańsk, 21 czerwca 1376
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
magdeburskim Michalowi Kunostowiczowi dobra slużebne Slawoszyno.
OF 91b, k. 39-39v.
s.36
Sla woschin a
Wyr bruder Sifrid Walpod von Bassinheym b, des Ordens des Spitalis
II Unser Vrowen des Dutschen Huses von Jerusalem, komptur czu
Danczk, mit wyllen und geheise wegen bruder Wynrich von Knyprode,
unsrs homeysters, vorlyen und .gebyn Miohel Kunostowiczs, synen rech-
tin erb,in U'nd nochkomelYlnge, das gut Slawschin, gelegen bynnen sy-
nen rechtin g r e n i c z e n, aIs is yn von uns und unsern brudern is
bewyset, czy meyderburgischem rechte vry, erblich und ewedich czu
besiczczen. Hyrvon sal er ader syne nochkomelinge uns tun eyn platen-
dynst czu allen herverten, czu lantweren, nue huser czu huwen, alde
czu bessern ader czu c-c brechen, wenne, wy dicke, wohyn sy geheysyn
werden von UIl1S ader von unsem brudern. Ouch sal her uns geben vor
ku und vor s w y n und ander pollenschen rechte, dy wir do vormols do
hatte 11/2 mr. gewonl1icher muncze. Und czu bekentnisse der herschaft
sal her uns gebyn .eyn pfunt wadu; und eyn kolnischen d pfenning .ader
5 prusche an des stat. Und das aU e sal her uns gebyn uf Unser Vrowen-
tag Lichtwye [21 VI 1376]. Czu geczugnisse und ewegen,bedechtnisse de-
se:r dinge ha'be wyr unser ingcsigel in desen brif lose hengen. Gegeben
czu Dancz.k am SOII1nabende VOT Johannis Ba'ptiste, in Unsers Heren ja-
ren tusint UIC im LXXVI jares f [21 VI 1376]. Geczuge sint unser liben
bruder bruder Eberhart von Virmundcz huskomtur, Frederich Kul von
Scharfenstein vischmeister, Dyterich von Loupheim waltmeyster, Vol-
precht von Termbach voyt czu Lewinburg etc.
27
Błądzikowo. Gniewino. Orzech
Gdańsk, 17 listopada 1353
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje Stefanowi z Blqdzikowa
wsie Blqdzikowo, Gniewino i Orzech.
26 a Nr 26, obok na marginesie współczesnq rękq: Puczk.
b Obok na margi-
nesie rękq późniejszq:
d W rkp.: kolmischen.
rękq późniejszq: 1376.
Walpod von Basenheim. c-c I-buwen-I.
e Wyraz poprawiony. f Obok na marginesie
24

......
OF 91b, ,. 39v. Reg.: Preuss. Urkb. V, l, nr 19l.
Blanzekow, Gnewyn n
Wyr brueder Wynrich von Knyprode, homeyster des Ordens der Bru-
dere des Spitalis Sente Marien des Dutschen Huses von Jerusalem, ha ben
mit der gebiteger rate und wyllen vorlien und geben unsern lyben Stef-
fan von Blanzekow b c-c, synen rechten erben und nochkomlingen, das
dorff Blanzekow im Putzker gebiete gelegen und das dorff Onewyno in
dem gebiete Saulyn und das dorff Orzech im gebiete zcu Chmellen ge-
legen, mit ackirn, wesen, weiden, holcze, weldern, bruechern, buten und
was zcu den dorffern gehoret, durch syner eldirn und synes selbis dins-
tis willen, ledig und fry von ku und s w y n under gebuerlicher erbeit
zcu el'bl'echte ewec1ich zcu besiczcz.en mit II gerichte, gros und cleyn, s. 37
was broche in den gutern von eren luten gescheen, ane strassengerichte,
das behalde wir uns selbir. Von desen guten sollen sil' und ere lute uns
.dienen mit pferden und mit wapen zcu allen herferten, zcu łandtweren,
zcu buwen nuwe husere und alde zcu brechen, wen, wi dick und wohin
sie von uns und unseren brudern geheisen werden. Czu eyme geczugnisse
dirre dinge ist unsir ingesegel gehangen an desen brieff, der gegeben
ist zcu Dantzk in Unsers Herren jaren d-d XIlIc im LIlIe am sontage vor
sente Elizabetentage [17 XI 1353]. Des sint geczuge unser lieben bruder
hel' Hinrich von Bouyntyn groskomptur, hel' Wikbold unser cappellan,
JIans von Pferdisdorff huskomptur zcu Danczk, Burchart von Fischers-
berg und Wolff von Beldil'sheim unsel' compane, Hinrich vischmeister
zcu Dantzk und andere erbar lute.
28
Oslonino
Malbork, 27 lutego 1364
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje Szymonowi z Ostaszewa
dobra Oslonino, zwalniajqc od świadczeń w naturze.
OF 910, k. 39v.
Oslanyno a
Wir bruder Winrich von Kniprode, homeister etc., mit rate unser
mitgebietgere vorlien und geben unserm getruwen hern Symmen von
27 a Nr 27. Obok na marginesie ręką współczesnq: Puczk, a ręką późniejszą:
Winrich von Kniprode. b Wyraz poprawiony. c-c l-in dem gebit-
te Puczk gelegen-I. d-d 1-3-1. e Obok na marginesie ręką później-
szą: 1353.
28 a Nr 28. Obok na marginesie ręką współczesną: Putzk, niżej ręką późniejszą:
Dito.
25

Ostesschow und syn en rechten erben und nochkomlingen das gut zcu
OsIanyno, fry von kue und von s w y .n und von hewslag, erplich und
eweclich zcu besiczczen. Zcu ewegem gedechtnisse desir dinge habe wir
unsir ingesigel an desen brieff lass en hengen, der gegeben ist zcu Marien-
burg am dinstage nach Oculi, in Unsers Herren jaren MCCCLXIIII b
[17 II 1364]. Geczuge sint unsełr lieben bruder her Wolferam von Beldir-
sheim grookompthur, her Sweder van Pelland treeler, bruder Ludolf
von Essin kompthur :wu Dancz.k, her Nidos unser cappeHan, Erwin von
Ernstele, Marqwardt von Larheim unser compane Uind andere etc.
29
Mieroszyno
Gdańsk, b.d. 1286
Mściwoj, książę pomorski, nadaje Jaroslawowi, sędziemu puckiemu,
prawem dziedzicznym, w zamian za konia, dobra Miroszyno.
OF 91b, k. 40. Druk: Porom. Urkb. nr 416.
Mirosschin a
In b dem namen Gotis, amen. Ding di do gescheen in der czeit vorge-
en, mit der czeit wurden sie mit dem geczuclmisse der schrift nicht bevesti4J
s. 38 get, hirumb wir Mestwin von Gotsgnaden / / herczoge zcu Pomern bege-
ren offinbar czu l8in den kegenwurtigelll und zcuk(Jmftigen, die dese ke-
genwertige schrift sint anseende, das Jeroslaw puczker richter vor eyn
fpert [s}, das wir vom im zcu uns han genQmen, da's erbe MiTosS'chin also
genant im und synen nochkomlingen han (vor}legen c zcu erbrechte
eweclich zcu besiczczen und mit allem rechte unsers herczogthums und
allen nuczcen, di do fluooen mogen werden binnen den g r e in i t z e n des
vorgenanten erbis. Ouch neme wir daz vorgenante erbe us von allen
ammechts luten und von unsern obirsten, das sie keyne macht obir di
lute der vorgenanten erbis sollen haben zcu richten ane die erben, den
wir geben gerichte mit allen nutczen dovon teil zcu nemen, daz unser
gobe ewige sterke. Neme der vestikeit des habe wir desen brif beveste-
git mit unserm ingesegil kegenwertik desen grafe Swantke howbtman
zcu Danczk, grafe Pauel hawbtJman zcuI' Swetze, gra.ffe Andris burggro-
fe reu Dal!1czk, grove Sbbor bUTcgrofe zcu Putzk, Vbisl'aw Uindirkame-
reI', Hans Rosaly und andir vil truwirdige Lute. Gescheen zcu Danczk in
der jarczaI Unsers Herren MCC o im LXXXVI jar d.
b Obok na marginesie: 1364.
29 a Nr 29. b Obok ?ta marginesie: Puczk.
gelegen. d Obok na marginesie: 1286.
c Wyraz poprawiony, było:
21J
--

30
Fidlin
Malbork, 28 sierpnia 1311
Karol z Trewiru, w. mistrz, potwierdza akt kupna przez Mirosława,
byłego ch01'qżego, dóbr Fidlin i nadaje je na prawie dziedzicznym.
KKGd., s. 38-39. OF 91a, k. 11 6-11 6v. Druk: Preuss. Urkb. II, l, nr 43.
31
-
[Gdańsk]
Malbork, 10 lutego 1312
Karol z Trewiru, w. mistrz, potwterdza prawo rybaków gdańskich do
zbierania bursztynu i połowu ryb, nadane im przez poprzednich wład-
ców Pomorza.
OF 91a, k. 11lv-112. Druk: P. Simson, IV, nr 68, Reg.: Preuss. Urkb. II, l,
nr 54.
,
Der Hachelwerker vor dem huse hantveste B
In b-b nomine Domini, amen. Quoniam negligencia in oblivionem c
devehit plurima, que scriptis non fuerint inplicata, decrevit providorum
discrecio ea, que fiunt in tempore, ne simul labantur cum tempore, scrip-
turarum annotacione d et testium subscriptione perherrnari. Nos igitur
frater Karolus de Treueris, magister generalis Hospitalis sancte Marie
Domus Teutunice Iherusolimitani, ad noticiam universorum tam presen-
cium quam futurorum vol[u]mus pervenire, quod e de consilio honO!rabi-
lium virorum fratrum nostrorum dilectorum, videlicet Heynrici de Plac-
CiZek mag ni commendatoris, fratris Czege!hardi de Swarczeburg hospita-
larii, fratris Johannis tesaurar.ii nec non pocorum fratrum do mus princi-
palis castri Sancte Marie l et consensu attendentes rerum mundanarum
mutabilitatem et eternorum gaudiorum stabilitatem cupientes eciam
unamquemque in suo iure lauda bili ter confoveri piscatoribus nosb'is
Gdanensibus, qui se asserverunt in collacione gogatum, que burnstein
wlgariter nuncupatur, contra conswetudinem terre fuisse gra vi ter inpe-
ditos, in ius collacionis ditCtorum la1pidum et piscadonum f-f cum merito
ab antiquo tenuerunt, instauramus ac ipsos et eorum successores in pos-
sessionem, usus et collaciones dictorum lapidum et piscacio.num, sicud
alb 8Jntiquo COll1swebum €xstoitit, r,emittimus, pacificam et quietam con-
s. 39
31 B Nr 31. b-b Tu zbędna litera: n. c W rkp.: obhumonem. d O-
bok na marginesie inną ręką: dito. e Lekcja wedlug P. Simsona, w tek-
ście: er---? f-f /-sicud ab antique conswetum extitit-/.
l Tj. Malborka.
27

dicionem tamen tali, que de collacione dictorum lapidum et piscacionum II-II
predictarum servicia, sicud ab antiquo sepedicti piscatores et eorum. pre-
s. 40 decessores dominis terre Pomieranie [s) servierunt, fratribus II ordinis
nostri per omnia et sine contradictione sunt astricti. In cuius rei testi-
monium presentibus sigillum nostrum in signum veritatis est appensum.
Testes sunt fratres Hinricus, magnus commendator, frater Segehardus
hospitalarius, frater Johannes tesaurarius supradicti, frater Hinricus vi-
cecommendator domus principal:is. Datum in castro Sancte Marie anno
Domini MOCCCo du{)de'Cimo h feria quinta ante Invocavit etc.. [10 II 1312].
-
32
Czap('lsko
Elbląg, 18 listopada 1323
Fryderyk von Wildenberg, mistrz krajowy pruski, potwierdza akt
kupna przez Wilhelma z Senicz dóbr Czapelsko i nadaje im prawo cheł-
mińskie.
KKGd., s. 40-41. OJ.' 91a, k. 116v. Druk: Preuss. Urkb. II, nr 427.
33
Miłocin
Gdańsk, 8 listopada 1339
Winrych von Kniprode, komtur gdański, potwierdza przywilej swego
poprzednika Rudigera, ktury nadał ponownie, po poprzedniej rezygnacji,
na prawie ryserskim Demochowi i Tomaszowi dobra Miłocin z wyjąt-
kiem 10 łanów.
KKGd., s. 41-42. Trans. z 3 III 1392: W AP Gd. 300 D/40, nr 5; OF 91a, k. 117v.
Druk: Preuss. Urkb. III, l, nr 275.
34
Borkowo
Gdańsk, 1 maja 1314
W ojciech, kasztelan gdański, nadaje [na prawie polskim) Tydemanowi
z Przodkowa (Sevelt) dobra Borkowo, określając warunki ewentualnej
sprzedaży.
KKGd., s. 42. OF 91a, k. 117v.-118. Druk: Preuss. Urkb. II, nr 116.
II-II l-et corum predecessores-/.
h Obok na marginesie: 1312.
28

35
Krukowitz
lalbork, 17 marca 1338
Dytrych von Altenburg, w. mistrz, nadaje na prawie chelmińskim
Hermanowi dobra Krukowitz, zamieniając daninę w naturze na czynsz.
KKGd., s. 42-43. OF 91a, k. 118-1181). Druk: Preuss. Urkb. III, l, nr 151.
36
Warcz
Gdańsk, 15 maja 1350
Henryk von Rechter, komtur gdański, zaświadcza, że Michal z War-
cza, Jeszko i Mikolaj, sędzia ziemski, sprzedali Lekautowi ze Swincza
i jego braciom polowę wsi Warcz.
KKGd., s. 43-4. OF 91a, k. 1181). Druk: Preuss. Urkb. IV, nr 569.
37
.
Tępcz
Malbork, 26 czerwca 1372
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie chelmińskim
Przypkowi ze Swincza dobra służebne Tępcz.
Damptcz a
Wir bruder WeYnTich von Knyprode b, homeyste1' der Bruder des 01'-
dens des Spitalis sand Ma1'ien des Dewtschen Huses c von Jherusalem,
mit rate unde willen unser methegebiethege1' vo1'lien unde geben unserm
getruwe.n diene1' Przipken von Swtntcz, sienen rechten erben und noch-
komelingell1, sebenczig huben czu Da.mptcz, aIs verre, ap sie vul sint byn-
ne.n sinen g r e n i t c z e n doselbest gelegen, dorczu wesen, alz hel' die
bussen deen g I' e n i t c z e n d-d der egenante.n gutte Damp[tcz ge]legen
hat u.nde doch do1'czu ge'horn, czu colmischem 1'echte frie, e'l"bhchill1 unde
ewiglichin czu besitczen. Hi1'von sullen sie uns thun eyn platendinst czu
allen he1'verten, landtweren, nu we husser czu buwen, alde czu brechen
ader b€s[sern], well'1ne, wie digke unde wohiu sie 'geheyssen werden von
uns ader unsern brudern. Unde wandt der acker do gerynge ist, so sul-
len esie uns geben von itczlichir besatcz[ten] huben eynen scheffel ha-
s.44
37 8 Nr 37. h Obok na marginesie rękq późniejszq: Winrich von Kniprode.
c Wyraz poprawIOny.. d-d I-hat-I. e Wyraz poprawiony.
29

bem vor pflugkorn unde czu bekentnisse der hirschaft l pfunt wachs
und eyn cołniscihitn pfhenning, ader funf prewsche 'an des stad, alle jor
uff sandt Mertinstag des byschofs. Czu ewigen gedechtnissen disser dinge
haben wir unser ingezegel an dissen brieff lassen hengen. Gegeben czu
Marienburg, in Unsers Herren jaren MOCCC im LXXII-ten jare, am
sonna:bunde noch sand Johannis des Thewffers [26 VI 1372]. Geczuge
siil1dt unser liben brudere, bruder WulIeram von Beldersheym gros-
kumptur, bruder Sweder von Pellandt trezeler, bruder Syfrid Walpot
kumptur czu Dall1Cz[k] etc. II
38
Pruszcz Gdański
Gdańsk, 18 października 1367
Ludeke von Essen, komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim
sołtysowi Jakubowi dobra Pruszcz Gdański z obowiązkiem zasiedlenia,
określając dokładnie ich granice.
Kop.: WAP Gd. 300 R/A, 11, k. 446-47 i 300 R/A, 22, k. 32-33v. OF 91b, k. 1-
-lv.
s. 45
Prust a
Wissentlich sie allen, di desen briff sehn, horen adir lesen, das wir
brudir Ludeke van Esse b, kompthur cz.u Danczk, mit eynem heHsamen
rathe unser ersamen brudere, haben vor andirweit desen briff obir das
gut Prust in desir wise: Wir lyen und geben Jacobo scholczen, sienen
rechtin erbin und elichin nochkomelingen, dis genante gut czu beseczen
und czu besitczen erlblich und ewecU.ch C7JU dusczem (s] ,colmischem
rechte, aIs erbsrecht ist, mit allen nutczen, die bynnen desem gute ko-
men mogen an wassern, an wesen, an welden, an bruchern, an holcze,
an weiden und andere frucht, usgenomen sulches nutczes, der unse her-
schaft sunderlich angehort. Dis gut is gemessen vor neuwenundachtczik
huben. Der lye wir dem genanten Jacobo, sienen rechten erbin und eli-
chen nochkomelingen, acht vrie huben czu dem gerichte und von allin
busSlin, gros und cleyn, den .dró.oUen pfennige. Ouch uff das keyne czwe-
iunge 'entstee czwuschem desem gute und alndern, di doan stozen, so
ha be wir di g l' e n i t c z e n im desen briff losen schriben: Czum ersten
von den eynundachtczik huben bynnen eyner ge'birten g r e n i t c iZ e, so
hebet sich die ersste g l' e n i t c z e 'bie der Krebi'Slache an eyner beschut-
ten g l' e n i t c z e II.lnd geet mit eyme gerichten dri boeme bis uff dO. Clodow
uff eyne geschutte g l' e n i t c z e. Die ander greJlitcze geet von der
Clodow bis uff eyn vlys, das heisćt di Gans, und di Gans uff bis uff di
g r e n i t c z e des gutes Bandeschin uff eyne gehouwene ge-
38 a Nr 38.
b Obok na marginesie rękq pq,źniejszq: Lodeke von Esse.
30
..
........

schutte erle uff der Gans. Die dritte gr e n i t c z e get van
der erle nebin dem gute Bandesc'htn, von eyner beschutten g r e-
n i t c z e n uff die ander bis uff di Radune, vorbas nebin deme gute
Juskow und nebin deme gute Retman, vam. eynerr gehewenen beschutten
g r e n i t c z e uff di andere us und yn, bis uff eynen beschutten dinren l?]
boem boben der pfeffirmole. Die virede [s] g r e n i t c z e deme vlize
nochczuvolgene van der pfefermole bis in dem molgraben der Radune
und gerichte obir den graben mit eyme gerichten driebome uff di erste
g r e n i t c z e. Der andern 80cht huben g r e n i t c z e he bit sich an der
stad, do di g r e n i t c z e van Heynrichsdorff wendit und legen bie enalIlder
an dem wege van Heynrichsdorff bis an den lantwegen kegin Sente Al-
brecht, al umme wol begraben. Was bynnen desen g r e n i t c z e n ist,
des sullen sie und ere nochbaren genisen, so sie best mogen, usgenomen
krec7Jeme, xnolen, tich und den sehe, dorczu den tam und von deme
tJarnrne CZWIU Tutten, das uns wellen behalden. Ouch Gote czu eyrne lobe
und den lewten czu selekeit, wen do eyne kirche ,ist und eyne wedeme,
so gebe wir dem pfarrer vier vrie huben und von eyner iclichen huben
der sebenundsebinczik huben eynen scheffel rocken und eynen scheffel
hahern ewec1ich vor syn mes'Sekorn. Di andeI1ll acht huben sint des mes-
sekorns ewec1ich ken deme pfarrer obiiI"haben. Umb das der pfaner syn
teil an den acht huben hat, dovor di gemeyne alle jar czi'I1.Ssen und her
nicht. Sunderlich sal man wissen, alzo vorgeschreben stad von den czwen
rutten, das sint die czwu rutten bynnen deme tamme, kegin deme sehe,
von der s l u z e bis c-c (do) di alde mole lagen, / / die wir czu unsir s. 46
hant wellen behalden. Vor alle dese gobe und lyunge in eyme namen
eynes redelichen cziJnses sal uns eyn icliche czinshaftige hube czinsen
jerlich und ewec1ich uff Unsir Frouwentag Lichtwye vunff firdunge
gewonlicher muntcze deses landes und von eynen ,ic1ichen der nuenund-
sechczik huben vier huner, von den andern acht huben von eyner icli-
chen czwene vette cappunen. Dorczu sal eyn icliche czinshaftige hube
gebin dem .herren bischoffe eyrren halben fitrdunk vor sietne n C:ł.eihen-
den ewec1ich. Hiebie ,is geredt, :wurde ymand dis gud eynes tages andir
weide messin, vunde man me, wen hie vorbenumet ist, das sal den ynwo-
nern anebar syn, ydoch sal man das verczinssen glich deme andern.
Vunde man adir mynner, das sla man abe, aIs sich das gebort. Uff das
[das] alle dese vorgeschrebene stucke redelich gemachit stete mogen bli-
ben, so henge wir unser ingesegel an desen brif£. Geschen czu Danczik,
in der jarczai nach der geburt Unsirs Herren tusintdrihundertsebinund-
sechczik jar ci, am negesten sente Luce, des heiligen evangelisten
[18 X 1367]. Des sint geczuge die erbaren marme unsir liben brudere
Johan von Herberge huskompthur, Johan Tiplingen kellermeister, Wil-
lam Landere waltmeister, Heynrich von Erlebach pferdemarschalk und
ouch manich ander man truwirdige.
c-c I-uff-I.
ci Obok na marginesie rękq późniejszq: 1367.
31

,
39
Pruszcz Gdański
Gdańsk, 10 czerwca 1397
Albrecht von Schwarzburg, komtur gdański, nadaje sołtysowi i całej
wsi Pruszcz Gdański 7 1 /! łanu łąki we wsi Krępice.
OF 91b, k. lv.-2.
!tern Prust"
WiT bruder Ałbrecht van Swarczborge b, des Ordens des Spittals sen-
te Ma.rien des Dutczschen Huses v,a'n Jerusalem komp1Jh.ur czu Danczke,
mit willen und rate unsir ersamen eldisten brudere vorlyen und geben
unsern getruwen scholtissen und der ganczen gemeyne czu Prust, dem
dorffe, iren rechten erben und nochkomełingen, unsir wesen in der
Crampicz gelegen, di an ire mase sal behalden achtehalbe hube zcu ful-
lir genuge, aIs sy vaJn uns und van unsern brudern bewist sien, erblich
und eweclich zcu besitczem. lund 'czu .brueihen frye an allerley scharkwerk
und reisen, aIs wir sye gehat haben. Umb welche vorlyunge wille n sul-
len sy uns czinssen alle jar eweclich imme namen eyns rechten czinses
czeen mark prusch gewon1icher muntcze disser lande uff Unser Frouven-
talge Lichtmesse. Ouch were das hirnachma1s mirt der rmase me g-efunden
wurde, wen achtehalbe hube, das salouCh ire syn. Wurde ouch myn
gefunden, man sal is in nicht vorlangen. Ouch welle wir usbesundern
eyne halbe hu'be dose1begist, dy dor fere besitczt, dye welle wir uns
behalden czu czinsse nach des feren briff uswysunge. Zcu merym orkun-
de und ewegen bekentnisse habe wir unsir ingesegel an desen briff la-
sen hengen, der gegeben ist czu Danczke nach der gebort Christi tusint-
dTyehundert im sebenundnuenczgestelI1 c jare czu Pfingesten [lO VI 1397].
Geczuge deser di.nge sint umser IJibelI1 brud er in Gote brudir Wilhebn
von Wytlicb huskomptihuT, Hinrich va.n Plaow-en unser conpan, Johim
Techewicz vischmeister, Jordan van Wygen voith czur Lewinburg, Be-
munt BrendiI waltmeister, Hinrich Kolhusen moImeister und viI andir
truewirdige. / /
40
Pruszcz Gdański
Gdańsk, b.d. 1375
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, pozwala Kretero-
wi, karczmarzowi w Pruszczu Gdańskim, otworzyć w swej karczmie
jatkę mięsną.
39
B Nr 39.
burg.
b Obok na marginesie rękq późniejszq: Albertus de Schwartz-
c Obok na marginesie rękq późniejszq: 1397.
32

\..
OF' 91b, k. 2.
Obir a eyne vlisohbanck czu Proust
Wir brudir Syfrid Walpod van Bassenheym b, des Ordens des Hospi- s.47
talis unser Frouwen des DutC'Z€:n HuS€s van Jerusalem kompthur czu
Danczk, thu kunt und offenbar allen geloubigen in Gote, in der kegen-
wertikeit kummyt [sI dirre briff czu sehn, horen adir lesion, das wir mit
guten willen und rathe unser ersamen bruder vorlyen und geben Creter,
kreozmer zcu Prust, sienen rechten ell'bin und nochkomelingen, eyne
vleischbanck im sieme kreczem czu haldene. Dovon sal her adir siene
nuchk'OmelJi.nge u.ns alle jerlichs czmss.en eyne mark prusch gewonlicher
muntcze deser lande uff Unser Frouwentag Lichtwyunge. Des smt ge-
czuik di erbaren geistlichen bruder unsers ordens brudir Ebirhart van
Virmunde huskompthur, Frederich Kul von Scharfensteyn vischmeister,
Dytrich von Loupheym voith czur Lewinburg, Volprecht von Termbach
waltmeister und ander erbar luthe genug den wol is czu geloubyn. Ge-
geben czu Danc'Zk noch Gotis geburt tusintdryehundirt im deme vonf-
undsebe:nzcigesten jare c, in sente Leotage des heihgen pabis.tes 1. Czu
merem bekentnisse und geczugnisse .habe wir unser ingesegel an desen
briff gehangen.
41
Pruszcz Gdański
Gdańsk, 22 kwietnia 1377
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdU1iski, nadaje na prawie
chełmińskim Pecze Schoberowi jatkę mięsną i kram w Pruszczu Gdań-
skim.
OF 91b, k. 2.
Item obir e}llne fleischbanck czu Prust
Wir a bruder Syfl'1id Walpod von Bassenheym, des Omem des Spit-
tals Unser Frouwen des Dutczen Huses van Jerusalem kompthur czu
Danczk, mit willen und vollburt unser ersamen bruder vorlyen und ge-
bin Pecze Schobir, sienen rechten erren und nochkomelingen, eyne vleisch-
banck czu Prust in unserm dorffe gelegin, die vier rutten ,in di lenge
und czwu rutten in dy breite sal behaldem, uu kolmischem rechte ewec-
lich und erbeclich czu besi.tczen. Dovan sal her, adir silIle rechten noch
40 a Nr 40. b Obok na marginesie ręką późniejszą: Sigfried Walpod von
Passenheim. c Obok na marginesie ręką późniejszą: 1375.
1 Sw. Leona papieża bylo 9. 11 i 19 IV oraz 28 VI - brak danych do
rozstrzygnięcia.
41 a Nr 41. Obok na marginesie późniejszą ręką: dito.
33

komelinge, uns alle jerlichs czinssen imme namen eyns recll'ten zdnss
eyne mark und vier schoten prusch gewonlicher muntcze desser lande
uff sente Mertins des bischoffis. Ouch gUlnne wir im von sunderlichir
gnadin hokewerkis, also das hel' sich sumtlich mit den andern obir eyn-
trag e und 'gerneyne vytrift mit den imwon[e]rn disses vorgenanten doTffes
Prust sal behalden. Czu merem orkunde und ewigen bekentnisse habe
wir unser ingesegel an desen briff lasen hengen, der gegeben ist czu
Danczk, nach der jorczai Unsers Herren tusintdryehundert in deme se-
benundsebenzcigesten b jare am abunde Georr.ii [sl. des heiligen merte-
lers [22 IV 1377]. Des sint geczuik unser liben bruder in Gote Frederich
Kuel van Scharfensteyn huskompthur, Dytrich van Loupheym pfleger
czu Bwtow, Volprecht van Ternbach vischmeister, Heydenrich von Plet-
tenberg waltm€ltstel', Jordan von Wyen voitJh CZUl' LewiJnbul'g und a:ndil'
truewirdige.
42
Kowale
Gdańsk. 20 stycznia 1378
Zygfryd Walpot von Bassenheim. komtur gdański. odnawia przywilej
lokacyjny wsi Kowale. wystawiony przez komtura gdańskiego Kirsilie
von Kindswulie.
Kop.: W AP Gd. 300 RI A 22, k. 39-40. OF 91b, k. 2-2v.
Kuwall a
Wir bruder Syfrid Walpod von Bassenheym, des Ordens des Spittals
senthe MarLen des DutczschiJn Huses von J,erusalem kompthur czu Danczk,
mit willen und l'ate unser ersamen eldisten brudere und durch rathe und
merunge willen der huben habe wir unserm getl'uwen Hannus, schultis-
sen, und den inwonern Un:sers dorffes Kuwall ire hantvest vornuet, di in
unser vorvar, brudir Kirsilies, guter gedechtnisse, hatte vornuwet, aIs
hirnach stet geschreben:
Wir brudir Kirsilies von Kindswulre des Ordens des Spittals sente
s.48 Marien des Dutczen Huses van Jerusalem kompthur czu II Danczk, mit
wille n und il'athe unser erbarn brudere und duroh rethe wille unsea:
getruwen Hertwich schultis und der inwoner unsers dorffes Kuwal, ha-
ben iTe hantveste vo:mewet aIso, das disseselbige dodf hirvormals czu
drissigen huben besetcze.n. Was 'Usgegeben durch der besetczunge willen
sal der egenante HartWiig, sine rechtin eT'bin fUlIld nochkomeling'e, dry
42 b Obok n marginesie ręką późniejszą: 1377.
a Nr 42. Obok na marginesie późniejszą ręką: Dito.
34

huben frye czu kolmischem rechte erblich und ewec1ich besitczen. Were
is, das main hiJrnachmaJs wurde messiJn, funde mall1 myn adir me, das sal
den inwonern des dorffes nich t Z'CU vorsten, sundir Hertwig vorgenante adir
sine nachkomelinge an der merunge sal di czeende hube frye behalden. Wir
wellen ouch, das der bedachte Hertwig adir sine nachkomelinge den drit-
ten pfennig alles gerichtes sal belhalden ull1d van eyme kreczeme und van
czwen vleischbencken umd brotbancke dy helfte des czinsses sal genys-
sen und behalden. Were ouch, das hel' adir sine nochkomelinge bynnen
disses gute eyne mole buwetihe, di mak her adir sine noohkomeliJnge mit
allen nute'ze besitczen und ge.nissen. In disses vorgeschreben dorffe be-
halden di inwoner vunfull1dz:cwenczik huben und dryzceen m'orgen zcm-
shafti:g. Dovlan eyn idiohe hube sal 'Zcinssen alle jed1chs eyne malrk priUsch
ge:wonHcher muntcz.e und vier huner uff sente Mertimstag des biiSchofis 1.
Zcu meren orkunde und b-b ewigen bekentnisse habe wir unser ingesegel
aln desen briff gehangen, der gegeben CiZU Donczk Isl nach den jra!ren Un-
sers Herren Christi tusintdryehUindert c- in dem achtundsebenczigesten -c,
am tage Fa'beall1i Isl Sebastiani, der heiligen mert€ler [20 I 1378]. GeczUJik
sint unser liben erbaren bruder in Gote, bruder Frederich Kuel von
Scharfensteyn huskompthur, Dytrich van Loupheym pfleger czu Bewtow,
Volprec'ht van Ternbach vschmeister, Jordan van Wyen voith zcur Lewin-
burg, Heyndenrri.ch von Plettenberg waltmei:st€r, WiN1ehn Lander mohnei-
ster und andir truwirdig.
43
Lipce
Gdańsk, 24 sierpnia 1367
Ludeke von Essen, komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim
Mikolajowi z Czapelska 47 czteromorgowych zagród we wsi Lipce oraz
urząd soltysa z obowiązkiem zasiedlenia tych zagród, ustalając równo-
cześnie wysokość czynszu i robocizny.
IN z XVI w.: WAP Gd. 300 D179, nr 20. Kop.: 300 H/A 22, k. 45v.-46. OF
91b, k. 2v.-3.
Guteherberge a
Wir brudir Ludeke van Essen b, kompthur czu Danczk, mit rate unser
brudere vorlyen und geben Nicolao va:n Czappelken, sinen rechten erben
b-b Tu rozpoczęta i nie skreślona litera b. c-c Podkreślone. Obok na mar-
ginesie: 1378. '
1 Brak datacji, koroboracji i świadków, trudno więc ustalić datę wysta-
wienia dokumentu. Kirsilie von Kindswulie był komturem ydańskim
w l. 1352-1355.
a Nr 43. b Obok na maryinesie późniejszq rękq: Ludeke ab Essen.
\
43
6 - Księga komturstwa
-
35

\.lnd elichen nochkomelingen, unser dorfchin, dle Guteherberge vor
Dantczke obirslagen, in der mose vor sebenundvirczik garten, iclich garte
van vier morgen, czu dutczem colmischem rechte, erplich und ewec1ich
czu besetczen ulIld czu besitczen. In desem gute gebe wir Nicolao und
den sienen elichen nochkomelingen das scholczompt [s], das gerichte und
van allen bussen den dritten pfennig, dorczu den czeenden morgen frye
und gunnen im und sinen nachvaren von sunderlicher gunst vischerie
inune grnben uff deme bruch-e mit stafwaten. Vm dese goObe sal eyn
idich garte jerlich und eweclich uff Unser F-rouwentag LichtWJie zcil1S-
set [s] acht schot pruscher muntcze c- und darczu alle jar sechs tage
houdinst -:-c, uff das negeste sie czu wisen. Ouch ist eyn kreczem :in desem
gute, davan eyn iclicher, de'f sin eyn besitczer ist, czinssen sal vUlnf f!irdung
prusch uff den <tag} [?] vorbenumet. Dobie ist geret, wurde ymand dis
s. 49 'gut eYll1e:s tages andirweide messen, vU'nde malll me, das sie den II m-
woneren allleva.r, ydoch sullen sy is glich deme andern ouch V()J:"cz.nssen,
vunde man myn, das sl'a man abe, aIs sich das gebOirt. Durdh g.ewisheit
henge wir unsir ingesegel an desen briff. Gschen czu Danczk des jares
Christi MOCCCLXVII d jar am tage sente Bartholomei [24 VIII 1367].
Des sint geczuge unser liben bruder JohalIl van Herberge huskompthur.
Johan Tipling kellermeister, Wilhelm Lander waltmeister und ouch man-
nich ander man truwirdig.
44
Lipce
Gdańsk, 2 lutego 1376
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
chełmińskim właścicieZom zagród we wsi Lipce 40 morgów łąki z obo-
wiązkiem płacenia 1 grzywny czynszu rocznie oraz zamieniając czasowo
6 dni pracy przy sianokosach od zagrody na 1 wiardunek czynszu.
OF 91b, k. 3.
!tern Guteherberge a
Wir bruder Sygfrid Walpod van Bassenheym, des Ordens des Spittals
Unser Frouwen des Dutczschen Huses van Jiherusalem kompthur czu
Danczk, .thunt kunt (und) offenibaJI' alle den, di desen ,braff sehn adir
horen lesin, das wir mit guten willen und rate unser ersamen brudere
vorlyen und gebin den inwoneren unsers dorffes Guteherberge virczik
morgen wesin, di sint gelegen zcwischen der vorV'lucht der Radunne
c-c Podkreślone.
1347.
44 · Nr 44.
d Obok na marginesie poprawiona data: 1367, było
36

und an der van Heynersdor£f und der var deme Borclvelde [s}, zcu eyner
gemeynen vytrift, zcu dutczschem col mis che n rechte erbelich und ewec-
lich zcu besitc:z.en. Dov{)n sullen so.e uns zcinssen alle j-eiTlichs ZlCeen mark
prusch gewonlkher muntcze disser lalI1de uff UnseT Frouwentage Licht-
wyunge. b- Ouch lase wir sie ledig von bethe und sunderlicher gnade
wegen secihs tage houdinst, die sie u.ns pflichtłg waren von -b czwenund-
virczik garten. Diwyle is uns gelust, davon sal uns eyn ic1ich garte alle
jerlichs zcinssen eynen firdUing prusch gewonlicher muntcze uff sente
Mertinstag des heiligen bischoffes. Wer is, dalS wir das houdinst hir-
nochmals welden wedir habin, so suI den sy des firdung zcinsses vrye
sien van itczlichen garten. Des sint geczuge unser ersamelI1 bruder bruder
Ebirha-rd VOIl1 Virmurid huskompthur, Frederkh Kuel von Soharfenstein
vischmeister, Dytrich van Loupheym vaith zcur Lewinburg, Volprecht
vaJn TernbaICh waltmeiste:r und a'nder truwirdig. Zcu merem o:rkunde und
bekentnisse habe wir unser ingesegel an des en briff gehangen. Gegeben
zcu Danczk nach der geburt Cristi MOCCCo in deme LXXVI jare an
unser Frouwentag Lichtwyunge [2 II 1376].
45
Rokitnica
Gdańsk, 14 września 1378
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, odnawia przywilej
Ludeke von Essen, nadający na prawie chełmińskim sołtysowi Kunekowi
z Juszkowa dobra Rokitnica z obowiązkiem zasiedlenia i prawem zbu-
dowania 2 karczem.
Kop.: WAl'" Gd. 300 R/A 22, k. 38-38v. OF 91b, k. 3-3v.
Heynrichsdorff ·
Wir bruder Sygfrid Walpod von Bassenheym b, des Ordens des Spit-
tals S€Il1the Ma<rien des Duczschen Huses von Jerusa1em kompthur czu
Danczk, mit willen und rate unser ersamen eldisten brudere, haben vor
all1.dirW€yt desen briff, der vorall1d1rweidt was V81I1 brudir Ludeken
van Essen ł. der hir vormals kompthur zcu Danczk was, in desir nach-
geschreben wise:
Wyr vorlyen und gebin unserm getruwen Kunneken van Juskow, sie-
nen rechten erben und nochkomelingen, unser gut Heynrichsdorff, das
in siner rechten mas e vunftehalbe hube und sech:zcig mit dTiittehalben
b-b Podkreślone.
45 · Nr 45. Obok wytarta nazwa wsi: Juskow; na marginesie: Muggenhal.
b Obok na marginesie rękq późniejszq: Sigfried Walpod von Passenheim.
1 Ludeke von Essen był komturem gdańskim w Z. 1363-1367.
37

mor gen ist wol begrenitezt, zeu kolmisehem reehte erbeclieh und eweclich
zeu besetezen und zeu besitezen, aIs erbis reeht ist, mit allen nutezen,
di bynnen desim gute bekomen mogen, usgenomen sulches nutezes, der
di herschaft angehorit. Vor zcitlichen vorrat gebe wir Kuneke scholtzen,
und sinen reehten noehkomelingen, di zeeende hube frye und das geriehte
darezu, van allen bussen des geriehtes den dritten pfenning. Gothe zeu
eyme lobe, wen do eyne kirehe ist, so gebe wir dem pfarrer zewu huben
frye, dy andern zeinshaftigen huben ieliehe sal Zcłnssen alle jerliehs uff
Lichtmesse allldirhalbe mark prusch gewonlieher muntcze, 'zcwei huner und
s. 50 c- darezu vier tage / / diJnst in dem jare, wen -c wir der bedurfen. Oueh
sal eyn ieliehe zcinshaftige hube geben dem herm bisehoffe eynen halben
virdung vor den zeeenden und pfarrer eynen scheffel rocken und eynen
scheffel habir vor sine n teczim. Ln desem gute sullen zcwene kreczem
und nicht me sien. Der sal eyn ielicher zcinssen andirhalbe mark und
zcwenczik huner. Wurde ouch keyn unser nachvaren dis gut eynes tages
a,ndirweidt messin, vunde man me, wen genumet ist, daz sal den inwone-
ren anevar sin, ydoch sulle sy is vorezinssen glieh deme andern und was
sic vorsessen hetten, das sulden sie beczalen. U nd der scholtis sal sin
zeeende teH glich aIs am andern ouch frye behalden. Vunde man myn-
ner, das sal man in wedirkeren. Sunderlich so ha be wir vre seben huben
und sechs morgen wesewach[s]es und darezu den hoppegarten, gelegen
zswischell1. des dorrffis g Ir e Illli c z und der J.essin. Welrle man di hi,rnoeh-
mals vorkouffen adir usgeben, der sullen dises dorffis inwoner neher sin
zeu behaldem;, den andirs yma:ndt umb dasselbe 'gut, da:s eyn andi!r do-
rumme solde geben. Durch bestetung henge wir unser ingesegel an de-
sen briff. Gesehen zcu Danczk in der jarczaI naeh der geburt Christi
MOCCC im LXXVIII d jare, am tage des Heiligen Cruces, aIs is wart
gevunden [14 IX 1378]. Des sint geczuige unser ersamen liben bruder
in Gote brudir Frederieh Kul van Seharfenstein huskompthur, Volprecht
van Tel'lnbach vischmeister, Dytrich von Loupheym pfleger zeu Butow,
Heyndenrieh von Plettenbe'l'g waltmeiJSter, Jordan van Wyen voyth czur
Lewinburg und andir truwirdige.
46
Mygowo
Gdańsk, 26 marca 1379
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie'
chelmińskim Klausowi Klukowowi wieś Mygowo, lqcznie z dokupionymi
5 lanami ziemi, i urząd sołtysa z obowiqzkiem zasiedlenia wsi.
Kop.: W AP Gd. 300 RIA 22, k. 34-34v. OF 91b, k. 3v.-4.
C-C Podkreślone.
d Obok na marginesie ręką późniejszą: 1378.
38
,/

Emugow a
Wir b bruder Syfrid Walpod van Bassenheym, des Ordins des Spittals
sente Marien des Dutczschen Ruses von Jerusalem kompthur czu Danczk,
mit willen und rate unser ersamen eldisten brudir vorlyen und gebin
unserm getruwen Claws Clukow, sienen rechten erb in Uind nochkomelin-
gen, unsir do{r)ff Emgo'W mit zcwernczig huben czu besetczelI1 zc:u col-
mischem rechte erbec1ich Uind ewechoh zcu besitczen. Do'Von sal hel' adir
sin nochkomelingen die zcende hube vrye ha ben mit dem dritten pfennig
aUis. gerichtis, usgenomen unser ritter und knecht, strazengericht und
alle undutczsch geczunge, obir di wir selben wellen richten, und mit
allim nutcze by;nnen deses dorffis g I' e n i t c z e n, den nutcz usgenomen,
der an c di herlicheit gehorit. Wir wellen ouch, das di vunf huben, d.i
wir czu deme gute kowften, di Mertin urnd HaThl1.us besitczen, di sullen
bliben by eren a1den g I' e n i t c z e n, alzo das di egenante'l1 zcwenczig
huben bliben by enandir und sullen alle mit enandir eyner broche und
gemeyner vyt.rift genyssen Uind gebruchen. Van den andern achzcen
hube welle WiT, d-as 'U'ns eyn kliche zcinsse im namen eynes rechten
czinsses alle jar eweclich sechzcen scot prusch gewonlicher muntcze desir
la.nde und czwey hunre uff sintte Mertinstalg des bischoffis. Ouch sal
der schultis Claws Clukow vo<rgenalnt adiT sin mochkomeHng.en uns czin-
ssen alle jar eyne mark prusch und czwey scot van dem kreczem in dem
dorffe und von eynen garten, by im gelegen uff desir vorgeschreben tag.
Wir wellen ouch, das eyn itzczliche hub e gebe dem erwirdigen herren
deme bischoffe van der Kuyow, eynen halben virdung vor den zcenden
und erem pfarrer ey.nen scheffel rocken von ytczlicher hube vor den te-
czim. Czu merem II orkund und ewegen bekentnisse so habe wir unser s.51
ingesegel an desen briff lasen hengen, der gegeben :ist czu Danczk, ,nach
der jarczaI Unsers Rerren MOCCC ime dem LXXIX d jare, an deme son-
nobund noch Unsir Frouwentag irre Botschaft [26 III 1379]. Geczuyge
sint unsir liben brudir in Gote, brudir Frederich Kul van Scharfenstein
huskompthur, Dytrich von Loupheym pf1eger czu Butow, Volprecht van
Tornbach vischmeister, J,ordan von Wyen voith 'CZJur Lewinburg, Heyden-
rich von Plettenberg waltmeister und a.ndir truwirdige.
47
Ujeścisko
B.m., 18 marca 1379
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, potwierdza i tran-
sumuje dokument Winrycha von Kniprode, b. komtura gdańskiego, w któ-
46 8 Nr 46.
prawiony.
b Obok na marginesie ręką późniejszą: dito.
II Obok na marginesie ręką późniejszq: 1379.
c Wyraz po-
39

rym nadał on na prawie chełmińskim Konradowi Miinzmeistrowi dobra
U jeścisko i urząd sołtysa z obowiązkiem zasiedlenia, dodając mieszkań-
com 1 1/! łanu łąki we wsi Krępice.
Dr.: W AP Gd. 300 D!79, 21. OF 91b, k. 4-4v. Druk przywileju Winrycha von
Kniprode: Preuss. Urkb. III, 2, nr 423.
Wunnenberg ·
Wir b brudir Syfrid Walpod von Bassenheym, des Ordins des Spittals
sente Marien des Dutczschen Huses von Jerusalem kompthur czu Danczk,
thun kunt und wisłich, das wir mit eynem heilsamen rate unser ersamen
eldisten brudir, umb das wir mynner funden an der mase und durch
merunge wille der wesin czu bessel'unge des gutes, so ha be wir dese
hantveste vornuwet, di der ersame geistelich man, brudir Wynrich von
Knyprode unsir homeister, der c-c vormals hir kompthur was, hatte gege-
ben von worte czu worte, aIs hirnoch stet geschreben:
Wir brudir Wynrich van Knyprode, wunschen heiles allen, den czu
bekentnisse kumt deser briff, sy sint kegenwirtig adir zcukumftig , und
tu in wislich, das wir mit eynem heilsamen rate unsir ersamen bruder
usgegebin das gut, Wunnenberg genant, czu besetczene czu dutczschem
colmischen rechte, also hy beschreben ist. Wir lyen Conrado Muntcze-
meister, sienen rechten erbin und nochkomelingen, disselbe gut czu be-
setalene und czu besitcz[e}ne eweclich czu dutczschem r€lchte, als erbis
recht ist, mit allen sulchen nutczen, di davon komen mogen an wassere,
an wesen, an welden, an holczen, an bruchen und an andere fruchte,
ydoch sulches nutczes usgenomen, der czu unser herschaft gehoret. Man
salouch wissen, das dis gut sal behalden bynnen sinen grenczen acht-
unddrysik huben. Der lye wir und gebin deme vorgenanten Conrado,
sinen rechten erben und nochkomelLngen, di zcende hube vrye 'U'l1d den
dritten pfennig von dutczschem gerichte czu besitczen eweclich durch
sache zcytliches vorrates dis gutes. Ouch was vunden wirt bynnen dis
gutes g r e n i c z e n, das mogen die inwonere dis gutes genyssen, so sy
beste mogen, idoch neme wir us kreczem und allirley ertcz, dy wir unsir
hersohaft 'behałden. Ouch Gote c:zu 1'O\be 'Und den luyten czu selekeit und
den selen czu troste sal der schultis und di inwonere desis gutes alle jar
drye morgen ackern und seen, was daruffe wechset, das sal man eweclich
gebin durch Gotis ere; das sal nymandt brechen, wandt der erste beset-
czer dis gutis mit volgunge und vorhenknisse alle der inwonere geloubten
dis mit guten willen und mit beratim muete. Umb der lyunge und besi-
czunge wille, welle wir das uns eyn itczliche hube czinsse alle jar
ewiclich, im namen eynes rechten czinssis, eyne halbe mark prusch ge-
wonlicher muntcze desir lande und vier hu.nere uff Unser Frouwentag
Lichtwye d- IUlnd vier tage dinst czu eynem male lim dem jare, wen wirs
47 · Nr 47.
b Na marginesie późniejszą ręką: Ditn.
C-<: Tu zbędne: hir.
40
.-

bedurfen -d van itczllicher czinshaftigen huben. Wir haben ouch angeseen
pren gebrechen, den si hatten an wesen und habin den inwoneren disses
gutes vorlyen und gegebin e- andirhalbe hube uvesin, inder Crampicz -e ge-
legen, aIs :si in bewiset sin von uns und u:nsern brudern. Dovon sulle sie
uns czinssen alle jar eweclich vunfczeen mark pruscher muntcze uff de-
ser vorbenuemeten tag. Czu denselbigen wesin sulle wir in legin eyne-n
gemeynen weg, do her uns bequemelich duneket. Ouch sal man geben
dem heren, deme bischoffe, von itczlicher huben eynen halben virdung
vor den II zcenden. Wir wellen oucł). ab eyn unser nochvar dis gut s. 52
geluste andirweit czu messin, das in das anevarste, ab. do me vunden
wUI'de, wen hy besd1yeben ist, sunder der Sichultis gebruche de.r ohlirma-
se an sine!!' v'ryeheit Uind <:las aiTl<:lere um 'czu vorczinsse-ne. Wurde do a.biiI'
mynner vunden, das sla man abe an dem zcinser. Durch das deser lyunge
stete und redelich eweclich moge bliben, so habe wir lasen schriben
deser briff und bevestenet mit anhanninge [s] unsers ingesegels. Gegebin
und getan sind dese ding noch Gotis geburt MOCCC im dem LXXIX f
ja.re am deme vrytage var MiUevasten [18 III 1379]. Des smt & geczuge
unser liben bruder in Gothe, bruder F.rederich Kuel von Scharffenstein
huskompthur, Dytrich von Loupheym pfleger czu Butow. Volprecht
von Ternbach vischmeister, Jordan van Wyen voith czur Lewinburg,
Heyder.rich von Plette.nberg waltmeister und andir truwirdige l.
48
Plonia
Gdaisk, 23 maja 1399
Albrecht von Schwarzburg, komtur gdański, darowuje wsi Plonia
i jej soltysowi Girke Edilmanowi 11/! lanu laki oraz karczmarzom Piotro-
.W1 Deckirowi i Klausowi Volczenowi 4 morgi łąki, określając świadczenia
wynikające z tej darowizny.
OF 91b, k. 4v.-5.
Plonendorff a
Wir bruder Albrecht van Swarczburg b des Ordens des Spittalis sente
Mari£n des Dutczschen Huses von Jerusalem, kompthur czu Danczk,
mit ryfem rate und samp[t]wissen unser ersamen eldisten brudir vor-
lyen und gebin unsern liben getruwen Girken Edilman, schultissen, und
der ganczen gemeyne czu Plonendorff, eren rechten erben und noch-
komelngen, andiThalbe hube wezen, 'gelegen an U1nsers huses wesen, di
d-d Podkreślone. e-e Podkreślone. f Obok na marginesie ręką póź-
niejszą: 1379. & Wyraz powtórzony.
l Brak ko.roboracji, świadków i daty dokumentu transumowanego.
48 B Nr 48. b Na marginesie ręką późniejszq: Albrecht von Schwartzburg.
41

do heisen, Hreslaw, gelegen czwysschen dero dorffe Plonendorff und deT
lachen, aIs se (in) van uns und unsern brudern czu voller genuge sint
bewis,et, eweclich und erbeclich czu hesicZien und czu gebruchen. Umb
welcher vorlyunge willen so sollen sie unsers huses wesen, obirall dosel-
bist gelegen ruem und reyne halden van kote una allirley strucher. Dor-
czu, sa sol1en sie ouch den graben, doselbist gelegen, czwisschen den
wesen, di wir dem dorff Plonendorff vorlegen und gegeben haben, und
unsers huses wezen, der an siner breite czehen fusse beheldet ruem und
l'ey;ne halden zcu eweg.en tage. Vo['tmer, so habe wir voreynet mit deme
vorgenanten schultissen und der ganczen gemeynen czu Plonendorff noch
uswysul\1'ge desis brifis, alZio, das sie eweclich alle j'al}" im houawste, wen
wir unser vorgenanten wezen Breslaw haben lasen slaen, denne so sollen
sie uns uff czwen huben und nuen morgen wezen, aIs sie in van Uins und
unsern brudern bewiset sin, das hou czusampne rechen in c o p ,i c z e n
und vordan ID howfen setczen und machen. Dovor so habe wir sie vrye
und ledig gelosen ewec1ich allerley scharwerk und reise, aIs sy vormals
pf1ichtig sin gewest, usgenomen sechs tage houdinst, di sollen si uns
glichwol pf1ichtig s1n, ais eres dorffes hamtveste uswiset und ouch zcu
des gemeynern landes beschi'l'unge, do Got vorsy, ab ez not geschege. Deme
so sollen sy pf1ichtig sin zcu czu jagen, aIs ander unser dorffere. Besun-
dir 50 vorlye wir und gebin 'lin:sern lihen getTuwen Petir Deckir Uind Claws
Volczen, kreczemeren czu Plonendorff, eren rechten erbin und nochko-
melingen, vier morgen wezen, by des dorffis wezen gelegen, aIs sy in
ouch van uns und 'U'ns€'m brudem sint bewyset er'belich c-c und ewec1ich
czu besitczen ane scharwerk und reyse. Umb we1cher vOirlyunge willen
B. 53 :so sollen sy un:s aUe j,ar eweclich uff sintte Mertinstage zciJnssen eYlUe II
mark prusch gewonlicher muntcze. Czu merer sicherheit und ewigen
gedechtnisse so habe wir unser ingesegel an desen briff lasen hengen,
der. gegeben ist zcu Danczk, in dem jaren Christi MOCCC ,ime XCIXo
jare d, am neegesten wytage vO'r TTlinitaot,is [23 V 1399]. Des sint geczuge
unser liben bruder in Gote Heinrich von Plauwen huskompthur, Jordan"
van Wien voit CZUl' Lewinburg, Johan Techwicz vischmeister, Johan Di-
tenhofen waltmeister, Dytrich Groest moimeister, Jost Vnwstet unser
compan, Herman van Glich und ander vil truwirdige.
49
Plonia
Gdańsk, 5 lutego 1353
Kirsilie von Kindswulie, komtur gdański, nadaje na prawie chełmiń-
skim Hannusowi Slichowi wieś Plonia i urząd sołtysa z obowiązkiem za-
c-c I-czw.-I.
d Obok na marginesie rękq późniejszq: 1399.
42

siedlenia wsi, tak jednak, by żaden z jej mieszkańców nie posiadal wIę-
cej niż 2 lany ziemi i stale w tej wsi mieszkal, określony też zostal
czynsz, placony z karczem.
OF 91b, k. 5-5v. Reg.: Preuss. Urkb. V, l, nr 121.
!tern B Plo.nendorff, vor Tyfensee genant
In Gotis namen, amen. Wand menschliche brodekeit ist bewollen
mit vorgessinheit an geschenen dingen, hy wyder ist dy schrifft, wand
di wedirbrenget ermannede, was us der lute gehngde [s] an langer czit
und von tode was vorwildert. Darumme wir bruder Kirsilies van Kindis-
wulre, Ordens Unser Vrowen Marien kompthur tzu Da:nczk, thun ku:nt
allen kegenwertigen und den czukunftigen lebendin, dy desen briff se-
hen, horen adir lesin, das wir mit rifem rate und vorhell'cnisse des ersa-
men maJnnes bruder WynTichs va,n Knyprode, unsers homeisters, und m'.it
rate aJndire unser gebiteger und ouch mit gurem rate unser eldisten bruder
czu Danczk habin usgegebin eyn dorff, genant Tyfensee, mit czwenczik
huben und Inicht mer czu dutczschem colmischen rechte, mit sogetalI1ir
underscheit, aIs hirnoch ist beschreben: Wyr lyen und gebin deme ersa-
men manne Hannus Slich, sinen rechten erbin und nochkomelingen, dis-
selbe gut, genant Tyfensee, mit czwenczik huben czu besetczen und czu
besitczen ezu dutczsehem eolmisehen reehte, aIs erbis recht ist. Wir lyen
und gebin demeselbin HalI1nus Slich, sinen rechten erb in ulI1d n.ochkomelin-
gern, das schultisampt in desem vorgena.nten dorffe und den dritten pfen-
nig von allem gerichte, ydoch lantstrosen gerichte neme wir us ulI1ser
herschaft, dy nymand sal richten wand wir adir unser. bruder. Ouch
neme wir us rittere und lenhenlute und alle unser lute, di nieht dutczsch
recht haJben, dy oueh 'nymand sal richten, danne unsere brudeiTe. Is en
were denne ab bynnen desem gute ymant wurde ufgehalden van den
inwoneren deses gutes mit hanthaftir tat, das sal man dar richten noch
lantrechte in unser kegenwertikeit. Was darvo'l1 gevellet, das sal nemen
der schultis den dritten pfennig, dy andern ezwene behalde wir unser
herschaft. Wir lyen und geben ouch dem dickiIn genaJnten Hannus, sinen
rechten erben adir nochkomeHngen, dy czende hube vrye mit deme 'Schultis-
ampte eweclich czu besitcze.n. Ouch sollen sy habe.n czwu cz1nshaftige
huben und nieht mer czu eren vryen huben uff das, das eren hoH deste
bas mogen gehalden. Wir geben ouch deme schultissen vrye vischerye
in der lache czu sime tysehe, di vische czu vaende mit eyme mensehen
Uind nicht mer und dasselbe mensche sal sin des schultissen in gesinde
und sin brot esse. Wir wellen ouch, was kreczme mogen werdin in deser
dorffe Tyf.ensee, das luns van iJClichem kroczem sa1 weI"den all-e jar
eweclich van czinsse, van dinste, aIs van eyner czi.nshaftigen huben
durch czitLich-es vOTrates desis 'gutes. So gebe wir den mwonern desis gutes
vryheit uff den neesten sente Mertinstag, der nu czukumftig iso Darnach
49 a Nr 49.
43

obir eyn jar und vort ane jar eweclich uff sente Mertinstag, des bischo-
ves, sal man uns gebin und thuen uff das hues Danczk und czu nutcze
unsern brudern van iclicher czinshaftigen huben eyne mark pfennige
gewonlicher muntcze, vier huner, eyn pfunt pfeffers und sechs tage din-
s. 54 stens czu eyme namen eynes / / rechten czinsses, idoch den pfeffer und
di dinste sollen uns dis jar gevallen. Ouch sal man gebin dem heren
deme bischove eynen halben firdung pfennige alle jar von iclicher hu-
ben vor sinen b-b czenden und deme pfarrer ouch sinen teczim, aIs sichs
gebort. OuCh sal man wissen und vornemen, das in desem dorffe Ty-
fensee keyn man sal mer haben dan:ne czwu czinshaftige huben abir
her mak wol mynner haben. Ouch wene wir, das nymand hubin sal
habin, her sone selbin wonen in deme dorffe uff sinen huben. Durch
das, das dese d.inge stete mogen bliben und eweclich werden gehalden
von unsern nochkomelingen, so habe wir lasen desen briff schriben und
bevestenen mit anhangunge unsers ing{'segels und mit geczuge. Des sint
g-eczuge di ersallnen luete und Uinser hOOn bruder Ha.nnus vall1 Pfer-
disdorff huskompthur, Hinrich Elrebach, Ulrik Ysir, Hannus Obirstolcz
van Koln, Hinrich van Munde vischmeister, Bosil kenermeister und man-
nich erbar man truwirdige. Gegeben und getan czu Danczk noch Gotis
geburt MOCCCo jar im deme LIII jare c an deme dinstage der heiligen
juncfrouwentage sente Agathen [5 II 1353].
50
Przejazdowo
Gdańsk, 7 czerwca 1399
Albrecht von Schwarzburg, komtur gdaitski, nadaje Rutgerowi z Red-
lowa [sołtysowi? J i innym mieszkańcom wsi Przejazdowo prawo chel-
mińskie, zachowujqc jednak obowiqzek pracy przy sianokosach.
Kop.: W AP Gd. 300 D/40, nr 37. OF 91b, k. 5v.-6.
Quadendorff R
Wir bruder Albrecht van Swarczburg b, des Ordens des Spittales
sente Marien des Dutczschen Huses van Jerusalem kompthur czu Danczk,
mit Uinser ersamen eldisten bruder vulburt und rate vorlyen u:nd geben
unsern liben getruwen den gemeynen inwonern czum Quadendorff, eren
rechten erben und nochkomelingen, unser darff Quadendorff genant, aIs
is Rotcher van Redelow und di i.nwoner bas uff dese cziet gehat haben,
das an siner rechten mase sal haben czwelff huben, aIs sie (in) van uns
50 b-b I-teczim-I. c Obok na maroinesie rękq póiniejszq: 1353.
a Nr 50. b Obok na marginesie rękq późniejszq: Albert de Schwartzburg.
44

und unsern brudern bewyset sin czu voller genuege eweclich und
erbechch cz:u co1mischem rechte czu besitcze.n. Van denselben czwelff
huben mit dem eynen krecZlSchem, der 'an dem weg.e 'ken Weczlaw wert
ist gelegen, so sollen sie uns alle jar eweclichen czinssen, im namen eyns
rechten czinsses, vunfczeen mark gewonlicher pruscher muntcze desir
lande uff Wynnachten und dem erwirdigen vater, dem bischove, eynen
halben firdung vor sine n czenden und darczu eren pfarrer eynen schef-
fel gerste und eynen scheffil habir, yo van der huben sollen geben vor
sj,nen teczim. Wir vorlyen ouch den vorgenanten inwoneren czu Quaden-
dorffe den dritten pfennig des gerichtes bynnen eren g l' e n c z e n,
usgenomen ritter und kchte, allirley geste, unser lantstrossen und alle
undutczsch geczunge, des gerichte wir der herschaft behalden. Wir gun-
nen in ouch frye vischerye mit cleynen geczoy in der Cleynen Motlow
bynnen eren g l' e n i c z e n czu erem tische. V ortmer so los e wir die
vorgenanten unsers dorffes Quadendorff inwoner fry und ledik czu ewe-
gen tagen allirley scharwerk und reisen, di sy uns vormols sin pflichtig
gewest, usgenommen des ganczen gemeynen land es beschirunge, do Got
vorsie, ab is not tete. Dorczu (sy) glich andern luten sollen czu jagen,
dovor so sollen sy uns alle jar eweclichen im houauste uff der Plonen-
dorffer weze, di do Breslaw genant ist, wen unser gras geslagen ist uff
eyner hubin wezen das hou czusampne rechen in c o P i c z e n und
vordan in hewfen setczen und machen. Desir dinge zcum ewegen ge-
dechtnisse und unverserender stetikeit, so habe wir unser ingesegel an
desen briff lasen hengen, der gegeben ist. uff unserm huse Danczk, in
der jarczaI noch Gotis geburt MOCCCo im XCIXo jare c am neesten son-
nobunde noch dem achten tage des Heiligen Lichnams [7 VI 1399]. Des
sint 'geczuge unser liben bruder in Gote, bruder Heinrich van Plawen
hus:kompthur, Johan Ditenhofen waltmeister, J'ordan van Wyen voith
cz.ur Lewi.nburg, Johan Te'cnwicz visch me is ter, Dytrich . von Groest mol-
meister, Jost Buwstete unsir compan, Herman van Glich convenstherre
und andir viI truwirdig. / /
51
Szumles
Gdańsk, 7 czerwca 1399
Albrecht von Schwarzburg, komtur gdański, nadaje na prawie cheł-
mińskim Jakubowi Steynortowi wieś Szumles i urzqd sołtysa z obowiqz-
kiem zasiedlenia wsi.
c Obok na marginesie ręką późniejszą: 1399.
45

s. 55 Schoneflys II
Wir b brudir Albrecht van Swarczburg, des Ordens des Spittalis sent-
te Marien des Dutczschen Huses van Jerusalem kompthur czu Danczk,
bekennen offen[t]lich in desir brife, das Jacob Steynort ha t geannampt
unser dorff Schoneflis mit den g I' e n i c z e:n, aIs is von aldirs ist usge-
geben, das an siner mase sal haben virczik huben, zcu 'besetczene czu
colmischem rechte -erblich uną ewedkh czu besitczen. Van denselben
virczik huben, vorlye wir und gebin mit ralie unseT eldesten brudiJr dem
vorgenanten Jacob Steynort, sinen rechten erbin und nochkomelingen,
vier huben frye und dorczu das schultisampt mit dem dritten pfennig
des gerichtes, usgenomen unser ritter und knechte, di lantstrose, alle
geste und undutczsch geczunge, di wir der herschaft behalden czu rich-
ten. Vortmer, 150 dirlolSe wir den vorgenanten schultisse,n und di i.nwo-
ner des dorffes allirley scharwerk und reyse acht jar anczuheben an
sente Mertinstag neest czukomende. Und wen di acht jar ummekomen
und fryheit usgeet, so sal uns der schultis und di inwoner pflichtig sien
czu thun czu reisen, scharwerken, lantweren, glich andern unsern dutcz-
schen dorffer. Umb welcher vorlyunge wille, so sollen 'Uns di inwoner
und di beslitczer der 'czinshaftigen h'U'bin alle jar uff sente Merten:stag
eweclich czinssen, yo von der huben eyne halbe mark und czwey huner
und der schultis sal uns den ersten czins usrichten van sente Mertenstage
neest czukomende vOTt .obir sechs jar. Ouch 50 sullen ISY van itczlicher
besatczen huben gebin dem erwirdigen vater, deme bischoffe, eynen
halben firdung vor den zcenden und erem pfarrer eynen scheffel rocken
und 1 scheffel [habil'] vor den teczem. Ouch so gunne wir dem schultis-
sen, sienen rechten erben und nochkomelingen, frye vischerie mit cley-
nen geczoye uff den seen bynnen des dorffes g I' e n i c z e gelegen, czu
sieme tische. Czu ewegem gedechtniss-e und steter bevestunge 50 habe
wir unser ingesegel an desen briff lasen hengen, der gegeben ist czu
Danczk uff unserm huse noch Gotis geburt MOCCC im XCIXo jare c, am
sonnobunde noch deme achten ta.ge des Heiligen Lichnams [7 VI 1399].
D€s sint geczuge unser liben bruder in Gote Heinrich van Plauwen
huskompthur, Jmdan von Wyen v.rot C7.'UT Lewinburg, Johan Diten'hofen
waltmeister, JohalIl Techwicz vischmeister, Dytrich van Groest moimeister,
Jost Vnwstet unsir oompan, Herman van Glich can[v]entshere und 81l1.dir
vil truwirdig.
51 B Nr 51. b Na marginesie rękq późniejszq: Dito.
sie rękq późniejszq: 1399.
c Obok na margme-
46
.

'"
52
Warcz
Gdańsk, 11 listopada 1380
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
chełmińskim Hermanowi Trankotowi dobra Warcz i urząd sołtysa z obo-
wiązkiem zasiedlenia oraz zezwala na budowę młyna.
OF 91b, k. 6v.
Warcz a
Wir brudir Syfrid Walpod van Bassenheym b, des Ordens des Spit-
tales sente Marien des Dutczschen Huses van Jerusalem kompthur czu
Danczk, mit willen und rate unser ersamen eldisten bruder vorlyen und
gebi:n unserm getruwen Hermarn Trankot, sinen rechten erben und noch-
komeHngen, unser gut WarC'z mit sechsundczwenczik huben czu beset-
czen, aIs sy im bewiset sin van uns und unsern brudern czu colmischem
rechte rbelich und eweclich czu besitczen. Umb das her, adir siene
nochkomelinge, uns unsern czins sal usrichten, so lye wir im vi er huben
frye mit dem dritten pfennig alles gerichtes, glich andern schultissen
in unserm gebyte, usgenommen unser ritter und knechte, strasengerichte
UJnd aller undutczsch geczunge, obir di wir selhen wellen richten. Van
den andern czwenundczwenczik hubin welle wir, das uns eyn itczliche
hube czinsse alle jerlichs eweclich eyne mark prusch gewonlicher munt-
cze desir lande und cz,wey hunre uff sente Martenstag des heiligen
bischoffes. Wer is, das man dis gut hirnochmals wurde messin, vunde
man mer, wen sechsundczwenczik huben, das sollen di vrien und di
unvryen, glich noch hubenczal te ile n und eweclich genyssen. Wurde
abiJr myn vunden, 50 sollen sy is atn vcyell1 huben und an unvryen
abeslan noch hubenczal, also das man is vor sechsundczwenczik huben
sal (he)halden. WiT wellen ouch, das eyne itczliiche hube gebe alle jar
dem erwirdigen c-c (hern) dem bischoffe van der Kuyow II eynen hal- s.56
ben viTdung vor den czeenden und erem pfarre!l' eynen halben scheffel
rocken und eynen halben scheffel habem vor dem teczem. Wir lyen
ouch Herman vorgenant und sienen nochkomelingen eyne kornmole by-
nen dorffes gelegen, di eyn virtil van eynen morgen mit der buwestat
sal behalden, aIs sy im bewiset ist von uns und unsern brudern. Dovon
sal hel', adir sine nochkomelinge, uns czinssen alle jor czwu mark pru-
scher muntcze uff den vOTbenumeten tag. Van lSunderliahen gll1adin gun-
ne wir im und sienen nochkomelingen frye vischerrye in dem moletiche
mit cleynen geczowe czu sinem tische. Sunderlich neme wir us allirley
ertcz, wege und stege, molglr,a.ben ezu leiten adiJr molen czu buwen und
52
a Nr 52.
Pa.ssenheim.
b Obok na marginesie rękq późniejszq: Siefried Walpod van
c-c I-her-I.
47

alles, was au di herlicheit geho.ret, behalde wir u:nser herschafft. Czu
merem orkunde und czu -ewegen bekentnisse habe wir unser ingesegel
an desen briff gehangen, der gegeben ist cz.u Danczk, noch der geburt
Christi MOCCC im den LXXX jare d, in sente Mertenstage des bischoves
{ll XI 1380]. Geczuik sin unser liben bruder in Gote brudir Frederich
Kuel von Scharffenstein huskompthux, Dytrich van Loupheym pfleger
czu Butow, Volprecht van Terlnbach vischmeister, Heydenl'lich von Plet-
tenberg sc'heffer, Jordan von Wyell1 voith C:bUr Lewnburg, Kirstall1 Bo-
biswilt waltrneiste.r uud aJI1diir truwirdig.
"
53
Schoncwicse
Gdańsk, 14 czerwca 1379
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, odnawia i poszerza
przywilej Albrechta von der Ore, dawnego komtura gdańskiego, nada-
jący Janowi na prawie chełmińskim wieś Schonewese J i urząd sołtysa
z obowiązkiem zasiedlenia wsi.
OF 91b, k. 6v.-7.
Schoneweze a
Wir bruder Syfrid Walpod von Bassenheym b, des Ordins des Spitta-
lis sente Marien des Dutczschen Huses [von] Jerusalem kompthur czu
Danczk, thun kunt und wyslich, das wir mit eyme heilsamen rate unser
erbaren eldisten bruder haben c-c dese haJntveste vornuwet dureh me-
runge willen der huben zcu besserunge des dorffes, die brudir Albrecht
van der Ore, unser vorvar, hatte gegebin von worte czu worte, aIs hir-
nach stet geschreben:
Wir bruder Albrecht van der Ore, kompthur czu Danczk, thun kunt
und wislich, das wir mit eyme heilsamen rate unsir erbaren eldisten bru-
dern vorlyen und geben unserm getruwen Johanni, sinen rechten erben
und nochkomelinge, unser dorff Schonewese mit sebenundczwenczik hu-
ben und czwelf morgen, aIs sy in bewiset sin van uns und unsern bru-
dern, czu colmischen rechte, erbelich und eweclich czu besetczen und
czu besitcrlen und. mit allem nutcre byrmen erell1 g r e ID. i t c z e:n, usge-
nOIn€iI1 der ruutcz, der a!Jl di iherlicheit gehoret. DovaiI1 sal her adiT sim.,e
nochkomelinge di czeende hube frye haben, glich andern schultissen in
unserm gebyte mit dem dritten pfnnige alles gerichtes, usgenomen
unser ritter und knechte, strasengerichte und alle undutczsch geczunge,
d Obok na marginesie ręką późniejszą: 1380.
53 a Nr 53. b Obok na marginesie ręką późniejszą: Dito. c-c I-wir-I.
I Wieś obecnie nie istnieje, stanow,i część wsi Grabiny-Zameczek.
48

obir di wir selben wel1en riehten. Gothe ezu lob e und ezu eren sente
Katherynen eappele uff der Alden Stad Danezk, so welle wir, das di
inwonere deses dorffes gebin alle jerliehs van sebenezender halber hu-
ben -er,em pfaner, yo van der huben eynen-scheffel rockin und eynen ·
seheffel haber.n vor den -czenden. Van den andern vyrundezwen-
ezik d-d morgen, dy di inwoner behalden, welle wir, das uns
eyn itcz1iche hube czinsse im 'llamen eynen Il'echten ezinsses alle
jar eweclieh vunfezeen seot pruseh gewonlieher munteze desir lande
und czwey hunere uff :seIl1.te Mertenstag des heiligen bischoves. Czu me-
rem orkunde und ewegen bekentnisse habe wir unser ingesegel an des en
briff gehalI1:gen, d€r gegebelll ist -czu Danczk, noch der jarczal .Unsers
Heren Cristi MOCCCo im dem LXXIX jare, am dinstage noeh des Heili-
gen Lichnamsta'ge [14 VI 1379]. Des sm.t geczuik wnser ersarmen bruder in
Gote, brudir Frederieh Kuel van Seharfenstein luskompthur, Dytrich
van Lopheym pfleger ezu Butow, Volpreeht van Ternba-ch visehmeister,
Jordan van Wyen voith ezur Lewinburg, Heyderieh van Plettenberg
waltmeister und andir truwirdige. II
54
Niestępowo
B.m., 1 listopada 1338
Winryeh von Kniprode, komtur gdański, nadaje na prawie chełmiń-
skim Andrzejowi dobra Sulmin i urząd sołtysa z obowiązkiem zasiedle-
nia.
KKGd., s. 57. OF 91b, k. 7-7v. Druk: Preuss. Urkb. III, l, nr 200.
55
Sulmin
B.m., 11 listopada 1340
Winrych von Kniprode, komtur gdański, nadaje na prawie chełmiń-
skim Andrzejowi dobra Sulmin i urząd sołtysa z obowiązkiem zasiedle-
nia.
OF 91b, k. 7v.-8. Reg.: Preuss. Urkb. III, l, nr 341b.
Sulmyn · s. 58
In Gotis namen, amen. Dy dinge, di do geschen an der zciet, di vor-
gen mit der cziet UM werden ozu -niehte, sie enwerden, d€\11iI1e bevestent mit
d-d Tu omylkowo powtórzono: und czwenczi.
55 · Nr 55.
9

geczJUge und mit der schrift, durch das wir brudir WY'nrich van Kny.pr.ode,
kompthur czu Danczke, komen czu bekentnisse alle den, di desen briff
horen adir sehen, das wir mit eyme heilsamen rate unser ersamen bru-
der czu Danczke habin usgegebin das gut Sulmyn czu dutczschen rechte
mit sulohem rechte aIs hiT beschreben 1st: Wlir lyen Andree, deme be:se-
czer dis gutes und sinen rechten erben und nochkomelingen, dis gut Sul-
mY'n cz;u besetczene ul11d c:zu besitczene eweclich czu duttzscihem col-
mischem rechte aIs erbis recht ist mit allim sulchem nutcze, der dovan
komen mag an wassere, an weze.n, an weide, an holczin, an welden, an
bruchen und an andern vruchtin, idoch usgenomen sulches nutczes kre-
czeme, molen, allirley ertcz und wege obir das gut czu geende vor sy
uns eben bekomen, das czu unser herschaft gehorłt. Ouch sal man .wis-
sen, das dis gut gemessin ist vor virczik huben, der gebe wir Andree
dem schulteysen und sinen erbin und b-b nochkomelingen c, die czeende
hube vrye und den dritten pfening van deme gerichte durch sache czitli-
ches vorrates disses gutes. Ouch durch sundirlicher gunst so sollen uns
di inwoner deses gutes geben czwey jar halben czins, darnach in dem
dritten jare und damach eweclich alle jar uff sente Martenstage sal uns
adir unsern brudem uff das hues czu Danczk gevallen van iclicher
czinshaftigen hubin eyne halbe mark pfeninge gewonlicher muntcze dir-
rer lande und czwey hunere czu eyme namen eyns rechten czinsses. Ouch
sal man geben dem herin deme bischove van iclicher huben eynen halben
firdung pfeninge vor sinen czeenden und dem heren deme pfarrer eynen
halbetn soheff.el rocken Ulnd eY1I1en (halben) saheffel harbern van iclicher
huben. Ouch bite wir, das dese vorgenanten dinge gehalden werden an
desem gute, wan sy durch notdurft lusge.nomen SaInt [sJ. Wand man dis
gut vor walde und vor bruche nicht genczlich mochte messin, so welle
wir, das ab eyner unser nochvaren geluste andir werde czu messene, ab'
da me wurde vunden, das ID das ste alIl€Var, sundir der 5,chultis gebruche
sielIler VTyeheit alIl der obmmase und das :andi1' uns czu vOlI'czirnsselne aIs
sichs gebort. Wurde abir da mynner vunden, das sal man abeslan an de-
me czinse. Darumme ouch das dese dink redelich gemacht stete mogen
bliben, des habe wir lasen schriben desen briff und bevestenen mit an-
hangunge unsers ingesegels. Getan und gegeben sint dese dinge noch
GoUs geburt MOCCC im dem virczigesten d jare an deme tage sinte Mer-
Uns des heiligen bischoves [11 XI 1340]. Des sint geczuge der here Con-
rad eyn prister unsers ordens, bruder Kirstan van Vintczevelt hus-
kompthur, bruder Herman Vlek, brudir Herman von Sale, brudir Yser,
brudir Emud, Hannus van Malkow, Woiczech von der Swincze unser
diner und malnnkh ulI1wUJnldelbere [sJ malIl und truwe1rdig.
b-b /-ko-/. c Wllraz poprawiony.
niejszq: 1340.
d Obok na marginesie rękq p6ź-
50

56
Orunia
B.m., 2 czerwca 1338
Winrych von Kniprode, komtur gdański, nadaje na prawie chełmiń-
skim braciom Janowi, Henrykowi i Mikołajowi dobra Orunia z obo-
wiązkiem zasiedZenia.
KKGd., s. 58-59. Kop.: WAP Gd. 300 H/A 22, k. 36-36v. OF 91b, k. 8-8v.
Druk: Preuss. Urkb. III, l, nr 163.
57
Redłowo
s.60
B.m., 12 czerwca 1365
Ludeke von Essen, komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim
sołtysowi Piotrowi dobra Redłowo z obowiązkiem zasiedZenia, zastrze-
gając dodatkowo utrzymanie na wyprawę wojenną przez sołtysa 1 konia,
a przez mieszkańców wystawienie 1 pachołka.
OF 91b, k. 8v.-9.
1
Redelow a
Wir brudir Ludeke von Essen, kompthur czu Danczk, bekennen of-
fin[t]lich an desem brife allen, den her kunt wird, das wir mit rifen
ralte unse.rm ersamen brud€T C7.U Danczk lissen messin UlllISer gut Rede-
low, das do haben sulde driunddrisik huben noch der ersten mese und
vunden eyne hube und drisik. Di vorlye wir mit vl1lburt unser brudere
und geben deme bescheidene manne Petro schulteis l si:nen rechten erben
und elichen m()chkomeliingen, 'czu dutczschem colmisohen r,echte czu be-
setczen und czu besitczen erbeclich und eweclich czu allem nutcze und'
den dritten pfennig vome gerichte. Darczu drie vrye huhen und drye
morgen und gunnen sin ouch adir den sinen von sundirlicher gunst di
helfte unsirs weres vrye czu genissen aldo selbest. Ouch gebe wir dem
schulczen, adir sinen erben adir nochkomelingen, dry norgen weze-
wachsses, im gute dos elb bewised, uff das sy uns stetlich hal din eyn
pferd van drm m.arken uff erem schaden n 'Unser reise, SD dkke und
W€I1II1e sy v'Oln U'I1S werde geheisen. Delr schulcze und di gebuwer hahin
vry vischerie nehen deme gute .im Habe. DoVOlIl di gebuwer jerlich uff
sintte Mertinstag czinssen sollen unserm vischmeister czwu mark prusches
gewo:nlicher muntcze, usgenomen den scholczen und di sinen, di des
czinsses vry und ledig sollen bliben. Deses dorffes gebuwer.n gemeynlich
gunne wiT vam sunderlicher .gunst eyne hube wesewachs, 'aIs sy in ge-
57 a Nr 57.
ł
j
7 - Kslę,a komturstwa
tłl

wist ist, dorvor si uns aIle jar gebin virczik scheffil habim. Umb a11 des
obi n geschreben stu ck e sullen deses dorffes inwonere van. eyner iclichen
besatczten czinshaftigen huben a11e jor uff Unser Vrouwentag Lichtmes-
se czinssen uff das hues sechczen scot pfennige gewonlicher muntcze und
czwei hunere und van eym iclichen pfluge czwene scheffel korns. Ouch
sal eyn icliche czinshaftige hube deme heren bischove geben eynen hal-
ben firdung czum jare. Sunderlichen sollen di gebuwer allewege in unser
rei:se schicken edir mitten mit irme gelde, uff eren schaden eynen, der ID
unser kost uns adir den unsern dyne. So sal is uns nicht czu bar sen b
ab her nachmals im gute mer adir mynner wen eynunddrisik huben wur-
de gefunden' Uff das alle dese ding stete und gancz werden gehalden,
des wir in desen offin briff mit anhangunge unsers ingesegels. Gege-
schen [sI im jare Gotis MOCCC im vunfundsechczigestem jare c, am tage
des Heilligen Lichenams [12 VI 1365]. Geczuge sind di erwirdigen manne
unser liben bruder in Gothe, her Joha:n van Herberge huskompthur, bru-
der Albrecht Scheff .alde kompthur von der Swecze, Wil1am La.nder
kellermeister, Joha:n TipliJ!1g waltmeister, Hinrlich van Erlebach,
pfer[de]marschalk und ouch ander erbare luthe.
58
Chylonia
B.m., 11 listopada 1351
Henryk von Rechter, były komtur gdański, poświadcza, że nadał na
prawie chełmińskim Hannusowi Klukowi wieś Chylonię i urząd sołtysa
z obowiqzkiem zasiedlenia wsi, której nazwę zmienił na Heynrichsdorff.
KKGd., s. 60-61. Ol<' 91b, k. 9. Druk: Preuss. Urkb. IV, nr 703.
59
Będzieszyn
Sulmin, 25 listopada 1381
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
chełmińskim braciom Goczkowi i Mikoszowi wieś Będzieszyn z 7 zagro-
dami i urzqd sołtysa wraz z obowiązkiem zasiedlenia wsi i zagród.
OF 91b, k. 9-9v.
Bandeschin a
Wir bruder Syfrid Walpod van Bassenheym, des Ordens des Spittales
Unser Vrouwen des Dutczen Huses von Jerusalem kompthur czu Danczk,
b Wyraz poprawiony.
59 . Nr 59.
c Obok na marginesie rękq późniejszq: 1365.
52

tuit willen und rate unser ersamen bruder vorlyen und gebin unserm
getruwen Goczke und Mikosche, brudere, eren rechten erben und noch-
kamelingen, unsir darff Bandeschin mit neunczen huben a;ne czelIl morgen
und seben garten bynnen den huben, jo der garte sal mit der buwstad
ey.nen halben morgen behalden, di in von UI11S ulIld unsern brudern begre-
nitcz[t] IUnd bewiset sin, czu colmischem rechte ewec1ich und erbeclich
czu besetczene und czu besitczene. Umb das sy uns dynen glich a.ndern
schulczen und unsern czins usrichten, des sollen sy czwu huben vrye
haben mit dem dritten pfennige alles ger.ichtes, usgenomen unser ritter
und knechte, strasengerichte und alle undutczsch geczunge, obir di wir
selben richten wellen' Und von den andern sebenczen huben ane czen
morgen welle wir, das uns eyn itczliche hube czinsse alle jar jerlich und
eweclich eyne mark prusch gewonlicher muntcze desir lande und czwei
huner uff sente Mertinstag des bischoves und czwen tage houdinst, wen
wir das bedurfen. Und eyn itczlich garte sal uns vier scot alle jar und
sechs huner czu eyme ewegen czinsse geben und czwene tage dinstes,
wen wir das bedurfen. Wir wellen ouch, das eyn iczliche besatczte hube,
gebe dem heren bischove eynen halben firdung prisch Is] vor den czen-
den und erem pfarrer / / eynen helben scheffel rocken und eynen hal- s. 62
ben scheffel habern vor den teczim. In desem vorgeschreben gewte b .
neme wir us wege und stege, molen czu buwen, molgraben czu leiten,
allirley ertcz und alles, das czu der herlicheit gehoret, behalde wir unsel'
herschaft. Czu eyme merim geczugnisse deser vorgeschrebin dinge habe
wir unser ingesegel an desen briff gehangen. Gegeben in unserm hove
Sulmyn, in dem jare u'nsers Heren Jhesu Christi MOCCC in den LXXXI
jare c, an deme tage der heiligen juncfrouwen sente Katherinen
[25 XI 1381]. Des sint, geczuge unser liben bruder in Gote Frederich Kuel
von Scharfenstein huskompthur czu Danczk, Volprecht von Ternbach
viscl1meister czu Pucz.k, Dytricih von Lopheym pf1eger czu Butow, Hey-
denrich von Plettenberg scheffer, Jordan von Weyn voith czu Lewin-
burg, Geruold Monch waltmeister czu Mirchow und andir viI lewte wir-
dig des gelouben.
60
Przyjaźń
Gdańsk, 9 sierpnia 1349
Henryk von Rechter, komtur gdański, z powodu powiększenia obsza-
ru wsi Przyjaźń nadaje ją na prawie chełmińskim sołtysowi Janowi, zo-
bowiązując go do zasiedZenia wsi.
KKGd., 8. 62-63. OF 91b, k. 9v-10. Druk: Preuss. Urkb. IV, nr 437.
b Może mialo być: gute?
c Obok na marginesie rękq późniejszq: 1381.
:53

61
Lublewo
Gdansk, 19 grudnia 1349
Henryk von Rechter, komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim
Henrykowi dobra Lublewo i urzqd sołtysa z obowiqzkiem zasiedlenia.
KKGd., s. 63---64. Kop.: W AP Gd. 300 H/A 22, k. 44-45. OF 91b, k. lO-lOv.
Druk: Preuss, Urkb. IV, nr 488.
62
Zulawa
Gdańsk, 28 grudnia 1398
Albrecht von Schwarzburg, komtur gdański, nadaje na prawie cheł-
mińskim sołtysowi i mieszkańcom wsi Zuława tę wieś, 9 łanów ziemi
w Kleszczewie oraz osadza wZuławie 4 zagrodników.
OF 91b, k. lOv.-ll.
.......
Solaw B
s. 64 Wir bruder Albrecht von Swarczburg, des Ordens des Spitales sente
Marien des Dutczschen Huses von Jp.rusalem kompthur czu Danczk, mit
unser ersamen eldisten bruder rate vorlyen und gebin unsern getruwen
dem scholtissen und der gemeyne czu Solow, eren rechten erbin und
nochkomelingen, unsir dorff Solow genant czu colmischem rechte czu
besitczen, das an syner rechten mose sal behalden achtund[d]rysig hu-
ben vierundczwenczik morgen b-b (und) eyn virtil eynes morgens, aIs
sy jn van uns und unsern brudern bewyset syn beczeichent und begre-
nitcz. Von den vorlye wir dem pfarrer vier huben frye und deme schul-
toiss€n, sinen 'rechten erbin u.nd iI1ochkomeill1gen, OlU ch vier huben c frye,
Dovor sal uns der schulteisse, siene rechten erben adir nochkomelinge,
pflichtig syn czu dinen undir siner eygen kost mit eyme pferde von vier
marken adir uffs geringste von dren marken czu allen reisen, wen, wi
dicke und wohin her wirt gehejsen von uns adir von unsern brudern.
Umb welcher vorlyulI1ge willen so sollen di inwoner und besitczer der
drisik huben vierundczwenczik morgen und des virtil ey:nes morgens
von iclicher huben uff sente Mertenstag des bischoffes ewiclich alle jar
uns czinssen eyne mark pruscher muntcze und czwe.i huner. Und wen
das gemeyne landtreise czuhet, so sollen sy uns vor di reise geben vunf d
marko Vortmer so habe wir von dem vorgenanten czinshaftigen acker
behalden czwene morgen, doruff habe wir vier gertener gesatczet. Iclich
62 a Nr 62.
b-b /-an-/.
c Wyraz powtórzonł/.
d Wyraz poprawiony.
54
--

gertener sal uns alle jar czinssen uff sente Mertinstage eynen firdung
und vier huner. Besundern sa haben wir di vargenanten, schultis und di
gemeyne czu Salaw, in erer besitczunge czu calmischen rechte busen den
vargenanten e-e begrenitczten huben, legende am alden gelegde an der
obirmose Cletslcho,w genal!1t, nuen huben und vunfte halbern mm'gen. Van
den hat der schultis, sine rechten erben und nachkamelingen, eyne halbe
hube frye. Von den andern nuendehalbe huben und funftehalben morgen
sallen uns di besitczer / / alle jar uff sente Mertenstag czinsen van icli- s. 65
cher huben eyne mark pruscher muntcze und nicht me... Dese abirmase
ist fry al1i:rł.ei scharwerkes, sundir van den 'andern drisiog huben vierund-
czwenczik morgen 'U'nd eyn virtil eynes morgens sallen sy uns thuen, aIs
UM -o:ndere [s] dutczsche darffere thuen. Wir gonnen und geben ouah deme
schulteissen, sinen recht:eill erbin und :no.chkameliJnge:n, den dritten pfennig
des gerichtes, gro.s Uind cleyne, usge.namen ritte[r) und klI1echt.e, unser land-
strosen und alle undutc-zsch geczunge der gerichte wir unser herschaft be-
halden. Vartmer sa sollen si ouch deme erwird'igen g.eistlichen vater dem
bischave van Leslaw geben ya van der huben eynen halben prusch var
den czeenden. Desir dinge czu eyme ewigen gedechtnisse sa habe wir
Ulnser ingesegel an desen briU lasen f hengen, der gegeben dst C2JU Dalnczk
in der jarczaI Unsers Herren MOCCCo im achtundneunczigestn 8-1 ja-
re h an der Kindelintage [28 XII 1398). Geczuge sint unsir liben bruder
in Gate bruder Hinrich van Plawen huskampthur czu Danczk, Jardan
van Wyen vaith czur Lawinburg, Jahan Techwicz vischmeister czu
Puczk, Behemund Bre:ndil unser waltmeister, Ditrich Groest moImeister
und graff Herma:n van Glichen u'nd ander viI truwirdigen.
63
Mąkocin
Gdańsk, 21 stycznia 1401
Albrecht von Schwarzburg, komtur gdański, odnawia przywilej Gisel-
brechta von Dudelsheim, dawnego. komtura gdańskiego., nadający na pra-
wie chełmińskim Andrzejowi wieś Mąkocin i urząd sołtysa z obowiązkiem
zasiedlenia wsi.
Wid. z 13 I 1569: W AP Gd. 300 D/40, nr 81. OF 91a, k. 122v.
Mankeczin 8
Wir bruder Albrecht van Swarczburg, des Ordens etc. compthur zcu
Danczk, wellen kunt thun allen, die desen brieff seen adir horen lezen,
daz wir mit rate und wisse unser ersamen eldesten bruder varnuwet
e-e I-grenitczen-I. f Wyraz poprawiony.
na marginesie rękq późniejszq: 1398.
63 8 Nr 63.
1-1 I-tagel.
h Obok
55

haben umb redlicher gebrechlichkeit unsers dorffes hantveste Manke-
czin genant, di in vor jaren bruder Giselbrecht von Dudilzheim ł. seliges
gedachtnisses unser vorfar, von geheiss wegen syn er obirsten hatte gege-
ben von worte zcu worte alz hienoch geschrieben steet:
Wir leyn und geben unserm getruwen Andris, synen rechten erben
und nochkomelingen, unser dorff Mankeczin mit 17 huben zcu be-
seczczen und zcu besiczczen eweclich zcu colmischem rechte. Der hu-
ben gebe wir demselben AndrJs, synen rechten erben und nochkomelin-
gen, 2 fry eweclicl1 :zou besiczczen, zcu dem g'erich1Je (und) b-b von allen
gerichte, gros und cleyn, den dritten fpennig [sI. Von den 15 zcinshafti-
gen huben sal man uns von iclicher geben alle jar uff Unsir Vrawentag
LiJChtwye 16 BC. fpen:nig gewolIllkher muncze u:nd 2 kapueiIl zcu eyme
rechten zcinse. Ouch sal man geben unserm herren dem bisschoff, von
iclicher zcinshuben alle jar 1/2 fird. fpennig vor synen zceenden. Ouch
salen sie uns dienen glich .andern dorffern, die dasselbe recht haben.
Wer och daz ein kreczham do wurde gemacht, der sal uns halben zcins
und Andris, synen rechten erben und nochkomelingen, di andir helfte
8. 66 geben. Wer ouch ap yemand dis gut andirweit messen II welde, wurde
do mynner adir me funden, das sal in nicht zcuvor steen. Wurd is mee,
das sollen sie behalden umb denselben zcins, alz daz erste, und waz sie
vorsessen hetten, das sallen sie beczalen. Wurd abir mynner funden, daz
sal man in am zcinse abeslan und sal in widdirkeren, was sie oberig
hetten usgegeben. Uff daz, das dese vornuwing stete und veste blihe I.
So habe wir etc. Gegeben zcu Danczk im c XIIIIo-tin jare im ersten d an
sente Angnetistage [21 I 1401]. Geczugen sint etc. ut supra memorati e '.II
64
Gdańsk Stare Miasto
Gdańsk, 1 maja 1402
Albrecht von Schwarzburg, komtur gdański, zezwala Staremu Mia-
stu Gdańskowi na wykopanie fosy pomiędzy Starym i Mlodym Miastem
i wybudowanie nad nią mostu oraz darowuje grunty.
Druk: P. Simson, IV, nr 116.
b-b /-do-/ c Wyraz poprawiony. d Obok na marginesie: 1401.
e Wyraz poprawiony.
l Giselbrecht von Dudelsheim był komturem gdańskim w l. 1360-1363.
I Tekst odnawianego dokumentu skr6cony. brak koroboracji, daty i twiad-
k6w.
, Tekst skr6cony, pominięto m.in. koroborację oraz świadk6w. Wpis do
OF 91a, s. 122v. posiada listę twiadk6w dokumentu potwierdzajqcego: Ge-
czuk sint etc. bruder Hinrich von Plauen huskomthur, Johan Ditenhauen
waltmeister, Jordan von Wyen voith zcur Lewinbul'g, Johan Techwitz
vischmeister, Ditrich Groest malmeister, Jost Rwstete unser compan etc.
56
r
J
.....

Aldestat B s. 102
Wir bruder Albrecht van Swarczburg, des Ordens des Spittalis sente
Marien etc. kompthur zcu Danczk, thun kundt allen, die desen brieff
seen adir horen lezen, das wir mit ryffen rathe unsir ersamen eldesten
brud er dirlowbet haben unsern lieben getruwen den ratmannen und der
g.antz€1ll g€meynen Ulnser Aldenstat Da'llczk, eynen graben zeu 'graben
tzwissch€.n unser J.ungelllStat und de:r Aldenstat, darczuhebe.n b, do di gar-
ten legen, disseyt den remen an der gassen und neben des molmeisters
wezen bis in di Wyssele. Derselbe grabe sal an syner rechten massen
behahłen dryer ruten wy t binnen beyden uvern und uff iclichem uver
sal bleiben ein ruom zcu eynem wege tzweyer ruten breyt. Diselben ru-
me uff beyden uvern soIlen bleiben unvorbuwet und soIlen di erde us
dem graben werfen uff beyde uvere. Denselben graben soIlen di vorge-
nanten ratmannen und inwoner unser Aldenstat grab en und uff beyden
syten vorbolwerken und vorpfelen uff ir eygen kost und soIlen des gra-
ben aIleyne gebruchen also lange, bis das mit der hulffe Gotis der rat
und di inwoner unser egenanten Jungenstat also stathaftig werden, das
sie vormogen das bolwerk und pfele ken der Jungestat wert zcu betza-
len: Wenne sie denne das bolwerk betzalet haben, dornoch mogen sie
des graben glich alsa wol gebruchen aIs die aldensteter und in halden
und bolwerken reynegen und subren, aIs dick is not wirt sin. Glichwol
var der tzeit, ee slie das ,balwerk betza len , sa saUen clIie jungensteter den
weg uff er er syte n fry haben, und was do broche gescheeil1 binnen dem
graben, di sal man richten uff der Aldenstat. Gescheen abir brache uff
den uvern, di sal man richten in der stat, dohin das uver geharet. Dor-
ozu so saIlen sie (Juch eyne brucke mach-en obir den graben. Diselbe
brucke sollen beide, di von der Aldenstat und von der Jungestat, glich
machen und halden. Besunder {so} thu wir kundt, das wir vorlyen und
geben den egenanten unsern getruwen ratmannen und inwonern unser
Aldenstat Dantzk eynen rum by demselben graben geleggen aln der gas-
sem, di do ist usgege'ben hiJnder den busserinnen, geende obir des mol me i-
sters wezen uff di Jungestat. Der rum sal ,an syner rechten masse be-
halden acht ruten breit und ach t ruten langk, den sie nuch erer beqwe-
mekeit soIlen bebuwen, aIs her in von uns und von unser,n brudern ist
bewyset, erplich und eweclich zcu colmischem rechte zcu besitztzen. Do-
von soIlen sie uns aIle jar eweclich uff sente Mertinstag czinsen vier
marg gewonlicher pruscher muncze. Der erste zci:ns sal gevaIlen in der
jarczaI Christi im sechsten jare noch virczenhundirt jaren. Dorczu von
sundirlichen gnaden sa gebe wir den II vorgenanten ratmannen und s. 103
inwonern unser Aldenstat Danczk zcu erer notdurfft und besseruil1ge und
tzu eyner ewegen fryheit eynem ruom hinder den er.bEm, der a:n syner
masse sal behalden acht ruten breit lIInd sechtzeen ruten langk, aIs her
65 B Nr 96.
b Wyraz poprawiony.
57

in gewyset ist von uns und unsern brudern, zcu gebruchen zcu erem
haltze [s} und anderer notdurfft. Derselbe frye rum sal beide, von uns
und von in, eweclichen bleiben unvorbuwet. Wir wellen ouch, das die
vom Ellendenhove desselben fryen rumes gebruchen sollen an holtzun-
ge und an ander notdurfft glicherwys, aIs andere inwoner Urnser egenan-
ten Aldenstat. Besunder so welle w,ir, das die egenanten ratmannen und
inwoner 'unser Aldenstat keyrner1ey wre kery e n{)ch geschefte soHen ha-
ben adir machen uff dem egenanten graben und uff der vorbenu(e}me-
ten fryheit ane der hirschaft wisse und wille. Czu ewegen gedechtnisse
und groesser sicherheit deser dinge habe wir unser ingesegil an desen
brieff lass en hengen, der gegeben ist zcu Danczk in der jarczai Christi
virczenhundirt im andern jare c an sente Philippi und Jacobi der heilgen
apostelntag [I V 1402]' Des sint geczug unser lieben bruder in Gote Hin-
rich von Plawen huskompthur, Jordan von Weyn voith zcur Lewinburg,
Behemunt Brendel vischmeister zcu Putzk, Johan Ditenhouen waltmei-
ster, Ditrich von Groest moimeister, graff Herman von Glichen unser
compan und andere viI truwirdige.
65
[Gdańsk]
[Gdańsk}, 18 października 1374
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
chełmińskim Laukenowi Gruczmacherowi młyn do mielenia kory dębo-
wej oraz folusz położony obok krzyżackiego młyna zbożowego w Gdań-
sku.
Druk: P. Simson, IV, nr 93.
Obir die walkmole a
Wir brudir Siurid Walpode von Bassenheim, dutsches Ordens komp-
thur czu Danczk, mit willen und vulbort unser eldisten brudir, vorlien
und geben Lauken Gruczmacher, sienen rechten erben und nachkomlin-
gen, die lomole den gerweren und walkmole czu den wullenwebern, ge-
bauwt bey unser kornmole, mit deme rume aIs sie im beweizet ist, czu
colmisschem rechte eviclich und erpelich czu besitczen. Dovan so sullen
sie uns alle [jar] jerlich czinsen im namen eyns rechten cz.inses 33 mr.
prusch gewonlicher muntcze. Deser vorgenanten 33 mr., der so magen
sie eyne mark mit 10 mr. abe(koeuff.en} b, sUJndir die 32 mr. suHen evic-
lich bleiben. Ouch so gunnen wir im frei eichenholcz czu hau wen uff
dem unsern [rume?] czu notdorfft sine mole czu bessern. Deser dinge
c Obok na marginesie rękq późniejszq: 1402.
65 a Tytuł ujęty W ramki, nr 97. b I-lossen-I.
8
......

sind geczug brudir Ebirhart vor Virmunden huskompthur, brudir Frede-
I1iJCh Kule Hschmeister etc. Czu mereme geczugnisse haben wir unser
ing'esegel lvssen hem.gen an desen brif£. Gegeben im jare Christi MCCC
in (dem) LXXII II-en jore an sindte Lucastage [18 X 1374]. II
66
Witomino
Swiecie, b.d. 1292
Mściwoj, ksiqżę pomorski, nadaje Janikowi, siostrzeńcowi swojej żony
Sulisławy, wieś Witomino, odebranq Dziwanowi, synowi Waissila, z po-
wodu popełnionej przez niego zdrady.
OF 91a, k. 118v.-119. Druk: Pomm. Urkb., nr 493. R. Cramer, II, nr 3.
Die hantvesten im danczker gebiete.
Zcum ersten obir der leenlute etc. B
Vitomyno
l'n nomine Domini, amen. Ea que geruntur in tempore, a memoria
hominum labi possunt cum tempore, nisi scripti vel testium munimine
fuerint roborata. Nos igitur Mestvinus, Dei gratia dux Pomeranie, notum
facimus universis tam presentibus quam futuris presens scriptum -cer-
nentibus, quod villam nostram Vitamyno wlgariter nuncupatam, quam
olim Dziwanus filius Waissili anobis collatam pacifice possidebat, et quia
idem Dziwanus erga nos in manifesta tradicione repertus fuerat et proba-
tus, extunc per totius principes Polonie iudicium et baronum ab omni
iurisdictione patronatus quod sub nostro dominio possedit vel habere
potuit in perpetuum est privatus. Quapropter libero et salubri nostro-
rum baronum usi consilio Janikoni, nepoti UXOI1is nostre dilecte domine
Suli:s1aue, hereditatem Vitomyno sepius recitatam damus, sibi suisque
suocessoribus legitimis iUlI"e patrona.tus in perpetuam possidenda:m cum
omnibus utilitatibus que sub celo, super terram et in terra sunt vel pro-
cessu temporis infra limitationes dicte ville poterunt exoriri, cum lacu
Pa!rvum Gryb1I1O wlgariter nominato, excipientes eandem hereditatem
et i:ncolas ipsius ab omni:bus angariis seu eX!aocioll1e, que nostro domi:nio
dinoscuntur pertinere vide lice t a n a r a z, a p o v o z, a p r e v o t,
a s t r o s a, a p o t v o d a, ap o p o l e, a bove, a vacca, a castri cita-
ti:one. Furtum et omnes alias causas, homiddium perpetratum linter
lipsas iJnoolas videlicet dictus heres suique Su.ccesOI'ies eiusdem iudicii
fructus integraliter percipiendo, lib[e]rum eoiam arbitrium eandem he-
redita'tem vendendi, commutatndi, prout srbi melius vi:debitur .expedire,
ius eciam Teuthunicum tum decreverit, eiusdem iuris Teuthunici proven-
tus percipi ens ex integro. Ut autem nostra donatio perpetue inviolabilis
66 Nr 98.
,
s. 104
59

perseverat presentem pagilnam nostri sigilli munimine canfirmamus.
Presentibus hiis comite Swikone palatino Gda:nensi, comite Paulo palla-
tino Sweczensi, comite Andrea castellano et iudice GdanenSli, comite Sta-
nislao castellano Sweczensi, comite Jeronimo castellano Dirsouiensi, co-
mite Vnislao subcamerario b Gdane:nsi, comite Prsedslao suppincerna Swe-
czensi et al1is quam pluribus fidedignis. Acta sunt hec in Swecze anno
Domini MCCXCn° c [1292]. II
67
Jagatowo
Zajqczkowo, 31 sierpnia 1352
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na pmwie magdeburskim
Hannusowi Dytlebenowi 141/, lanu ziemi w dobrach slużebnych Jagato-
wo.
s.105
OF 91a, k. 119-119v. Reg.: Preuss. Urkb. V, l, nr 82.
J odotowitz a
Wyr bruder Wynrich von Knyprode, homeystelr des Ol'diiI1s der Bru-
der des Spita lis sinte Marien des Duchsten [s] Ruses von Jerusalem, mit
rate und mit wyllen der gebitere, vorlien und 'geben unserem getruwyn
Hannus Dytleben und synen rechtin erbin vunfzcende halbe hube an
eynen morgen :ocu Judochowicz, gelegen b)'lrrnen den g r e n i c z e n, dy n
unse[reJ brudere bewyset ham. czu meydenbwgisch:ime rechte vrie,
erbelich und eveclich czu besiczczen. Und wellen ab das h gut her noch-
molis arnderweyt gemessen worde, vuende man mer, dalS wele wyr in
nich[tJ schuldi:k syn czu dervuUen. Von deme guetthe sullen sy uns tun
eyn platendynst 'czu allen hervertin, CIZIU allen lamtwerem, nuee huser CZlU
buwen, alde czu bessern ader czu brechen, wy dicke, wenne ad er wohin
sy von um und unsen brudern geheysen werden, weder aUe dy, dy uns
und unser lande anvechter sin. Und sullen uns ouch czu bekentnisse
der herschafft gebyn ey kramphunt wasch [sI und eyn kolnischen c
phennik, oder vumf kolmischen an des stat, aUe jor uf S€lI1te Mertill1Stag.
Czu geczugnisse dirre dynge henge wyr unser ingesegel an desen brif,
der gegeben ist czume Lybenhoue in der jorczaI Unsers Rern MOCCCo
jor in dem LII j{)re ame nesten vritage noch senthe Johannistage aIs
her unthopt [s] wart [31 VIII 1352J d. Des sint geczuge unser liben bru-
der in Gote her Hinriah von Bouentyn groskumpthur, iher Lodewik vorn
Valkynberg der obirste trappnur [s], her Johan von Langerak treseler,
B[erJnart von Klede voyt czum Lybenhoue, her WicboIt unser kapplan,
Hechart von Buchheym unser kumpan und ander yrsame luete etc.
b Wyraz poprawiony. c Obok na marginesie rękq późniejszq: 1292.
67 "Nr 99. b W rkp.: des. c W rkp.: kolmischen. d Obok na margi-
nesie ręką późniejszą: 1352.
60
.-..

,
68
Lostowice
Malbork, 27 grudnia 1356
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim
Rutgerowi von Ubech 20 łanów ziemi w dobrach. służebnych Łostowice
i 1 łan łąki koło Krępic.
OF 91a, k. 119v. Reg.: Preuss. Urkb.V, 2, nr 604.
Schonenveldt B
Wyr bruder Wynrich von Knyprode, homeyster des Ordn:s der Bru-
der des Spita1is sente Marien des Duchsten Huses von Jherusalem, mit
rarte und mit wyllen unser mitebi1:€re vor1ien und gebyn unserun getru-
wen Rucchere von Vbech und synen rechten erbin und nochkomelyngen
20 huben czu Schonevelt gelegen bynnen den g r e n i c z e n, al-
so sy im von UJn:sin brude:r'ln 'bewysit sin und eyne hube wesewachs by
der Krampigen, also sy ym ouch bewysit ist, zu colmischem rechte vrie,
erbelich und eweclich czu besiczczen. Dovon sullen sy UJns tun getr.eu-
lich eYIll platindynst weder aller unseT ordins und weder unser lande
anvechter czu allen herverten, czu allen lantweren, nue huse czu buwen,
alde czu beSS€relIl ader czu brechen, wy dicke und wohin sy von UInS ader
UllS,er bruder .geheysen werden. Wurde och nochmo[l]s bYinnelll den vor-
gen.anten g r e n i c z e n me gevunden, des g nen wyr in wal czu
demselben rechthe, wurde. aber do myn gevunden, das sal man yn nicht
schuldik syn ero yrfullelll. Ozu eyner ewegen bestetunge habe wyr
unse ingesegel an desen brif los en hengen. Dyrre dynge sint geczuge
unser lyben brudere her Heynrich von Bouentyn grosskumpthur, II b-b S. 106
Sweder von Palant treseler, her Wel(helm} von Baldirshyn kompthur
ozu Dalllczk, her Wicbolt uil1Ser 'kaJppla'n, Rudier von Elner, Luc.olf Rebe
von Paibelhem und a;ooe.r gut1:€ lute. Datum Melenburg [sl n festo Jo-
hannis Ewangeliste anno Domini MOCCCoL VIIo f" 1[27 XII 1356].
69
Kack Wielki i Maly. Kolibki
B.m., 9 stycznia 1363[?1
Giselbrecht von Dudelsheim, komtur gdański, nadaje na prawie mag-
deburskim rycerzowi Piotrowi z Kacka 49 lanów ziemi we wsiach Kack
Wielki i Maly oraz Kolibki i dodatkowo prawo rybolówstwa oraz sądy
wielkie i male, zastrzegając równocześnie świadczenia z części lanów,
dzierżonych na prawie polskim, i slużbę zbrojnq.
68 D Nr 100.
h -b I-su-I.
c: Obok na marginesie rękq późniejszq: 1357.
61

OF 91a, k. 119v.-120.
Katze. Kolipke a
Wissen sullen alle, die desen brif sehen ader hDren lesen, das wyr
bruder Gysebrecht von Dudulsche(y)m, kompthur czu Danczk, vom ge- , .
heyse unser obersten und mit rate unser ersamen b-b edilsten brudere
von Dan[cz]k, lyen und gebyn unserem getruwen hern, her Peter von
der Kacze, deme rittere, synen rechtin erbin und nDchkomelynge, vunf-
czyk huben an eyme hube in dren dorfin gelegyn, dy also genant syn:
Gros Kacze und Kleyn Kacze und Kolipke, dy is bynnen synen rechten
g r e n i c z e n, sal behaldin czu meydeburgischem rechte, vrie, erbelich
und eweclich czu besiczczen. Des sal der vorgenante her Peter, sine erbe
und nochkomelinge, alle jor unserm huse Danczk gebyn 3 mr. pfennuke
[sI gewonlicher muncze dys landis uf sente Mertinstag des bischoves vor
ku und vor s w y n und vor geburliche erbeyt und vor polensch rech[t],
das uf demselben gutte han gehat wir und unser bruder. Ouch welle
wy[r] ab hernDchmols an demselben g'lltte an der masse ,nymmer wurde
vunden, den gebrechen sye wyr ym nicht schuldik czu dyrvullen. Ouch
gunne wyr deme egenanten hern Peter, sinen rechtin erbyn und nDch-
komeli:ngen, der vischerie in der Salczenensee mit eyme kane, do eyner
selb virde inne gevischin mag mit allerleye cleynen geczuge czu syme
tische. Ouch gunne c wir den [in]wonener des guttes, sy sin uf hubenzcal
ader uf huben gessessyn, der vischerie in der Salczensee nebin deme
lande, das do Kacze i genant, mit allerleye c1ey:nelll gec'Zuge czu irer
notroft. DovDr sullen sy gebyn unsern vischermeister .alle jor uf Pfin-
gistin 1 mr pfenugen [sI gewonlicher muncze. Were ouch, das sy czu
Heyle vischin weldin, SD das gemeyne lantvolk tut, 50 s'llllen deme vi-
schermeister sin rech![t] tuen, glich andirn luten. VDn sunderlichen gno-
den gebe wyr deme egenanten her Peter, sinen rechtin erbin und noch-
kDmeld:nge, das 'ge.ri'chte grDS und cleyne bynnen den g r e n i c z e n des
guttes, usgeil1amen strosengerichte, das wyr unsern huse behaldelll. Durch
unsers d-d lehens wyHin, so sal der vorgenante her Peter, sin rechtin
erbin und nochkDmelingen, tun eynen platindynst czu allen hervurten,
czu lantweren, nue huser czu buen, alde czu besseren ader czu brechen,
wy dicke und wohyn sy VDn uns und VDn unseren bruderen geheysen
weTden. Czu ewegem gedechtnisse habe wyr unser i[lgesegel an des en
brif gehangen. Geschen noch GDtis gebDrt MOCCcoLXXXIIIo e an deme
mD[n]tage nDch Epyphanie [9 I 1363] l. Geczuge syn unser lyben bruder
in Gote, bruder Lodewik huskompthur, Heynrich von Myndel vischmey-
ster etc. II
,
69 a Nr 101. b-b I-eldisten-I. c Wyraz poprawiony. d-d l...Joe-l.
e Obok na marginesie rękq późniejszq: 1383.
l W tekście blędnie 1383; Dudelsheim byl komturem gdańskim
w l. 1360-1363.
63
........

. .
70
Witomino
]flalbork, 11 marca 1359
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim
rycerzowi Ambrożemu dobra służebne Witomino.
OF 91a, k. 120-120v. Reg.: Preuss. Urkb. V, 2, nr 717.
[Vitomino] a s. 113
Wyr bruder Wynrich von Knyprode, homeyster des Ordins der Bru-
der des Spitalis sente Marien des Dutschen Husis Jerusalem, mit rate
und mit wylIen unser mitegebite'I'e gebyn und vorlyen Ihern Ambrosio,
dem ritter und synel11 roohtin erbin unrd nochkomeliJng,e, das guet geTIiant
Vttomino czu Pomaryn gelegen, by-nnen den g r e n i c ze n, aIs sy
b- [von alters) -b besessyn sint, ezu kolmisehem reeh[t), vrie, erbelieh und
eweclich OZIU .besiczczen. Dovon sulIen sy ums tun eyn platindynst 'czu allen
ła'l1tweren, ezu c aHen reysen, nue huser ezu bu en , alde ezu bessern I8.der
ezu breehen, wenne, wy dicke ader wohin sy von unsern [sI ader von
unsern brudern geheysen werden. Und wen der aeker doselbest geringe
ist, so d vorlye wyr yn von sunderliehen gnoden, das sye vor das plugk-
korn von yclicher besaezten huben sullen gebyn 1 seheffel habirn und
ezu bekentnisse der hersehaft l phunt waehses alle [jor] jerlich uf sente
MertilI1Stage des Ibisehoves. Czu eyner ewegen hestetunge habe wyr un-
ser ingesegel an des en brif losen hengen, der gegeben ist ezu Marienburg
in der jorczai Unseres Hern MOCCCoLIXo an sinte Gregorii abinde des
pabistes [11 III 1359]. Geezuge sint unser liben bruder hern Heynrieh
von Bouentin groskompthur, her Sweder von PelIalIlt treseler, her Wic-
bolt unser kapplan, Ruteher von Elner, Rabe von Papinheym e und vyl
ander ersame lute etc.
7l
Swyneblok
Gdańsk, 15 lipca 1356
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie magdeburskim
braciom Letautowi, Gniewomirowi i Stefanowi 40 łanów ziemi w dobrach
służebnych Swyneblok.
OF 91a, k. 120v. Reg.: Preuss. Urkb. V, l, nr 439.
70 · Nr 103 poprawiony na 107. b-b W rkp.: vos aldus. c Wyraz po-
wtórzony. d Wyraz poprawiony. e W środku wllrazu: I-hyy-I.
63

Swyneblok J
Wyr bruder Winrich von Knyprode, homeyster des Ordins der Bru-
der des Spita lis sente Marien des Dutschen Husis von Jerusalem, mit
rate und mit wyllen unser mite[ge]bitere vorlien und geben unsern ge-
truen Letauten und Gnyomir und Steffan den bruderen und eren rechtin
erbin und nochkomelingen 40 huben czu Swynebloc, gelegen in dem
lande czu Chmeln, czwischen den seen, dy do heysen Ostrowit und So-
nowicz Damero, also sy in von unsern brudern bewisit sin und ouch d.as
vlys, das us deme vorgenanten sehe Sonowicz Damero vlusit mit
beyden obirn, wo dyselben 40 huben {dor }an stosem. czu maydiburge-
schem rec!hte, vrie, erbelich und e;weclich hesiczozen. Do'von sullen sy. uns
tun eyn platindinst weder alle dy, dy unser b-b ord en anvechtir sin, czu
allen hervertin, czu allen lantweren und czu nuen vesten czu buen und
alde ,crzu besseren ader czu 'brechen, wy dicke sy vam uns ader von u[n]-
sern bruderen geheysen werden. Ouch gunne wyr und vorlyen yn in
beiden vorgenanten sachen vrie visscherie mit kleynen geczoghe czu ir-
me tische und iren gebruwirn .in denselbin seen, ouch czu yrme tische
mit rusen und mit engelen an mit hechtengilin. Ouch gebe wyr den
vorgenanten brudern vir jar vriheyt von dem vorgespschenen (sJ c dyn-
ste. Czu geczugnisse habe wyr unser ingesegel gehangen an desen brif,
s. 114 und derselbyn dynge sin t geczuge unser II ersam bruder Heynrich von
Bouentyn groskumpthur, bruder Sweder kompthur von Danczk, her
Nyclos unser caplan, Rutger von Elner, Rabe von Papłnheym unser kun-
pan und ander yrbar luyte. Gegeben czu Danczk in dem vritage noch
Margarete, in dem jare Unsers Hern dricenhundert in deme L VIa etc.
[15 VII 1356].
72
Wojanowo
Grabiny-Zameczek, b.d. 1369
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie chelmińskim
braciom Markwartowi, Klausowi i Dytrychowi 6 lanów i 10 morgów
ziemi we wsi Wojanowo.
OF 91a, k. 120v.-121.
W oyanow B
Wyr bruder WiJnrich von Knyprode, homeyste:r der Bruder des Ordins
des Spita lis sente Marien des Dutschen Huses von Jerusalem mit rate
71 B Nr 104 poprawiony na 108.. b-b I-f!i-I.
vorgesprechene
72 B Nr 105 poprawiony na 109.
c Prawdopodobnie mialo być:
64

und mit b wyi1en unser metegebitegere vorlien und geben Marquart,
Claus und Dithrich, den dren gebruderen und eren rechtin erbin und
nochkomelinge sechs hub in und 10 morgen czu Woyanow gelegen, bin-
nen iren g l' e n i c z e n aIs sie in bewyset sin von unsern brudern czu
colmensche rech[t], vrie, erblich und eweclich czu besiczczen. Hyrvon
sullen sy uns tun eyn dinst mit pferden und mit wapen noch des landes
gewonheyt czu allen herverten und lantweren, nue huser czu buen, alde
czu besseren ader czu brechen wenne, wy dicke ader wohyn sy geheysen
werden von uns und von unseren bruderT!. Ouch sullen sy uns geben
2 mr. vor ku IUnd vor s w y n und vor dy c-c pollensche 'rechte .alle
[jar] jer1ichin, di si uns von deme gutte pflogen czu geben und von icz-
lichen pfluge 1 scheffel komis und eyn scheffel weyssen und von iczli-
chen ha.ken e)TlIl scheffel weyssen czu rpfluckorn und czu bekentl1lisseln
der herschaft 1 pfunt d-d wachs und eyn colnischen e pfennig ader 5 prus-
sche an des stat alle jar uf sinte Mertinstag des bisschovis. Were ouch
das man daL<; gut h€Till()chmal messe uilld wurde an der mase in inne
funden, das sulle wyr yn nich (t) yrvullen. W urde ouch do me funden
mit der mase, das sullen sy y.n ouch haben. Czu ewegem gedechtnisse
deser dynge habe wyr unser ingesegel in desen biff lasen hengen. Ge-
geben czu Grebyn in Unsers Hem jaren MOCCCoLXIXo jare [1369].
Geczug synt unser lyben bruder hel' Wolferam von Beldirscheym gros-
kompthur, hel' Sweder von Pellant treseler und bruder Conrad Czolner
kompthur czu Danczk, hel' Niclos unser capplan, Marquart von Lorheym
und Reynhart von Elner unser kunpan und ander yrbar luyte etc.
73
Rotmanki
Sulmin, 2 marca 1367
Ludeke von Essen, komtur gdański, zezwala Jeszkowi, trzymajqcemu
na polskim prawie rycerskim wieś Rotmal1ki, przenieść jq na prawo nie-
mieckie.
OF 91a, k. 121-121v.
Retmanowicz a
Wysen(t)lioh sy alle den, dy deseill brif seen ader horen lesen, das
wyr bruder Ludeke von Essyn, k[o]mpthur czu Danczk, mit gutem rate
unser bruder irlowbin b Jeschkyn von Retmanowro [s], sinen rechtin erbyn
ader elichen nochkomelingen, dasselbe dorf usczugebin czu dutschem rech-
b Plama szerokoci 1 1 /. cm obejmujqca 8 wierszy. C-e I-polen-/. d-d I-was-I.
e W rkp.: colmeschen.
73 a Nr 106 poprawiony na 110. b WYTaz poprawiony.
65

s. 115 ten noch erem wyllen, dorinne sie czu richtin haben uf eyn mark prusch
und nicht hoer. Doby ist gered, das II das der egen[ante] Jeske ader dy
sinen elich€'n nochkomelitng.en, czu polenschem ritterhte, 18.150 vore,
sullen siczcZl€lI1. Vor dese gobe und vor allen pollenschen czins, dem wyr
in dem genanten gutte hattin, sullen sy uns jerlich antwerten czwu mark
prusch gewonlicher muncze deses landes uf sente Mertintag czu eynem
namen eyn rech[t}ebO'l'gitn ciZijuses. Docczu lSullen ISY uns mnen glich a:n-
dern erbaren luten, dy czu denselben re ch te sint gesessen alle jor, wen-
ne, wy dicke und wohyn sy von uns werden geheysen. Czu gedechtnisse
henge wyr unser ingesegel an desen brif. Gegeben czu Sulemyn in der
jarczyt Unsers Hem Christi MOCCCoLX i[m] VIIo jare czu Vastnacht
[2 III 1367]. Geczuge sint unser ersamen bruder her Nic10s von Godi-
schau prister, bruder Nic10s Qwos von Wasne{k) c und ander yrbarn lute
etc.
74
Kleszczewo
Mqtowy, 5 stycznia 1369
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim
Hannusowi i Nitschowi von Cluyscz 40 łanów ziemi w dobrach służeb-
nych Kleszczewo.
OF 91a, k. 121v.
Cletschow 8
Wyr brud er Wynrich von Knyprode, homeyster des Ordins der Bru-
der des Spitalis sente Maren Dutschen Huses von J-erusalem, mit Ifate
unser mete[ge]biteger vorlyen und geben unsern getruwen Hanus und
Nitschen von Cluyscz und eren geswysteren und eren allen nochkomelin-
gen und e (r) bin 40 hubin czu Clesczow b, also verre ab do 40 hubin
sint gelegen bynnen den g r e n i c z e n aIs sy in bewysit sint von
wnsern brudem, C7JU kolmischem rechte er.blich Uind eweclich czu besicz-
czen. Hyvon sullen sy uns tun eyn platindinst czu allen hervertin, czu
lantwerin, nuve huser czu buen, alde czu b{r)echen, wenne, wy dy dicke
und wohyn sy geheysen werden von uns ader von unsern brudern. Och
vorlyge wyr yn von gnaden wegen, das sy yo vo.n czwen besacztin hu-
byn uns gebyn sullęn 1 scheffel kornis und eynen scheffel weyses czu
pflukkorn, czwu hubyn vor eynen pfluk, C7JU rechtin und czu
bekentnisse der herschaft eyn pfunt wachs und eynen kolnischen c
c Wyraz poprawiony.
74 8 Nr 107 poprawiony na 111.
c W rkp.: komischen.
b Wyraz poprawiony, lekcja niepewna
66

pfennik ader 5 pru(s]che [alle jor uff dem Mertenstag des] byschof. Czu
ewegem geczugnisse deser dynge habe wyr unser .i:ngesegel in desen brif
gehangen. Gegeben czu Montow an den obersten obunde in Unsers Hern
jaren dryczenhundert jar im LXIXo jare [5 I 1369]. Geczuge sint unser
lyben bruder, her Wolferam von Beldirsheym groskompthur, her Swyder
von Pelland tresler, bruder Conrad Czolner kompthur czu Danczk, her
NlClos 'Uinser oappla/Il, Reyna.rd d von Elner', Marquard von Larheym un-
ser kompalIl und ander yrbar lute etc.
75
Steblewo
Grabiny-Zameczek, 6 maja 1343
Ludolf Konig, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim Henrykowi
z Pogorzały /Wernersdorf/ wieś Steblewo i urząd sołtysa z obowiązkiem
zasiedlenia wsi.
KKGd., s. 117-118. Kop.: WAP Gd. 300 R/A, lI, k. 5-6 i 300 R/A, 9 k. 13-14.
Druk: Preuss. Urkb. III, 2, nr 557.
76
Cedry Wielkie
Malbork, 15 stycznia 1350
Henryk Dusemer, w. mistrz, nadaje mieszkańcom wsi Cedry Wielkie
kupioną przez nich wyspę, położoną w delcie Nogatu.
KKGd., s. 119. Trans. z 22 VIII 1552: W AP Gd. 300 D/79, nr 11, Kop.: W AP
Cd. 300 R/A, 11, k. 32-33v. Druk: Preuss. Urkb. IV, nr 531.
77
Mąkocin
Gdańsk, 20 maja 1437
Mikołaj Poster, komtur gdański, nadaje Szpitalowi [Sw. Elżbiety]
w Gdańsku opuszczoną wieś Mąkocin jako dodatek do folwarku Łapino,
określając równocześnie wysokość świadczeń.
[Mankeczyn] a s. 121
Wir 1 bruder Niclos Poszter, des Ordens Unser Frawen des Deucz-
schen Ęuses von Jerusalem kumptir czu Danczk, thun kund und offen-
d Wyraz poprawiony.
77 a Nr 111 poprawiony na 115, powyżej nieco z boku cyfra 7.
1 Ten sam tekst znajduje się w Księdze na s. lI, wpis nT 6.
8 - Księga komturstwa
67

bar allen, czu weicher kegenwertikeit deser brif kumpt, das wIr mIt rate,
wissen und volbort unser ersamen eldesten brudere, unser dorU Manke-
czyn, das do nu langewile gancz und gar h-ot wuste gelegen, zo das uns
noch unserm husse keyn czyns adder keinerley notcz dovon mochte ge-
fallen, gegeben hahen den armen yrm 'eylendenhove C'zu Danczk czu hul-
fe czu dem hove Lappyn by.nnen synen g r e n n i t c z e n an acker,
weyde, wessen, welden und bruchen und mit aller czugehorunge und
fryheten, alz wirs vor gehat und besessen haben. Welch dorf b do ch
bynnen synen g r e n n i t c z e n behalden sal 17 huben ewiclich czu
besitczen. doch by sulchen bescheden: wer den hoff ciu Lappin hot,
c- das uns der und unsern -c .nochkomelynge.n, alle yor yerlich ą.ovon
czynsin sal 5 mr. prusch gewonlicher muntcze deses lande uf Purifica-
tionis. Marie. Och so welle wyr, ob das dorff hirnochmols anderweyt
worde gemessen, ap do weY'niger gefunden wu.rde, ISO sulle wir y:n nieM
pflichtig syn czu yrfullen. Were Olch, dalS hiTIn()lchmols ap sich das dorf d
leic'hte wUTde .bessern, der alde scholcze, der vor seyn ff1eyis dorynne ge-
hat hot, keynen ansproch doryn thun welde, das sal machtloz seyn umme
des willen, das her is vor obergeben hot und nicht hat be far n dy wile
is wuste lag. Des czu eynem bekentnisse und merem geczugnisse haben
wir unsers ampts eyngesegil an desen br-if gehangen, der gegeben of
unserm huss Gdancz.k un der jorczaI Unsers Heren e-e XlIII c dornoch im
XXXVII jare am den montage in den Pfingest heligen tagen [20 V 1437].
Geczuge deses dinge syn unser ersamen in Gote lieben bruder Heydichin
VO'l1 Mellin unser huskomptur, Ulrich Cze.nger vischme[i]ster cz;u Putczk,
Hans Spigil voyt czur Lawnborg, Hermen Huck vom Heiligenberge un-
ser waltmeister, Hans von Veypch unser kompan, Greger unser schriber
und ander vele truwewyrdig. II
"
78
Sierakowice
.
Malbork, b.d. 1382
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim
Piotrowi z Lewina dobra służebne Sierakowice.
OF 91b, k. 12v.
s. 140
Sirakouitz a
Wir bruder Winrich von Kniprode, homeister des Ordens etc. mit
rate und wille unsir mitgebietger vorlien und geben unserm getruwen
b W rkp.: dorch. c-c Tekst prawdopodobnie skażony.
e-e I-MC-I.
78 a Nr 114 poprawiony na 122, powyżej dopisano Mirchow.
d W rkp.: dorch.
68

t>etro Von1 Lewin, synen rechten erben und nochkomelingen, das gut
S irakouicz, da:z behalden sal bi.nen synen g r e n i c '7. e n fumfczik hu-
ben zcu colmischem rechte, fry, erblich und ewecHch :ZC'U 'besiczczen. Hir-
vCln soUen si urn thun eyn platJendielI1St zcu aUen herve:rtoo, landwerelIl,
nuw husse zcu buwen, adir uu bessiTn, ad'ir z,cu hrechen b, wenne, wi dick
und wohin si von uns adir von unsern brudern geheissen werden. Ouch
sollen sie uns geben yo von der besatztern huben eynen sclheffel ha bill' VOT
das fpluckorn und eynen krompfu.nd wachs und eynen colnischen c fpe-
ning adir fumf prusche .pfenninge an des stat, zcu bekentnisse der
hirschaft alle jar uff sente Mertinstage des bisschoffs. Zcu ewegem ge-
dechtnisse diser dinge ha be wir unser ingesegel an desen briff lasen hen-
gen. Datum Marienburg anno Domini MOCCCoLXXXII-do.
79
Tuchlino
B.m., 26 listopada 1354
Kirsilie [von KindswulieJ, komtur gdański, nadaje na prawie rycer-
skim Janowi Wernikonisowi dobra Tuchlino w zamian za czwartą część
dóbr Linia.
OF 91b, k. 12v. Reg.: Preuss. Urkb. v, l, nr 287.
Tuchlin a
Discreturn et ydoneum videbitur, ut ea, que perpetua fieri dinoscun-
tur, scr1pturarum indicionibus ac vooe testium perheI1lnentur. Nos igitur
fira-1er Kirsilies, OrdilIlis sa\llde MM'\ie commendator [in] Da.nczk, tam
presentibus quam futuris, presens scriptum visuris seu audituris, re-
cognoscimus ac notum esse volumus protestendo, quod nos ex iussu et
consensu reverendi viri fratris Winrici de Kniprode, magistri generalis,
nec non voluntate et assensu a1iorum fratrum nostrorum senior um in
Danczk, inivimus et fecimus commutacionem et cambium cum honorabili
viro Johanne Wernikonis tali condicione interserta: contulimus et damus
predicto Johanni Wernikonis hereditatem, dictam Tuchlin, cum suis me-
tis ac graniciebus all1tiquis, ne<: non slUis heredi:bus ale successoribus
pro quarta parte hereditatis Lyne cum iure et sub iure militari perpetue
ac iugiter possidere, sicut alii nostri milites ae fideles terre Pomeranie
hucusque hic dantes vaccam, porcum et falcacionem feni habuerunt, sic dic-
tus Johannes WernikolIlis cum suis heredibus ac successodbus prefatam he-
reditatem Tuchlin cum iU!I'e su.pra :notato possideat pacifice et quiete. Ut
autem premissa ordinacio rite ac racionaliter facta inviolabilis ac incor-
j.! 2:
b Wyraz poprawiony. (j W rkp.: colmischen.
79 a Nr 115 poprawiony na 123.
69

rupta per nostros suCcesSores maneat, presentes hostro sigi1lo fecimus
communiri cum testib'lls subnotarUs. Testes huius sunt Heinricus de Hop-
dorff magister cellarii, frater Heinricus de Munde magister piscature,
Jesko Swinczh, Jesko Malschicz, Steffanus Kunostowicz, Matczey de
MalschicZj nostri vlodarii et alii quam plures fide digni. Datum et actum
anno Domini MCCCoLIIIIo feria quarta in crastino sancte Katherine mar-
tiris et virgill1is gloriose [26 XI 1354]. / /
80
W ęsiory
Bytów, 20 kwietnia 1360
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim
Pietraszowi z Sumowa dobra służebne W ęsiory wraz z jeziorem.
OF 91b, k. 13. Reg.: Preuss. Urkb. V, 2, nr 869.
Wansuer 8
s. 141
Wir bruder WiJnrich VO!l1 Kniprode, homeister des Ordens etc. mit
rate unser mitgebietger vorlien und geben unserm getruwen diner Pe-
trachs von Summow und synen rechten erben und nochkomen das gut
Wansur g.enant, .gelegen in dero lai11'de zcu Pomerall1, binnen den g r e-
n i c z e n aIs si im bewyset sint von unsern brudern, und dorczu di see,
di binll1en denselben g r e n i c z e n geleggen sint 7£U colmisc'hem rechte,
fry, erblioh und eweclich zcu besiczczen. Dovon sollen sie uns thull1 ein
platendienst b zcu allen herverten, czu landweren, nuw huser zcu buwen,
alde zcu bessern adir zcu brechen, wenne, wi dick und wohin sie geheis-
sen b werden von uns adir von unsern brudern. Ouch sollen sie uns geben
zcu eynem bekentnisse der hirschaft ein pfunt wachsses und einen col-
nischen c pfenning adir 5 prusche pfe.nning an des stat. Und want der
acker do geringe ist, so sollen si uns geben d-d vor das pfluckorn alle
jerliche zceit von iclicher besaczten huben eynen scheffel habim uff sente
Mertinstage dez bisschofs. Zcu ewegem gedechtnisse habe wir unser in-
gesegil an desen brieff gehangen, der gegeben ist zcu Buthow am fri-
tage vor Geor[g]ii iIn der jarcza.l Unsers HeT.ren MCCCLX jar [20 IV 1360].
Des sint geczuk unser lieben bruder her Wolfram von Beldirsheim gros-
kompthur, her Swe der von Pellant trezeler, bruder Giselbrecht von Du-
disheim compthur zcu Danczk, her Niclaus unser cappellan, Daniel von
Menden, Rabe von Papinheim unser compane 'llnd andir erbar lute.
,
80 8 Nr 116 poprawiony na 124. Obok ołówkem: 26.
c W rkp.: colmischen. d-d I-alle-I.
b Wyraz poprawiony.
70

81
Niepoczołowice
\
B.m., 3 maja 1368
Konrad ZoIlner von Rotenstein, komtur gdański, poświadcza, iż wdo-
wa po Pietraszu za zgodą syna Engilberta sprzedała swoją wieś Niepo-
czołowice Nepuczalowi, Jarogniewowi, Michałowi, Piotrowi, Marcinowi
i Mikołajowi.
OF 91b, k. 13v.
Niepoczolawitz 8
Naverint universi tam futuri, quam presentes, quad in persana [?] nastra
cammendataris de Danczk Cunradi Zcalners de Ratenstein tertia l?] re-
licta Petraschs cum valuntate Engilberti, primageniti sui, vendiderunt
iuste empdonis ti1Julo villam suam, N epoezolowitz dietam, providrls viris
Nepuczal, Giragnife, Michaeli, Petro, Martina et Nieolao earumque veris
successorlibus, cum omni utilita1e et g r a n ie i e, prout Petrachs an[te]-
didus fru [ebJat, perpetuo .possidendi [s). In quorum omnium etc. tes1:es
sunt Bozel advoca:tus in Lewinburg, HiJnricus de Mindem b magister
piscature in Puczk. Datum anno Domini MOCCCoLXVIIIo VIII-a die
Marci Ewangeliste [3 V 1368]. II
82
LapaJice
Mirachowo, 1jJ marca 1400
Albrecht von Schwarzburg, komtur gdański, nadaje na prawie pal-
skim staroście Dominikowi wieś Łapalice, pawiększaną da 8 radeł, z obo-
wiązkiem jej zasiedlenia.
Lapalicz 8
Wir brudeT Olbrecht von Swa,rczburg, des Orden:S des Spittales sinte
Marien des Dutcz.schen Huses von Jerusalem kompthur oczu D8JncZlk, thu-
en kont und offinbar allen, dy desen brif sehen adir horen loesen, das Dami-
,nic, unser s t a r u s t von Lappalie,z, geannampt hat unser darf Lappa-
licz genant b, das vor.mols uf secbs hoken bosatczt was, ezu bosetczen und
ezu bositczeon of acht baken czu polnritschem 'I'ecbte, aIs sy in 'boweiset
seyn, czu volle'l' goenuge und sie sie vormols bis ber haben bosessen. Von
den acbt baken gebe wir und varleien Damenie, synen recbten erben
und - nachkomelingen, ezu dem starustampt eynen baken vreye of
s. 142
"WE
\
81 8 Nr 116 poprawiony na 125.
82 8 Nr 117 poprawiony na 126.
b Kleks na całym wyrazie.
b Wyraz poprawiony.
71

das, das he.r uns den czi:ns vOln den andern seben hoken des ter fleyseger
usrichte und inforderen sal. Von den andern seben hoken sullen uns dy
inwoner von iclichem hoken czinsen eyne halbe mark prusch, halb uf
Dominici, dy ander helfte uf Martini. V ortmer von sundir lichen gnoden
dirlose wir se allerley p u s c z [i] n a, dy vormols an dy hirschaft pflag
gefallen, der wir uns vorczien und nicht me nemen wellen, sunder ere
nesten frunde, dy do recht dorczu werden haben. Czu merer orkund und
ewigem gedechtnisse ha be wir unser ingese[ge]l an desen brif losen hen-
gen, der gegeben ist cz.u Mirchaw an der jorczaI Christi thusent IIlIc am
freitage vor Oculi [19 III 1400]. Des sint geczuge nsere lieben in Gote
bruder Johan Dittenhofin waltmeister, Johan Techwicz fischmeyster,
Heynrich von Plauwen huskompthur, Jordan von Wyen voith .czur
Lewinburg, Ditterich Groest unser molmeyster etc.
83
Okalice
Grabiny-Zameczek, 4 listopada 1417
Michał Kilchmeister, w. mistrz, nadaje na prawie magdeburskim Kas-
prowi von Bogdansdorff dobra służebne Okalice.
Ockalitcz a
Wir bruder Michel Kuchmeister, homeister des Ordens der Bruder
des Spittales sente Marien des Deutczschen Huses von Jerusalem, thun
kunth allen, den deser briff wirt vorbracht, das wir mit rathe unde wil-
le unser metegebi(t)ger geben und vorlien unserm lieben getruwen
Caspar von Bogdansdorff, sienen rechten erben und nochkommelingen,
das guth Occalitcz, gelegen im Danczker gebiethe bie b der Lewinburg,
das Berthram deme Goth gnade hat gehabt und besessen und im von.
Ulnsn bruderen i:st beweised, fry, erblich mld ewicliJOh czu meydhurge-
schem re ch te czu besitczen mit den gerichten, cleyn und gros, alleyne
s. 143 ober ere leuthe II. bynnen desselbigen eres guttes g r e n i t c z e n,
straussengerichte usgenomen, das wir unser herlichkeit behalden czu
richten. Hirvon sullen sie uns thun eyn redlich dinst mit pferden und
harni.sch noch des land es gewonheit czu allen geschreien, lantweren, rei-
sen, herferten, [n]uwe husere oCzu buwen, alde cz:u besser:n adder czu
brechen, wenne, wie dicke, wohyn sie von uns und unsern brudern ge-
heissen werden. Und sullen uns alle jor ewiclichen geben czu bekentnisse
der herschafft eyn crompfund wachs und eynen culnischen pfennig adder
an des stad funff prusche pfennige und von iczlichem pfluge eynen
scheffel weisse Ulnd ey.nen scheUel rocken czu 'Pflugkor:n lUff sente Mer-
83 a 118a poprawiony na 127.
b Wyraz poprawiony.
"2

linstag des heiligen bischoffs. Des CloU merer sicherheit und ewigem ge-
dechtnisse haben wir unser ingesegel an desen briff lassen hengen, der
gegebin ist uff unserm huse Grebin am donrstage noch Allerheiligen
Gotestage noch der gebvTt Christi im vircloenhundersten dornoch im se-
bencloenden jare [4 XI 1417]. Geclouge sien die ersamen (geistlichen)
manne unsers ordens ltiehen brud er Pauel Rusdmff gr.o-skompthur, MeTtin
ven der Kempnath Óberster marschalk, Heynri'ch HoU ,oberster spitteler
und kompthur cloum Elbinge, Johan von Zelbach oberster trappiger und
kompthur clour Mewa, Heynrich von Nekeritclo tressler, Helfferich von
Drahe kompthur CloU Gdantclo, her Gregorius unser capplan, Heynrich
vom Rode, Conrod von ErJ.eshuseIll unsere comppalI1, Bernhalfdus, J aco-
bus, Heynricus, Andreas unser schriber und viI ander truwirdigen. II
84
Strzelęcino. Godętowo. Paraszyno
Stare Miasto Gdańsk, 12 stycznia 1406
Sąd lawniczy Starego Miasta Gdańska zaświadcza, że w. mistrz i kom-
tur gdański wykupili za 100 grzywien roszczenia Borzyslawa, syna Bę-
dzimierza, do dóbr Strzelęcino oraz polowy Godętowa i Paraszyna.
Lewinburg 8 s. 144
Dis ist die vorczyunge der guten Paruloewiclo, Kodloelow und gantz
Strellentloin gescheen im gehegeten dinge uff der Aldenstadt Danclok:
Wissentlich sey, das Borisla, Bandzemirs son dem Got gnade, was bues-
sen landes gewest 28 jar und dornach qwam her ins landt und forderte
erbe undir uns by namen halb Kotloelow, halb Paruzewicz und gantcz
Strellenczin. So das die gebietger und unser herren irka nt haben, das
her doran mit rechte nicht mochte gehaben, sunder von sundirlichen
gnaden, so haben im die hirschaft gegeben hundirt mark prusch (der
meister dat 70 mr., compthur zcu Danclok dat 30 mark), dorumb her und
sin erbe und alle syne nochkom1inge sich vorczegen haben allerley
ansproche nymmer zcu fordern uff die hirschaft adir uff dy, die uff
denselben gutern wonen. By deser vorcloyunge ist gewest bruder Conrad
von der Vesten huskompthur zcu Danczk, graff Herman von Glichen
kompthurs compan, Clauko von Junechaw landtrichter und richter, schep-
pen und ein geheget dinkg zcu Danczk uffer Aldenstat. Actum am din-
stag i.nfra octavas Epyphanie anno CCCCVI-to [12 I 1406], temporibus
Adalberti de Swarczburg, commenda'toris de Danczk protunc. II

84 a Nr 118b poprawiony na 128.
73

85
Dąbrówka
[Malbork], 27 grudnia 1357
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim
rycerzowi Borusławowi 40 łanów ziemi w dobrach służebnych Dqbrówka.
OF 91b, k. 15. Reg.: Preuss. Urkb. V, 2, nr 605.
s. 145 Kuene Damprow a
Wir bruder Winrich von Kniprode, homeister des Ordens der Bruder
des Spittalis sente Marien des Dutsczen Huses von Jerusalem, mit -rate
und wille unser mitgebietger vorlien und geben unserm getruwen hern
BO'l'usla dem rittere Uind sY1nen rechten erben und nochkomlingen 40 hu-
ben gelegan uff der Damrow, di Kuenen gewest ist, binnen den grenczen,
aIs sie in von unsern brudern bewyset sin, fry, erplich und eweclich zcu
colmischem rechte zcu besiczczen. Wurde ouch hernochmols binnen den-
selbelIl g r e ,n i:c Z e n drier adn- 4 huben mee gefunden, der gonne wir im
zcu demselben rechte. WUJ1de abir do mynner gefunden, de,r W€lle wir nieht
pf1ichtig sin zcu di1rvollen. Dovon sollen Slie un:s eiJn platendin:st zcu allen
herverten, landweren widdir alle unsers ordens und unser lande alI1fech-
ter, und nUwe husere zcu buwen, a1de zcu ,bessern adir czu brechen, wi
dick, wohin sie von uns und unsern brudern geheisen werden. Ouch
welle wir, das sie von demselben gute sollen geben daz pflugkorn und
das wachs alz aJndere oolmenere. Zcu ewigem geczugni:sse etc. Datum
anno Domini MOCCCL VIIIo , ipso die sancti J ohannis Ewangeliste
[27 XII 1357].
86
Godęłowo
Sobowidz, 6 czerwca 1361
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie magdeburskim
Hannusowi von Ditlene 40 łanów ziemi w dobrach służebnych Godętowo.
OF 91b, k. 15-15v. Reg.: Preuss. Urkb. v, 2, nr 998 i R. Cramer, II, nr 17.
Goditow a
Wir bruder Winrich von Kniprode, homeister des Ordens der b - b Bru-
dere des Spittalis sente Ma,rien des Duen Husis von Jerusalem, mit
unsir mitgebietg,er Il"ate und willen vorlien und geben unserm getruwen
,
85 a Nr 119 poprawiony na 129. Powyżej: Lewinburgisch gebiete der leenguter
oraz 1-18-1. .
86 a Nr 120 poprawiony na 130. b-b I-dutsczhen-I.
7i

HaIl1Inus von Ditlene und synen vechten erben und nochk.oml1ngen 40 huben
gelegen zcu Goditow, hinnen den g r e;fi i c 'z ,e n, 'alz sie in bewyset sm von
unsern brudel'ln:ocu meigdburgischem rechte, fry, erplioch, ewedich zcu be-
siczezEm. Dovon sollen sie uro thun eym platendinst zcu allen herverten, zcu
landweren, nu we husere zcu buwen, alde zcu bessern adir zcu brechen,
wenne, wi dick und wohin 51e gehejsoen werden von un:s / / 1U1l1d unsern s. 149
bruder.n. Wir wellen ouch, ap hernochmals mynner gefunden wurde bin-
nen den g r e n i c z e n, das wir des nicht scholdig sin zcu irvullin und
ap keynerleye brife wurden gefunden hernochmols c-c obir dis gut, die
eldea: weren, den desiT bn1eff das di,e tat sim Uind keyn.e macht sollen
haiben. Wandt dis gut an uns g.evallen ist Ulnd der brif,e gelouknit ist im
eyme g,ehegeten d.inge. Zcu ewigem gedechtmisse habe wir u:nser i:ngese-
gel lasen hengen alIl desen brieff, der gegeben ist 7JCU Sobowicz :noch Go-
tis geburt MCCCLXIo am sontage, vor Barnabe apostoli [6 VI 1361]. Des
sin t geczuge unsir lieben bruder her Wolfram von Beldirsheim groskomp-
thur, her Sweder von Pelland trezeler, her Wicbold unser cappellan, bru-
dr Bernhard von Elden voith zcu Dirssow, Daniel von Menden, Kunat
von Kalmunt unsir compane and andi:r i["baT lute.
87
Dąbrówka Mała
Sobowidz, 15 listopada 1357
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prqwie magdeburskim
Henningowi Lankow dobra służebne Dąbrówka Mała; położone kolo Sa-
lina.
OF 91b, k. 15v. Reg.: Preuss. Urkb. V, 2, nr 594 i R. Cramer, II nr, 12.
Dampraw 8
Wir (bruder) Winrich von Kniprode, homeister des Ordens der Bru-
der des Spittalis sente Marien des Dutsczen Huses von Jerusalem, mit
rate und willen unser mitgebietger vorlyen und geben unsern getruwen
Henninge Lankow, synen rechtin crben und nochkomlingen, das gut
Damprow, gelegen in dem lande zcu Saulyn, binnen den alden g r e -
n i c z e n, aIs si syne vorfaren haben gehabt zcu maygdeburgischem re-
chte, fry, erplich und eweclich zcu besiczczen. Dovon sollen sie uns die-
nen mit eyme platendinste zcu allen herverten, landwer en, nuwe husere
:ocu buwen adir zcu bessern adir zcu brechen, wenn, wi dick und wohin
sie von uns adir vq.n unsern brudern geheisen werden. Zcu ewigem ge-
dechtnisse ha be wir unser ingesegel gehangen an desen briff, der gege-
c-c I-die el-I.
87 a Nr 121 poprawiony na 131.
75

ben ist zcu Sabowicz i:n der jarczal Umsers Hen'elIl MCCC im LVII ja-re
an der mitwochen nach MaJI'tins [15 XI 1357]. Des s1nt geczuge die ersa-
men manne unser lieben brudere her Hinrich von Bouentyn groskomp-
thur, her Sweder von Pelland treseler, her Wicbold unser eappe11an, bru-
der Bernhard von Elden voith zeu Dirssow, Rutcher von Elner, Rabe
VQn Papinheim umser compane und andir erbar lute. / / .
88
Krępkowice
Lębork, 16 lutego 1362
Giselbrecht von Dudelsheim, komtur gdański, sprzedaje za 25 grzy-
wien na polskim prawie rycerskim Zygfrydowi, Dominikowi, Maciejowi
i Więckowi dobra Krępkowice.
OF 91b, k. 16. Reg.: R. Cramer, II, nr 19.
.
s.147
Crampeehowicz a
Wir hl"1uder Gyselbrecht VOIJl Dudilsheim, compthur ZiCU Danczk, mit
gutem rate unser ersamen bruder zcu Danezk vorlyen und vorkowfen
den erbarn luten Sifrid, Domenie, Matezey und Vinezken unsir gut Cram-
peehouicz mit a11 dem geniesse, der binnen den g l' e n i c z e n ist, vor
25 mT. zcu polanschem ritterrechte, in und iTen <rechten erben und
noehkomelingen, erplich und eweclich zcu besiczczen. Dovon sollen uns
die vorsprochenyne erbar lute und ire re ch te erben und noehkomelingen
var die kue -und var das s w y n und vor scharwcrk geben .alle jaT uff Unser
Frawentag Liechtmesse dry mark pfennig gewonlicher muneze des lan-
des. Ouch sol1en si uns dienen glich andern erbarn luten, die dasselbe
polensche ritterrecht haben zcu ewegem ged-echtnisse. Dinre dnge habe
wir unser ingesegel an desen brieff gehangen. Des sint geczuge unsir
lieben b<ruder in Gorte 'bruder Joha!I1TIes (von Orsel) der prjsterhere, bru-
der JQhain von Czinel, bruder Hrnnich, Matczei landrichter, Walter Ult1SeT
v l Q d e l' und viI erbalI' luete. Gegeben 'ZOur Lewinburg am der mitwo>-
ehen noeh Valentini in der jarczaI Unsers Heren MCCCLXII jar
[16 II 1362].
.
89
Dziechlino
Lębo-uk, 13 grudnia 1363
Ludeke von Essen, komtur gdański, nadaje na polskim prawie rycer-
skim Stanisławowi, Piotrowi, Wojciechowi i Jakubowi dobra Dziechlino.
88 a Nr 122 poprawiony na 132, obok /-14-/.
76

OF 91b, k. 16-16v. Druk: R. Cramer, II, nr 20.
Sechlin 8
Wir bruder Ludeke von Essen, compthur zcu Danczk, bekennen of-
fent1ichen, das wir mit ryfem rate unser ersamen bruder vorlyen und
geben Ull1Serm getTuwen Stanislao, Petro, Wokzech u:nd Jacobo, ken eli-
chen erben adir erplichen nochkomelingen, unser gut Sechlin genant,
binnen sine n alden g l' e n i c z e n, aIs sie von alders dorczu gehort ha-
ben, zcu polenschem ritterrechte eweclich zcu besiczczen. Dovon si uns
dienen sollen glich andern guten luten, di dasselbe recht haben im lande.
Ouch sollen sie fry sin [von] kue und s w y n, dovor sie uns aIs nu Licht-
messe neestzcukomftig ist obir ein jar und vort jerlichen uff denselben
tag dry mark gewonlicher muncze disses landes unvorworren sallen zcin-
sen. Zcu eym ewegen gedechtnisse gebe wir in deseJl offen briff tpit un-
serm anhangenden ilI1gesegel vorvestent. Gescheen zcur Lewinburg noch
der. jarczai Christi MCCC im LXIII jare am tage sen te Lucie [13 XII 1363].
Des sint geczuge unser lieben bruder in Gote Hinrich von Minden visch-
meister zcu Danczk, Bosił pfleger zcur Lewinburg, Gyselbrecht von
Yse1stein steynmeister, hel' Johannes der pristerherre, Maczke von der
Nanicz landrichter, Steffan Kunostowicz, Maczke Malschiccz unser vlo-
der und al11dir lute viI truwirdig. II
90
Zwartowo
.
B.m., 6 stycznia 1364
Ludeke von Essen, komtur gdański, nadaje na polskim prawie rycer-
skim Piotrowi Littowowi Jj, dóbr Zwartowo oraz 13 lanów w Kielpinie.
OF 91b, k. 16v.-17. Reg.: R. Cramer, II, nr 22.
Swartow 8
Wir bruder Ludeke von Essen, compthur zcu Danczk, bekennen offen-
clich in desem brife allen, den hel' kunt wirt, das wir von geheise unsir
obirsten in eyner bestetegunge mit rate unsir ersamen bruder zcu Danczk
vorlyen und geben unserm getruwen Petro Littow, synen rechten erben
und (elichelI1) nochkomlingen, dese nochgeschrebene gut, aIs si iJn vor-
mals von unser:n vorfarn und irwirdegen brudern entheisen woren, zcu
geben eyn dritteił des gutes Swartow genant zcu polnischem ritterrech-
te b erplich und ewec1ich zcu besiczczen c-c binnen den nochgeschrebenen
g r e iI1 i c z e m, aIs si im unsir vorfar bruder Gyselbrecht von DudiIshe-
im dem Got glI1edig sy, bruder HeinTich vo'n Minden vischmeister, Steffan
s. 148
89 a Nr. 123 poprawiony na 133.
90 a Nr 124 poprawiony na 134.
b Na końcu wyrazu I-r-I.
c-c I-ais si
77

s. 146
Kunosto\yi<:z, Walter Grelle, Nickei von der Gans, Bandzemir, Prsedma
von Swartow, TJi.de und andir vil 'guter lute sint bewyset: nemelichen von
Gros Swartow uff di ort g r e n i c z e zcu Streszow, von der vort uff di
Cleyne Borkow g r e n i c z, von dannen uff di Grose Borkow g r e -
n i c z, diselben g r e n i c z nedir zcu geen uff das molwasser zcwisschen
Swartow und Borkow, von dem vliesse uff den eychenpfal in dem alden
wege kegen Borkow, von dem pfale durch daz bruch uff eyn andir eiche
uff dem velde, von dannen zcu geen an die ort g r e n i c z von Prseban-
dow, Lissenow U'nd Swartow, vort an den weg uff dem steynberge, von
dem berge ap czu geen bis an die ort g r e n i c z zcwisschen herrn Bo-
reslaw und Grossem Swartow. Dorczu lye wir in und gebin driczeen hu-
ben zcu Culpin zcu demselben genumeten rechte erplich und eweclich
zcu besiczczen.. Von desen gerurten gutern sollen si uns und unsir hir-
schaft thun ein platindinst zcu allen herverten, landweren, nuw husere
zcu buwen, alden zcu bessern adir apcz.ubrechen, wen, wi dick und w.ohin
si von uns adir den unsern [brudem] geheisen werden. Ouch lose wir
fry kue und s w i n mit <ltndern) d-d polenschen zcinsen, di wir in den
guten gehat haben. Dovon si Ulns jeTlich uff sent-e Mertirnstag des bi-
schoffs geben sollen 7 firdung gewonlicher muncze disses landis. Deser
bestetegunge zcu eynem ewegen gedechtnisse, sa habe wir von unser
olbirsten gehetise unser d:ngesegil an deseln brioeff gehapgen in der ja(l",al
Christi MCCCLXIIII am czwelfften tage noch der geburt [6 I 1364]. Dis
sin geczuge unser li-eben bruder II in Gote und ersamen manne bruder
Johan von Herberge huskompthur, Johannes der pristerherre, Hinrich
von Munden vischmeister, Willam Lander waltmeister, Hinrich von Er-
lebach pferdmaTschalk mit anderen ungeschreoonen luten, wol truwir-
degelJ1.
91
Puzdrowo. Niebędzino
Gdańsk, 2 grudnia 1375
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie magdeburskim
Jeszkowi Pierzchce dobra slużebne Puzdrowo i Niebędzino, z obowiąz-
kiem placenia 1 grzywny z Niebędzino z ty tulu dawnego prawa polskiego.
OF 91b, k. 17-17v. Reg.: R. Cramer, II, nr 23.
Pusdrow und Vnibandsin B
Wir brud er Winrich von Kniprode, homeister des Ordens der Bruder
des Spittalis sente Marien des Duschen Huses von Jerusalem, mit rate
unser mitgebietgere vorHen und geben U'llISenn getuwen hero Jeske'l1
im-I. d-d l-allen-I.
91 a Nr 125 poprawiony na 135.
78

Pirich, synen rechten erben und nochkomelingen, di gut€r zcu Pusdrow und
zeu Vngebansin mit den wezen, di do busen dE!I1 guten gelegen sin und von
aldirs dorezu haben gehorit und dieselben ezwey gutere mitenander obir
58 huben sollen behalden, gel!gen binnen den g I' e n i c z e n aIs sie in
bewyset sin von unS€rn brudern, zeu meideburgschem rechte fry, erplieh
und ewiclieh zeu besiezezen. Oueh wurde hernoehmols an der mass e
mynner gefunden, wen di vorgenante zeal der huben, daz. welle wir in
nieht b sin fpliehtig zeu irfollin. Hievon sullen si uns thun ein platen-
dienst zeu allen herverten, landweren, nuw husere z.eu buwen, alde zeu
bessern adir zeu breehen, wenne, wi diek und wohin sie geheisen werden
von uns adir von unsern brudern. U nd went der aeker do geringe ist,
so thu wir in sunderliehe gnade, also das sie von iclieh besaezten huben
des gutis zeu Pusdrow sollen uns geben l seheffil habir vor das fplug-
korn und von dem gute Vnibansin l mark pfennig vor das polenisehe
reeht, das wir hatten uff demselben gute. Und zeu bekentnisse der hiJl-
seha.ft l fpumd wachs u:nd l colnischen c fpennig adir vunf prusche an des
stat alle jar uff sente Mertinstage des bisehoffs. Zeu ewegem gedeeht-
nisse diser dinge ha be wir unser ingesegel an desen brieff lassen hengen,
der gegeben [ist] zcu Danczk am sontage nach Andree des zewelffboten
in Unsers Herren jar MCCCLXXVo [2 XII 1375]. Geczuk sint unsir lie-
ben bruder, 'brud er RutchelI" von Elner groskompthiur, bruder Baldewyn
von Frankenhofe treseler, Sifrid Wal pod kompthur zcu Danc:k, herr Nic-
los unsiT cappellalI1, KUJne von LibensteiJn und Johan Schonenfelt unser
eompan und a:ndir irba'l' lute etc. II
92
Redkowice
B.m. i d. [1338 ? ]
Dytrych von Altenberg, w. mistrz, nadaje na prawie niemieckim Ja-
nowi zwanemu Pierzcha [PirichJ dobra Redkowice.
KKGd., s. 150-151. OF 91b, k. 17v.-18v. Druk: Preuss. Urkb. III, l, nr
213 i R. Cramer, II, nr 7.
93
Gołędzino
Gdańsk, 13 lipca 1293
Mściwoj, książę pomorski, nadaje na prawie dziedzicznym rycerzowi
zwanemu Mystko dobra Golędzino.
b Wyraz powtórzony.
c W rkp.: colmischen.
79

\fU\
....
s 151
s. 152
OF 91b, k. 181).-19. Druk: Pomm. Urkb., nr 497 i R. Cramer, II, nr 4.
Jele.ntsyn 8
In nomine Sancte et Individue Trinitatis, amen. Quia secundum scrip-
ture sacre attestacionem et cottidiani experimenti probacionem omnes
morimur et sicud aqua dilabimur im te'ITam, que non revelI'tuntur, con-
gfuum est mOTtalibus, ut oorum 'im perpetuum duratura opera privilegiis,
sigillis ac testibus ob firmitatem quoad posteros confirment ac roborent
diligenter. Nos igitur M es,twinus , Dei gracia Pomeranie dux, notum fa-
cimus universis, presentibus ac futuris, hanc litera m inspecturis, quod
militi nostro dieto Mistkoni contulimus hereditatem dietam Jelenczino,
sibi suisque successoribus iure hereditario in perpetuum possidendam
excipientes !illl. a s t a n, a canibus et breviter ab omni exaccione et
iure, que ad ducatum nostrum pertinent, sive predicta hereditas locata
fuerit sive non eamque in omnibus liberam hereditarie facimus, hiis so-
lum exceptis, que ad terre pertinent, defensionem periculo eidem inmi-
nente. Et ut supradicta donacio possit inviolabiliter in perpetuum duratu-
ra consistere, presenti pagine sigillum IllOstrum b duximus apponendum.
Huius rei testes sUint hiii dominus Swencza palatilIlus Gdanensi:s, domitnus
Andreas castellanus et iudex Gdanensis, dominus Vnislaus subcamerarius
Gda'nensis, frater Bernha'l'dus prior Gda1ne'nsis, Hermanus Slichtinger et
Andreas cives Gdanenses. Actum sunt hec in Gdanczk anno Domini
MCCoXCIIIo in die gloriose virginis et martiris Margarete [13 VII 1293].
94
Witomino. Chwarzno
Ą
Raciąż, 31 marca 1294
Mściwoj, książę pomorski, nadaje Stefanowi i Albertowi dobra Wito-
mino i Chwarzno w zamian za dobra Juszkowo.
OF 91b, k. 19. Druk: Pomm. Urkb., nr 507 i R. Cramer, II, nr 5.
Vitomyn und Chwarsne 8
In nomine Domini, amen. Acta hominum temporaliter diffinita a me-
moria plerumque dilabuntur, nisi sint scripto vel subscripcione testium
perhemnata. Proinde noveriJnt universi presentes et postelI'i ha!O.c paginam
inspeeturi, quod nos Mestwinus, Dei gracia dux ocius Pomeranie, Stef-
fano et Alberto eorumque post eos liberis et legitimis successoribus et
heredibus contulimus. hereditatem / / Vitomyn wlgariter dietam aliam
ei:dem coniungentes Chwarsnam nomine im perpetuum possidendam cum
agris, cultis et incultis, cum pratis, pascuis, silvis, aquis, nemoribus aqua-
93 8 Nr 127 poprawiony na 137.
94 8 Nr 128 poprawiony na 138.
b Wyraz poprawiony.
80

rumque decursibus, molendinis ha-c prorsus omnibus utiLitatibus in teTra
et super terram, que nun-c sunt et postmodum esse poterunt, nunc appa-
rent et postmodum apparere po teru nt intra suos terminos et gades, et
cum omnibus libertatibus secundum quas venerabilis pater dominus Wis-
laus, episcopus Wladislaviensis ecclesie, tenuit et possedit. Contulimus
vero ea;ndem tra:nsaccio'l1is naroLne et cQmmutacionis pro quadam heredi-
tate Juskow dictam. Ut autem b huiusmodi nostra donacio im perpetuum
ilnv.i'Olabiter perseveret, halIlc paginam contulimus lI10stri sigili munimine
rabaratam. Testes au1:€m huius do nacionis sunt Paulus palatinus
Sweczensis, Stanislaus castellanus ibidem, Iulianus pincerna, Vnislaus
subcamerarius Gdanensis, BogusIa dapifer ibidem, Teodericus cappella-
nus curie et alii quam plures viri fidedigni. Actum et datum in Racens
feria quarta post Letare anno MCCXCIIIIo [31 III 1294].
95
Zelazno. Miromin
Gdańsk, 18 czerwca 1378
Winrych von Kniprode, w. mistrz, potwierdza i odnawia spalony przy-
wilej Karola z Trewiru, nadający Wojanowi, Koźmie i Gniewomirowi
połowę wsi Zelazno i Miromin, oznajmiając równocześnie, że drugą po-
łowę tychże wsi starosta gdański Albrecht zamienił z Pawłem i Jaro-
sławem na dobru Sydow l?}.
OF 91b, k. 19-20. Reg.: R. Cramer. II, nr 24.
Zelaszne. Miromino a
Wir bruder Winrich von Kniprode, homeister der Bruder des Ordens
des Spittalis sente Marien des Deutsczhen Huses von Jerusalem, durch
sundirlicher bethe, wille und mit wille und rate unser mitgebietger vor-
nuwen und bestetegen unsern getruwen Woyano und Cosma und Gne-
ornir ir hantfeste, di in vorbrant ist und di si hatten obir ir guter, obir
die heUte des b-b dorffis Zelaschno und obiT d!ie helfte des gutis Mi-
romino, di in von dem erbarn geistlichen manne bruder Karl von Trire, "",
horneilster der Bruder des Ordens des Spitta,lils selI1te MaTien des Dui.crz-
hen Huses von Jerusalem [gegeben war]. Wellen kunt zcu syn be ide den, di
nu kegenwertig syn und ouch den, di do zcukornftig werden, das der
erbar man Olbrecht heubtman zcu Dantzk mit Pauel und JerosIa mit un-
serm willin und volle ist an ein kouff u:nd wechselull1ge sWn getrete'l1. So-
getaner wys, das der vorgenante Albrecht den egenanten Pauel und Je-
rasla vor ir gut zcu Sydow gelegen hat gegeben die heUfte des gutis
.
8 Nr 129 poprawiony na 139.
95 8 Nr 129 poprawiony na 139.
II-b I-gutfs-I.
81

Zchelesno und ouch die helfte des dorffes Miromino genant, gelegen in
der gegenot c Saulin, genumet mit allen nuczezen W1d abryse:nden dingen,
mit rechte und mit fryheit, alz sie der vorgenante Albrecht vormols hat
besessen, mit erplichem rechte eweclich zcu besiczczen. Herin ouch sie
hat uffgelassin und di helfte der vorgesprochen dorffer sollen so sin ge-
s. 153 teilet, / / das di, di uns umb dese vornuwunge han gebeten, W oyan sy-
nen rechten erben und nochkomlinge di helfte des dorffes Zelasno sallen
habin zcu sogetanem rechte, alz dovor beschreben stet. Und Cosma und
Gneomir, die czwene bruder, ere rechten erben und nachkomlinge, die
helfte des dorffes Miromino sullen haben ouch zcu demselben rechte. Und
das dese vornuwunge, bestetegunge worhaft bleibe und stete ha be wir
unser ingesegil an desen briff lasen hengen, der do gegeben ist zcu
Dantzk iII1 den jall'en Umsers Helrrelll MCCC im LXXVIII-ten jare am fri-
tage noehs Heilgen Llichnamstage [18 VI 1378]. Geczuk sint des Ull'lSir lie-
ben brud er Ruccher von Elner groskompthur, b[ruder] Baldewyn von
Frankenhoue trezeler, herr Niclos unser cappellan, Kune von Libenstein,
Johan Schonenfeld unsir compan und viI andir ersame lute.
96
Maszewko Lęborskie
Gdańsk, 11 czerwca 1334
Jordan, komtur gdański, potwierdza akt sprzedaży przez Hieronima,
Domislawa i Sulislawa dóbr Maszewko jego wasalowi Jeszkowi z Klesz-
czewa.
Or.: W AP Gd. 300 D/40, nr 3. OF 91b, k. 20-20v. Reg.: Preuss. Urkb. II,
3, nr 845 i R. Cramer, II, ilf 6.
..
Masschowa
Universis Christi fidelibus, tam presentibus quam futuris, presencium
notitiam habitur:is, frater Jorda.nus come,ndator in Damczk, salutem in
omnium Salvatore. Universitati vestre presentibus cupimus fere no-
tum, quod quidem nostri milites fideles de terra Belgardin scilicet Iero-
nimi [sI, Domislaus et Sulislaus una cum sorore sua et ipsorum pueris
omnibus quoque heredibus quedam bona ibidem sita dieta Massow cum
omnibus ad hec pertinentibus fide li nostro vasallo Ieschoni de Cletschow,
qui [ea?] iusto empcionis modo ap ipsis emerat et persoIvit totaliter, co-
ram nobis et iudicio universali voluntarie resignaverunt. Nos vero cum
fratrum nostrorum consensu iuxta conswetudinem terre hec bona, Mas-
sow dieto, Ieskoni ac ipsius uxori et posteris ad resignacionem volunta-
riam dietorum bqnorum concedlirnus et porrigimus t:ali modo et iure et
b-b I-gutis-I. c Mialo być prawdopodobnie: gegend.
a Nr 130 poprawiony na 140. Obok na marginesie rękq późniejszq: 1334.
82

usu, sicud ea prius possiderunt perpetua possidenda. In cuius evidenciam
pleniorem presentem literam nostro sigillo fecimus roborari. Testes su nt
frater H[enricus] Vinkenhusen vicecomendator, frater H[enricus] Vlin-
bruch, Goslaus Tadicz miles, Iescho Swinczin noster vlodarius, Johannes
noster interpres, Tilko nos ter notarius, qui hanc [literam] manu scripsit et
alii quam plures fidedigni. Datum Danczk anno Domini MCCCoXXXIIIIo
in die beati Barnabe apostoli [11 VI 1339].
97
Cewie e
Lębork, 30 listopada 1362
Winrych von Kniprode, w. mistrz. nadaje na prawie magdeburskim
braciom Walterowi i Klausowi oraz Gunterowi i Walterowi dobra słu-
żebne Cewice.
OF 91b, k. 20v. Reg.: R. Cramer, II, nr 18.
Czewitz B
Wir 'bruder WilI1i'ch von Kiniprode, hO'meister des Oroens der Bruder
des Spittali:s S'ente Marien der Dutsczen von Jerusalem, mit Tathe unseT
mitgebittger vorlien und geben unsern getruwen Walter und Claus den
brudern und Gunthern und Walther den brudern, etzwen Hannos ires
bruders kindern, und iren allen rechten erben und nochkomlingen, 60
huben II 7JCU Zczewitz geleg€!Il mit den grenj tzen, ais si in bewyset s.l54
sin von unsern brudern, zcu maideburgischem rechte fry, erplich und
.eweclich zcu besiczczen. Dovon sollen si uns thun ein platendienst zcu
allen herverten, zcu allen landweren, nuw husere zcu buwen, alde zcu
bessern adir zcu brechen b, wen, wi dick si geheisen werden von uns und
unsern brudem. Ouch sollen si uns geben VOT <las pflugkorn von iclicher
besaczten huben eynen scheffel habirn und zcu bekentnisse der hir-
schaft eyn margpfund wachsses und eynen colnischen c pfenig adir funf
prusche pfenninge an des stat. Wir wellen ouch, ab das gut hernochmals
gemessen wurde und oberig gefunden wurde binnen den g r e n i c z e n,
daz man das solle abenemyn am geringisten und .nicht an dem besten.
Zcue ewegem gedechtnisse habe wir unsir ingesegil gehangen an desen
briff, der gegeben ist zcur Lewinburg noch Gotsgeburt XIIIc LXII jar
an sente Andreastage des heilligen aposteles [30 XI 1362]. Geczuge sint
unsir Lieben b['uder Wolfe'I"am von Beldirsheim 'groskompthur, Gysilbl'echt
von DudiJsheim 'oompthuT zue Da:nczk, herr Wicbolt unsir cappellalO,
Daniel von Mendin, Cunrot von Calamunte UiIlSere compane und vii
irbar lute.
97 B Nr 131 poprawion1/ na 141.
colmischen.
b W rkp. omylkowo: bessern.
c W rkp.:
8 - Księga komturstwa
83

98
Gęś
Malbork, 25 maja 1347
Henryk Dusemer, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim Mikoła-
jowi 22 łany ziemi w dobrach służebnych Gęś.
KKGd., s. 154. OF 91b, k. 20v.-21. Druk: PreU'ss. Urkb. IV, nr 188 C.
Reg.:. R. Cramer, II, nr 8.
99
Roszczyce. Borkowo
Gdańsk, 7 stycznia 1348
Gerhard von Stegen, komtur gdański, nadaje na prawie magdebur-
skim Bartoszowi z Roszczyc dobra Roszczyce i Borkowo.
KKGd., s. 155. OF 91b, k. 21-21v. Druk: Preuss. Urkb. IV, nr 286. Reg.:
R. Cramer, II, nr 9.
100
Osowo
Malbork, 27 stycznia 1360
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie magdeburskim
Nikuszowi Zcerdke dobra służebne Osowo w zamian za dobra Gowidlino..
s. 155
OF 91b, k. 21v. Reg.: Preuss. Urkb. V, 2, nr 848 i R. Cramer, II, nr 14.
OSSOW a
Wir bruder Winrich von Kniprode, homeister des Ordens etc., mit
rate unsir mitgebietger vorlien und geben unserm getruwen Nicusch
Zcerdken ulJ1d synen rechten erbem und nochkommelingen das gut Ossow
ge:nant mit allen anhOll'UJl1Igen, di von 'aldi:rs darczu haheon gehoret liJn ey-
ner wechselunge vor sin alde gut Gouidelin zcu magdeburgichem rechte fry,
erpli'ch und eweclich zcu besiczczen. Dovon sollen si uns thun eyn dienst
mit pferden und mit wapen noch des landes gewonheit zcu allen herver-
ten, landtwe!l'en. nuw hwsere zcu buwen, a1de ZiCU besseTIn adir zcu b-b
brechen, wenne, wi diock und wolhiin sie g-eheisen werden von UJllS a-rlir
von unsirn brudern. Zcu ewegem gedechtI1lisse habe wir unser ingesegil
gehangen an desen brieff, der gegeben ist zcu Marienburg am montage
vor Unser Frawentag-Lichtmesse 1 in der jarczai MCCC und LX [27 I
100 a Nr 134 poprawiony na 144. b f.J'Dessern-l.
1 Lichtmesse w tym roku przypadało właśnie w poniedziałek.
84

1360]. Geczuk sint herr Sweder von Pellant trezeler und Wolff von Bl-
di!rsheim oompthur .zcu Danczk etc. / /
101
,
Janowice. Kębłowo
.....
Malbork, 6 stycnia 1354
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje na prawie magdeburskim
braciom Wirkoslaenowi i Jeszkowi z Janowie wsie Janowice i Kębłowo
i uwalnia od ciężarów prawa polskiego, zamieniając je na czynsz.
OF 91b, k. 21v.-22. Reg.: Preuss. Urkb. V, l, nr 2M i R. Cramer, II, nr 11.
Janowicz. Camelow a
Wir bruder Winrich von Kniprode, homeister des Ordens etc. ut su-
pra, mit der gebietger rathe und wille haben gegeben und vorlegen Wir-
koslaen und Jesken brudern gena.nt von Janowicz, iren rechten erben
und nochkomelinge, die czwey dorffer Janewicz in dem gebiete Belgar-
ten und Camelow in dem gebiethe Chmellen gelegen, binnen eren rech-
ten g r e n i t z e n, zcu maigdeburgschem rechte fry, erplich und ewec-
lich zcu besiczczen .in solcher wyse, das sie uns sollen geben alle jiB.r uff
sente Me!r'tinstage VOl" ku, VOlr 'S W Y n und andere polnische dienst, di vor
uff den gutern woren, czwu marg pfennig gewonlicher muncze. Und sol-
len uns dienen mit fperden und wapen zcu allen reisen, herverten, zcu
landweren, czu buwen nuw husere und alde zcu bessern adir zcu bre-
chen, wenn, wi dick si von uns und unsern brudern geheissen werden.
Zcu eyner ewegen bestetegunge disser dinge ist unser ingeseleg an de-
sen brieff gehangen, der 'g€'geben ist zcu Marienburg in UnseTS Herren
jare XIIIc im LIlII-ten am Obirsten tage [6 I 1354]. Des S1l11t geczuge un-
sir lieben bruder her Hinrich Bouentyn groskompthur, her Sifrid von
'l1aihinvdt ma:rschalk, her Johan von Langerak trezele.r, her Wdcbold un-
ser cappellan, Buerhard von Ascheburg und Wolff von Beldirsheim un-
ser compane und andere irbar lute.
s. 156
102
Pogorszewo
B.m., 5 kwietnia 1363
Giselbrecht von Dudelsheim, komtur gdański, nadaje na prawie mag-
deburskim Wojciechowi Przsenowi połowę dóbr służebnych Pogorszewo
i uwalnia od ciężarów prawa polskiego, zamieniając je na czynsz.
101 a Nr 135 poprawionu na 145.
8

Ol-' 91b, k. 22-22v. Reg.: R. Cramer, II, nr 21.
Pogrisschow halb a
Wir bruder Gyselbrecht von Dudilzheim, compthur zcu Danczk, be-
kennen offentlichen allen, den dirre briff kunt wirt mit seen, horen
adir lezen, das wir von geheisse unser obirsten und ryfem rathe unser
ersamen bruder vorlien und geben unserm getruwen Woiczech Przsen,
sy,nen rechten erben und nochkomlingen, die helfte des gutis Pogris-
schow, das an synen relchten g r e n 'c z e n 21 huben sal behalden mit alz
vil wesewachsses ais von alders dO!l'cz'U 'gehorte, ue malilgdeburgsohem rech-
te fry, erplich und eweclich zcu besiczczen. Dovon sie uns sollen thun
ey,n platendienst zcu herverten, zcu landweren, nuwe husere zcu buwen,
alde zcu bessern adir zcu brechen, wenn, wi dick und wohin si von uns und
von unsern brudern werden geheissen. Ouch well wir si usnemen von al-
len palenschen [sJ .rechten, di wID: lin de:mselben 'gute haben. Dovor sie
uns geben sollen 1 1 /2 mI'. fpennig gewonlicher muncze jer liche n uff sen-
te Mertinstage des bisschoves uff das hus zcu Danczk. Und geben in des
desen briff in der jarczai Christi MCCC im LXIII an der mitwoch noch
Ostem [5 IV 1363J. Des sint geczuk Ludeke von Essen huskompthur,
Hinrch von Munden vischmeister etc. / /
103
Redystowo
--
Lębork, 28 czerwca 1361
Giselbrecht von Dudelsheim, komtur gdański, nadaje na prawie mag-
deburskim Piotrowi z Kaczkowa i jego bratankowi Semyancie dobra Re-
dystowo w zamian za 2 części dóbr Kaczkowo.
OF 91b, k. 22v-23. Reg.: Preuss. Urkb. V, 2, nr 1001 i R. Cramer, II, nr 16.
Redestow a
Wir bruder Giselbrecht von Dudilsheim, compthur zcu Danczk, thun
wissentlich allen, den dese kegenwertige schrift wirt bekant, das wir
mit .guthem rathe un:sir ersamen bruder von Dantzk habe eY1ne wechsse-
lung getham. mt densame:n luten Petir von Katzschow und mit synes
bruders soen Semyanta geheissen umb eyns gutes Katschow genant,
czwey teil. Do'Vor ha/be wir den vor,gen:anten luthen 'lllI1d er,e'Jl rechten
erben und nochkomelingen gegeben eyn gut Redestow genant. Das sal
behalden binnen den g r e n i t z e n, aIs si von aldirs gewest sin zcu
maigdeburgschem rechte erblic'h und ewedich 7,Cu besiczcz.en mit welden,
mit wezen, mit weyde, aIs is gelegen ist in solcher schicht, das si uns
s. 157
-
102 a Nr 136 poprawiony na 146.
103 a Nr 137 poprawiony na 147.
,
86

dovon sollen geben alle jar uff sente Mertinstage des bisschoves 2 mr.
gewonlicher muncze dis landis, dovor daz wir si fry und ledig lassen der
kufpenninge und der s w y n pfenning und alles gebuerlichen b palen-
schen zcinses. Ouch sollen si uns von dem vorgenanten gute zcu unsern
noten dynen glich ander,n luthen, di dazselbe recht haben. Uff daz, daz
dese wechsselunge di recht und redlioch zcwusschen uns und den ersa-
men luthen gescheen ist, stete und ungebrochen blibe, 50 habe WN- unsir
ingesegil a:n desen brff gehangen mi t den ersamen geczugen, di himoch
steen geschriben b[ruder] Hinrich von Munden vischmeister, b[ruder]
Reynart von Elnir, b[ruder] Johann der pristerherre und andir irbar
lute. Datum Lewinburg anno Domini MCCCLXI feria secunda proxima
post festum Johannis Ba.ptiste [28 VI 1361].
104
Brzeźno. Godętowo
Slawno, 20 lipea 1284
Mściwoj, książę pomorski, nadaje Bożejowi, synowi Wieka, dobra
Brzeźno i Godętowo. .
OF 91 b, k. 23. Druk: Pomm. Urkb., nr 373 i R. Cramer, II, nr l.
Beschzino a. Kodutow b.
In nomine Domini amen. Rerum gestarum multos in errorem traxit
et trahit obliv:io, quos ad viam sciencie ducit literarum conscripcio. Nos
Mestwinus Dei gra cia dux Pomeranie notum esse volumus omnibus, tam
preS'entibus quam futurris, presens scriptufu inspecturis, quod nos de vera
non fieta voluntate sed de salubri habito nostrorum baronum consilio
vendidimus hereudtatem, que Bezino wlgariter dicitur, et aliam deser tam
ibidem, que Kodutow nunccupatur, Bozey filio Vickonis perpetuo iure
hereditario suisque posteris in perpetuum possidendas cum pratis, pascu-
iJS, agI1is cultis et imcultis, silvis, nemoribus, lacubus, Tivulis et cum onmi
utilitate, que nu:nc est et processu temporis poterit exoriri. Volumus
eciam ut mater predieti Bozei una cum filio in predietis hereditatibus
dominentur. Si autem virginem ducere voluerit, tunc ad predictas here-
ditates ipsa nullum habebit respeetum, sed predietus puer tunc eas to-
taliter optiJnełbit. Huius rei testes SUlnt Svrn castelhnus de Slupe, An-
dreas castellanus de Da:nzk, Vnisl'aus et Laurentius subcamera.rii, Jo-
hannes noster notarius. Datum in Slauna anno Domini MCCoLXXXIIII,
XIII Kalendas Augusti [20 VII 1284]. II
b Poprawiona ostatnia litera.
104 a Wyraz poprawtony. b Nr 138 poprawłOny na 148.
87

105
Choczewo. Strzeż ewo
Zajqczkowo, 26 maja 1348
Henryk Dusemer, w. mistrz, nadaje na prawie magdeburskim Jesz-
kowi, synowi Swinczy, dobra służebne Choczewo i Strzeżewo, zobowiq-
zując także do świadczeń z tytułu prawa polskiego.
KKGd., 8. 158. OF 91b, k. 23-23v. Druk: P.reuss. Urkb. IV, nr 334. Reg.:
R. Cramer, II, nr 10.
106
Nowa Wieś
B.m., 22 listopada 1349
Henryk von Rechter, komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim
sołtysowi Henrykowi wieś Nowa Wieś z obowiązkiem jej zasiedlenia.
KKGd., s. 159. OF 91b, k. 26v.-27. Druk: Preuss. Urkb. IV, nr 473.
J
1
107
Garczegorze
B.m., 12 stycznia 1348
Henryk von Rechter, komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim
sołtysom Arnoldowi i Veckenowi wieś Garczegorze z obowiązkiem jej za-
siedlenia.
KKGd., 8. 160-161. OF 91b, k. 27v. Druk: Preuss. Urkb. IV, nr 372.
108
Kębłowo
B.m., 8 lipca 1369
Konrad Zollner von Rotenstein, komtur gdaiŁski, nadaje na prawie
chełmińskim Piotrowi Wegenerowi dobra Kębłowo z obowiązkiem zało-
żenia tam 60 zagród 15-morgowych.
OF 91b, k. 28-28v.
s. 161
Kamelowa
Wir bruder Kunrat Czolner von Rotenstein, komthur czu Danczke,
thun kunt allen. kege:nwortigen, das wiT mit Tate un[d] volbort bunser ersa-
108 B Nr 142 poprawiony na 152.
b W rkp. unvolbort
'.
88

\!
men brudere von Damozk gehin uooe vorlien PetTo Wegene.r, sinen rech-
ten erben unde nochkomelingen, ulllSer gut cz.u Kame}.ow czu beseczende.
Das do ha ben sal sechczik garten und ja der garten sal behalden 15 margen
mit den g I' e n i c z e n, also in van unsern brudern bewisit ist. Und um
der beseczunge willen, das er uns den czins usrichten sal, sa gebe wir
dem egenanten Petra unde sinen rechten erben unde nochkomelingen
6 garten frey czu kalmeschem rechte mit aller nucz eweclich czu besi-
czen, alsa varnemelich, das dy inwaner das darfis unserm huse czu
Danczk alle jerlich czi.nsen sullen uf Unser Frawentag Lichtmesse vumff
scot pfennynge pruscher muncze deses la nd.is , czwene tage erbeit und
eyn huen. Auch sal eyn iclich garte geben irem pfarrer var den the-
czem dreyundeczwenczig phennynge. Auch wer is, das der bischoff recht
czu den 'garten rhette von sine:s teczems wegen, da5 suUen die inwoner
usrichten alsa, das is uns an unserm czinse nicht hiooerlich sey. Auch
50 gebe wir dem egenanten p.etra, :sinen recbten [erben] unde nochkame-
lingen, den driten pfenn)llng des g.eri,ohtis. Di CZlWei teil lan(t}strasen ge-
richte und geste, malen , malenstat, graben und alle ercz welle wir uns
behalden. Auch sullen dy inwaner nirgen malen c-c, wen in unser malen
ozur LewinbU'rg. Da5 dese clii:ng stetę unde v.este bhben, sa habe wir de-
sen brif mit des huses ingesigil van Danczk varsigild. Des' geczug sint
die erbarn lute unde brud er des mdens bruder HeiIlTlich von BoUendarf
waldmeister, hel' Boysel voyt czur Lewinburg unde ander viI erwiTdiger,
Gegeben in jarczai Christi MOCCCo ime LXIX jare an dem tage Kiliani
martirris [8 VII 1369]. II
109
Pużyce
Lębark , 6 Zipca 1356
Sweder van Pelland, kamtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim
Dabraszawi i Kirstanawi wieś Pużyce i urzqd sałtysa z abowiqzkiem za-
siedZenia wsi.
OF 91b, k. 128v. Reg.: Preuss U:rkb. V, l, nr 433.
Pusicz a
lin Gotis /llIamen, amen. We:nd der mensche mit leben unde mit tode
wird vorrwandeld, dorumme ist nucze di schrift, das sie wederbreng'e czu
g€dechtmisse dlie dinge, cliie bei des menschen leben sint gemacht unde
geardent, durch das wir b bruder Sweder van Pfella.nt, Ordens Unser
FralWe:n kompthur czu Danczk, wellen kunt thun allen, di desen briff seen,
horren ader lezen, d-as wir mit rifem Tate unser ersamen bruderre czu Danczk
s. 162
c-c I-nt-I.
109 8 Nr 143 poprawiony na 153.
b Wyraz poprawiony.
89

haben usgegebin das dorf Pusicz mit vunfczig huben czu duczem kalme-
schem rechte. Wir lien unde geben d€!l1 irbarn luten DoibTosch unde Kir-
stanyn unde iren rechten erben unde nochkomelingen disselbe dorf Pu-
sicz czu duczem kolmeschem rechte mit dem schultisampt czu beseczen
und czu besiczende ewiclich mit acker, ruem unde unruem, mit wesen
u:nde puschsen, mit holcZie und mit weide und mit solcheln nuezen, di
dovon mogen bequomen. Wir lien unde geben auch dem schultisen, eren
rechten erben unde nochkomelingen, di czende huben frey unde den
dritten pfennyng von duczem gerichte, unser polenschen lute, di sal ny-
mant richten, den wir adir unser brudere. Is wer denne ap ymant ufge-
halden wurde bynnen desis gutis g r e n ic z e n, bussen unser lantstro-
se mit hanthaftiger tat c von inwonern des dorfis, das sal richten der
schulties czu kegenwortikeit unser brudere czween. Unde stege neme
wir us czu legende unde ezu gende, wor sie uns ad er dem lande sint
bequeme. Auch behalde wir molen, kreczeme unde alle ercz unser her-
schaft. Auch gebe wir den inwonern desis dorfis Pusicz von Unser Fra-
wentage Lichtmesse, der do vorgangen ist, drei gancze jar freiheit. Wen
di vorgangen sien, so sal man uns ader unsern brudern uf das hus czu
Danczk alle jar uf denselbin tag eweclich von d-d iclicher czinshaftigen
huben eiU scot pfennynge gewonlicher muncze unde czwey hunre in den
namen €)1Ins T-echten -cz.iJnsis. Ydoah sal main wissell1, dalS Juan bY!l1lnen der-
selben freyheit" sal man uns geben alle jar sechs marg pfennynge von
dem ga'l1icZlen gute. Aouch sal malTln UITlS von yditcher C'zinshaftligell1 [hu-
ben] thun eyme vuer, di do heist p r o V'O t, WOT uns durf-en. Auch sal
man geben dem heren dem bisschove, von yclicher huben czinshaftigen
eynen halben firdung pfennynge uf sinthe Mertinstage vor synen czen-
den. Auch welle wir, das man sal geben dem pfarrer von yclicher huben
eynen scheffil kOlI'n unde -eynen scheffil habern uf unsern cziJnstag VOT
sinen teczem, das da heiset messekorn. Si:nt d-em maIe, das dis do'l'ff Pu-
sicz sal haben vunfczig huben, so welle ap da. meer wurde vunde mit
der mase, das sal u:ns lZien ane VJaiS. IdoCh sal main is UlUB vorcz:iJnsen, aIs
s. 163 sich das geburd unde di schultisen sullen II gebruchen irer freyheit an
der dbirmase, wurde aueh da mY1J1r gevunden, das maJn abesla:n an
dem f-f czinse. Uf das dese ding redelich gema-cht eweclich unde stet-e
mogen h1ioon, des hahe wir lazen schrihen oesen 'briff und haben iln
bevestent mit ange'hangenen UlI1SeTS ingesigils. Des sint .geczuge dese er-
barn lute her Johannes von Dortmunde eyn pristerbruder unsers Ordens,
bruder Heynrich von Muende vischmeister czu Danczk, bruder Ebirhard
von ViTmynne cOIl1[v]ell1tsbruder, Jeske Swynoschicz, Steffan Kunosto-
uicz, Maczey von Malczicz unser richter unde manch erbar man. Gethan
und gegeben czur Lewimburg noch Gotis .gebort MOCCCo in dem sechs-
undfUlnfczigisten jare an der mittwochen an dem acbten tage Petri et
Pauli apostolorum [6 VII 1356J.
c W rkp. tag. d-d I-icht-I.
e W rkp. freyet.
f-f I-zc-I.
90

110
Rozłazino
Lębork, 6 lipca 1356
Sweder von PlZand, komtur gdański, nadaje na prawie chełmińskim
Ryszardowi i Sułkowi wieś Rozłazino i urzqd sołtysa z obowiqzkiem za-
siedlenia wsi.
OF 91b, k. 29-29v. Reg.: Preuss. Urkb. V, l, nr 434.
Rosenberg B
In dem namen Unsers Heren Jhezu Christi, amen. Wend der mensche
totlich unde vorgenclich ist, dorumme pflegit man dy ding bewaren mit
schTifft unde mit .g.ecz'Uge, uf das ir mit des me'llschen ,nicht vorgeslSell
werde, durch das wir bruder Sweder von Pfellant, Ordens Unser Fra-
wen kompthU1r c;zu Danczk, wunschen helilis allen, die disen briff seen,
horen ader lezen unde thun kunt, das wir mit ryfem rate unde vorhen-
gnisse unser erbarn bruder czu Dancik haben usgegeben eyn dorff, Ro-
selI1berg genall1t, mit funftzig (hubin) czu duo:z.em kolm-eschem r-echte
und mit sotaner underscheit, aIs hirnoch stet geschriben. Wir lien und
geben den erbarn luten Richarden und Sulken, eren rechten erben und
n()chkomelingen b dasselbe dorff Rosenberg czu ducrem kolmeschem rechte
ewiclicih czu beseczelI1 unde czu be-siczen. Auch durch .etUchis vorratis dises
gutis so gebe wir auch Richardo [und] Sulken, eren rechten erben unde
nochk()melingen, die czende hube frey unde das sohultisammecht mit
dritten pfennyngen von duczem gerichte. Unser polensche lute und die
nicht ducz rech[t] haben, die sal nymant richten, den wir ad ir unser
brudere. ls were denne, das ymant busen der lantstrose c von den inwo-
ner n desis dorfis worde begriffen d-d bynnen iren g l' e n i c z e n mit
hanthaftiger tat, das sal man richten noch lantrechte in kegenwortikeit
unser brudere, was e dovon geveld, das sullen haben die schultisen den
dritten pfennyng. Wir nemen us molen, kreczeme unde alle ercz unser
heTschaft czu beha1den. Auch welle wir wege unde stege, wo sie uns s. 164
adir unserm la.nde II bequeme sint legen. Auch Gote czu lobe unde den
zelen czu troste, so sal man dar bu wen unde halden eyne kirche und
eyne wedeme, darczu gebe wir dem pfarrer vier freye huben ewiclich
czu der wedeme. Auch sal man im gebin alle jar uf unsern czinstag ey-
nen scheffil rocken unde eynen scheffil habern vor synen teczem, das
da he[i]sset messekorn. Auch sal man geben dem heren dem bischofe,
alle jar von yclicher huben vor synen f-f (czenden), was sich dovor ge-
burd. Wir geben auch den inwonern des dorfis Rosenberg von Unser
Frawen Lichtewie, der nu was, drey gancze freyheit jar. Wand die vor-
110
B Nr 144 poprawiony na 154, wyżej I-Rosenberg-I.
c Wyraz poprawionlI. d-d I-be-I. e Kleks.
b Wyraz poprawiony.
f-f I-teczem-I. II Wyraz
91

gangen sien, so sal man uns adir unsern brudern gebin uf das hus ezu
Danezk alle jar eweclieh uf denselbigen Unser Frawentag dreiezen seot
pruseher muneze unde ezwei hunre von ielieher ezinshaftiger huben ezu
ezinse. Aueh sal man wisen, das man uns sal gebin bynnen der freiheit
vorgenant uf denselbigen tag aeht marg pfennynge gewonlieher muneze
von dem ganezen gute. Aueh sal man wissen das sieh dis gutis g r e n i-
e z e n heben an ezwisehen Nawfeze unde neben Redestow unde Damerow
unde Villestow unde Bosepol unde Jesow, abir uf die irste g r e n i c z e.
Uf das dese ding redelieh ewig unde stete bliben g mogen unde unbe-
wollin, des hahe lalZen schriben desen briff und ha-n in bevestent
mit angehangenen unsers ingesigils unde mit geezuge. Des sint geezuge
die ersamen lute der here Johannes von Dortmunde eyn pristerbruder
unsers ordens, Heinrich von Munden visehmeister ezu Danezk, bruder
Ebirhard von Virmynne eon[v]entisbruder, Jeske Swno&chouicz, Steffan
Kunostouiez, Maezei von Malsehicz unser riehtere unde maneh erbar
main. Gegeben unde gethan noch Gotes .geburt MOCOCo in dem secooun-
defunfeZlisten jare h czur Lewinburg an der mittwochen an dem achten
tage I-I der heiligen aposteln Petri et Pauli [6 VII 1356].
111
Wilkowo
Lębork, 21 grudnia 1376
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
chełmińskim Dytrychowi Luckefleichowi wieś Wilkowo i urząd sołtysa
z obowiązkiem zasiedlenia wsi.
OF 91b, k. 29v.-30.
V ilkow a
Wir brudeT Walpod von BasSoelI1iheim, des Ordeoo des Spittalis Unser
Frawen des Duezes Huses von Jerusalem kompthur ezu Danezk, mit
wellen und volbord unser eldesten brudere vorlien und gebin unserm
getruwen Ditherich Luekefleieh, sine n reehten erben unde noehkomelin-
ge, unser dorf Vilkow mit ezwenundevirezik huben mit der huben wesin,
di da an der Lebe gelegen ist ezu beseezen, ais sy im bewiset sien von
uns unde b-b unsern bruderen. Dovon sal er adir sinne noehkomelinge
vier huben frey haben unde seehs mo(r}gen glieh andern sehultisen
ezu kolmesehem rechte erplieh unde eweklieh c-c ezu besiezen. Unde von
den andern d-d aehtundedrysik huben ane 6 morgen, di dy inwoner des
dor:fJlS behalden wellen, welle wir, das eY'n ydichen hube uns czinse im
poprawiony. h Obok na marginesie rękq późniejszq: 1356.
111 a Nr 145 poprawiony na 155. b-b I-us-I. c-c I-sich-I.
I-I I-l-I.
d-d I-sechs/.

"
namen eins rechten czinses sechczen scot pruscher gewonlicher muncze
II unde czwei hunre uf Unser Frawentag Lich(t}wien. Wir lien auch s. 165
unde geben dem vorgenanten Thideken und sine n nochkomelingen das
gerichte mit dem dritten pfennynge usgenomen unser ritter und knech-
te, geste unde aIle unducze geczunge, die wir selben richten weIlen. Von
sunderlicher gnade so vorlie wir im frey vischerie czu sime tische in
dem tiche czu Wilkow. Auch we Ile wir, das sie gebe,n dem irwirde-
gen heren dem bischofe von Koy-aw von ydicher besaczten huben
eynen halben firdung vor den czenden und irem pfarrer eynen scheffil
korn unde eynen seheffil habern vor dem theczem. Wyr nemen auch us
wege unde stege, molgraben czu leyten ader molen czu buwen unde al-
lerleye erez we Ile wirr urn beha1den. Des'er dilnge OlTkund ulIlde €'wigen
bekuntnlisse 50 habe wir unser 1ngesigil 'an desan bryff lazen hengen, der
gegeben ist ez'UIT Lewinbur e-e noch geburd Unser Heren thulSuntdrey-
hundert in dem seChsundelSeb€inczigisten r an siJnthe Thomas tage des
apos-tols [21 XII 1376]. Des sint geczug UlnseT ersamen brud er iJn Gote
bruder Syfirid Kul von Scharfenbe:r.ge 'huskompthur, Volprecht von
Dem-bach visohrneister, Diterich von Lawpheim wa1dmei:ster unde a:nder
truewirdigen etc.
112
Krępa Kaszubska
Lębork, 11 grudnia 1382
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
chełmińskim sołtysowi Hinczy Volczerowi wieś Krępa Kaszubska z obo-
wiqzkiem jej zasiedlenia i założenia tam 8 zagród.
OF 91b, k. 30-30v.
Crampen ·
Wir bruder Syfryd Walpod von Bassenheim, des Ordens der Bruder
des Spittales sinthe Marien des Duczen Huses von Jerusalem kompthur
czu Danczk, mit willen unde rate unser ersamen eldesten brudere v'or-
lien un(d) gebin unserm getruewen Hincze Volczer, schulczen, synen
rechten erben unde nochkomelingen b, unser dorff Crampen mit vumfun-
devumfemg huben aJne sechs mor'gen, di m von uns unde von unsern bru-
dem begreniczt unde bewisit silIlt, czu kolmeschem rechte eweclkh Ulnd erp-
lich se C2JU beSeczent ulI1d czu besiczen. Down sal er, silne erben unde
nochkomelingen, frei haben sechste halbe hube mit dem dritten pfennyn-
e-e Powtórzone: der gegeben ist. f Obok na marginesie ręką późniejszą:
1376.
112 · Nr 146 poprawiony na 156. b Odtąd przez 4 wiersze na szerokoki
4 cm plama.
113

ge alles gerichtes, usgenomen unser ritter unde knechte, strasengerichte
unde alles unduczis geczunge, obir di wir selben richten wellen. Unde
von sunderlicher gnaden wegen unde gunst so gunne wir deme schulti-
sen des dorfis frey vischereye czu tische mit cleynen geczowe in dem c-c
moltiche bey dem dorfe unde flise Lebe. Auch welle wir, das in desem
vorgeschribenem dorfe sullen sien acht garthen unde yclicher mit der
buestat drey morgen acker unde eynen halben morgen wesenwachs sal
behalden. Unde sunderlichin behalde wir uns von den vorgeschrebenen
huben drey morgen ackirs unde eynen morgen wesen czu eynen kreczem
s. 166 unde also viI czu eyner mole. Umme der d-d II vorleyunge so welle wir,
das un:s aditr U:nseI'm olI'den die a:ndern achtun[d]viercZlig hu ben unde
drey morgen, eyn ycliche hube dreyczen s.cot und czwey hunre undeyn
yclicher garte eyn virdung mit czwen hunren alle jar eweclich uf Un-
sern Frawentag Lichtweye czu eyme ewigen czinse geben sal. Domete
welle wir, das eyn yclicher besaczte huben gebe dem erwirdigen heren
dem bischofe von der KUY'aw eynen halben firdung pfennynge vor den
czenden unde dem pfarrer eynen scheffil rocken unde eynen scheffil
habern vor den theczem. In desem vorgeschrebenen dorfe neme wir us
uns wege, stege, molen cu buwen, molgraben czu leiten unde allerleye
ercz unde alles das der herlichkeit czugehorit behalde wir unser her-
schaft. Czu merem geczugnisse und bekentmisse haben wir unser ngesi-
gil an desen briff lazen hengen, der geschreben und geben ist czur Le-
winburg in der jarczai Unsers Heren Ihesu Cristi thusuntdreyhundert-
czweyundeachczig e an dem donrstage noch Concepcionis Marie [11 XII
1382]. Geczuge sint unser ersamen brudere Dytherich von Lopheym
huskompthur, Volprecht von Dernenbach vischmeister, Geruand Monch
p[f]leger czu Butow, Heydenr(e}ych Plettenbrecht voyt czur Lewinburg,
Prsedeman von Swartow f lo d e r unde aollder truwewirdig1e.
113
Obliwice
Lębork, 20 grudnia 1374
Zygfryd WaZpot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
chelmińskim W ickowi dobra ObZiwice i urząd soltysa z obowiqzkiem za-
siedZenia.
OF 91b, k. 30v.-31.
Obislauicz a
Wir bruder Syfrid Wal pod von Bassenheym, des Ordens des Spytalis
UnselI' Frawen silnthe Mariem des DuCL€tIl Huses von Jerusalean komp-
113 <:-c I-dorfe-I d-d Tu zbędne: vor. e Obok na marginesie rękq późniejszq: 1382.
a Nr 147 poprawiony na 157.
94

thur ezu Danezk, mit willen unde volburd unser eldesten brudere vor-
lien unde geben dem ersamen manne Vieken, synen reehten erben und
noehkomelingen, unser gut Obeslauiez genant ezu b-b virezig huben ezu
beseezen, di im von uns unde von unsern brudern sint bewisit und be-
greniezet ezu kolmesehem reehte eweclich und erpclieh ezu beseezen un-
de ezu besiczen. Umme der beseezunge willen unde umme das, das er
uns unsern ezins usrichten sullen, sa gebe wir im di ezende hube frey
von den 18.ndern hube1I1. Sa sullen sy uns CzD.nsen ime namen eins rechten
ezinsen eyne halbe marg pruseh gewonlieher muneze der lande unde
ezwey hunre uf Unser Frawentag Liehtwie, dem heren bisehofe von ye-
lieher c-c besatezen huben drey d-d seot vor synen ezenden, dem pfarrer
von yclicher huben eynen seheffil roeken unde seheffil habern vor sy-
nen teerem. Dis ICzilnsis darlaz.e wir si bis ezu der jl8.iI'czal UII1SeTS Heren
aIs man sehribit thusuntdreyhundert in dem aehtundesibiezigisten jare,
sa sullen si sien irsten ezinsgebin unde denne alle jar ezinsen up den
vorgesehrebenen tag, aIs do obin stet gesehriben. Aueh sa gebe wir in
den dritten pfennyng des ge'l'ichtis, das da bynnen iren g {r} e n J c z e n
gerichtet wird usgenomen e di lantstlI"OSe, unser lehinlute, alle geste
unde alles unduezes geezunge welle wir uns behalden ezu riehten. Aueh
molelIl, mole1I1stat, / / molengrebin czu leiten unde czu greben, wc uns s. 167
das not ist unde alle erez welle behalden unser hersehaft. Geezug deser
dinge sint gewest unser lieben brudere, bruder Euerhard von Virmunden
huskompthur, brud er Frederich f Kul von Schadeostein visehmeister,
łIDuder Ditherich von Lowpheim vOY't mur Lewinburg, brud-er Volpr.echt
VOIIl Tiril1bach waltmedster unde getruwe, WJirdig. Czu merem [ge].ezugnisse
deser dinge stete unde veste ezu bliben sa habe wir unser ingesigil lazen
hengen an desen bTif, der gegebein ist in dem jaiI'e Christi thusuntdreyhun-
dert in dem vierundesebenezigisten jare g an dem abund sinthe Thomas
des aposteln [20 XII 1374] CZUl' Lewinburg.
114
Zaskoczyn
....
B.m., 26 [? J czerwca 1362
Giselbrecht von Dudelsheim, komtur gdański, nadaje na prawie chel-
mińskim Witkowi wieś Zaskoczyn z obowiązkiem zasiedlenia jej.
OF 91b, k. 31-31v.
Sackoczin B
Wir bruder Gyselbreeht von Dudulsheim, kompthur ezu Danezk,
thun kunt allen, di desen brif seen, horen ader lezen, das wir mit rifem
b-b I-be-I c-c I-von-I d-d Iende-I e Wl/raZ poprawionl/.
raz poprawionl/. I Obok na marginesie rękq p6iniejszq: 1374.
114 B Nr 148 poprawiony na 158.
f W1/-
95

rate unser ersamen eldesten brudere von Danezk gebin unde vorlien
unserm gekuwen Vitken b-b, .Siinelll rechten erben und nochkomeLi'I1Jgen,
unser dorff Sakoezin mit sebinunddrisik huben ezu beseezen unde ezu
besiczen ewielieh und erpelieh ezu duezem kolmesehem reehte. Der sebin-
unddrisik huben gebe wir dem egenanten Vitken, sinen rechten erben
und noehkomelingen, vier huben frey von ezinse unde doczu das geri-
chte in gute, gTOS unde clein, sunder st.rase.ngerichte, das wiT czu u.nser
hersehaft behalden unde von allen busen des gerichtis den dritten phen-
nyng.. Von den drenunddrisik huben sal man uns ezinsen von yclieher
huben ezen scot phennynge gewonlicher muneze dises landis unde vier
seheffil c-c habern unde ezwei hunre uf sinthe Merthinstag des biseho-
fes. Ouch sullen sie freyheit haben von dem nehesten silllthe MeTthins-
tage eyn gall1.cz jar. Dorll1.och sulle!l1 Slie gebiJn alle jor soohs marg .uf den
vorgenanten tag also lange, bis der seehste Merthinstag kumpt von nu
usezureehenen. Vorbas denne so sullen sie denne eren vollen ezins ge-
bin von iclichen huben aIs vor gesehreben ist. Czu ewigem gedeehtnisse
so habe wir unser ingesigil an desen briff gehangen. Gesehen in dem
jare Gotis MOCCCoLXII jare d am suntage Johannis Baptiste l [26 VI
1362]. Des sint geezuge unser lieben brudere in Gote bruder Heynrich
von Munden unser visehmeister, bruder Johannes eyn prister, bruder e .
Ebill'ha!I'd von ViTmynnell1., Mathis unser lantJrichter, Walther unser v 10-
d e r etc. / /
115
Leba
Lębork, 20 grudnia 1377
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, określa granice
miasta Łeby.
Druk: R. Oramer, II, nr 32.
s. 168
Lebemunde a
Wir bruder Syfrid Walpod von Bassenheim, des Ordens des Spitales
sinthe Marien des Duezen Huses von Jerusalem kompthur czu Danczk,
bekennen offenclich an desem brife, wie das unser ratmanne unde dy
gemeyne von der Lebemunde quamen vor uns unde clageten iren gebre-
chen der g r e n i c z e n von andern iren ummesessen, des soge wir an
gebeth unde gebreehen unde beritten in ir gut unde beczeychnete is
in aIs hirnoch gesehreben stet. Czu dem irsten von dem Serpiczker See
b-b I-r-I. c-c I-h-I. d Obok na
ta pop1'awiona, pierwotnie bylo 1342.
l W 1362 r. ŚW. Jana bylo w piqtek.
B Nr 149 poprawiony na 159.
marginesie rękq późniejszq: 1362, da-
· Wyraz powtÓl'zony. .
115
96

bis ez:u d.en czwen b-b cruC'Zen, von den crllC7Jen bis obir dem vort,
Serbie genall1t, von dem vorthe das .gebrngelang von g r e n i e z ezu g re -
n i e z e n ezu geende also aIs sie besehuttet unde becz.elichnet smt, von dem
gebirge geriehte obir das brueh bis ezu eyner gesehutteten ord g r e n i -
e z e n di stet bei dem wege, der"do get von der Lebe ezu Frseez und ist
eyne ord g r e n i e z ezwisehen den von der Lebe, Frseez und Garbraw,
also das dy leymberge uf der reehten hant bliben bynnen iren g r e n i -
e z e n, unde vord von der gedacht.en ort g r e n i e z e 111, den weg die
lenge C'Zu .geen bis iJn den garbraw€Schen vord, VOIl1 dem vocte dem wege
ezu volgen bis in den Lebeschen See. Was bynnen desen vorgeschrebe-
nen g r e n i e z e n liet an aeker, an weide, an welden, an wesen ist
gelegen, das sie vor in dem gute nich t enhatten, des gunne wir in vol-
komelichen ezu genisse, usgenomell1 c-c eezcliehe wesen, di wilr behalden
ezu unser no[t]dorft. Sunder dovon sullen sie uns ezinsen alle jerliehs
vumf małl'g pruesch gewondicher muncze deses laonde uf si:nthe Merthi:nstag
des bisehofis. Czu merem ,o!l'kwnde unde u ewi.gem bekentnisse habe wir
unser ingesigil an desen brif gehangen, der gegeben ist ezur Lewi'11burg
an Unsers Heren jare dreyezenhundert an dem sebinundesebinczigisten
jare d an dem abunde sinthe Thomas des aposteln {20 Xn"1377]. Geczug
sin t unser ersamen brudere, bruder Frederieh Kuel von Scharffenstein
huskompthur, Vołpr'echd von Th&npach vischmeister, J-orda'n e-e VOIl1
Wien voyt czur LewinbuTg Dyterieh VO'll Lopheim pfleger ,ezu Butow U'n-
de ander truwirge etc. II
116
Bialogarda
Gdańsk, 13 grudnia 1354
Kirsilie von Kindswulie, komtur gdański, nadaje na prawie chełmiń-
skim Marcinowi wieś Białogarda i urząd sołtysa z obowiązkiem zasiedle-
nia wsi.
OF 91b, k. 31v.-32v. Reg.: Preuss. Urkb. V, l, nr 291.
Belgarthen B
In Gotis namen, amen. Wand der mensehe mit leben und mit to de
vorwandelt wird, dorumme pflegit di dinge bewW'en mit schrrifte Uind
mit geezuge, dy b-b bey c des mensehen cziet werden geordeniret, uf
das ir icht werden vorgessen. Dureh das wir bruder Kirsillies von Kin-
deswulre, kumpthur czu Danezk, wellen komen d ezu bekentnisse allen
b-b Tu. zbędne: cz. c-c l-c-I.
1377. e-e I-w-I.
a Nr 150 poprawiony na 160.
116 pewna. d WYTaz powtórzony.
d Obok na marginesie rękq późniejszq:
b-b I-be-I.
c PopTawione, lekcja nie-
97

den, die desen briff sehen, horen ader lezen, das wir mit rifem rote un-
ser ersamen brudere von Danczk czu wonende haben usczugeben das
dorff BeLgardelIl mit czwelIlczig [huben] czu duczem k ' olmeschem reChte,
Wir lyen unde gebin dem ersamen manne Martino, sinen rechten erben
und nochkomelingen, disselbige dorff Belgarten czu beseczen unde czu
besiczen mit czwenczig huben ewiclich unde el'pclich also erbis recht
ist. Des lie wir unde gebin demselbigen Martino, synen rechten [erben]
unde :nochomelingen, czwu f.l'ey huben czu dem ISchultisammecht ulIlde
den dritten pfennyng von duczem gerichte dorch czitliches vorrat deses
guti:s, id-och neme wir IUS UI1S€Ir loenlute uf dem 1ande wonende, dy :man
umme alle sache vor uns sal beclagen. Is were denne, das ymant von
den ilnwOlnern des dorfis wurde mit hamfuaftiger [tat] bymlIl€ln dem gute uf-
gehalden, das sal man richten noc h lantrechte czu kegenwortigkeit unser
brudere. Was dovon gevellet, des sal der schultis haben den dritten pfen-
nyng. Auch neme wir us mo1en, kreczeme, dy czu UlI1SeT herschaft suUen
gehoren, auch neme wir us wege unde stege durch dis vorgenante gut
czu gende unde czu legende, wo sy uns bequeme sint unde deme lande.
Auch sal man wissen, das di inwoner deses dor fis Belgarten genant sul-
len gebin UIl1S, adir unsern nochV'a!lil1, alle jar uf si:nthe Merthinstag des
bischofis eyne halbe marg pfennynge gewonlicher muncze dises lande
und czwei huńre von yclicher czinshaftigen huben mit vier tage dinstes
czu eynem namen eynes rechtis czinses. Auch sal man geben von ycli-
cher huben eynen halben firdung vor den czenden unde eynen scheffil
rocken unde eynen scheffil habern vor den teczem, das do heiset messe-
korn, dem heren dem pfarrer ane hindernisse. Auch welle wir wissen-
tlieh, das hirvor ist bemanit, das dis ,gut :sal behalden 'ozwenczig huben,
wurde aber mer gefunden mit der mase, das sal man uns vorczinsen
noch hubenczal aIs hirvor geschriben ist. Wurde aber da mynner gefun-
den, des sallIlliun auch abesl<ul1, aIs sioh das geburdadi!I- anders wor V101
messen unde das sal sien anevar. Durch das dese vorgenanten dynge
redelich und stete bliben, des habe wir lazen schriben desin briff unde
bevesten mit angehangenen unsers ingesigils. Gegebin unde gethan czu
Danczk noch Gotis geburd MOCCCo ime vierundvumfczigisten jare e an
s1nthe Lucientalge [13 XII 1354]. Des sint geczuge dy ersa:men lute bru-
s. 169 der Ludeke huskompthUł", bvuder Hey:nnkh von HopdoJ"p kellermeister,
bruder Heynrich von Munden vischmeister, Steffan Kunostouicz, Maczei
von Malczicz unser richter etc. II
"
e Obok na marginesie rękq późniejszq: 1354.
98

117
Glewitz
Gdańsk, 16 października 1376
Zygfryd Wal pot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
chełmińskim Dominikowi i Szymonowi Memschinom dobra Glewitz
z obowiązkiem zasiedlenia.
[Glewitz] B s. 170
Wir brudir Syferidt Wal pod von Bassenheym, des Ordens Spitalis des
Duczschy'11 Hllises von JeTusalem komtuwer czu Da:nczk, myt willen und
myt wilbort unse!I' ersamen hruder, virlyen [sl und gebin unsel'n getxu-
wen Domnik und b Symon von Memschin, iren Techten erbn und nochko-
melyngen, unseT gut Glewicz iIIl dem land BelgaTd c gelegrl:n myt achczehen '
huben. Darufer ubin d habin ezu beseezen, alzo sy in bewyss von uns
und unsern brudern, ezu kolmissehim reehte erb lich und ewiclieh ezu
besyezen. Dovon sullin dyse vorgesehreben eynen hakin vreye habin
myt dem dritten phenynge des geriehtes, usgenomen unser ritter und
knecht e und alle unduezsehe geezuinge e-e, dy wir selbin willin riehtin.
Und sullin ezwelf jar vryheyt haben. Donoch welle wir, daz uns von
acht genantin hakin eyn ielieher ezinse alle jerlyehs f-f (imme) namen
eyns reehten ezins ezu gebin seehszeehn seot pruehs gewonlyehir muneze
disser land und ezwei hunre uf Unser Frouwentag Lyehtemisse und irem
bysseofe von eyme isliehen besaezen hakin eynen halbin virdunk vor den
ezendin. Wir gunnen ouch den vorbedaehten Domnyk und Symon mit
inwonern des dorfis von sunderlicher genade vrye vischerye g-g in der
Salczen Sehe. Oueh neme wir us allirleye erez, wege und stege, molen
buwen, ezu leytin molgrubin. Czu merem orkund und ewigim beka nt-
nisse h habe wir unser ingesigil an desin bryff lozin hengin, der gegebin
ist ezu Danezk noeh der gebuert Christi tusund.dryhundert in dem seehs-
undsubenzcygesten jar in sente Gallentage des abtis [16 X 1376]. Des
sint geeuik unser ersamen brudir in Gote Frederyeh Kuel von Seharfen-
schyn huskomtuwer, Volprecht von DOlr!nłnbach vismeister, Jordan von J-J
Wyhe voyt ozur der Lewinburg, Dyterycht k von Lonpheim phlegir czu
Butow und andir truwirdige. II
117 B Nr 151 poprawiony na 161. Obok Belgor[land]. b Wyra.t powt6rzonv.
c Ostatnia litera wymazana. d Lekcja wqtpliwa. e-e I-ubin-I.
f-f l-vir-I. g-g I-a-I. h Wyraz poprawiony. I Obok na margi-
nesie rękq późniejszq: 1376. J-J I-wysen-I. k Wyraz poprawiony.
10 - Księga komturstwa
99

118
Rekowo
Lębork, 18 lipca 1393
Jan von Rumpenheim, komtur gdaitski, nadaje na prawie chełmińskim
Hermanowi Volczerowi wieś Rekowo i urząd sołtysa.
OF 91b, k. 32v.-33.
s. 171
Rekow 8
Wir brueder J()Ihan Rumpelheim, des Orde'ng des Spitalis Unser Fro-
wen des Dutsohen Huses J€Tus.alem komptuI' czu Dam.czk, ,:myt willen
unde rate unser ersamen bruder vorLien und geben unserm getruwen
HermaI1loo Volczer, sYiI1en rechtiJn elI'bilJl und ll'ochkomely:ngen, unser
, dorff Rekow geoolnt, das in siner rechten mose dryund.vyrozyk hubiJn sal
behaldin. Dovon sal e.r, adir sine nochkomelynge, 4 huben 'Uno 9 morgen
frye haben, glych andern schoultheysin, czue ko[l]mysschem rechte
erblych unde ewiclich czu besyczen myt dem dritten phennige des
gerychtes, usgenomen unser ritter und knechte, geste und unduytczs
geczunge, obir dy wir selben wellen ryehten. Von den andir 38 huben und
21 morgen, dy dye inwoner des vorgesehreben dorffes behaldin, welle b-b
wir, das uns eyne yclyche hube alle jerlich ezynse, ime namen eynes
rechtin ezinses, 14 se. prusch gewonlyger [sJ muncze desir lande und
czwei hunre uff Unser Frowentag Lychtwyunge. Ouch neme wir uns us
allirleye erczs, wege und stege, molegraben czu leyhn obir dalZ ire c-c
und molen czu buwen, das welle wir uns behaldin. Wir wellen ouch, daz
eyne iczliehe besaczte hube dem erwirdegen heren dem byssehoff von
der Kuyow eynen halben firdung vor den czehnden gebe und irem phar-
reI' eynen seheffel korns und eynen scheffel habir vor den ci [t]ecczem.
Ouch gebe wiT dem vorgenaJloten 'Schoultheyser adiE zynen nochkomeliJn-
gen von sunderliehir genadin und den inwonern des dorffes frye vys-
scheiTe [sJ c,zu drem tysschin myd alli:rley geczow czu gebruohi:n in deme
see an dem dorffe gelegin. Umbe welchir vorlyunge welle wir, daz der
vorgenante sehoultheyser adir zyne noehkomelyngen uns dynen mit ey-
me somerlynge in reysin adir in herfertin wen, wy dycke, wohin er von
uns adir von unsern brud er n wir t geheysin. Czu merem orkunde und
ewigem bekentnisse hab wir unser ingesegil an desin bryff losen hengen,
der geghebin is CZUl' Lowinburg noch der jarczaI Unsers Heren tusent-
dryhundert in dem dreyund.l11uenczigstem jare e an dem f'ryda,ge noch
Margarete der heyligen juncfrowin [18 VII 1393]. Beczuyg sint unser
ernalillen bruder in Gote bruder Wilhelm VO!Il Witlycbtn huskomptur, Berto-
U8 a Nr 152 popruwione na 162. b-b I-wir-I.
czony jaki wyraz. d Wyraz poprawiony.
ką późniejszą: 1393.
c-c Niewątpliwie OPU8Z-
e Obok na marginesie rę-
100
--

\
ult von Trupmg vyschmeyster und Johan Techowitz voyt czur Lewin-
bUl'g, Jaoob von R)'II1Jach waltmeyster, Heydinry,ch von Plettebercht vfle-
gir [sJ czu Myrchow, Godffryd Irynger unser kum pan und andir truwer-
dige luete. / /
119
Lęczyce
Gdańsk, 16 stycznia 1355
Kirsilie von Kindswulie, komtur gdański, nadaje na prawie chełmiń-
skim Richardowi Roszkinowi wieś Łęczyce i urzqd sołtysa z obowiqzkiem
zasiedlenia wsi.
OF 91b, k. 33-33v. Reg.: Preuss. Urkb. V, l, nr 305.
Lanczicze a
s. 172
In Gotis namen, amen. Wand alle dynk, dy do geschen in der czy t,
dy vorgon mit der czy t, darume ist nucze dye schrift, daz sye se wedir
czu dechtnisse bringen, durch daz wir bruder Kirsilies von Kyndswulre,
Ordens Dnser Frouwin cometuwer czu Danczk, wellen kuent tun allen
den, dy desiJn hryff horn, sehen adir lezin, daz wn.r mit riffen ralte unser
ersamen brudere czu Danczk habin usgegebin daz dorff Lancschycz ge-
nant mit virczik huben czu duczchim colmanschem rechte mit zogetanir
underscheyt, alzo bimoch ist geschrebin. Wir lien und gebin dem beder-
win manne Rychhardin Ro{s)chkin, [s]eynen rechtin erbin adir noch-
komelingen, dysselbe dorff nuchczych [sJ myt virczik hubin czu bese-
czen und czu besiczin czu dutschem colmanschim rechte mit wasserin,
mit bruchin, mit velden, mit p u s c h i n, mit wisin, mit weyde, mit ak-
kerin, ruem und ungerum, und mit allen nuczin, dy dovon mogin komen.
WiT lihen ouch und .gebin demselbiln Rycharde, si.n€ln rechtin erbim. und
nOOhWIl"ID, viT vrye hubem mit dem sohultheisammechte und delIl dritten
phenning von allem gerichte bynnen desem gute, sundir daz strasen czu
richten behalde wir unser herschaft. Wir wellen ouch unsere lehenlute
und unsere !Uinduczchen lute, dy :nicht ducwn b Il'ech[t] han umme
alle sache vor uns, adir VO'l' 'lIJnseI'ln bruderiln czu bedagin. Is en were
danne, ab ymant mit hanthaftir ta et bynnen desem gute von den inwo-
nerin dyses gutis w{e]rde ufgehaldin, daz sal man do Tichtin noch la:nt-
rechte czu keginwerdekeyt u:nser bruder. Was dovon gevellet, daz sal
ouch habin der schoultheis den dritten phenning. Wir nemyn ouch c us
molen, kre (cz) seme d und alle erez, dy unser herschaft sollin czu geho-
rin, ouch wege und stege, wor zye unse und dem lande sint czu queme,
I
119 a Nr 153 poprawiony na 163. b Wyraz poprawiony.
wiony. d Wyraz poprawiony.
c Wyraz popra-
101

Czu legene und czu gende. Wir lyhen auch und gebin dysen inwanerin
dyses vargena[n]din dorffes von sante Mertinstage des nehesten, der da
waz, var der gebunge dyses bryfes, dry gancze jar vryheit. Wand dy
vO'rga.ngin snnt, 'ZO sal man urn gebyn, adir UnSeTII1 brudern uf daz hues
czu Danczk, alle jar uf denselbin tag ewiklik eyne halbe mark phennin-
ge gewanlycher e muncze und czwey hunre von iclyker czinschaftir hu-
bin czu eye namen eynes rechtin czinses. Idach sal man uns gebin,
dywile dy vryheyt werit, vor den gerumen akker alle jar dry mark phen-
Ini1llige uf s€!l1te Mertil1stag. Ouch sal man deme heren dem byschofe von
iclicher hubin eynen halben verdink phenninge var synen czenden alle
jar uf den czynstag ewichlich [gebin]. Ouch deme pharrer van iclichir hu-
bin eYll1en scheffel rakkin ul1d eYll1en IScheffil haberin alle jaT var zy-
nen teczem uf sen te Mertinstage. Durch daz dyse vargenantin dynge alle
redelich gemachit van unserm nachkomelingen gehalden werde, des habe
wir lezin schribin dysen bryf und bevestin mit geczuge und myt anbu-
wysunge unsers yngesegelis. Daz sint geczuge dy ersamen lute unser
lieben brudere her Jahannes vo.n Dardmunde, her Joham:nes Herwistyn pry-
stere unsers ardenis, Ludece der huscametuwer, Heynrich von Hacdorf ke-
lermeyster, bruder Lodewik Wilholcz czygilmeyster, Ulrich Ysir, Henrich
van Munde vischmeyster und mannych erbar man truewirdik. Gegebin
und getan nach Gotis gebart tusuntdryhundert jar in deme vumfund-
vumfczegistin jare f an dem yrytage an suente Marcellustage [16 l 1355]
uf dem e huze czu Danczk. II
120
Łebień
Lębork, 20 grudnia 1379
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
chełmińskim Hermanowi V olczerowi 4 łany i 2 morgi w dobrach Łebień
z obowiązkiem strzeżenia jeziora, mieszkańcom przyznaje łąkę, zastrze-
gając część gruntów dla własnych potrzeb.
OF 91b, k. 34-34v.
La ben e 8
s. 173 Wir bruder Sifrid Walpod von Bassenheim, des Ordens des Spitales
sinthe Marien des Duczen Huses van Jerusalem kampthur czu Danczk,
mit villell1 [sJ uooe heilsamen rate unseT eTsamen eldesten bTudere habe
wir ullser gut Lahene lazell1 me&5erl, da wir vondell1 mit der mase eynu!l1-
deachczik huben unde nuenczen margen. Davan varLie wir unserm getru-
wen Herman Valczer, sine n rechten erben und nachkomelingen, vier hu-
e Wyraz poprawiony. f Obok na marginesie ręką późniejszą: 1355.
120 8 Nr 154 poprawiony na 164.
102

ben frey unde kegen czwen morgen, aIs sjen hat begriffen czu siner wo-
nunge, umme das er uns beware unsern see bei im gelegen czu kolme-
schem rechte erbeclich unde eweclich czu besiczen mit dem dritten pfen-
nynge alle gerjchtis b, usgenomen unser ritter unde knechte, strasenge-
richte unde allen unduczis geczunge, di wir selben wellen richten. Sun-
derlichen wellen wir, das er ader sine nochkomelinge und [erben] dynen
mit sinen pferde in die reise c-c. Durch gnade und bete willen gunne wir
im unde sinen nochkomelingen frey vischerie mit cleynen czowe czu si-
nem tische in unserm Lynoweschen See. Durch des willen, das do bru-
chere unde ungeverte ist, so sullen dese inwonere deses do(r}fis dis
gut d-d VOT sechczi:g huben mit obirmase vOT'Czinsen unde vorscha.rwerken.
Unde wellen auch, das ewiclich blben bei der mase unde bei dem czinse,
nicht cm hoen noC'h czu nedem, sunder eyn ydich huben sal cmnsen alle
jer(li}chen eynundczwenczig scot prusch gewonlicher muncze des es lan-
de unde czwei hUnI'e uf sinthe Merthinstag des heiligen bischoves. Von
sunderlicher gnade lie wir der gemeine unsers dorfis Labene die wesen,
di von alders czu desem gute gelegen haben und gehort an dem we re
gelegen, usgenomen vier morgen, di czu unser mole czur Labene sullen
gehoren. Gothe czu lob e unde in sinthe Thomas und sinthe Michils eren
gebe wir czwu huben frey czu der pfarre, umme das di inwoner deses
dorfis ere bigraft, thawfe unde gerechtikeit sullen haben in desem dor-
fe. Auch sullen dese vorgenanten vierundesechczig huben eyn ycliche
geben alle jar eynen scheffil rocken unde eynen scheffil habern vor den
teozem eTem pfarrer. Do boben sal dy gemeyne geben dem pfacr-rer czen
scheffil rocken unde czen scheffil habern von dem vorwerke, das wir
haben gehat in desem gute, unde das sich der pfarrer deste bas behalfe.
Wir wellen auch, das eyn ycliche hube von desen egenanten vierunde-
sechczigen gebe alle jar dem he ren dem bischove von der Kuyaw eynen
halben firdung gebe vor den czenden. Wir nemen auch us dy hofestat,
dy Peter unde Hannus von dem Leben haben besessen unde beczunt,
was behalde wir unser herschaft unde eyne halbe hube unde halben
mocr-gelIl mit der bowestat czu UJ1'ser molen II unde achcen morgen UinseTn s. 174
gertenern unde czen morgen czu unserm kreczem in desem dorfe gele-
gen. Allerleye ercz, stege und wege, molen czu legen ader molgraben
czu leithen unde was nuczes czu der hirlichkeit gehort behalde wir un-
ser hirschaft. Czu merem orkunde unde ewigem bekentnisse so habe wir
unser i.ngesigil an desen brif gehangen, der gebin ist czu Lewinburg
noch der jarczaI Unsers Heren thusuntdreihundert an dem nuenunde-
sebenczigisten an sinthe Thomas abunde [20 XII 1379]. Geczug sien un-
t ser lieben brudere in Gote bruder FredeTich Kul huskompthur, Dythe-
rich von Lawpheym pfleger czu Botaw, Volprecht von Thernpach visch-
meister, Jordan von Wien voyt czur Lewinbur.g, Heyndenrich von Plet-
tenbrecht wa'}dmeister Uind getruwiTdige.
b Wyraz poprawiony.
c-c l-uf unser kos t-I.
d-d I-mit-I.
103

121
Kurowo
Gdańsk, 17 czerwca 1397
Albrecht von Schwarzburg, komtur gdański, potwierdza przywilej
swego poprzednika Jana von Rumpenheima, nadajqcy na prawie chel-
mińskim Stefanowi Leslawiczowi dobra Kurowo i urzqd sołtysa z obo-
wiązkiem zasiedlenia.
OF 91b, k. 34v.-35.
Kuraw a
Wir bruder Albrecht von Swarczburg, des Ordens des Spittales sin-
te Marien des Ducz,es Huses von JeTusalem kompthUlr czu Damczk, thun
kunt allen, die desen briff seen, horen ader lezen, also aIs unser nehe-
ster vorvarn bruder Joha:n Rumpenheim vorlegen unde gegeiben hatte
u:nserm g.etruwen b-b Steffan Lesla1uicz, sinen rechten erben unde noch--
komelingen, unser gut Kuraw, das in siner rechten mase behalden sal
czeen hoken, di im bewiset sien von unserm benanten vorfarn czu voller
genuge ulide begremiozet czu kolmeschen Techte czu besecen unde
czu besiczen erb€Clich unde ewieLich. Auch so hatte er dem vorgena.'ll-
ten Steffan Leslauicz unde den donwo.nern, bes'iczern deses gutes Kuraw,
vorlegen unde geben drey jar freyheit czinses, scharwerkes also, das
sich die freyheit hat anhaben des heiligen bischoves Martinitage ime
vumffundenuenczigisten unde sal usgen in der jarczai Christi thusunt-
dreyhundert ime achtundenuenczigisten Martini des bischoves. Darnoch
der freiheit usgang, sa unser vorgenanter vorfarn dem vargenanten Stef-
fan, sinen rechten erben unde nochkamelingen, vorlien unde gebin das
schultisampt, eynen freyen haken erbeclich unde eweklich czu besiczen.
Darczu den dritten phennyng des gerichtes, usgenomen unser ritter un-
de knecht e unde strasengerichte, dorczu alles unduczes geczunge, dy der
hirschaft behalden sint czu richten. Umme welcher vorlieunge willen' so
sal der egenante c schultis, wenne ader wie dicke im reyse geboten wird,
s. 175 sal uf 'llIl1SeT hus g.eben eyne halbe marg II pruSich unde domete frey unde
ledig sien. Sunder dy inwonere und besiczere der nuen hoken noch der
freyet sa sullen sie ader d-d ire rechten erben und nochkomelinge alle
jar jerlichs czinsen uf unser hus von yclichem besaczten haken eyne
marc prusch gewanlicher muncze und vier hunre uf sinthe Merthinstag
und dorcz:u vordan scha:rwelrkem unde reisen glich anclern unsern gebu-
ern unser ducZ€1Il dorfe're. Vo>rtmer sa aullen dy iJnwoner dis,es dorfis gebin
dem erwidiigelIl herell1, dem bischofe von der Kuyaw, ale jatf vor den czen-
den von yclichem besaczten hoken eynen hiłlben firdung prusches gel-
121 · Nr 155 poprawiony na 165.
d-d I-iren-I.
b-b I-her-I.
c W rkp. egenanten.
104

des unde irem pfarrer sullen sie geben eynen scheffil rocken unde eynen
scheffil haber VOlT den bheczem von yclichem besatczen hoken. Dese
unsers vorfarns vorlyunge ha be wir mit wissen unde rate unser ersamen
eldesten brudere vorliet und voroword veste und stete czu hal den. Do-
rumme czu sicher unde stetir bevestung, so habe wir unser ingesigil an desen
briff lazen e-e hengen, der gegebin ist czu Danczk in der jarczai Christi
thusuntdreyhundert ime sebenundenunczigisten jare ame suntage Trini-
tatis [17 VI 1397]. Geczuge diJser dinge Sa'I1t unser 1ieben brudere in Gote
Wilhelm von Withken huskompthur, Heynrich von Plawen unser kompan, s. 181
Johan Thechwicz vischmeister czu Puczk, Behemunt Brendel waldmei-
ster, Jordan von Wien voyt czur Lowinburg, Heynrich Kolhusen moImei-
ster. II .....
122
Maszewko
Lębork, 6 grudnia 1360
Giselbrecht von Dudelsheim, komtur gdański, nadaje na prawie pol-
skim Michałowi i Piotrowi wieś Maszewko.
KKGd., s. 176. Druk: Preuss. Urkb. V, 2, nr 927.
123
Lębork a
Malbork, 5 stycznia 1341
Dytrych von Altenburg, w. mistrz, zleca Rutgerowi vc.n Emmerich
przeprowadzenie na prawie chełmińskim lokacji Lęborka i nadaje mu
urząd sołtysa.
KKGd., s. 177-178. OF 91b, k. 26-26v. Druk: Preuss. Urkb. III, l, nr 349.
, R. Cramer, II, nr l.
124
Puck
Malbork, 16 listopada 1348
Henryk Dusemer, w. mistrz, nadaje Puckowi i leżącej obok niego
wsi prawo chełmińskie.
KKGd., s. 179-180. Dr.: W AP Gd. 338, nr l. OF 91b, k. 38-38v. Druk: Preuss.
Urkb. IV, nr 369.
-e I-vi-I.
123 a Wpis poprzedza tytuł: Lewmburge gebiete hantfesten.
105

125
Orunia
Gdańsk, 11 maja 1402
Albrecht von Schwarzburg, komtur gdański, zezwala Gerkowi Ma-
stynowi na budowę dwóch tartaków w Qrunii nad Radunią, nadając mu
je na prawie chełmińskim.
s. 181
[Ore] a
Wrir bruder Albrecht van SwalI'tczhu'I'g, dess Ordens dess Spittalis
sente Marien ss Deuchschen Husses van JheTusalem kamthur zcu Dancz-
ke, thun kunth allen dy dissen brie f sehen ader haren lessen, das Gerke
Mastyn hat van uns geannamet zewu snydemalen zcur Ore nebin der
Radunen cu buwen, dy wk im iTlobet haben 'leu bauwelIl und mit rathe
und wissen unser eldisten b bruder geben und varleyen sy em, synem er-
ben und nochkomelingen, erbl:ich, ewilglich rwu colmeschem recht2 zeu be-
sitlczene in sogeta!I1er weisse, aIs h[i]rnoch geschrteben steeth. Her sal
haben zcu den czwen sneydemalen eynen c-c margen landis umb dy ma-
len und da dy malen uffe legen sullen, den margen landes sal her de-
nen inwanern zcur Ore anderswa vargutten. Und sal zcu denselben sney-
demalen haben frye wege ab und zcu, darzcu eynen graben unnd wassir,
dach alsa, das unnserer male var unserem husse gelegen wassershalben
nieht schade geschie. Darzcu gunne wir im, dass her uff der Mutlaw
und im graben by der Ore flyssen mage alles das gut, da ss zcu der
sneydemalen geharet. Wyr wellen auch, dass her dass wasser nieht sulle
furdeT stoyen denne biss zcu Se!l1te Albrechte und sal alsa stoyen, dass
das wasser nicht aberlauffe und alz ferre, alss her stayet alz ferre, sal her
den tham besseren und zcum thame sehen alsa dass uns wedder d am
tamme nach an unsser maI en keyn schade geschee. Geschege daraber uns,
ader sust imanden, schaden van der stoyunge und von syner varsume-
niss, den schaden salde her uffrichten. Wurde abeT der tham ussgesta-
chen adir van em selben undene ussbrechen, den schaden sal her nicht
uffrichten. Und gunnen im zcum thamme fry el'de ZleU nemen, WIO sy
unsser luthe nem en, wen sy t'emmen. V-oct mehr sa hot sid1 der V<OT-
gennante Gerke Mastyn var uns varwelkaret. Wer es, da ss disse sny-
demalen her nachmals wurden schedlich syn an unsser maI en vor uns-
serem husse gelegen, beyde am tamme, am wassir an der Radune, adir
in welcher weisse sy schaden wurden iJnbrengen, 50 sal is an der hers-
chafft steelI1, das sy dy sneydemol,en mogen v'Orgeen lassen und abzcubre-
chen ullU1d d'ie he!rschafft sal dem vorgennanten Gerken Mastyn keyner
schaden darvon uffrichten und uff sulche varwardt synt im dy sneydemolen
125 a Nr 169. Tekst na wklejonej karcie o większych wymiarach, spisany innq
rękq. b Wyraz poprawiony. c-c I-mog-I. d W rkp. widder.
106

irlabet zeu bauwen. Darzeu sa sal hel' in dem graben bey der Ore eyne
sleUiSiSe machen Uinnd sy alsa halden, das den von der Or'e keyn schade
dovoiI1 g,eschee una gonlI1ien im ouch und haben iJm iTlobet ey:nen fisch-
te ich anne der iJnwo,uer sohade zcu der Ore. Worde hel' in sehadelIl, 50 sal
hel' iJs en V'agutten Uil1:nd 'gormen im fry visschey mit cleynen geczaye
in demselben teiehe und in der Matlow, darze u im graben bey der Ore
und in dem graben, den hel' gegraben hat zcu syme tissche. Und sal
dy sagesp€ll1ie we:gfuren vom greben und sal den graben, der von den
snydemalen wid der in dy Radaune geet helfen reynigen, alss affte is
l1ioth wirt seyn. Von dissen vocgenal1100n czwen sneydemolen sal uns der
vorgenante Gerke Mastyn U1nd UI1S5iTm 'huge aUe jar ewidichen czmsS€n
ezwuli'nddr,eiJssigk maTk pre<uscher muntJ, dy eYl11€ h€lfte deses ge}dJis
uff sen te MeI'te'llstag, dy alrlder helffte uff P:fungsten, und sal anheben zcu
eynseren e Martini im dritten jare na eh XlIII c jaren, den sa sal hel' den __
ersten halben ezinss geben. Disser dinge zeum ewigen gedeehtniss habe
wir unssir ingesgil. an dissen brieff gehangen, der gegeben ist zeu
Danczk in den jar.e.o Cristi vlerezehenhunderth darnaeh im anderem Jare
am dannerstage var Pfingsten [11 V 1402]. Dess syn geczuege unser lie-
ben brude'l"e in Gote Himich VOl11 PI'auwen hu:sskumthur, Jordan von
Wyen vayt zeuI' Lewinburgk, Behemund Brendel fisehmeyster zeu Pu-
ezik, Jahan Dytenhauen waltmeister, Ditterieh van Grast malmeistere,
grave Hoe<rman von Glichen unsselr kOIll1'Paln urnd andere unlSS'ere brudere
lobewirdige f. II
126
Prusewo
Gdańsk, 6 stycznia 1447
Mikołaj Poster, komtur gdański, transumuje i potwierdza przywilej,
wydany przez Zygfryda Walpata von Bassenheim, a nadający na prawie
chełmińskim Maćkowi Maińskiemu wieś Prusewo i urząd sołtysa z obo-
wiązkiem zasiedlenia wsi.
IPrussow] a s. 183
Wir brudir Niclaus Poster, Dewsches Ordens etc. komptur zcu Danczk,
thun kund, bekennen und affenbaren allen, den disse bb .sehriffte sehen
e Wyraz poprawiony. f Na s. 182 tylko: (l60a). Uff die sneydemole ZCUT
Ora.
126 a Nr 170: Obok dopisane póżniej cyfry: 160 C i 3 i powtórzone na bocznym
marginesie ,,160c". Zapiska na doklf!jonej karcie innego formatu. ze śladami
złożenia oraz plamami i zaciekami, pisana wzdłuż strony dłuższej.
b-b I-schif-I.
107

adir horen lessen, das wir mit willen und volbort unsire ersamen elde-
sten brudir die hantfeste c ubir unsir dorff Prussow, die etwan brudir
Sifrit Walpad von Bassenheym (seliger) unsir vorfarer gegeben hat,
haben vornewet. We1che han{t)feste von worte zcu worthe aIs hir-
nach geschreben steet, also lawtit:
Wir vorlain und geben Matzken d-d Maynsky, synen rechten erben e
und nachkomelingen, unsir dorff Prussow mit sechsunddrisigk huben
zcu beseczczen, aIs sie em beweisit e seyn und begrenitzt von uns und un-
sern brudir, zcu dewschem colmesschem rechte erblich und ewiglichen
zcu besiczczen. Dovon geben wir em adir seynen rechten erben und nach-
komelingen virdehalbe huben vry mit deme schu1czampth, uff das her
uns unsirn czinsse f usrichte von den andern drittehalbe und d.reisigk
huben. Sollen uns die inwoner des dorffes czinsen im namen eyns rech-
ten czinsser von iczlicher huben eyne halbe mark prussche gewonlicher
muntzcze disses landes und czwey huner und eyn scot vor die reisse uff
Unsir Frawentagk Lichtweiunge. Wir geben ouch dem e vorgeschrebe-
nen schu1czen adir seynen rechten nachkomelingen den dritten pfeningk
alles gerichtes, usgenomelll ulllser ritter Uind klll€che, 'geste, strassiJnge-
richte und alle undewsche geczunge, die wir adir unsir brudir sullen
richten. Ouch sal her adir seyne nachkomelinge uns dinen mit eyme
pferde in die reisse. Wir nemen us allir{ley) erez, wege und stege, mo-
len adir molegraben 11-& zcu bawen und zcu leiten, ouch kretzme zcu bawen.
Und wellen ouch, das uns die inwoner des dorffes glich andern unser dorf-
fern sullen scharwerken so uff te, ais sie es [?] von uns und unsern bru-
dern werden geheissen.
Des sint geczeug lunsir liben in Gote brudir, brudir Jorge von Kot-
tenheym unsir huskomptur, Willem von Wisen fischmeister zcu Puczk,
Hans h-h Weipech voit zcur Lawenburgk, Heinrich Hardefust waltmei-
ster zcu Danczk, Hans von Guttern unsir kompan, Nicolaus unsir schrei-
s. 184 ber und sust vile II ander truwglowbige manne. Und zcu merem orkund
und bekentnisse haben wir unsirs ampts ingesegel an dissen briff lassen
hengen, der gegeben uff I unserm husse Danezk an der Heiligen Dreyko-
rugetaJge ,in der jar'ca.} Oristi 1JusenthviJrhund:ert und ID1 sebenviri'gsten
jare [6 I 1447] J. II
c Wyraz poprawiony. d-d I-May-I.
z powodu kleksa. f Wyraz poprawiony.
zbędne i nie skreślone: zcu bawen und.
prawiony. J Reszta strony pusta.
l Lista świadkÓw i datacja tylko transumptu.
e Wyrazy częściowo nieczytelne
&-1 I-und kn'etzme-I, dalej
h-h '-von-I. I Wyraz po-
108
l
---

127
[Gdańsk, kuźnia miedzi)
Gdańsk, 13 listopada 1355
Kirsilie {von Kindswulie], komtur gdański, zezwala Hellwigowi na
budowę kuźni miedzi obok drogi, prowadzącej do {Szpitala] Sw. Jerzego.
Reg.: Preuss. Urkb. V, l, nr 369.
[Kopperhamer] a
In Gotis namen, amen. Wand der mensche mit leben und mit tode
wirt vorwandelt, dorumbe pfleget man die ding bewaren mit 'sohrift und mit
geczuege uff das nicht werden vorgessen, dorch das wir bruder Kirsi-
lies, komptur zcu Danczgk, welle kunt thun allen kegenwertigelIl und
czukomftigen, das wir mit heilsamen rate unser ersamen brudere zcu
Danczgk haben ussgegeben neben dem wege, do man geit zcu sinte Jo-
rialn, an dem molgTaben, eyne:n kOipperhameT. Dense1ben hamer lye wID-
und geben dem ersamen manne Hellewyge, synen rechten erben und
nochkomelingen, zcu buwene und zcu haldene und aIso viI wassirs b, aIs
hel' dorczu bedarff, uss dem moelgraben ewiglichen mit sogetaner under-
scheit, aIs hie noch steit geschreben. Derselbige Hellewig adir sine erben
ader nochkomelingen sullen uns adir unsern bruderen uff daz huss zcu
Danczg, was wir dorffen zcu des huses notdorfft, welcherleie ding, is
sye von .kopper zcu machen, das sullem sie uns machen von unserm
kopperer von nuwem wercke. Dovor sullen wir en wedel' geben vor icz-
lich pfunt 1 schil. pruscher phennig, was abir sie uns bessern an aldem
weII'ke, do sullen wiT v1()Inlonen, wie wir des mit en obiT eynkomen.
Ouch was wir haben zcu recken von ysen, das sal man uns recken un-
dir dem hąmerer mit unsern koleu und mit unsern knechten. Idoch sal
der meister, der den hamer helt, dorczu helfen mit siner personen. Ouch
vortmer sal man wissen, das man uns ader unsern brudern sal geben
alle jor uff sente Mertenstag des bisschoffs ewiglich uff das huss zcu
Danczgk 6 mI'. der gewonlicher muencze dirre lande zcu einen namen
eyns rechten czinses. Durch das disse vorgenanten dinge redelich ge-
mach et ewigen und stete moegcn bliben, des haben wir lassen schreiben
dissen briff und beveste.neu mit -8lnhangunge unsers ingesigeIs. Des sint
gecz.uege die ersamen lewte und unser liebcn bruedere Luedeke der
huskomptur, Henrich von Hopdorf der kelremeister, Henrich von Muende
der vischemeister, Niclujs von Vl:sen trnppier und rnanch erbar masn
truwirdige. Gegeben zcu Danczkg noch Gotis gebort M jar UIc jaer in
den LV-ten jare an dem vrytage an sente Bricciitage etc. [13 XI
1355] c. II .
127 a Nr (171): Zapiska na doklejonej karcie innego formatu ze śladami złożenia.
Na marginesie: 160d. b Wyraz poprawiony. c Na s. 186 tylko: Obir
dy grosse koppermale (in Danske by den Wytke Monneken f?] etc.) oraz
160d. Powyżej I-Mallerschyn-I.
s. 185
.,
109

128
Łętowo
Gdańsk, 9 sierpnia 1378
. Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
magdeburskim braciom Mikołajowi i Janowi Kunostowiczom oraz dzie-
ciom ich brata Piotra dobra służebne Łętowo.
s. 187 Lantow das guth a
Wir bruder Sifrid b Walpode von Bassenheym, des Ordens des Spit-
tales sente [Marien] c des Deutschen Huses von Jerusalem unde komp-
thur czu Gdantczk, von geheises weg[en des] erwidigen, geistlichen ma n-
n€S, bruder Winl1'ch von Knyp rod en unsers homeisters, [mit] willen und mit
rathe unser e[r]samen eldesten brud er vorlien unde geben unserm ge[tru-
wen] Nicolay und Johanni Konostowitcz gebrudern und eres bruder kin-
dern Petro Konostow[itcz] seliges gedechtnisse, eren rechten erben unde
nochkomelingen, unser guth Lantow vor[...] eyne wederwechselinge das
gut Struge genant czu maideburgeschem rechte und [mit] gerichte uns
erb lich unde ewiclich czu besitczen unde czu besetczen mit allem nutcze
bynnen eren g r e n i t c z e n unde mit ende des sehes Bichow kegen
Lantow, weit alzo ferte aIs ire g r e n i t c z e wendet unde dry eychen
steen, die us eyme stamme sint gewachsen, von den g r e n i t c z e n ge-
richte ober den sehe umbe das wasser czu gehende bes do das flies Bi-
chofnitczen us deme sehe flussed, das flies abeczugehende bis an die
stad, do die Lantoffnitcza invellet, alzo das die Bichoffnitcza die helffte
sie czu gehoren sal unde vort an die alden g r e n i t c z e n geende unde
czu behalden, alzo sie bis an dese czith haben besessen Ul1de sie von
uns unde unsern brudern beczeichend unde beweised sind. Umme wel-
cher vorliunge willen wellen wir, das sie adder ere nochkomelinge uns
czu eyme platendinste, wenne man die j-orczal Christi glich schribet,
wen man reised. Ouch so sullen sie alle jor jerlichen uns geben eviclich
VOT iS w i n, ku, p r -o w o d unde k Q S S e.n geld und aJIlder polndsche
rechte, die wir hir vormols aldo hatten, anderhalbe marg pruscher munt-
cze unde czu bekentnisse der herschafft 1 pfund vachs unde eynen colni-
schen pfening adder 5 prusche an des stad uff Unser Vrowentag Licht-
messe. Deser dinge geczugnisse unde ewigem bekentnisse so haben wir
unser ingesegel .an desen briff lassen hengen, der gegeben ist czu
Gdantczk noch der jorczai Unsers Herren thusunddryhundert in deme
achtundesebencz.iJgesten j'Ore an sente LaureniCioen obende des heiligen
merterers [9 VIII 1378]. Geczuge sind unser lieoon bruder iJn Gothe brurler
128 a Nr 160e poprawiony na 172. Po drugiej stronie tytułu dopisane i skreślone:
F. G. b WyrQZ poprawiony. c Brzeg karty uszkodzony, brak ostat-
nich wyrazów w 7 kolejnych wierszach.
110

Frederich Kul von Scharffensteyn huskompthur, Ditterich von Lupheym
pfleger czu Buthow, Volprecht von Ternbach fischmeister, Jordan von
Wihen voith czur Lawinburg, Heynrich von Plettenberge waltmeister,
Wilhelm Lander moImeister unde ander truwirdigen.djj
129
Rozłazino
Lębork, 29 marca 1438
Mikołaj Poster, komtur gdański, na prośbę mieszkańców wsi Rozła- .
zino wprowadza nowy podział wsi na 25 radeł i nadaje ją na prawie
chełmińskim nie wymienionemu z imienia sołtysowi.
[Roslosyn] B
In Gotes namen, amen. Dy ding, die do b geschen in der cziet, wedel'
ezu geen mit der czieth unde ob der lowte gedeehtnisse komen wurden,
sy nieM bevestent mit geczuge unde mit lS'chrifften, dorumme wir bru-
der NiclolS Pos-te'l', des Ordens Uon:ser Frawen des Deutschen Huwses
von c-c Jerusalem kompthur czu Danezg, thun kunt unde offenbar allen,
czu welcher d kegenwertikeith desse schriffte kommen, daz vor uns ge-
komen syn dy inwoner des dorffes Roslosyn unde haben uns vorgeleget,
wy daz dorff von tage zcu tage e-e abenympt unde vortirbet, deshalben
daz is czu huben f ist usgegeben. So habe wir och selbest daz gemerket
unde dirkant, daz is alzo ist I-I (unde haben angesehen ere notdorfft
unde gebreehen) unde haben mit willen unde wissen unser ersamen el-
desten bruder (in) das dorff usgegeben ezu hoken und h-h desse hant-
.feste dorobe'l' gegeben luw1ende alz hiTlnoch steet gesehreben:
Wir l-i lyen unde geben unserm getruwen N.J, synen reehten erben
unde nochkomelingen, dazselbe dorff Roslosyn k-k czu besetczende uff
fumffunde'OZwenczig hoken, czu colmeschem rechte erbLtch unde ewig-
lich cz,u besitezen. Dovon gebe wir dem seholczen, synen erben unde
nochkomelingen l-l, (dirre halben m-m) hoken fry czu dem scholczampt
unde den dritten pfennig von dem deutsehen geriehte, sunder unser po-
lellsehe lewte (unde alle undeu tsehe geczunge), dy nieht kolmesch recht
haben, sal nymant riehten denne wir adder unser bruder n-n. Wir ne-
s. 191
CI Strona 188 pusta.
129 a Nr 174, obok 1-7-1. Zapiska na doklejonej karcie innego formatu, ze śla-
dami zlożenia. b Wyraz poprawiony. c-c I-Ich-I. CI Wyraz po-
prawiony. e-e I-f...-I. r Lekcja niepewna. I-I I-darinne so habe
Wir angesehen des dorffes vorterbnisse-I. h-h I-ir-I. i-I I-ge-I.
J N rozciągnięte, jakby dla zapelnienia nie wpisanego imienia. k-k I-das
in syner mose-I. I-l l-den ir... sten-I. m-m Tu zbędne: hoken.
n-n I-is... were denne, daz ymandt-I.
111

men och us molen, kreczem unde alle ercz, das wir unser herschaft be-
halden. Och welle wir wege unde stege obir dazselbe gut legen, wo is
uns unde dem lande beqweme ist. Och Gote czu lobe unde den selen
czu troste so sal man do halden eyne kirche unde eyne wedeme. Dorczu
gebe wir dem pfarrer czwene hoken fry ewiglich zcu der wedeme etc.
Umme welchr vorlyunge willen welle wir, daz uns die inwoner des
dorHes alle jar jerlich o pflichtig p-p sullen syn czu zcinsen von iczlichem
hoken eyne marg unde czwe scot prusch gewonlicher muntcze desser
Lande unde vier huner uff Unser Ftrnwemtag r-r LichtJmesse. Geczuge
desser ding syn die ersamen in Gote unser lieben bruder Frederich Nic-
kericz unser huwskompthur, Ulrich Czenger fischmeister czu Puwczg,
Seglemunt von Noten voith CZW' Lawell1.burg, Her:man Huwg l?] von
Heiligenberge unser waltmeister, Frederich von Wylzdorff pferdemar-
schalk unde ander vele truwewirdig. Czu merem bekentnisse B-B so habe
wir unsers t-t amptes ingesegel an dessen briff gehangen, der gegeben
ist zcur Lawenburg in der jorczaI Unsers Herren XIIIIc dernoch im
XXXVIII-ten jore am sonabend vor Judica u [29 III 1438]. II
130
Łapino. Czapelsko
B.m. i d. [1428-1434}
Walter von Kersekorff, komtur gdański, i sąd ziemski w Sulminie
stwierdzają, że bracia Magnus i Stefan z Łapina oraz Michał z Czapelska
w sporze o granicę między obu wsiami zgodzili się respektować rozstrzy-
gnięcia dokonane przez Hermana Gansa, dawnego komtu-ra gdańskiego.
KKGd., s. 194. Ten sam tekst, wpisany bez skreśleń i dopisków z niewielkimi
różnicami stylistycznymi, znajduje się na 8. 289; pOT. nr 176.
131
)
1
f
Krokowo. Goszczyno. Glinki
Gdańsk, 29 września 1453
Mikołaj Poster, komtur gdański, zwalnia Jorgena von der Wickerow
od czynszu z dóbr Krkowo, Goszczyno i Glinki oraz daniny z części
dóbr Minkowice.
o Wyraz poprawiony. p-p l-syn-I. r-r I-Lichtwyem-I. s-s I-unde
grosse g-I. t-t I-apup-I. u Poniżej na marginesie: Iwatczke Domke [?],
a nad tym znak przypominający literę F. Strona 192 pusta.
112

[Krockow. Goschno. Gellinken] ;I s.196
Wir bruderr Nic10s Poster, Deutsches Ordens etc. kompthur 7JCU
Danczk, thun kunt und bekennen offenbare mit dessin schrifften, das
wir von sunderlicher bevelunge und geheisse des hochwirdigen herrn b-b
her:n Ludwige von Eirlichshussen c, Uinsers homeisters, Jorgen von der
Wickerow, unsern czinsser, den her uns alle jor jerlich von den gutern
Crockow, Goschino, Gellinken und ouch von d-d (seym) anteill, (das
her) zcu Menkouitz (hat) vor ku und sweyn pflichtig was zcu geben,
dirlassen haben und vorlassen e-e vortdan em und seynem rechten erben
in crafft und macht disses f bryfes. Und wenne dy vorgeschrebene gutter
wedir cu 1-& leyen und leiunghe an die hersschafft, deselben denne zo
sal die ubengeschrebell1e v1O'rlasswnge Ull1Ser czill1s'er tot seyn 'Und h-h
der I czinser sal wedir an unsern (orden ?) falen. Czu geczwungsse [sI
und merer befestunge der obengeschrebene vorlassunge haben wir un-
sers ampts ingesegil dissem briffe anhangen, der gegeben ist zcu Danczk
am tage sancti Michaelis im LIII-ten jore J [29 IX 1453]. II
132
Bysewo
Stare Miasto Gdańsk, 22 lipca 1404
Sędzia i lawa Starego Miasta Gdańska poświadczają, że Albrecht von
Schwarzburg, komtur gdański, kupił od Jeszka 1/4 dóbr Bysewo za 143
grzywny. Poniżej rozliczenia.
)
1
i
.
Besschowa
Dis ist ey'll bekentnisse des a::ichte'l'S und der scheppen (und) b-b des
gehegeten dinges uffer Aldenstat, das Jeske von Besschow mit all synen
kindern vorkouft haben ir anteil zcu Besschow aIs sie es gehalden haben.
Alle, die desen briff seen ladir horen lezen, sallen wi.ssen, das unserr
herre kompthur zcu Dantzk, graff Albrecht von Swarczburg hat abege-
kouft rechtlich und redlich Jesken von Besschow und synen ehchen
kindern das virdeteil des gutis zcu Besschow mit all dem rechte aIs hers
besessen hat und hat es gekouft c umb 100 mr. und 43 mr. pruscher
muncze. Dis hat unser herre kompthur, vorgenanten Jesken und synen
kindern betzalt des vorschrebenen erbgeldes 100 mr. in dem neesten son-
, tage lJ1Joch S€lllte J,acobstage {27 VII 1404]. Docczu ISO halt im derr komp-
thur ouch lassen volgen di vorgeschrebenen 43 mr. prusch, di uff Ruyow
s. 213
131
a Nr 177. b-b I-v-I. c Wyraz poprawiony. d-d I-dem-I.
f Wyraz poprawiony. I-I I-thenen-I. h-h I-die czinsir-I,
und. I Wyraz poprawiony. J Dalszy ciąg strony pusty.
a Nr 160b poprawiony na 187. b-b I-uff-I. c Wyraz
e-e I-em-I.
powtórzone
,
132
poprawiony.
113

\
steen, uff sulche tage, aIs unsers herren kompthursbuch uswyset, des
hat Jeske vorgenant mit synen elichen kindern sich des vorgenanten
gutis Besschaw vorczegen und mechteclich uffgegeben mit der hantve-
sten graff Herman von Glichen, des kompthurs compan, an des komp-
thurs stat. Und syne kindere haben den kouff und di uffgabe metege-
hebet und haben das vorgenante gut Besschow mit gutem wilien geru-
met. Ouch so hat Jeske mit synen kindern an dem betzalten gelde und
ouch an dem bewysten gelde (wol) genuget. Alle deser vorgeschrebenen
sachen sint getzuk dese nachgeschrebene erbaren graff Herman von
Glichen kompthurs compan, her Fridrich von Strasschin, Gabriel von
Russczin, Clauko von lunechow landrichter, dorczu richter, scheppen mit
gehegetem dinge zcu Danczk d-d uff der Aldenstat. Actum anno XIIIle
anno quarto in die Marie Magdalene [22 VII 1404].
Besschow das Jesken und Olbrecht zcugehort hat 16 1 /2 hube, der
schultis hat 1 1 /2 hube fry, di 15 huben, icliche zcalt 15 sc. und 2 huner,
Martini.
lcliche hube gipt reisegelt 2 sc., l/Z mensure avene.
!tem 5 morgen ane 1 virteil sint hie obenmosse, dovon hat der mal-
ner zcur mole n 11/2 morgen.
Di male ist geschreben by dem anderen Besschow.
Von desem czinse sal man alle jar uff Martini geben Jesken muter
2 mr., diwyle sie lebet.
Summe 9 mr. 9 sc. aolle huner und r.ei8egeld. / /
133
Ujeścisko
Gdańsk, 6 stycznia 1445
Mikołaj Poster, komtur gdański, na prośbę sołtysa i mieszkańców wsi
U jeścisko wydaje nowy przywilej, w którym nadaje na prawie chełmiń-
skim Janowi Hannemanowi wieś Ujescisko i urząd sołtysa z obowiązkiem
zasiedlenia wsi.
Kop.: WAP Gd. 300 D/40, nr 47 i 300 R/A 22, k. 31-32.
WO'llIuenberoh II
s. 214
Wissentlich sey alle(ł. den, dy dissen brieff zehen ader horen lesen b,
dass vor uns bruder Niccloss Postor, Deuwtsches Ordens etc. kompthul'
zcu [Danczk] b, kom en seyn der scholcze und gemeynlichen alle inwonere
des dorffes zcum b Wonnenberge und haben uns ire mergliche gebre-
chen c und schelunge.n und nemlichen alss von anderhalbe hube wese
d-d I-de-/.
133 .. Nr 159 poprawionu na 188.
prawiony.
b Brzeg karty uszkodzony.
c Wyraz po-
114

wege,n, dy sie in der K,rampkz legen haUen, do von sy um; alle jr&r 15 mc.
prusch gewoll11icheT mUll1'tc'Ze pflo:goen 'Zcu cziIliSSen, dO'l'umb sie und das
dorff zeu nichten d werden und vorterben mussen, vorgebraeht und
eigentlich underrichten uns grosslichen anlegend und demuttiglichen
gebeten, dass wir dyselben anderhalbe hube wezen, in der Krampitz
gelegen, widder zcu uns nemen geruchten und sy deses czinses, den sy
uns dennen alle jar alss 15 prusch mr. gewonlicher muncze dovon pfle-
gen zcu geben, wellen darlaessen und en eyne nauwe handtfeste obir
das vongeschrebell1e dorff geiben. Des e so habin wir ire getra1we und fleysige
bethe angesehen, iren fromelll und des dorfes gedeien und besserunge
betraoht u'lld 'besol11JI1ell1 ull1d haben in mit rathe UnsiT ersamen eldesten bru-
der und. volbort eine newe hantfeste obir das vorgeschrebene dorff Wu-
nenbeTg gebell1, die in worten alz hirnoch gleschreben steht alw 1owth:
Wir vorleien Hans Hanneman, seynen rechten erben und nochkome-
lingen, das dor£f Wunenberg, das binnen seinen g r e n i t c z e n ach-
teun[d]dreisig huben sal behalden, zcu besetczen und zcu besitczen ewigk
zcu co[lmi]schem rechte mit allen nutczen, dy dovon komen moger [8],
an acker, an wesen, an welden, an bruchern u:nd andern fruchten. Und
von den aehtun[d]dreisig huben der leye ir und geben dem vorgenan-
ten Hans, seynen reehten erben und nochkomel,ingen, die ezehende hube
fr,ey und den drittelll pf€'nmgk vom f-f gerichte ewigk zcu t:olmisschem re-
chte zcu besitczen. Und von sunderliehen gnoden gonne n wir in, was
bynnen des dorffes g r e n i t e z e n wirt befunden, des mogen die in-
woner des dorffes, so sie beste mogen, genissen. Idoch nem e wir uss
wege und stege, kretezem und molen und allerley ertez, die wir unsir
hirsehafft behalden. Oueh Gote zcu lobe und allen gloubigen selen zcu
troste sal der seholcze und die inwoner des dorffes alle jar drey morgen
aeker pflu[g]en und sehen und was doroff wechset, das sal man ewig in
die ere Gotis geben und das sal nymant abebrengen ader breehen, wend
der erste besetezer des obengesehreben dorffis mitsampt den inwonern
haben iss mit freien willen und wolberatenem muthe vorioet und vor-
liebet. Und ummb sulche unsir g-g vorleiunge h wille welle wir, das uns
eine itzleche hube alle jor jerlieh ewiglich im namen eynes rechten ezin-
ses dreiczehn seot prewscher gewonlicher muncze disser lande, vier hu-
ner und vier seheffel habirn uff Unsir Lieben Frawentag Lichtweiunge
sal ezinsen. Und wellen ouch, das man in den haber nicht am czinse
sal abeslan und sal ewigk zcu czinse bleiben. Geczewgk disser dinge sein
unsir ersamen in Gote lieben bruder Jurge von Kottenheym unsir hus-
kompthure, Hans Trachenow pferdemarschalk, Heinrich Pfefferkorn
czigelmeistere, Nicolaus unsir schreiber und viI andir treuwirdige manen.
Und zeu grosserm geczeugnisse und merer befestunge der vorgeschreben
d Z powodu uszkodzenia brzegu karty lekcja niepewna.
e Odtqd wyraźnie inny dukt pisma. f-f I-dem-I. I-c Tu chyba zbęd-
ne: vor. h Wyraz poprawiony. I-I I-th-I.
11 - Księga komturstwa
115

unsir vorleieunge haben wir unsirs ampths ingesegel an disse.n brieH
lossen hengen, der geben ist uff unsirm huwsse Danczk am tage der
Dreikonige in der jorczai Cristi t{)wsentvierhundert und dornoch yn dem
funffundvierczJi.gesten jore [6 I 1445]. II
134
Swarzewo
{Gdańsk}, 16 października 1340
Winrych von Kniprode, komtur gdański, nadaje na prawie chełmiń-
skim sołtysowi Konradowi dobra Swarzewo z obowiqzkiem zasiedlenia.
OF 91b, k. .3/11'.-39. Rcg.: Preuss. Urkb. III, l, nr 329.
Swa'l'sow 8
II. 222
In Gotis n-amen, amen. Want deT mensche mit lebelll una mit tode
wirt vorwandelt, darumme pflegit man die ding bewaren mit geczuge
und mit schrift, das si ir ged.echtnisse icht vorlisen. Darumme wir bru-
der Winl'ich von Kniprode, lmmpthur von Datnczk, weHen k{)men z,cu
bekentnisse alle den, den desir briff kunt wirt, si sint kegenwertik adir
zcukomftig, daz wir mit eyme heilsamen rathe unser ersamen bruder
zcu Danczk haben usgegeben das gut Swarsow genant zcu deutsczem
colmschem rechte zcu beseczczen, aIs erbes recht ist, vorlyen Cunrado
dem schultissen und synen erben adir nochkomlingen, disselbe gut zcu
beseczczene UJll'd zleu beskzczen eweclich, cu deutczhem cohnischem l'e-
chte und mit sogetaner undirscheit alz hir beschriben ist. Ouch sal man
wissen, daz dis gut gemessen ist vor virczik huben, der gebe wir dem
vorgenanten Cunrado und synen erpnamen adir nachfaren die czende
hube vry und den dritten pfenning des gerichtis durch sa che wille czit-
liches vorrates. dis gutes. Ouch Iyhe wir Cunl'ado und synen rechten
na1chkomliJllgen in dem Habe ZJcu vischelll mit cleynen geczowe fl'Y zcu
syme tische. Ouch sal man wissen, das das vorgenante gut al umme ist
begreniczt. Was czwisschen vunden wirt an wasser, an wesen, an weide,
an holcze, an poschen, an b bruchen und an allirley frucht, die dovon
bekomen mach {s} mogen, di inwoner desis gutes geniessen, so sie beste
mogen. Ouch neme wir uz di maIe und alles daz, daz von alder von
l'echte dol'czu gehoret hat. Ouch neme wir us kl'eczhem und allirley
erez und vischel'ye, daz zcu unser hirschait gehort. Ouch neme wir uz
wege obir dasselbe gut zcu geen, wo is unsir hirschaft eben bekamt [s].
Ouch sal man wissen, daz die inwoner dis gutis sollen uns geben uff daz
hus zcu Danczk alle ja,l' uff Un:ser Frawentage LichtewY'e von khcher
zcinshaften huben dry firdung pfenninge gewonlicher muncze und viel'
134 8 Nr 161 popTawiony na 192. Powyżej (Putzk).
b WYTaz popTawiony.
116

hUf'er zcu eyme namen eynes rechten zcinsis. Ouch sal man geben dem
herren dem bisschoff von iclicher huben 1/ 2 firdung pfenning vor syn en
czeenden. Sint, daz man dis gut durch irrunge waldes und posches nicht
genez lich mochte gemessen, so welle wir daz, ap eyn unser nochvare
geluste, dis gut andirweit zcu messen. Ap dar me vunden wurde, das
sile 8nev.or den i'll\v.oner:n, sunder der schulcze g,ebruche syner fryheit
an der obirmasse und daz andere uns zcu(vor) zcinse. Wurde abir dar
mynne<r vunden, daz sal ma'l1 aJbeslan am cZlinse, ais stahs geboret. Durah
das dese II vorlyunge stete moge bliben, das ha be wir dese.n briff lasin
bevesten mit anhangunge unsers ingesegels. Das geczukt der herre Cun-
rat ein prister unsers ordens, bruder Kirstan von Princzczeveld ł. bru-
der Hinrich Vlek, bruder Heidenrich von der Sale, bruder Ysser, bruder
Hinrich von Munde, brud er Emunt, Hannos von Malkow, Woiczech von
der Swinczhe, unser diner und ouch manc h unwandelbere man und
truwwirdig. Dis ist gesaheen nach der gebort Gotis M jalr CCC o und
in dem XL jahre am tage sente Gallen des heiligen martires [16 X 1340].
135
Chłapowo
Wielka Wieś, 1 lipca 1359
W olfram von Baldirsheim, komtur gdański, nadaje na prawie chel-
mińskim Janowi Klukowowi i Maciejowi Kunikowi wieś Chlapowo i urząd
sołtysa z obowiązkiem zasiedlenia wsi.
IN z 28 III 1631: W AP Gd. 300 D/40, nr 12. OF 91b, k. 40. Reg.: Preuss. Urkb.
.. V, 2, nr 750.
Resehoubt ·
Wir bruder Wolftram von Beldirscheim, compthur zcu Danczk, wel-
len kunt thun allen den, die desin briff seen, horen adir lesin, das wir
mit gutem rate unsir ersamen bruder zcu Danczk lyhen und geben den
ersamen luten, Hans Cl'Ukow, Matthis Cvniken und iren rechten erben
und nachkomlingen das dorff Resehoubt mit drisig huben zcu colmschem
rechte zcu beseczen und zcu besiczczen mit dem schultsanmechte und
den dritten pfenning von deme gerichte und dy czende hub e fry ewecli-
chen. Ouch gebe wir den inwonern disses vorgenanten dorffis Rese-
hawbt von dem neesten Unsir Frawentage Lichtewye noch der gebunge
deses brifes fumf jal" fTihe.it. Wen di f!Umf jaiT vOlI"ga.ngen sim., ISO sa:l man
uns adir unsern brudern geben alle jar uff den vorgenanten tag uff daz
hus 'zcu DanC'Z.k von iclicher zcinshaften huben 14 sc. pf.enll1wng gewo'l1-
s.223
1 Por. zap. nr 140 (druk: Preuss. Urkb. III, l, nr 328), gdzie: Bincczeveld.
135 · Nr 162 poprawiony na 193.
117
.......

iicher muncze und czwey hun er zcu zcłnse. Ouch sai man geben dem
herren dem bischofe uff sente Mertinstag von iclicher huben alle jar
1/ 2 firdung pfenning vor synen czeenden. Gegeben zcu dem Grossin Dorf..
fe undir unserm ingesegiI noch Gots geburt MCCC jar in deme LlX...tirt
jare am neesten montage noch sente Petri und Pauli der aposteln [1 VII
1359]. Des sint geczuge die erberen lute und lieben brudere, bruder Hin-
ich von Munde unser vischmeister, bruder Wilhelm Lander unser kel-
lirmeister, bruder Godfrid von Beggindorff, bruder Hans Cruczeburg
und viI erber lute truwirdege. II
136
Strzelno
Gdańsk, 17 marca 1373
Zygfryd WaZpot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
chełmińskim sołtysowi BertoZdowi dobra StrzeZno z obowiązkiem za-
siedZenia.
OF 91b, k. 40-40v.
5.224
Strelin a
Wir brud er Sifrid Walpod von Bassenheym, eompthur zeu Danezk.
mit willen und volbord unser eldesten bruder vorlien und geben dem
erbar manne Bertolden von Strelin sehulczen, synen reehten erben und
nochkomlingen, unser gut Strelin genant zeu eynunddrisick huben zeu
beseezezen und zeu eolmesehem rechte eweclieh und erplieh zcu besiez-
ezen. Disser vorgenanten huben sal der pfarrer, Gote zeu lobe und sente
Marien Magdalenen, zewu huben fry haben und der vorgenante schultis-
se, syne reehten erben und nochkomlingen, dry huben fry haben umb
den willen, das b-b sie uns den zcins usrichten sollen von den andern
huben. So sollen sie uns alle jerlieh zcinsen im namen eyns rechten
zcinsis uff Unser Frawentage Liehtmesse dry c-c pfenninge gewonlicher
muncze der lande und vie,r hUII1€r. Ouch umb sUlI1didkhe'f gunst d willen,
sa vorlie wir und geben den inwonern des vorgenanten dorffes jo uff
die huben eynen morgen wezin zeu vieweide. Dovon so sollen uns zi alle
jerliehs uff den vorgenanten tag, jo von dem morgen wezin, zeinsen
zewene schillinge pruscher muneze und dessen zeins sollen uns die ge-
meyne usrichten. Ouch sa sal ein icliehe besaezte hube dem herren bis-
sehofe aljerlieh vor synen ezeenden geben 1/ 2 fird. und irem pfarrer jo
von der huben eynen seheffel roggen und eynen scheffel habir vor sy-
nen tesmen [s]. Oueh so gebe wir den vorgenanten schultissen, synen
reehten erben und naehkomlingen, den dritten pfenning des geriehtis,
136 a Nr 163 poprawiony na 194, wyżej (19).
b-b I-h-I.
C-C I-virdunge-I.
118

sundil' landstl'ossen gel'iehte welle wir uns behalden. Oueh molenstaten,
molgra 1 belI1 obel' dalZ. iT€ '2JCU gT<a.ben ulI1d zcu bu wen Uind aUe erez wel-
le wir uns behalden. Oueh so sollen sie uns fumfezen morgen wezen
offmachen, wo si in von uns werden bewist. Dis geczug sint erbar lute
und bruder des ordens, bruder Baldew:in von FraiDke,nhouen huskomp-
thul', hruder Euerhard von ViTmunden vischmeisterr, brude'r Ditrich Lo'phe-
im V'oith zeur Lewnburg, bruder Boczel voith zcu MechoCZlin, bruder Vol-
pl'eeht von Del'nebach waltmeister, Fridrieh Kule moimeister und andere
truwwil'dege. Zeu merel' ol'kunde so ha be e wir unser ingesegel an des-
sen briff gehangen. Gegeben in den jaren Christi MCCC im LXXIII
jruren am ta.ge Girdrudis delT hedligen jungf'I"ow1en [17 III 1373] im
Danezk: / /
137
...
Mrzezino
Puck, 22 lipca 1395
Jan von Rumpenheim, komtur gdański, nadaje na prawie polskim
staroście Virchenowi wieś Mrzezino z obowiqzkiem zasiedlenia jej i za-
łożenia 6 zagród.
OF 91b, k. 40v.-41.
Mrsesin a
s. 22
Wir bruder Johan von Rumpenheim, des Ordens des Spittal sente
MalI'ien des Dut:sczhen Huses von .Jerusalem compthur zeu DaiDcZIk, mit
wissen und fulbort unsel' ersamen eldesten brud er v-orlyen und geben
unserm getl'uwen Virehen, s t a I' o s t e n in unserm dorffe Ml'sesin ge-
nant, daz dorff zcu 18 hoken zeu besetzczen. Dovon wir geben dem
s t a I' o s t e n, synen erben adir noehkomlingen, eynen hoken fl'Y in
polenschem reehte und gerichte, el'plieh und eweclieh zu besiezezen. Von
den andern sebenezeen hoken welle wir, daz die inwoner des dorffes uns
sollen zcinsen allejel'lieh und eweclieh von icliehem hoke l mI'. und 8 se.
prusch gewonlicher muncre, vor ku, s w li iD und vor alle palnisehe reeh-
te, die wir in dem gute gehat habin. Von sundirliehen gnaden habe
wir b-b obil'gebin allil' p u s c z i n, di uns anstel'plieh mochte sin von
dem s t a I' o s t e n und den inwonel'n, und vorlien in fry zcu erben an
iren rechten erben glich andern unsern dutsezen dorffern. Gliehwol wir
si lossen und geben zcu polnissehem gerichte zeu riehten und das ge-
richte wir unser hirsehafft alleyne behalden und keynem unserm v 10-
d i I' wir reeht adir gwałt sundir unsern orloub gebin obir di vorgenan-
ci Wyraz poprawiony. e Wyraz poprawiony.
137 a Nr 164 poprawiony na 195. b-b Tu zbędnie nadpisane uns.
119
.-..

,.
s.226
ten inwoner. Sundirlich so dirlasse wir sie aller littowsschen reisen und
andir reisen, usgenomen ap eyne gemeyne anfechtunge dis landt antrete,
do sollen sie zcu thun glich andern unsern undirsossen. Ouch gebe wir,
den inwonern des dorffes fry holczunge zcu irem gebuyde in unsern
welden mit wissen und willen der hirschaft. Vortme so sollen sie schar-
werken, aIs sie vor getan haben und nymandt sie hoer c-c (zcu) schar-
werke bekommern sal noch betwingen. Von sundirlichen gnaden so vorlie
wir wnd geben dem s t a r o s t e .n, synell'1 Techtffil elI'ben adir nalchkom-
biJngen, ei'l1. halb schiff, das do heiset eyn kane, flrY im heri!I1'gfalnge z,cu
vischen und ouch ein aIs per fry, das er uns unsern czins deste bas
usrichte. Ouch vorlie wir den inwoner sechs gertener in dem dorffe zcu
beseczczen und iclich gertener uns zcinsen sal allejerlich und. eweclich
ein seat prusscher mU!I1Jcze und diJe gertener sollen haben weweide mit
der gemeyne des dorffes fry gebruchen. Und der vorgenanten hoken-
z,cj,ns Uind gerteneTzcilIls UJlS alle jalI' uff Unser Frawerntag LiJc:htmesse
sal gefallen d. II ZCU e merer orkunde und ewegem gedechtnis habe wir
unser ingesegil an desen brieff lasen hengen, der gegeben ist zcu Putzk
in der jarczaI Christi XIIIc im XCV-tin jare an sen te Marien Magdale-
nentag'e [22 VII 1395]. Gec7Juk si'Oit UlI1S€'1' li:eoon brud er 'in Gote Wilhelm
von Wittlich huskompthur, Johan Techouicz vischmeister; Jordan von
Wien voith zcur Lewinburg, Godfrid Yring waltmeister und andere viI
tru wwirdige.
138
Wielka Wieś
Gdańsk, 8 września 1376
Zygfryd Wal pot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
chełmińskim Hinczy Grobesprochenowi dobra Wielka Wieś i urząd sol-
tysa z obowiązkiem zasiedlenia.
Kop.: WAP Gd. 300 DI40, nr 21. OF 91b, k. 41-41v.
G (r) ossendorff a
Wir brudir Syuart Walpod von Bassinheim, des Ordens des Spittalis
Unser Frawen des Dutschen Huses von Jerusalem compthur zcu Danczk,
tun b kunt und offenbar allen gelowbegen in Gote, in der kegenwortikeit
kumpt dirre briff zcu seen, horin adir lezin, das wir mit willen und rte
unser ersamen bruder vorlycn und geben Heincze Grobesprochen, synen
rechten erben und nochkomlingen, unser gut Grossendorff zcu beseczczin
mit 30 huben, der legen dry huben zcu CIappow an des ackers stadt,
c-c I-mit-I. d Poniżej i na poczqtku następnej strony znak: ./. e Po-
wyżej: Mrsesin.
138 · Nr. 165 poprawionl/ na 196. b WI/raz poprawiony. .
120

dEm die gertener besiczczen und behalden. Ouch vorlie wir in vumfczen
morgen wezen, di uff cem lande zcu Heile sint geleggen, aIs sie in
bewyset sint unde begrenitzt von uns unde unsern brudern. Dovon sal
hel' adir sin nochkomlingen ciry huben fry glich andern schultissen zcu
colmischem rechten erplich unde eweclich besiczczen. Von den andern
27 huben, di die inwoner besiczczen, welle wir, daz uns eyn icliche hub e
allejerlich zcinse im namen eyns rechten zcinsis 1 mI'. prusch und 2 hun-
re und von den vorgeschrebenen 15 morgen, yo von dem morgen 1/2 fird.
gewonlicher muncze disses lande uff Unser Frawentage Lichtwyunge.
Ouch vorlie wir dem vorgenanten schulch [s], synen rechten erbern unde
nachkomlingen, den dritten pfenning des gerichtes binnen sinen g l' e n i -
c z e n zcu richten, usgenomen die landtstrosse, unser leenlute, alle geste
unde undutsch geczunge behalde wir uns zcu richten. Wir wellen ouch,
daz uns der vorbedachte II schulcher c adir sin nachkomen uns dinen s. 227
mit eyme pferde glich eym somerling. Ouch gonnen wir im adir sin nach-
komen, eyn fry oclsper und ein manteil uff eynem kanen. Und den
inwonern yo von der huben czwey s w i n unO. yo vom garten eyn
s w y n zcu triben in die mast in den karwen uff daz unsir. Si sollen
ouch fry vitrift haben uff dem lande zcu Heile bis zcu fritage usgeno-
men die mast. Wir wellen ouch, das si von iclicher besatzten huben ge-
ben dem. erwirdegen herren dem bisschove von der Kuyaw 1/ 2 fird. vor
den czeenden und irem pfarrer eynen scheffel komis und eynen scheffel
habern von den tetzem. Ouch neme wir us wege und stete, molen zcu
buwen adir mo el grab en zcu leiten und allirley ercz behalde wir zcu
unserm huse, und 8 morgen wezen zcu eyme rosgarten behalde wir in
demselben gute, aIs wir is von ersten machten. Zcu merer orkunde
und ewegem bekentnisse disses dinges so ha be wir unser husis ingesegel
an dissen briff geha.ngen, der gegeben ist zcu Danczk in den jaren
Christi MCCC im LXXVI-tin an Unser Frawentage der geburt [8 IX 1376]
Des sint geczuk unser ersamen bruder, bruder Ebirhart von Virmunden
huskompthur, Fridrich Kul v,on Scharfenstein vischmeister, Volprecht
von Derenbach voith zcur Lewinburg, Ditrich von Loupheym walt-
.
meister und andir truwirdigen.
139
Gnieźdżewo
Puck, 17 stycznia 1395
Jan von Rumpenheim, komtur gdański, odnawia przywilej, w którym
na prawie chelmiitskim nadane zostaly soltysowi Hannusowi dobra Gnież-
dżewo.
c Wyraz poprawiony.
l:n

Kop.: WAP Gd. 300 DI40, nr 34. OF 91b, k. 41v.-42.
Gnysedow a
Wir bruder Johan Rumpenheym, des Ordens des Spittalis sente Ma-
rien des Dutschen Huses von Jerusalem compthur zcu Danczk, mit wis-
sen und fulbort unser ersamen bruder durch notdurfft und redli cher
sache willen haben vornuwet, die hantfeste obir unsir gut Gnysedow
genant in der wyze aIs hie nachgeschreben steet:
s.228 Wir vorlyen und geben unserm getruwen Hannos schulczen, synen
rechten erben und nachkomlingen b II unser c gut Gnysedow, das in
syner rechten mossen virczik huben sal behalden, aIs im die von uns
und unsern brudern begrenitzt sint und bewiset zcu colmischef!l [rechte]
fry, erplich und eweclich zcu besiczczen. Ouch gebe wir dem egenanten
schoultissen, synen erben und nachkomlingen d, vier huben fry mit dem
dritten pfenning allis gerichtes usgenomen unser ritter und knechte und
die landstrosse, die wir uns behalden zcu richten. Von den andern 36 hu-
ben, di di inwoner des gutes behalden, we Ile wir, daz uns eyne icliche
hubc zcinse im namen eyns richtes zcinses aIlejerIich und eweclich dry
firdung prusch gewonlicher muncze und czwei huner uff Unser Frawen-
tage Lichtmesse und dem erwirdegen herren dem bisschove 1/ 2 fird. von
iclicher besatczten huben. Ouch welle wir, daz die inwoner des vorge-
nanten gutis aIlejerlich uns hawen sollen eyne halbe hube wezel1,
czwisschen Miroschin und dem alden flieze gelegen, und was die inwoner
czwisschen eren g r e n i c z e n an wassern, an wezen, an weide, an
holcze, an p u s s c h e n und an bruche und an allirley frucht, di do-
von bekomen mag mogen gehaben, des sollen sie genissen so sie beste
mogen usgenomen wege und stege, molen zcu buwen, wassir zcu leiten
und aHirley ercz wir unser hirschaft behalden. Ouch wurde wir zcu
rate hirnochmols daz gut ao11dirweit zcu messen ap dar me gefunden
wurde, das ste anevor den inwonern, sunder, der schuthe gebruche
syner friheit an der abirmossen und daz andir uns zcu vorczinsen, wurde
abir do mynner gefunden, das sal man in abeslan an dem zcinse ab is
sich geboret. Von sundirlichen gnaden gebe wir dem schu1then, synen
rechten erben und nochkomlingen, fry visscherie mit cleynen geczowe
zcu erem tissche in Puczker Habe und ein fry oelsper zcu gebruchen
und zcu haben. Czu merer orkunde und ewigem gedechtnisse habe wir
uner ingesegel an desen brieff lassen hengen, der gegeben ist zcu Putzk
in der jarczal Christi MCCC im XCV jare an sente Anthoniustage
[17 I 1395]. Gecz.uge sint unser lieben bruder in Gote Wdhelm von
Witlich huskompthur, Johan Techouitz vischmeister, Heidenrich von Plet-
tenberg voith zcur Lewinburg, Godfrid e Iring waltmeister, Jordan von
Wyen unser compan und andre viI t(ru)wirdige. II
139 a NT 166 popTawiony na 197. b Poniżej OTaz na poczqtku następnej stro-
ny znak dalszego ciqgu. c Powyżej zatarta cyfra. d-d I-f-r-I. e Wy-'
Taz poprawiony.
122

140
ł..ebcz
B.m., 16 października 1340
Winrych von Kniprode, komtur gdański, nadaje na prawie chełmiń-
skim sołtysowi Ditmarowi dobra Łebcz z obowiązkiem zasiedlenia.
KKGd., s. 229-231. Or.: WAP Gd. Akta m. Łebcza 709/D, 69. OF 91b, k. 42-42v.
Druk: Preuss. Urkb. III, l, nr 328.
141
Ciechocino
I
80m., 12 marca 1370
Konrad Zollner von Rotenstein, komtur gdański, odnawia przywilej,
w którym na prawie chełmińskim nadane zostaly sołtysowi Barnislawowi
dobra Ciechocino z obowiqzkiem zasiedlenia.
OF 91b, k. 42v.-4.1.
Czechoczin" s. 231
Wir bruder Cunrat Zcolner von Rotenstein, compthur zcu Dantzk,
thun kundt allen glowbigen in Gote mit rathe und fulbort unsir b-b elde-
sten bruder zcu Dantzk haben vor andirweit noch der ersten usgebunge
des gutes Zcechoczin genant in solcher wyze, aIs noch is geschreben:
Wir geben und vorlien unserm getruwen Barnisla, synen rechten
erben und nochkomen, unser gut Czechozcin genant zcum colmischen
rechte zcu beseczczen und zcu besiczczen, das an syner masse sal behal-
den 37 huben. Dovon der egenante schulthe im, synen rechten erben und
nachkomlingen, di zceende hube habe fry umb den willen, daz er uns
den zcins usrichte c. Ouch so gebe wir den egenanten eynen fryen
kretzhem in dem dorffe, dorcZlI gebe wir in eyn weer uff der Rede bin-
nen syn er g r e n i t z e n, also das her daz wassir nicht stowe und ap
wir eyns .males wurden holcz vIiessen, daz wir dovon nicht wurden
gehindert. Ouch so gebe wir im den dritten pfenning des gerrichtes bin-
nen syner g r e n i t z e n, di czwei teil welle wir unserm huse behalden,
usgenomen II di d landstrosse zcu richten, mole n, moelgraben, wege s. 232
und stege, allirley ercz welle wir unserm huse zcu Danczk behalden.
Ouch 80 neme wir uns das borgkwal, das binnen synem gute lyet umb
alles das, das do ist geschreben. Sollen uns adir unserme huse zcu Dantzk
di inwoner des dorffis alle jer lich zcinsen von eyner iclichen huben ane
141 a Nr 168 poprawiony na 199. b-b /-erbarn-I.
d Powyżej (Zcechoczin) oraz (23).
c Wyraz poprawiony.
123

des schulczen frye huben uff Dnser Vrawentage Liechtmesse 1/2 mr.
pfenning pruscher muncz.e und 2 huner. Dnd sollen dem herren bisscho-
ve gebin von eyner iclicher besatczen huben 1/ 2 fird., dem pfan'er
1/ 2 scheffel rocken und 1/ 2 scheffel habir. Ouch sollen uns die inwoner
uffbrengen und slaen alle jerlich 20 morgen wezen, wo wir in di wyzen
und in der nehede gehaben mogen. Ouch were keyne hube wuste in dem
dorffe, di salde man abeslan in dem hewslage. Ouch so sal uns der
dickgenante schulthe, synen rechten erben und nochkomen, dinen uff
synen schaden in die reise mit eynem pferde von vier marken wen, wo-
hin, wie dick her is von uns wirt geheissen. Umb den willen, das dese
dingk stete und veste bleiben, so habe wir des huses ingesegel gehangen
an den brieff. Der geczuyk sint erb ar lute und bruder des ordens, _bru-
der Baldewin von Frankenhouen huskompthur, brud er Willam Lander
vischmeister, Ditrich von Lopheim waltmeister, und andir erbar lute,
den e-e wol zcu glowben stunt. Gegeben in den jaren Christi MCCC
im LXX-tin am tage sente Gregoren des heiligen f lerers [12 III 1370]. II
142
Rekowo
s.233
B.m. i d. [przed r. 1400J
Scibor z Krostkowa oświadcza, że nadal na prawie chelmińskim
Swyanowi i Piotrowi z Nadola wieś Rekowo celem jej zasiedlenia.
Rekowa
In dem namen Gotis, amen. Dink, die gescheen in der czeit, die vor-
geen (mit) b-b der czeit, dorumb so ist not, das man sie beware und
beveste mit der schrift lInd mit geczuge, das ir hernoch nicht vorgessen
werde. So thu wir Stibor von Crostekow kunt allen, die nu sint und
zcukomftig werden, daz wir mit ryffem rathe unsir liebin frunde und
andir vromen lute unser darff, Rekow geheissen, haben zcu colmischem
rechte usgegeben zcu beseczczen dem ersamen manne Swyan von NadoI
und Petir von NadoI und eren erbsessen und nochkomen, umb die
czeende hube fry und den dritten pfening am gerichte /-beide obir hals
ane die hand-I und eren geerben _ _ _ 1.
e-<! I-g-I. f Wyraz poprawiony.
142 a Nr 200. b-b I-in-I.
1 Tekst niepełny, zapiska nie skończona, por. nr 148.
124

/
143
Zagórze
Gdańsk, 7 stycznia 1413
Henryk von Plauen, komtur gdański, nadaje' na prawie chełmińskim
Jakubowi Gelenczenowi tartak i karczmę we wsi Zagórze.
IN z 21 VII 1634: WAP Gd. 300 D/40, nr 48.
(Sagors die snydemole) 8
Wir brueder Heyrich von Plauewen, des Orden des Spittalis sandt Ma-
rie des Dutschen Hueses von Jerusalem komptur czu Danczke, wyllen czu
wyssen thuen allen, den desir briff vorekompt, das wir mit rothe unsir
ersamen eldesten brudir czu Danczke geben und vorlyen deme irbaren
Jocup Gelenczen, sienen rechten erben und nochkomelingen, unsir sny-
demale czu Sagars myt czweilff morgen ackers unde dorczu unsern kre-
czem daselbest uff dem wasser gelegen, auch myt czwelff margen ackers
und myt sechs morgen wesewachs im C'rampicz bey der gebuwir wezen
von Lanczicz gelegen, erblichen und evidichen czu dutschem calmys-
schem rechte. Darczu sa gebe wyr ym, synen erben unde nochkomelin-
gen, snyderonen unde allirleye geschirholcz frey uff deme unsirn czu
hauwen aIs heiSTn deme waltampte allil' furderst mak befaren unde
ouch boueweholcz unde dye mole unde den kreczem sal man nicht vor-
bouewen. Ouch sal hel', seyne erben unde r'lachkomelingen, haben myt
den gebuwern gliche weydemast unde halcz. Umbe welcher vorleyunge
wyllen wellen wyr, das der egenante J<Jcup Gelenczen, seyne erben
unde nochkomelinge, uns unde unsirn brudem alle jor uff den tag sente
Mertin, im namen eyns rechten czynses, czynsin sal unde geben von der
snydemolen unde van dem kreczem 5 mI'. prus ch gewonlicher muencze.
Von sunderlichen gna den gonnen wyr im, ouech seynen erbin unde
nochkomelingen, byr und brat und allerleye spise in dem kreceme czu
kouffen und czu- varkouffen. Czu bekentnisse desir vorlieunge haben
wyr unsern ingesigel an desen briff lazen hengen, der gegeben ist uff
unserm huese Dancz.k noch Christi gebart virczenhuendert jor dornach
im dryczenden jore am sonnabende noch der Heyliger Dry Konyngetage
[7 I 1413J. Geczug sint unser ersame in Goth bruder Niclos Rabe unser
huskompthur. bruder Dytterich von Graest mollmeister, bruder Jardan
von Wyehen waltmeister, bruder Hans Schonefelt fismeister czu Puczk,
bruder Gerharth von Ostirsheym voith czu(r} Lewinburg, bruder Her-
man von Schonenburg unsir compan etc. / /
143 8 Nr 169 poprawiony na 201.
125

144
Prusewo
Gdańsk, 4 sierpnia 1376
Zygfryd Walpot von -Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
chelmińskim Marcinowi wieś Prusewo i urząd soltysa z obowiązkiem
zasiedlenia wsi.
s. 234 [Prussow] a
Wir bruder Syfart Walpod van Bassenheym, des Ordens des Spitalis
Unser Vrauwen des Duczschen Huses von Jerusalem kompthur czu
Danczg, mit willen und volbort unser eldesten ersam bruder tun- kunt
und offenbar allen gelowbigen in Gote, in der kegenwertigheit kumt
deser briff czu sende adir horen lesen, das wir vorlien und gebin Mar-
czin, synen rechten erben und nochkomelingen, unser dorff Prussow mit
sechsunddreysik huben czu besiczczen aIs sy im bewiset und begreniczt
syn von uns und unser bruder czu dueczschim kolmischem rechte, erblich
und eweclich czu besiczen. Dovon gebe wyr im adir synen rechten nach-
komelingen, vyrdehalbe huben vry mit dem scholtheisenampt off das
her uns unser czins usrichte. Von den andern drittehalbin und dreysig
huben sullen uns dy inwoner dis dorffes czinsen, im namen eyns rechten
czinses, von iczlicher huben eyne halbe mark prusch gewonlicher muncze
dises landes und czwe hunre und eyn seot vor dy reyse off Unser Vrou-
wentag Lichtweyunge. Wir geben ouch dem vorgeschrebenen scholtheisen,
adir synen rechten nachkomelingen, den drytten pfennyg alles gerichtes
usgenomen unser ritther und knechte, geste, strasengerichte und allis
unduczschen geczuinge, dy wir adir unser brudir sullen richten. .Ouch
sal her adir syn nachkomelingen, uns dynen mit eynem pferde in dy rey-
se. Wir nemen us allerleye ercz, wege und sthege, molen adir molengra-
ben czu buwen adir czu leyten. Sy sullin ouch den erwirdigen heren,
unserm bisschoffe von der Cuyow von iczlicher besaczten huben gebin
eynen halben vyrdung vor den czendt'n und erem pfarrer halbin theczim.
Des synt geczueg unser liben brueder in Gote, bruder Ebirhard von Vyr-
mundten huskompthur, Fredrich Kul von Scharffensteyn vischmeister,
Dyterich von Loupheim waldmeister, Volprecht von Termbach voyt czur
Lewinburge und ander truwwirdigen. Czu merim orkunt und bekuntnisse
habe wir unser ingesigil an dissen briff gehangen. Gegeben czu Danczg
noch der jarczai Unsers Heren tusenddryhundert in dem sechsundsiben-
czigesten jare an synthe Dominikstage des heiligen bichtigers [4 VIII
1376]. II
,
144 8 NT 170 poprawiony na 202
126

145
Celbowo
Gdańsk, 5 maja 1394
Jan von Rumpenheim, komtur gdański, ponawia nadanie na prawie
chełmińskim sołtysowi Jakubowi Brantowi [Brandeke} wsi CeZbowo
i obniża do 17 skojców czynsz roczny z 1 łanu ziemi, płacony przez
mieszkańców.
W AP Gd. 300/D 40, 33. OF 91b, k. 43-43v.
Zcillibow 8
Wir bruder Johan Rumpenheim, des Ordens des Spittalis sente Ma-
rien des Deutsczen Huses von Jerusalem compthur zcu Dantzk, bekennen
offenbar in desem brife, daz wir mit rathe unsir ersamen eldesten bruder
vor eczlichen jaren vorlegen und gegeben hatten unserm getruwen Jacop
Brant, synen rechten erben und nochkomen, unser dorff Czillibow mit
30 huben, der sint zcwu an dem fliesse Reda an wezen geleggen. Dovon
goben uns di inwoner des dorffes jo von der huben 1 mr. prusch und
2 huner uff Unsir Frawentage Lichtmesse zcu zcinse. Nu ha be wir ire
notdorfft und gebrechen angeseen und habens gebrocht an unsern ho-
meister, das her von synen gnaden in hat den czins genedirt, aIs hie
noch in desem brife steet geschreben:
Wir vorlien und geben unserm getruwen Jacob Brandeke, synen rech-
ten erben und nochkomen, unsir dorff Zcillibow mit 30 huben, der czwu
an dem flisse Reda an wezen sint gelegen, aIs ouch vorgeschreben stat
und al in die vormols begrenitzt und bewyset sin zcu colmischem rechte
erplich und eweclich zcu beseczczen und zcu besiczczen. Dovon sal der
schulthe dry huben fry haben mit dem dritten pfenning allis gerichtis,
usgenomen unsir I'itter und knechte, strosengerichte und all undutsch
geczunge, obir di wir selber richten wellen und unser nochkomen. Sundir-
lich er uns dovon dienen sal mit eynem pferde b-b von 5 marken in die
reise uff unser kost. Von den andern 27 huben sollen uns die inwoner
des dorffes von eyner iclichen huben alle jar eweclich 17 sc. gewonlicher
muncze disses landes uff Unser Frawentag Lichtmesse zcum ewegen
zcinse geben und 2 huner und dem erwirdegen herren dem bisschove
von der Cuyaw c sollen sie gebin II! fird. vor den czeenden von den
besatzten huben und erem pfarrer 1 scheffel racken und 1 scheffel habir
vor den tetzem. In desem vorgeschrebenen dorffe neme wir uns us wege
und stege, molen zcu buwen, wassir zcu lei ten und allirley ercz und allis
das zcur hirlichkeit gehort, das behalde wir unser hirschafft. Zcu ewegem
bekentnisse und bestetegunge disses dinge habe wir unser ingesegel an
desem briff lasen hengen, der gegeben ist zcu Danczk in dem jare Chri-
sti XIIIc i m XCIIII-tin jare am dinstage noch Philippi und Jacobi 1[5 V
145 a Nr 172 poprawiony na 204. b-b Fragment litery. c Wyraz poprawiony_
s.236
127

s.237
1394]. Geczuk sint unser lieben bruder in Gote Wilhelm von Witlich hus-
kompthur, Heidenrich von Plettenberg voith zcur Lewinburg, Godfrid
Iring waltmeister, Willam Lander moimeister, Johan Techowitz unser
compan etc. II
146
Brudzewo
Gdańsk, 5 maja 1394
Jan von Rumpenheim, komtur gdański, ponawia nadanie na prawie
chełmińskim sołtysowi Rudemu Hinczy wieś Brudzewo, która dawniej
należała do Wandirseja, z obowiązkiem zasiedlenia jej.
Brusdow a
Wir brudir Johan Rumpenheim, des Ordens des Spittalis sente Ma-
rien des Dutsczhen Huses von Jerusalem compthur zeu Danczk, beken-
nen offentlich in desem brife, das wir mit rathe unser ersamen eldesten
bruder vor eezlichen jaren vorlegen und gegeben hatten unserm getr u-
wen Wandirsei, synen rechten erben und noehkomen, unser dorff Brusdow
mit 31 huben. Dovon gaben uns di inwoner des dorffis jo von der huben
23 se. prusehs und 2 huner uff Unser Frawentag Lichtmesse zeu zcinse.
Nu ha be wir ire notdurfft und gebreehen angeseen und habens gebroeht
an unsern homeister, das hel' von synen gnaden in hat den czins gene-
dirt, aIs hirnoch in desem brife steet geschreben: Wir vorlien und geben
unserm getruwen Rote Hinczen, synen rechten erben und nochomlin-
gen, unser gut Brusdow mit 31 huben zeu beseczezen, der sint 30 huben
gelegen binnen eren g l' e n i t z e n und eyne hube uff der Reda, aIs
sie von uns in begrenitzt und bewyset sin und von unsern brudern zcu
colmisehem reehten erplieh und eweclieh zcu besiezezen. Dovon sal der
vorgenante Hincze schulthe, syne erb e und nochkomen, dry hub en fry h.l-
ben glich andern schulthen in unserm gebiete, sundirlich hel' uns dovon die-
nen sal mit eynem pferde in der reise uff unser kost. Ouch vorlie wir im
adir synen nochkomen den dritten pfenning allis gerichtis, usgenomen
unsir ritter und knechte, strossengerichte und all undutsch geezunge,
obir die wir selben richten wellen und unser noehkomen. Von den an-
dern 28 huben welle wir, daz uns ein iczliehe zcinse im namen eins
reehten zcinses alle jerlich und eweelieh 21 se. pruseh gewonlieher mu n-
cze mit hunergelde uff Unser Frawentage Liehtmesse. Und dem erwir-
degen herren dem bissehove von der Cuyaw solle sie geben 1/ 2 fird. vor
den zeeenden von der besatzten huben und erem pfarrer 1 seheffel roc-
ken und 1 seheffel habern vor den teezem. In desem vorgeschrebenen
146 a Nr 173 poprawion'll na 205.
128

dorffe neme wir' uns us wege und stege, molen zcu buwen, wasser zeu
leiten, allirley erez und allis daz zcu der hirliehkeit gehoret behalde wir
unser hirschaft unbekommert. Zcu merer orkunde und ewegem gedeeht-
nisse habe wir unsir ingesegel an desen briff lasen hengen, der gegeben
ist zcu Danczk in der jarczai Christi MCCC im XCIIII-tin jare am din-
stage nach Philippi und Jacobi der heiligen aposteln [5 V 1394]. Geczuk
sin t unsir lieben bruder in Gote Wilhelm von Witlich huskompthur, Hei-
denrich von Plettenberg voith zcur Lewinburg, Godfrid Iring walt-
meister, Willam Lander moimeister, Johan Teehauicz compan und alI1dere
. truwirdege. II
147
Rybna
Puck, 10 listopada 1382
Zygfryd Walpot von Bassenheim, kcmtur gdański, nadaje na prawie
chełmińskim sołtysowi Pancke Marczenowiczowi wieś Rybna z obowiąz-
kiem jej zasiedlenia.
OF 91b, k. 43v.-44.
Riben .1
Wir bruder Siuerd Wal pode von Bassinheim, des Hospitalis sente
Marien des Dutsehen Huses von Jerusalem compthur zcu Danezk, vor-
lien und geben unserm getruwen Pancken Marczenowicz schulczen, sy-
nen rechten erben und nochkomen, unser dorff Rybno mit 41 huben
und 20 morgen, der sullen legen 40 morgen in unserm gute Nuwewer-
der an wezen, alz di sin von uns und von unsern brudern begrenitzt
und bewyset, zcu colmischem rechte eweclich und erplieh zcu besiczczen
und zcu beseczezen umb daz,l daz uns der sehulcze dienen sal glich an-
dern schulczen disses lande und uns unsern zeins usrichten sal. So sal
her haben 4 huben fry mit dem dritten pfenning alles b gerichtes, usge-
nomen unser ritter und kneehte, strossengerichte und all undutseh ge-
(czunge) c, obir cli wir selbir riehten wellen. Und von sundirlichen gna-
den und gonst so gonne wir dem scholtissen des dorffes fry vischerie
mit cleynem geczow in unsenn see Ribno zcu erem tische, usgenomen
den hecht und andir grossir vissche. Von den andern 37 huben und 10 mor-
gen welle wir, daz uns adir unserm orden allejerlich ein icliehe hube 1/2
mr. pruseh gewonlicher muncze disses lande mt 4 huner uff Unser Lie-
ben Frawentage Liehtmesse zeum ewegen zcinse geben und dem erwir-
degen herren bisschove von der Cuyaw 1/2 fird. von der besaczten hub en
s. 238
147 a Nr 174 poprawiony na 206.
razu I-richte-I.
b Wyraz poprawiony.
c W rodku wy-
129
_.

vor den ezeenden und erem płarrer zcutrt Nuwenwerder t/z seheffel
korn und l/z seheffel habern vor den teezem. Und sollen den erste
zcins geben alz nu neest kampt Unser Frawentag Lichtwye obir 10 jar.
In desem gute neme wir uns us wege und stege, mallen (s} zeu buwen,
wasser zeu leiten, allirley erez und allis, daz ezu d der hirliehkeit geho-
ret, behalde wir unser hirsehaft. Zeu geezuknisse und orkunde habe wir
unser ingesegel an desen briff gehangen, der gegeben ist zeu Putzk naeh
der gebort Christi MCCCLXXXII an sente Mertinsobunde des heiligen
bissehoves [10 XI 1382]. Geezuge sint unser lieben bruder in Gote Di-
trieh von Lopheim huskompthur, Volpreeht von Derenbaeh visehmester,'
Gerhard Moneh pfleger zeu Butow, Heidenrieh Plettenberg voith
zeur Lewenhurg, Willa m Helfenstein unser eompan und andir truwir-
dege. / /
148
Rekowo
Puck, 14 grudnia 1400
Albrecht von Schwarzburg, komtur gdański, odnawia przywilej,
w którym nadaje na prawie chełmińskim Piotrowi Swyanawiczowi wieś
Rekowo, należącą dawniej do Scibora z Krostkowa, oraz urząd sołtysa
z obowiązkiem zasiedlenia wsi.
OT.: W AP Gd. 300 D/40, nr 43. OF 91b, k. 44.
s. 239 Rekowa
Wir bruder Olbreeht von Swarezburg, des Ordens des Spittalis sente
Marien des Deutsehen Huses von Jerusalem eompthur zeu Danezk, wel-
len kundt thun allen, di des en brieff seen adir horen lezen, das wir mit
rathe und fulbort unser ersamen eldesten bruder vorandirweitet haben
umb redlieher saehe willen des dorffes hantveste (Recow genant), die
etzwan herr Stibor von Crostekow l, dem Got gna de, der erste besecz-
czer desselben gutes, hatt gegeben in solchen worten, aIs hie noehgesehre-
ben steet:
Wir vorlien und geben unserm lieben getruwen Pauel Swyanawitz,
synen rechten erben und noehkomen, unsir dorff genant Rekow, das in
syner reehten mossen sal behalden fumfezik huben, aIs sie im vormols
lange begrenitzt sint und bewyset zeu voller genuege b-b zeu beseeztzen
zeu colmensehem reehte, erplieh und eweclieh zeu besiczezen. Dovon wir
demselben Pauel Swyanowitz, synen rechten erben und noehkomen, zcu
dem sehultsampt geben c-c die ezeende hube fry mit dem dritten pfen-
d WYTaz poprawiony.
148 a Nr 175 poprawiony na 207.
b-b l-zcu besiczczen und-I.
c-c I-zu-I.
130
-

ning des gerichtes beide, abir hals und handt, dovon er uns zcu allen
reisen sal dienen mit eynem pferde VQn 5 mr. by unser kost. Vortmer
so sallen uns di inwoner und di besiczczer der 45 huben von iclicher hu-
ben alle jar eweclich zcinsen 17 sC. (gewonlicher prusch moncze d) und
2 huner uff Unser Vrowentag Lichtmesse. Dorczu wen das gemeyne
landt reiset, so sallen uns di inwoner geben von iclicher huben l sc.
und 1/ 2 scheffel habir. Und ouch so sollen uns di inwoner alle jar von
iclicher huben eynen tag scharwerken pflichtig sin, wen sie vonuns adir
unsern brudern werden geheisen. Wir neme uns us eweclich in dem-
selben gute zcimmer fry zcu unser notdorff und ouch mastunge behalde
wir unser hirschaft zcu ewegen tagen. Wir nemen ouch abir uns des bis-
schoffs gelt, das wir selben wellen us dem gute usrichten l. Czu merer
orkunde und ewegem gedechtnisse habe wir unsir (ingesegeI) an e desen
brieff lasen hengen, der gegeben ist zcu Puczk im XlIII c jare f am din-
stage noch Lucie [14 XII 1400]. Des sint geczuk unser lieben bruder in
Gote Hinrich von Plawen huskompthur, Jordan von Wyen voith zcur
Lewinburg, Johan Ditenhouen waltmeister, Johan Techowitz vischmei-
ster, Ditrich von Groest maelmeister, Jost Buwstete unser compan und
andir etc. / /
149
Reda
Gdańsk. 27 grudnia 1357
W olfram von Baldersheim. komtur gdański, nadaje na prawie cheł-
mińskim Janowi ze Straszyna wieś Reda i urząd sołtysa z obowiązkiem
zasiedlenia wsi.
OF 91b, k. 44v. Reg.: Preuss, Urkb. V, 2, nr 603.
Granslowa
Wir bruder Wolfram von Beldirsheim, Ordens Unser Vrowen comp-
thur zcu Danczk b-b, komen zcu bekentnisse allen, die desen brieff ho-
ren adir lezin, daz wir mit ryfem rathe unser erbar bruder zcu Danczk
haben gelegen und gegeben dem ersamen manne Hans Strasschin, synen
rechten erben adir nochkomlingen, daz dorff Granslow genant zcu be-
seczczen und zcu besiczczen zcu deutsczem colmischem rechte mit so-
getaner undirscheit, aIs hir noch ist beschreben. Wissen sal man, daz
das vorgenante dorff Granslow sal behalden 34 huben, der gebe wir
s.240
fi
d Wyraz poprawiony. e Poprawione z: in. f Wyraz poprawiony.
l Por. nr 142.
I Bruk koroboracji, świadków i datacji odnawianego dokumentu.
149 8 Nr 176 poprawiony na 208. b-b I-vo-/.
12 - Księga komturst"a
131
........

demselben Itannus, sinen rechten erben und nochkomen, 4 vrie huben
mit deme schultsampt und was von busse gevellet von dutsczem geri-
chte den dritten pfenTIing eweclich zcu besiczczen. Polensch gerichte
und unser leenlute und di nicht dutsczh recht haben, di sal nymand
richten danne wir adir unsere brudere. Ouch sal man wissen, das da
bliben 30 huben zcinshaftik, der gebe wir den inwoner 6 gancze jar
friheit. Wenne di vorgangen sin, so sal man uns adir unsern brudern geben
alle jar uff sente Johannistage Ewangelisten zcu Wynachten von iclicher
zcinshaftigen huben. 1/2 mr. pfenning gewonlicher muncze und czwey
huner uff das hus Danczk zcu eyme namen eins rechten zcinsis. Idoch
sal man wissen, daz man uns sal geben alle jar uff den vorgenanten tag,
diwile die friheit were c, von dem ganczen gute 4 mr. pfenning unbe-
wonin [?] d. Ouch sal man dem herren den bisschove geben alle jar uff sente
Mertinstag 1/ 2 fird. pfenning von iclicher huben von den czeenden. Wir
dirlowben ouch den inwonern, was si holczes mogen hawen binnen eren
g r e n i t z e n, fry vlissen uff der Rede bis in die see. Gegeben zcu
Danczk unserm undir ingesegel noch Gots geburt MCCC jar im LVIII
jar Johannis Ewangeliste zcu Wynachten [27 XII 1357]. Des sint geczu-
ge die ersamen lute unsere lieben brudere Ludeke [von Essen] der hus-
kompthur, Hinrich von Munde vischmeister, Willam von Lander kellir-
meister, Reynert von Elner und manch irbar man truwwirdigk. II
150
lIel
Malbork, 17 sierpnia 1378
Winrych von Kniprode, w. mistrz, nadaje miastu Hel i jego miesz-
kaiteom prawo lubeckie, określając świadczenia.
OF 91b, k. 44v.-45.
I. 241
Heile B
Wir bruder Winrich von Kniprode, homeister des Ordens der Bruder
des Spittalis sandte Marien des Dutsczen Huses von Jerusalem, mit wil-
len und rathe unser metegebietger geben und vorlien unsern getruwen
burgern und inwoner unser stat zcu Heile, eren rechten [erben] und
nochkomen, lubisch recht und gerichte.also was uff dem lande uff erer
friheit von gerichte irer inwoner vorbussen wirt, das des czwei te il uns
und unserm huse, das dritte teil dem voithe Hermanno Ruter, TIoch
synem tode den vorgenanten burgern sal gehoren und gevallen usgeno-
men strassengerichte, di wir adir unser bruder wellen selben richten.
c Wyraz poprawiony. d Wyraz poprawiony, lekcja niepew1ta.
150 B Nr 177 poprawiony na 209, nazwa miejscowości poprawiona.
132
---

Ir gestroften orteil sollen sie zcum Elbinge und nicht vorder holen. Wir
vorlien ouch von dem horte Heile anczuheben bis czu Heisternest fry
holczunge und weide und was dar binnen ist mit dem Heisternest geses-
sen, si sollen alle eynes rechten gebruchen und genissen und solle ir
recht suchen uff dem orte und wellen, daz ir czins, der hie nochge-
schreben steet, nicht gehoet noch genedirt werde und sollen bliben by
dem alden zcinse und 'lImb denselben zcins zcu legende bis zcu Resehoup
und wellen, daz keyn man wynczappe, is en sy mit unserm und der bur-
ger wille. Ouch sollen die vorgenanten burger von allen gebote, das sie
eren inwonern gebieten, mit unserm wissen den dritten pfening haben.
Der littowsschen reisen sollen sie und ere nochkomen fry sin und un-
betwungen, is sal nymant, ir gemite knechte und ere misseteter, uff das
landt geleiten, di in entlowffen sint, is en sy mit willen b-b der burger
und der sachwalden. Eynen marktag magen sy in der wochen halde[n]
mit dem geisselmarkte. Umb welcher vorlyungen wille welle wir, das
uns eine icliche schute zcinse alle jar eweclich 1 1 /2 mr. pruscher muncze.
Yo der kreczhmer sal 2 mr. zcinsen der gut bier schenken, wer schifbier
schenket, der zcinset 1 mr. Eyne icliche batstobe sal zcinse[n] 3 mr. und
2 fpunt pfeffers, yo der kessel, do man vischtron inne smelczet, zcinset
2 mr. Ein iclicher fleisch[h]awer 1/ 2 mr. und 2 pfunt pfeffers und eynen
broten von 1/ 2 fird. alle sontage in dem herweste, II diwile der visch-
meister da lyt uff dem lande, jo der hoker 1/ 2 mr. und 1 pfunt pfeffer
zcinset, eyn iclich kramer 1/ 2 mr. und 1 pfunt pfeffer, jo der schumecher
l/Z mr. und 1 fpunt pfeffer, jo der schroter 1 fpunt pfeffer, jo der becker
1 mr., di koufflute zcu l/Z mr. und jo das olgarn 2 mr. sal zcinsen und
die strantgarn, di noch hel'inge czien bis zcu Wynachten, sollen zcinsen
2 mr. und di nach Wynachte bis zcu Ostern czien sollen ouch 2 mr. zcin-
sen, jo das merswyn bot 2 mr. und ein icliche schute in dem heringvange
sal uns 4 tonen heringe zcinsen und von iclichem rimen 1 schill. Der
vorgenante zcins sal uns alle jar uff sente Niclostage des bisschoffs ge-
vallen. Wir wellen ouch, ap keynerhande visscherie adir andir genies
hirnochmols geviele, der hie vor nicht gewest were, den czins moge wir
noch unserm willen seczczen nach gewonheit. Ouch neme wir uns us
moelstete molen zcu buwen, wo is uns und unsern brudern beqweme
dunket uff dem lande und allen nutz, den die hirlichkeit angehoret,
sundirlich die alden dinste und scharwerke, welle wir uns ouch behal-
den eweclich noch der alden gewonheit. Zcu ewegem deser dinge gedecht-
nisse habe wir unser ingesegil an desen briff gehangen, der gegeben
ist czu Marienburg in der jorczaI Unsers Herren MCCC am LXXVIII-tin
jare am neesten dinstag noch Unser Frawentage Assumpcionis [17 VIII
1378]. Geczuk sint unser lieben bruder, bruder Rotcher von Elner gros-
komthur, b[ruder] Godfrid von Linden obirster marschalk, b[ruder]
Ulrich Fricke obirster spittaler und kompthur zcum Elbinge, b[ruder]
b-b Tu poprawione: unser.
---
,
s.242
133

Cunrad ZcoI'l1.er obirster trappler und kompthur zcu Cristpurg, b[ruderJ
Baldewyn von Frankenhouen treseIer, b[ruderJ Ditrich von EIner komp"
thur zcur BaIge, b[ruderJ Sifrid Walpod von Bassinheim kompthur zcu
Danczk, b[ruderJ Cunrad WaIrader compthur zcu SIochow, her Niclo
unser cappellan, Kune von Libenstein, Johan Schonenfelt unsir compan
und viI andir ersame lute etc. II
151
Połchowo
Gdańsk, 25 kwietnia 1376
Zygfryd Walpot VOn Bassenheim, komtur gdański, oznajmia, że bra-
ciom Stanisławowi i Mikołajowi, synom Alberta z Łebcza nadał na pra-
wie polskim połowę dóbr Połchowo w zamian za trzecił część dóbr Bru-
dzewo.
OF 91b, k. 45-45v.
s. 243
Polchowa
Wir bruder Walpod von Bassinheim, des Ordens des Hospitalis Unser
Frawen des Dutsczen Huses von Jerusalem compthur zcu Danczk, thun
kunt allen, die desen brieff seen, horen adir Iezen, daz wir mit wilIen
und fulbort unser ersamen brud er haben eyne wechsselunge gethan mit
den ersamen mannen StanisIao und Niclao gebrudir, AIberten kinder
von Lepczk, und ha ben in gegeben di helffte des gutis Polchow vor das
dritte teil des gutis Brusow zcu poIanisschem rechte. Ouch dirlose wir
in, iren rechten erben und nachkomen, des kuozcinses und des s w y _
n e sund dinste [sI fry zcu besiczczen. Zcu merer orkunde und bekent-
nisse habe wir unser ingesegeI an desen briff Iasen hengen. Des sint geczuk
unser ersamen brudir disses ordens b[ruderJ Ebirhart von Virmunden
huskompthur, Fridrich Kul von Scharfenstein vischmeister, VoIprecht
von Termbach waItmeister, und andir truwirdige. Gegeben zcu Danczk
na ch der jarczai Christi MCCC im LXXVI jare an sente Marcitage des
Ewangelisten [25 IV 1376J.
152
Sochanino I. Naniec. Smiechowo
Gdańsk, 28 sierpnia 1343
Ludolf Konig, w. mistrz, nadaje braciom Maciejowi i Nassude na
151 a Nr 178 poprawiony na 210.
152 I Miejscowość zaginiona.
134

prawie chełmińskim dobra Sochanino, a na prawie polskim wsie N aniec
i Smiechowo.
KKGd., s. 243-244. OF 91b, k. 45v. Druk: Preuss. Urkb. III, 2, nr 596.
--
153
Tupadły
Puck, b.d. {ok. 141O-1413}
Henryk von Plauen, komtur gdański, nadaje na prawie polskim sta-
roście Mikoszowi Markowiczowi wieś Tupadly z obowiązkiem jej zasied-
lenia.
Kop.: W AP Gd. 300 D/40, nr 47.
Tu pedal a
Wir bruder Henrich von Plauwen, des Ordens des Hospitalis Unser
Frawen des Dutsczen Huses von Jerusalem kompthur czu Danczke, be-
kenne offenlichen in dissem briffe, das wir mit rote unsir ersamen b-b
eldisten bruder, geben und vorlyen unsern getruwen Mykus c Markowicz
s t a r o s t e n, synen rechten erben und nochkomelingen, unsir dorff
Tupadel, das in syner mosse d-d neuwen hoken behalden sal, alz sy im
von unsern brudren {s} gegrenicz syn, erblich und ewichlig czu besitczen
und czu besetczen czu polnischen rechte.Und wellen, das der egenante
s t a r o s t e czu erbe evylichen eynen hoken sal fry haben und von
sundirlichen genoden wellen wir ouch, das der egenante s t a r o s t e,
synen rechte erben und nochkomelingen und ouch dy invonere desselben
dorffes eviclichen sullen von uns und unsern brudern der p u s c z i n
fry si'll, abir dy andern polnische rechte und pflichtę sollen sy uns und un-
serm husse alle jerlich volkomelich thun und geben, aIs sy von der ersten
besatczunge bisher gethon haben. Utnbe welcher vorlyunge willen we 1-
len wir, das dy invoner desselben dorffes uns und unserm husse alle
jerlich uff Unsir Frawentag Lichtmessen, im namen eynes rechten czin-
ses, czinsen sullen yo von ichlichen hoken, her sy besacczet addir nicht
besatczet, funffczen schot prusch gewo[n]licher muncze und von ichli-
chen gar ten vyrhalp schot. Den gartenczyns und hokenczyns beyde be-
satczet und unbesatczet wellen wir, das der egenante Mykus s t a r o s t e,
syne erben und nochkomelingen, alle jor uff den vorgescrebenen czyns-
tag sal den czins usrichten und in uns adir unsern brudern unvorczo-
gen geben. Czu gros ren .bekennisse haben wir unser ingesegil an dissem
briff loze hengen der gegeben ist czu. Putczke noch Christi gebort
etc. / /
's. 244
153 a Nr 180 poprawiony na 212.
d-d Na margłnesie: IX.
b-b /-b'f-I.
c Wyraz poprawiony.
135

s.245
154
Ustarbowo
Puck, b.d. {1410-1413]
Henryk von Plauen. komtur gdański, nadaje na prawie polskim sta-
roście Mikole Pellighusowi wieś Ustarbowo.
[Wustraw] 8
Wir bruder Henrich von Plauwen, des Ordens des Hospital Unser
Frauwen des Dutschen Husses von Jerusalem komptur czu Danczke,
bekennen offenlichen in dissen briffe, das wir mit rote unsir ersamen
eldisten brud er geben und vorlyen unserme getruwen Micola Pellighus
s t a r o s t e n, synen rechten erben und nochkomelingen, unsir dorff
Wustraw, das in syner mosse sechs hoken haben sal, aIs sie im von un-
serm brudern gegreniczet sin, er[b]lich und eviclich czu besitczen czu pol-
nisschen rechte. Und wellen, das der egenante s t a r o s t e czu erbe b-b
ewiclichen eynen hoken fry haben sal. Ouch wellen wir von sundirli-
chen genaden, das der egenante Micola s t a r o s t e, siene rechten erben
und nochkomelingen und ouch dy invonere desselben dorffis, ewiclichen
sullen von uns und unsern brudem der p u s c z i n fry sin abir die ąn-
dern polnissche rechte und pflichte sullen sie uns und unserm husse
alle jerlich volkommelich thun und geben, aIs sie von der irsten besat-
czunge bysher geton haben. Umbe welcher vorleyung willen wellen wir,
das dy inwonere desselben dorffis uns und unserm husse alle jerlich uff
Unsir Frauwentag Lichtmessen, im namen eyns rechten czinses, czinsen
sullen jo v-on ichlichen hoken, her sie besatczet adir nicht besatczt, vir-
czen scot pruch {s] gewonlicher muncze. Den hokenczins beide besatczct
und unbesatczet wellen wir, das der egenante Micola s t a r o s t e, siene
erben und nochkomelingen, alle jor uff den vergescreben czinstag sal
den czins usrichten und in uns adi. unsern brudern unvorczogen geben.
Czu grosserem bekentenisse haben wir unser ingesegil an dissen briff
lossen hengen, der gegeben ist czu Pucztken etc.
155
Studzienice
Bytów. 10 marca 1412
Henryk von Plauen, komtur gdański. nadaje -na prawie polskim Bart-
kowi z Gostkowa dobra Studzienice z obowiązkiem zasiedlenia.
154 8 Nr 181 poprawiony na 213.
b-b I-evi-I.
136

Buthow ·
Wir brud er Heinrich von Plawen, des Ordens des Hospitalis sancte
Marie des Dutschen Huses von Jerusalem kompthur zu Danczk, beken-
nen offintlich in dessem brieffe, daz wir mit rothe unsir ersamen eldi-
sten bruder geben und vorlien unserm lieben getruwen Bartken von
Gostkow, sinen rechtin erbin und nochkomelingen, daz vulle ghut czu
Studenicz, das in sinen mosen 30 huben behaldin zal, erb lich und eve-
clich czu besicczen und czu besecczen czu polnisschem rechte fry von
allem scharwerke und von hoydinste. Wir gebin dem egenanten Bartken.
sinen rechtin erbin und nochkomelingen, ouch die see, die bynnen den
drysik huben gelegen sien und frye fisscherie czu sinem tische mit klei-
nem geczouwe uff unserm see Kluencze genant. Davor zal her und sine
erbin und nochkomelinge uns und unserm huse Buthow b-b dinen eyme
pferde von funff prus che n marken czu allen herverten und lantwern,
nuwe huser czu buwen und alde czu bessern adir czu brechin, wenne,
wie dicke und wohen II sie von uns und unsern brudern werden gehei- s. 246
sin. Unde wollen ouch, das der vorgenante Bartke, sine erbin und noch-
komelinge, alle jor uff sinte Mertinstag des heiligen bisschofes vor daz-
selbe ghut unserm huse Buthow czw[u] mark pruscher nuncze [s] gebin
zal vor s w i n gelt, kugelt und vor p o r a m p. Czu grosserm bekent-
nisse habin wir unser ingesigil an desin brieff losin hengen, der gegeben
ist uff unserm huse Buthow noch Cristi gebort wirczenhundirt jor dor-
noch im czwolftin jore am dunrstage vor Letare [10 III 1412]. Geczug
sint unsir ersamen in Goth brudir Hinrich von Brandenstein unser huskomp-
thur, Jorden von Wihen waltmeister, Ditherich von Groest molmeister,
Johan von Schonfelt vismeister czu Puczik, Girhart von Orstesheim vo-
ith czur Lewinburch, Lucas von Lichtinstein pflegir czu Buthow, Scho-
nenburg unser kunpan und andir truwirdigen vyl. .
156
Gowino Małe
Puck, 15 lipca 1420
Herman Gans, komtur gdański, nadaje na prawie polskim Szymonowi
z Prusewa część dóbr Male Gowino.
Cleyn Govyn a
Wir bruder Herman Gans, des Ordens Unser Vrauwen Dewtsches
Huwsses von Jerusalem kompthur czu Danczk, thun kunt unde offenbar
allen, die dessen brif sehen adir horen lessen, das vor uns gekomen ist
Symon van Prusschaw vorbrengende eyne hantfeste obir czwe teil unde
155 · Nr 182 poprawiony na 214. b-b l-mit ey-I.
156 a Nr 183 poprawiony na 215.
137
.

das sechste teil des dritten teils des guttes Cleyn Govin genanth, das
im bruder Holfrich von Drahe, eczwen kompthur b-b czu o..mczk unsel"
vorvar, gegeben unde mitvelent hatte, das die czy t von Jan Po(l)schs
wegen an uns p u s c z i n a gestorben was. Unde der vorgescrebene Sy-
mon dy fumf teile des dritten teils des egenanten guttes mit unserm
rot he unde willen czu im gekouft unde geloset hot unde von uns be-
gernde, was eyne bewysunge obir dasselbige guth czu besitczen mit allir
czubehorunge aIs is syne vorvarn gehat haben. Dorinne wir in c-c moge-
lich unde gutlich irhort haben unde in damit volenet haben aIs hye
nochgescriben stet:
Wir bruder Herman Gans etc. mit rathe unde wissen unsern ersa-
men deldesten brudern geben unde vorlyen unserm lyben gętruwen
Symon von Prusschaw, im unde synen rechten erben unde nachkomen,
unser guth Cleyn Govin genandt erblich czu besitczen mit allen nut-
czen unde czubehorunge aIs is Jan Pelsch sin vorvarn gehabt hot. Von
welchem gutte her uns pflychtig jarlich sal sin czu geben s w i n unde
kugeld unde von gutten czu dynen aIs andir unser polnysschen gutter
thun. Czu ewigem gedechtnisse so ha be wir unser ingesegel an desen
briff losen hengen, der gegeben ist (czu Puczik) im XIIIIc unde in XX-
-ten jare am tage Divisionis Apostolorum [15 VII 1420]. Geczuge sint
unser ersamen in Got bruder Otte von Walsbach huskompthur, Lucas
Lychtensteyn voyth czu Lewenburg, Petir Lurch vyschmeyster czu Pu-
czik, Claus Rost unser komphan unde andere viI erwirdigen e. II
157
Jeżewo
Lębork, 5 marca 1430
Bartek z Jeżewa wraz z synem Lorenzem oświadczają, że winni
są staroście Michalowi z WieZistowa i komturowi gdcwskiemu WaZterowi
von Kersekorffowi 20 grzywien zabezpieczonych na dobrach Jeżewo.
s. 249 [Jesow] a
Wissentlich sie allen, die dissen brieff sehen adder horen lesen, daz
wir alz Bartke von Jesow der vater unde Lorencz von Jesow der son,
mit unsern rechten erben unde nochkomelingen, bekennen offenbar in
dissem brieffe, wy das wir alle beyde gelich hoptlewten von rechten
unde redelichen schulden pflichtig sien unde schuldig Michel von
Velistow alz eyme hobtmanne unde dem ersamen herren, her Walter
b-b I-vo-I. c-c I-gut-I. d Wyraz poprawiony.
puste.
157 a Nr 184 poprawiony na 216.
e Strony 247 ł 248
131;1
.

Kirskorp kompthur czu Danczg unde sienen nochkomelingen unde och
des vorgeschrebenen Micheis brudern unde eren erben czu getruwer ha nt
czwenczig guten marg in sulcher wiese: ap derselbige Michel vorgeschre-.
bene vorsturbe, wer denne czu dem vorgeschrebenen gelde recht hat,
das is der neme. Dovor czu eyner grossern sicherheith, so ha be wir im
unde dem herren kompthur unde sienen nochkomelingen unde Micheis bru-
dem unde eren erben, das gut Jesow mit allen czubehorungen unde li-
gen den grunden gesatcz czu pfande. Das b-b gelt sullen wir funff jor inne-
behalden bie uns unde jerlich vorczinsen uff sente Mertenstag noch un-
ser herren unde des ganczes landes willekor unde gewonheit. So denne
noch fumf (joren) su Ile wir unde wellen das gelt abelosen jo czu iczli-
che m jore fumff guten marg unde och den czins, bis wir das gelt alczu-
mole abelosen unde beczalen. Unde ap wir das.gelt adder den czins nicht
uffrichten uff den tag, alz obenbeschreben ist, alzo daz der egedochte
Michel, adder der herre kompthur unde siene nochkomelinge, adder Mi-
chels bruder unde ere erben, adder c-c (wer) recht czu dem gelde hot,
schaden dorumme theten, den we Ile wir gelich dem hoptstule uffrichten,
wy der schade bewislich ist sunder keynerley hulfrede adder entschul-
dunge. Och sal dy d beczalunge, so alz obenberurt ist, geschen vor dem
kompthure adder wer syne stat haldende ist, in kegenwertikeith des vor-
geschreben MicheIs bruder adder erer erben. Czu eyner grosser befe-
stunge unde geczugnisse habe ich Bartke von Jesow und Lorencz von
Jesow unser e ingesele {s} an dissen briff lossen hengen, der gegeben ist
czur Lawenburg in der jorczaI Unsers Heren XIIIIC domoch im XXX-ten
jore am sontage Invocavit [5 III 1430]. II
158
Gowidlino
B.m. i d. {po 1363}
NN przedstawia przebieg sporu pomiędzy Nikuszem Zcerteke, panem
z Gowidlina, aNikuszem Swersewiczem, panem z Jasienia {= Yesse?},
o las i łąkę.
OF 91b, k. 13v.-14. Druk: R. Cramer, II, nr 15.
[Gofidelin] a s. 252
Wissintlichin sie allen den, die dese schrifft seen ader b- ho ren le-
sen -b, geschen ist in den vorjaren bie bruder Giselbrechten von Dudels-
heym, kompthur zcu Danczk, geczietin, das Nikusch Zcerteke, eyn
b-b I-g-I. c-c I-welt-I. d Skreślone, prawdopodobnie było: b.
poprawiony.
158 a Nr 219. b-b Kleks.
e Wyraz
;o'
139

p a n uff die (cziet) czu Gofidelin, der- gewan mit allem rechte den walt,
der do liet bie der wesen und bie der lesenycze, von den p a n e n, di
czur Yesse czu der czit wonthen, do Nikusch Zcerteke den waldt behilt
und in siner gewalt hatte, do nam die hirschafft des waltzcinses uff von
Nicusch Zcertekin wegin 40 mr. Domoch kowffte Nikusch Swersewicz
das gut czur Yesse und wulde gewynnen die wesen und di lesenyczen
und den waldt, do was Nikusch Zcerteke und gewan c-c abir den walt
und di wesin von im mit eynem rechte. Do reten hin Step fan Kunostowicz,
Walter Grelle und Mattis von Malschicz und bewiesten deme dickege-
nanten Nikusch Zcerteke die g r e n i c z e n und das her sulde behaldin
die wesin und den walt eweclich an alle ansprache. Anderweit dornoch
der egenante Nikusch Swarsewicz hatte sich vormessin, her welde erbar
und unvorsprochin luete brengin, die czugin und swerin sulden-, das im
der walt und di wesin czugehorten und wo sie nicht volfuren des wal-
des und der wesin, welde her eweclich an anesproche enperin. Do broch-
te d her des e nochgeschrebene, die swerin und czugin sulden: Vneslaff
Slupinsky, Dowopil von Lebno des Slupinsky son, Jeske von Lubeczin,
Woyslaff von Lebno, Sulislaff von Kantrsin, do sie alle uff di g r e n i-
c z e n qwomen und sie swerin suldin. Do stunden sie im alle abe, wen-
ne si der g r e n i c z e n nicht enwusten, des wart aber Nikusch Zcerte-
ke der walt und die wesen czu geteilet, czu haldj,n an alle ansprache.
Domoch do das gut Gofidelin der hirschaft wart, do begunde der ege-
nante Nikusch Swarsewicz von Yessin siner s w y n e n czu hutten in
demselbin walde, do qwam her Boesil gerethin und nam di s w y n e us
dem walde. Do bewieseten Nikusch Zcerteke, Steffan Kunostowicz, Ni-
kusch Grelle und Mattis von Malschicz hem Boesel di g r e n i c z e n des
gutes Gofidelin, also das der walt czu Gofidelin gehorte. Do lies her
Boesil der s w y n e 12 slen, di oberigen gab her im wedir von bete
wegin orbar lute. Noch der cziet behildt di hirschafft den walt und die
wese mit allem rechte, do Nikusch Swarsewicz dis hatte vorlorin mit al-
lem rechte. Do qwam her czu dem meister und bat ume kolmisch recht
obir das gut Yessin. Do gap im der meistir kolmisch recht und hies
in e-e sine g r e n i c z elasin beschryben, di her mit eren mochte be-
haldin, des lies her unrechte g r e n i c z e in sin brieff schreben an des
meisters wissin. Dornoch obir 4 jor qwam der meistir von Butow und
as in der molen zcur Jessin, do qwam der dickegenante Nikusch Swar-
sewicz und brochte dem meistir eyne usschrifft sines brives und bat, das
man in bie sinem brive liese. Do besach der meistir den briff und sach,
das her mit unrechtin dingen ume hatte gegangin. Do sprach der mei-
stir: ich sulde dir den recht lasin thun und sulde dich mit dem e brive
in das fuer lasin werfin:, das wart dem meistir ab gebetin g und her sul-
s. 253 de dem / / meistir denselbin unrechtin briff antwertin und tet is nicht.
c-c I-den-I. d Wyraz poprawiony.
ny. a: Wyraz poprawiony.
e-e I-S-I.
f Wyraz poprawio-
140

Dornoch starb der meistir, nu sint des dickegesprochin Nikusch Swar-
sewicz kinder und wellin mit demeselbin brive von nues den walt und
die wesin ansprechin h.
159
Nowe Miasto Gdańsk
Rm., 16 kwietnia 1379
Notatka o udzieleniu Radzie Nowego Miasta Gdańska pozwolenia na
pogłębienie i obmurowanie fosy aż po Wysokq Bramę.
KKGd., 8. 253. Por. wyżej nr 8.
160
Gdańsk-tartak
Gdańsk, 26 kwietnia 1422
Jan von Beichau, komtur gdański, zezwala gdańszczaninowi Gerardo-
wi Lange na budowę tartaku na pustym placu, na którym dawniej była
łaźnia krzyżacka.
Ober die snydemole vorm huwse czu Dantczk B s. 276
W,ir bruder Johan Beychow, Ordens Unser Frauwen des Deutschen
Huwses von Jerusalem und kompthur czu Dantczk, thun kunth und
offenbar allen, die desen briff sehen ader ho ren lesen, das wir sunderli-
che bethe etczlicher unser ersamen eldisten brudere angesehen haben
umbe getruwes dinstes wille, der in uff te und dicke und unserm orden
dirczeiget ist durch unsern getruwen Gerhart Langen, burger czu
Dantczk, alzo das wir die truwe siener dinste und gutten willen be-
tracht haben und mit reifem rathe unser ersamen eldesten brudere und
mit wolbedochtem mute deme eegenanten Gerhart Langen vorleycn b
und gegeben haben im, synen rechten erben und nochkomelingen, die wuste
hofestat cz.u buwen und ewiklichen czu besitczen noch statrechte. Uff
welcher bofestat, etczwan unser badestobe. yn der Burggasse uff der AI-
denstat Dantczk hat gelegen, und der hofestad czu gebruchen so hel' be-
ste mag, voreygent mit der snydemolen, vor unserm huwse gelegen, in sul-
cber weise, das das gebuede uff der eegenanten hofestad mit der sny-
demolen czu houfe. sullen sien vorbunden czu ewigen geczeiten yn elinen
h Puste miejsce na kilka wierszy, zapiska nie dok07\czona.
160 a Nr 198 poprawiony na 236. b Wyraz poprawiony.
141

czins, nieht von enander czu teilen in keyner weyse, in sulcher freyheit
mit sulchem rueme, aIs is von alders her ist gehalden. Und ap unser czins
an eyme der obgenanten aIs an der houfestat ader an der snydemolen
wurde sien gebroch, so sal mans sieh dirholen an deme andern. Umbe
we1cher vorlieunge wille sal uns der eegedochte Gerhart Lange, syne
rechten erben und nochkomelinge, pfłichtig sien czu czinsen alle jor
sechtczig marg gewonlicher muntcze deses landes uff czwene tage: halp
uff Wynachten und halp uff Johannis Baptiste. Ouch so wellen wir,
was c wir czu notdorft unsers huwses nemen werden von der snydemolen
von bolen, delen ader swarten, so sulllen wir im geben yo vor die bole
vier schillinge, vor die gutte deI e czwene schillinge und yo vor die swarte
acht pfenninge gewonlicher muntcze d deses landes. Czwey schpk gutter
delen sullen wir alle jor nemen von der snydemolen czu des huwses
notdorft in der obgeschreben beczalunge. Sunder was wir boben die
czwey schok delen nemen, die sal man im beczalen glich andern luwten, die
dovon im delen koufen. Ouch wellen wir, was wir von unserm eygenen
holtcze lossen snyden uff der molen, so sullen wir im yo von sny te ge-
ben eynen schilling. Von sunderlichen gnaden und bete wille so gunnen
Wlir ouch deme egenanten Gerhart Langen, sienen rechten erben und
nochkomelingen eyn frey schenkerye czu ha ben bynen deme obenegenan-
ten gebuwde. Czu merer sicherheit deses dinge so haben wir unser in-
gesegeI an desen briff lassen hengen, der gegeben ist uff unserm huwse
Gedantczk in der jorczaI Christi XlIII c, donoch im XXII jore am sontage
noch G[eJorgii [26 IV 1422J. Geczuge sint unsers ordens ersamen bru-
dere, bruder Niclus von Niekeritcz unser huwskompthur, bruder Hen-
rich Postar moImeister, bruder Wetczel von Vladisheym waltmeister,
bruder Niclus Postar unser compan, Nicolaus unser schreiber und pfar-
rer czu sen te Katherine uff der Aldenstat Dantczk und ander vil truwir-
dige lute. II
161
Sianowo
Gdańsk, 17 marca 1424
Konrad von Baldersheim, komtur gdański, nadaje na prawie chel-
mińskim karczmarzowi Wojciechowi karczmę we wsi Sianowo.
s. 278 Ottenaw 8
Wissent1iche sye allen kegenwertigen unde czukumfftigen, dye desen
brieff sehen, hoeren ader lesen, das wir bruder Conrat von Beldersheym,
Ordins Unser Vrauwen des Dueczen b Hueses von Jherusalem comtir czu
c Wyraz poprawiony. d Wyraz poprawiony.
161 8 Nr 199 poprawiony na 237. b Wyraz poprawiony.
142

Gdanczke, myt heilsamen rate unser elclisten hrueder czu Odanczk vor-
lyen unde gunnen Woczech kreczmer, synen rechten erben unde nohko-
melinge, den kreczem czur Ottenaw mit eyme hoeken ewielich unde erbli-
chen czu besitczen czu kolmeschem rechte. Dorynne vrye byer czu schenken
unde des czu genissen noch syme besten vormoegen. Sunder von dem
hoken sal her scharwerken glich eyme anderen gebeurischen hoken ym
dorffe. So begnadige wir yn, syn erbe unde nochkoemelinge, mit sulchel'
vryeheit, das nymant yn dem dorffe czu Stabeschaw neest dobye gele-
gen sal byer schenken. Von welcher vorlyeunge c unde gunst sal der-
selbige Wotczach, syne rechten erbe unde nochkoemelinge. uns pf1ichtig
syn czu czynsyn [s} d-d czwu marg gewoil1licher pruescher muencze, halb
uff Unser Vrawentag Lichtmesse unde halb uf Johannis Baptiste. Des
synt geczueg dy ersamen unser brueder Hans Stogheym unser huews-
komptir, Willam von Wyes waltmeister, Jerhart von Hoeftersheym pfle-
ger czu Mirchaw, Johan von Erlebach unser kompan, Nicklos von Swincz
lantrichter unde ander viel ersamen getruwen. Czu groser zicherunge und
merem geczuegnisse haben wir unsers ampts ingesegel an desen brieff
lasen hengen. Gege[b]en unde geschreben uff unserm hUf'ze Gdanczk
in der jorczai Unsers Heren MCCCCXXIIII jor an dem tage Gerdruedis
[17 III 1424].
162
Gowid1ino
Gdańsk, 17 marca 1424
Konrad von Baldersheim, komtur gdański, nadaje na prawie polskim
staroście Janowi Drewno wieś Gowidlino z obowiqzkiem jej zasiedlenia.
Gafidlyn a
Wyr bruder Conrat von Beldersheym, Ordins Unsere b Vrauwen des
Deuthschen Husses von Jherusalem kumptour czu Gdanczk, thu kunt unde
offenbar allen kegenwertigen, czukunftigen, (die) desen briff sehen, hoeren
ader leesen, das wir mit riffem rate unsers eldesten brueder czu Gdanczk
vorlyehen Jan Dreffno unser dorff Gafydlyn mit dryczen hoken ewicli-
chen unde erblichen czu besithczen unde czu besetczen czu polennischem
rechte mit dero acker unde wesen, den sye von alders her yn erer be-
sytczunge ha ben gehalden. So habe wir dem eegenanten Jan s t a-
r a s t, synen rechten erben unde nachkomelingen, vorlegen unde gege-
ben eynen haken vrye von den egenanten dryeczen hoken, uf das uns
der s t a r a s t ader syn erhe unser czynse deste flyschclicher ynmanen
unde c-c usrichten mag. Ouch begnadige wir yn, das keyne p u s c z i -
c W środku wyrazu I-oh-I. d-d Poczqtek litery.
162 8 Nr 200 poprawiony na 238. b Wyraz poprawiony.
c-c I-vm-I.
143

n a an uns sal ster ben, sunder dy neesten erbnamen unde frunden sol-
len ere guetere unde hoeken d-d czu yn nemen, off das daz dorff deste
bas besatcz werde. Ouch sullen uns dy ynwoener des dorfes jerlichen
pflychtig syn czu geben vor eynem rechten czyns von den ofgeneump-
ten e 12 hoken von ytczlichem hoken 14 schot gewonlicher pruscher mu n-
cze uf sunte Mertenstage. Des synt geczueg dy ersamen 'Unser brueder
Hans Stokheym unser hueskumptour, Willam von Wys waltmeister,
Jerhart von Hvftersheym pfleger czu Mirchaw, Johan von Erlebach
unser kompan, Niclos von Swincz lantrichter unde vyel ersamen getru-
ven. Czu groser sycherunge und merem geczuegnisse haben wir unsers
ampts ingesegel an desem bcieff lossen hengen. Gege[b]en unde geschre-
ben uff unserm husse Gdanczk in der jorczaI Unsers Heren
MCCCCXXIIII jor an dem tage Gerdrudis [17 III 1424]. II .
163
Zalakowo
B.m., 13 lipca 1424
Konrad von Baldersheim, komtur gdański, ponawia i poszerza nadanie
na prawie chełmińskim sołtysowi Maciejowi Płachcie wsi Załakowo
z obowiązkiem jej zasiedlenia.
s. 279 Salykaw a
/=Wyr bruder Conrat von Beldersheym, Ordins Unsern Vrauwen
des Deuthschen Husses von Jherusalem kumptoul' czu Gdanczk, thu kunt
unde offenbar allen kegenwertichen, czukunftigen, [die] desen briff ze-
hen, hoeren ader lesen, das (das vor uns ist gekomen Mattis PIachte,
(scholtcz czu Salikaw) clagende, wie das heer siene hantveste obir das
scholczampt Salikaw vorloren hat. Dorynne so haben wir mit heilsamen
etc.} 1- rate unsers eldesten brueder czu Gdanczk -/ b-b das Mattis
Plachte I-unser scholcze-/ von Salykaw hot geannampt unser dorf ge-
nant Salekaw uff 13 hoken czu colmeschem rechte ewiclichen unde erblichen
czu besitczen unde czu besetczen, alz sye ym bewyset syn (von uns unde un-
sem brudem) czu voller genuge. Unde alz sy dyselbigen 13 hoken bis
so lange vormols haben besessen unde noch sullen besetczen unde von
denselbigen egenanten 13 hoge hoken geben unde vorlyehen c-c wir dem
vorgeschrebene[n] Mattis Plachte unde synen rechten erben unde noch-
komelinge czu demselben scholtczampt eynen vryen hoken ( unde den
3-ten pfennig d v[on] dem geri[chte] czu Sulika[w] ussgeno[men] stros-
d-d I-czy-I. e Wyraz poprawiony.
163 · Nr 200b poprawiony na 239; obok (id privilegium scholtetus non recepitur).
b-b l-wir mit heilsame-I. W tekAcie wskutek dopis6w i skreśleń brak orze-
czenia. c-c Wymazane im. d Wyraz poprawiony.
144

seng[ericht], das wir v[on] herschaHen wer[den] behalden}. Uf das her
uns unsern czyns von den anderen 12 hoken des te flyschclicher sal usri-
chten unde ynvorderen unde alles, was her suest unserm orden von alder
gewonheit pf1ichtig ist czu thu[e]nde. (Ouch wolle wir, das alle andern
luthe l?] syn obir das unde czwene segbe [s] czu setczen im see nehest
dem dorffe gelegen, Floschaw genant, czu sienen tische). Unde von den
offgeneumpten 12 hoken sullen uns dye bewyser desselbigen dorffes
von yczlichem hoken pflichtig syn czu czynsen vor eynen rechten czyns
alle jor jerlich eyne marg gewonlicher pruscher muncze deses landes
unde czwey heuner, halb uff festum Purificationis unde halb Dominici.
Ouch so gunne wir deme offbeneumpten scho1cze, synen rechten erben
unde nochkomelingen, von sunderlichen genoden drye morgen, obermose
genant, czur czyen unde eyne wese. Dorch der begnadunge sal her uns
jerlichen unsern czyns von den egenanten 12 hoken czu genuge usrich-
ten, do were denne hyndernisse, an do Got vorsye, von herschildes not,
das das dor U yn su1cher wyse wurde wueste. Des synt geczueg dy ersa-
men unser brud er Hans Stokheym unser huskomptour etc. /-Actum
anno Domini MCCCC-/ XXIIIIo Margarethe/=/[13 VII 1424].
164
Donimierz Mały
Gdańsk, 14 maja 1424
Konrad von Baldersheim, komtur gdański, nadaje na prawie polskim
Piotrowi Grotkowi wieś Donimierz Mały.
Kleyn Damencz B
In Gotis namen, amen. Wir bruder Conrat von Beldesheym, Ordins
Unser Vrauwen des Deuthschen Huses von Jherusalem kumptor b-b czu
Gdanczk, thu kunt unde offenbar allen kegenwertigen, czukunftigen de-
sen brieff sehen, hoeren ader lesen, das wir mit ryffem rate unsers er-
samen eldesten brueder vorliehen c unde geben Peter Grotkaw, synen
rechten erben unde nachkomelinge, das dorff Kleyn Damencz genant
mit 4 hoken, alz sy ym von uns ader von unsern bruderen sint bewiset,
mit allen fruechten unde nuetcze usgenomen allerley ertcz, das we Ile
wir uns unde unserm orden behalden czu polennischem rechte ewicli-
chen unde erblichen czu besitczen unde czu besetczen. Ouch so beg na-
dige wir yn unde syene nachkomelinge alles scharwerkes frye czu syen
von den egenanten vier hoken mit su1cher [weise,] das deer egenante
Peter Grotkaw, ader siene nachkomelinge, uns ader d-d unserm husse
164 B Nr 201 poprawiony na 240. b-b Nie skrdlona litera g.
poprawiony. d-d I-unserm-I.
c Wyraz
145

Jerlichen sai czynsen vór eynen rechteń czins von itczlichim hoken czwll
marg gewonliicher 'Pruescher muntcze deser lande uff sandt Mertinstag
des bischofs. Och so we Ile wir, das offgeneumete dorff KI[eyn] Dam[encz]
werde besatcz ader unbesatcz, das der ofbeneumete Peter, ader synen
rechten erbe unde nachkoemelinge, uns ader unserm husse den egenan-
ten czins (uns) vol unde czu genuge sal usrichten e-e unde geben uf dem
eebeneumeten tag Martini. Des sin t geczug f-f dy ersamen unser bruder
Hans Stokheym unser hwskumptour g, Willam von Wys waltmeister,
Jerhart von Huftersheym pfleger czu Mirchaw, Johan von Erlebach un-
ser kompan unde andere vele ersamen getruwe. Zcu groser sicherunge
unde merem geczugnisse habe wir unsers ampts ingezegel an desen
brieff lassen hengen. Gege[b]en unde geschreben uff unserm husse Dantcz
in der jorczai Unsers Herren MCCCCXXIIII jare am sontage Iubilate
Deo etc. [14 V 1424]. II
165
Garczegorze. Obliwice
Gdańsk, 17 marca 1424
Konrad von Baldersheim, komtur gdański, rozstrzyga spór pomiędzy
wsiami Garczegorze, Obliwice i Nowa Wieś o łąkę i ugór, określając
wysokość czynszu, który mieszkańcy Nowej Wsi winni płacić.
s. 280 Gartczgor. Oblivitcz a
Wyr bruder Conradt von Beldersheim, Ordins Unser Frawen des
Dewtczschen Huwses von Jherusalem kompthur czu Gdanczk, thun kunth
unde offinbarn allen kegenwertigen, czukunffthdgen, dy dezen briff ze-
hen, horen adder lessen, das vor uns sint gekomen mit wolbedochtem
muthe dy inwoner unser nochgeschrebenen dorffer Gartczgor unde Obli-
vitcz begerlich betende, das wir in welden gunnen eyn bruch unde wes-
sen, das in von alders her czugehort hat, den inwonern unses dorfes Nu-
wedorff genant czu lossen unde b-b uffczugeben czu ewigen tagen vor
eynen jerlichen nochbenumpthen czins. Dorumme so habe wir durch
erer bethen willen, mit heillsamen rathe unser eldisten c-c ersamen bru-
dere czu Danczke, denselbigen inwoenern derselbigen czwener vorbe-
numpthen dorffere in sulches gegunth unde ouch den inwoenern des
dorffes Nuewdorff d gegunth czu annamen in sulcher weyse, das daz egenan-
te Nuwedorff jerlich sal geben vor eynem czins den inwoner unsers
dorffes Gartczgor 2 mr. gewoenlicher pruesch muntcze deser lande uff
sante Michelstag, unde sullen geben unserm dorffe Oblivitcz 9 sc. e-e
e-e I-v-I. f-f Zbędne: unser. I Wyraz poprawiony.
165 a Nr 202 poprawiony na 241. b-b I-c-I. c-c I-br era-I. d Na
końcu I-s-I. e-e I-v-I.
146

"
\Juch uff santhe Michelstag. Ouch so sullen dy vorbenumpthen inwoener
des dorffes Nuewedorff das vorgenanthe bruch unde wessen in erer be-
setczunge haben also breith, lang unde weyth mit allen nuetczen unde
fruechten, alz ys der vorbenumpthen czweer dorffer Gartczgor unde
Oblivitcz gewest ist unde czugehorth hat. Des sint geczueg dye ersamen
unser bruder Hans Stokheim unser huwskompthur, Willam von Wys
unser waltmeister, Jerhart von Vftersheym pfleger czu Mirchaw, Johan
von Erlebach unser compan, Niclos von Swintcz lantrichter und viel
ersamen, getruwen. Czu grosser sicherunge unde merem geczuegnisse
haben wir unsers ampts ingesegel an desen brieff lassen hengen. Ge-
ge[b]en unde geschreben uff unserm huwsse Gdanczke in der jorczaI
Unsers Heren MOCCCCoXXIIIIo joren an deme tage Gerdrudis [17 III
1424]. II
166
Krępice
B.m., 25 lipca 1424
Konrad von Baldersheim, komtur gdański, nadaje na prawie chel-
mińskim Gerardowi von der Beke przewóz przez Motławę i ląkę w Krę-
picach oraz zezwala na budowę karczmy.
OT.: W AP Gd. 300 D179, nr 24.
Crampitcz a s. 281
Wir bruder Conradt von Beldersheym etc. vorlien unde geben deme --
erlichin manne Gerhardt von der Beke, sienen rechten erben unde noch-
komelingen, die vere cZ'Jr Crampitcz mit 12 morgen wesen bynnen eren
g r e n i t c z e n, alz sie im von uns unde unsern brudem sien bewiesset
czu colmischem rechte ewiglichin unde erblichin czu besitczen unde czu
besetczen. Sunder wurde man hirnochmoles die obenbenumpten wesen
messen unde .in der masse wynniger vinden denne 12 morgen, des sulle
wir im ader sienen erben nicht pflichtig sien czu irvullen. Unde was obir
12 morgen ist, das sal deen ebenumpte Gerhardt, siene rechten erben
unde nochkomelinge behalden. Ouch so begnodige wir in mit frier vische-
rie in der Mutlaw gleych andern, die do recht haben inne czu vi-
schen. Unde von sunderlichen gnoden so gunne wir deme ebennumpten
Gerhardt, sienen rechten erben unde nochkomelingen, eynen frien weg
obir das unser uff sine egenante wese czu faren, rieten unde geen. Des
gleychen welle wir uns ouch behalden frie wege unde stege obir das
siene czu unser notdorft. Uff das unser nemlichen gunne wir im, und
Slellen erben, eyn kretczem czu buwen uff b das sine czur Crampitcz
166 · Nr 203 poprawiony na 242, poniżej: 5.
b Wyraz poprawionll.
13 - KslI:ga komturltwa
147

iłhe allirley beswerunge ader obirbuwunge von uns ader deen Unsert'l.
Durch welcher begnadiunge willen sal deer uftebenumpte Gerhardt,
siene rechten erben unde nochkomelinge, uns ader unserm husse Dantcz
alle jor ew(i)glich pflichtig sien czu geben 6 c mr. gewonlichir prewscher
muntcze disser lande uf czwene d tage: 2 1 /2 mr. uff Michaelis unde 21/2
mr. uff Ostern in namen eines rechten erbczinses. Czu grosser sicherun-
ge etc. Actum XXII II anno in die Jacobi apostolis [25 VII [14] 24].
167
Opali n
Gdańsk, 2 lutego 1425
Konrad von Baldersheim, komtur gdański, nadaje na prawie chel-
mińskim Maćkowi wlodarzowi dobra GpaZin z obowiązkiem zasiedlenia
i pozostawienia na prawie polskim.
Opalin a
WIr bruder Conradt von Beldersheyn etc. vorlien unde gunnen un-
serm getruwen Matczke floder, sienen rechten berben unde nochkome-
lingen, durch siener get(ru)wen dinst wille, die heer unserm orden und
uns ufte mit gantczem fleisse irczeiget hat, sien g[ut] c Opalin genant
czu colmischem rechte usczugeben unde czu besetczen. Unde die begna-
dung d haben wir im gethan durch des willen uff das heer sien egenan-
tes gut deste ee unde bas mag besetczen, des heer sust nieht kunde get-
han haben. Nemlichin so welle wir, das das ufbenumpte gut Opalin mit
allirley besitczunge unde czu(ge)hore sal bleyben in polnischem rechte
unde unserm orden in allen stugken, alz heer vormoles hat gethan, sal I
pflichtig sien czu dienen. Ouch behalde wir unserm orden ap Matczke I
ebenumpt ade[r] siene rechten erbe unde nochkomelinge vorsturbe, so [
sal das uftebenumpte gut an u[nserm] e orden erben unde sterben une
allirleye invelle ader argelist, das is in keynerleye wiese [uns] f ader
unserm orden sal entfremdet werden. (Durch g welcher begnadiunge wil-
len sal deer egedachte Matczke, siene rechten erben und [nochkomelin-
gej, uns ader unserm husse Dantcz jerlichin pflichtig sien q;u geben 22
sc. gewonlichir prewscher muntcze disser lande uff sandt Mertinstag
vor sweyn unde kue etc.) Des sindt geczug unser ersamen bruder Co n-
radt von Eringeshwszen unser husskumpthur, Ulrich Czenger vischmey-
c Prawdopodobnie pomyłka, sqdzqc z ustalonych rat winno być: 5. d Wy-
raz poprawiony.
167 a Nr 204 poprawiony na 243. b Na poczqtku wyrazu I-e-I. c Miej-
sce uszkodzone. d Miejsce uszkodzone, lekcja wqtpliwa. e Miejsce
uszkodzone. f Miejsce uszkodzone. I Dopisane na s. 280, na poczqt-
ku: Notandum.
H8

ster czu Pwtcz, Johan Erlebach unser kompan unde vele andere erwirdige
get{ru}we h. Gescheen unde geschreben uf unsenn husse Dantcz in
deer jorczai Christi MOCCCo im XXV-ten jare I-I an Unser Frauwen-
tage Lichtmesse [2 II 1425]. Czu grosser sicherunge unde merem geczug-
nisse haben wir unsers ampts ingezegel an dissen brieff lassen hen-
gen. / /
168
Lipce
Gdańsk, 1 lutego 1376
Zygfryd Walpot von Bassenheim, komtur gdański, nadaje na prawie
chelmińskim cechowi rzeźników Starego Miasta Gdańska ląkę we wsi
Lipce.
[Gute Herberge] a s. 282
Wir bruder Syfridt Walpodt van Bassenheim, des Ordens des Hospi-
talis Unser Vrouwen des Deutschen Huses van Jherusalem komthur czu
Danczk, thun kunt und offinbar allen gelewbigen in Gote, in der kegen-
wortigkeit koempt dirre brieff czu sehen, horin adir lesen, das wir mit
guten willen und rathe unser bruder, vorlien und geben den gewerken
der fleischauwer uff der Aldenstat Danczk vier huben wezen czu gemey-
ner weide CZUl' Guten Herberge gelegen, aIs sie yn bewyset sien van uns,
unsern brudern, czu deutschem colmischen rechte erblich und ewiglich
czu besitczen. Dovan sullen sie uns allis jerlichen czinsen in eyme namen
eyns rechten czinses drisig mark prusch gewonlicher muntcze disser
lande uff Unser Vrouwentag Lichtwiunge. Ouch vorlase wir sie alles
scharwerkes, das sie unserrn husse dovan thun mochten. Des synt geczug
unsere ersame brudere disses ordens, bruder Ebirhard van Virmund hus-
kompthur, Frederich Kul van Scharfensteyn fischmeister, Volprecht van
Ternbach waldmeister, Dyterich van Loupheym foyt CZUl' Lewenborg
und andir truwewirdige. Gegeben in unserm huse Danczk nach der jar-
czaI Unsers Herren tusentdreyhundert in dem sechsundsebenczigesten
in Dnser Vrouwen abund Lichtwiunge [1 II 1376]. Czu merem orkunde
habe wir unser ingezegel an dissen brieff gehangen.
I
h I-n-I. 1-1 l-a m-I.
168 a Nr 205 poprawiony na 244.
149

169
Warcz
..
B.m., 28 sierpnia 1425
Konrad von Baldersheim, komtur gdański, nadaje na prawie cheł-
mińskim Janowi Krigowi młyn we wsi Warcz z 2 łanami ziemi.
[Mole czu Wartsch] a
Wir b bruder Conradt von Beldersheym etc. vorlien und geben deme
erlichin manne Hans Krig, sienen rechten erben unde nochkomelingen,
unser mole cz,u Wartsch mit czween huben ackers, aIs sie ym von uns
und unsren brudern sien bewieset, czu colmischen rechte ęwiglichen
unde erblichin czu besitczen unde czu besetczen. Ouch begnade wir yn
die eyne ufbenumpthe hube allis c-c scharwerkes frey czu haben, sun-
der wir welle deen molentheych unser hirschaft behalden d dorynne czu
vischen. Ouch welle wir ap keynerley brieff, obir die oberurthe mole
gevunden wurde, deer sal machtlos wesen und bleyben. Durch welcher
begnadunge wille n sal deer ufbenumpte Hans Krig, syene rechten erben
unde nochkomelinge, unsrem husse Dantcz e yerlichin pflichtig syen czu
czinsen ym namen eynes rechten erbczinsses drey marg 8 sc., 4 huner
uff sandt Mertinstag gewonlichir prewscher muntcze und czu unsers ho-
fes Wartsch notdorft czu ewigen tagen frey malen. Des sindt geczug
unser ersamen brudere Conradt von Eringeshwszen UllSer husskompthur.
etc. Actum sub Domini [s] MOCCCCOXXV-ten in die sancti Augusti etc.
[28 VIII 1425]. II
170
Młode Miasto Gdańsk
Gdańsk, 24 czerwca 1425
Konrad von Baldersheim, komtur gdański, wydzierżawia Mikołajowi
Frone na 10 lat łąkę i pastwisko, położone na tamie między garbarnią
i rowem młyńskim, przez które przechodzi ścieżka spacerowa braci krzy-
żackich.
Druk: P. Simson, IV, nr 128.
s.283 JunghestadP
Wir bruder Conradt von Beldersheym etc. [thun kunt], das wir mith
heylsamen rathe unser ersamen bruder czu Danczk vorlien und vormit-
169 a Nr 206 poprawiony na 245. b Powyżej rozmazana litera: W.
c-c I-scharf-I. Wyraz poprawion'l/. e Wyraz poprawiony.
170 a Nr 207a poprawiony na 246.
150

ten dem erlichen manne Niclos Fronen, sienen rechten erben und noch-
komelinghen, deen rum und wesen geleghen czwischen unsim gerweho-
fe b und dem mulgraben bynnen dem thamme, dar unsere brudere eren
spatzczireweg c pflegen czu haben, deerselbighen wesen und wyeden
czu bruchen 10 jare mit allen nutczen und fruchten, die dovon komen
moghen, ales scharwerkes frey. Ouch zo gunne wir ym und sienen
erben binnen de er ufbenumpten cziet eynne brugke czu haben hinder
sienen ho fe uff dem nuwen thamme ober deen graben uff die vorbe-
numpte wese (und eynen frien weg uss sienem hofe unvorbuwet czu
iJliben bas an dy brughe) in sulcher wyese, das das wasser sienen frien
flos ungehindert moge gehaben und deer tam domethe unvorbuwet blie-
be, nemelichin das die inwoner ussin Hachelwerke mit eren schiffen und
kanen ane hindernisse derselbighen brugke des wassers uss dem mole-
grab en uffs Hachelwerg moghen gebruchen. Ouch sal her U'nd siene erben
deen tam alle umbhalden und bessirn, sunder die siete keen dem mul-
graben czu bepfhelen ader bolwerken, zo sal heer unbekummert wille
mort [?J blieben. Durch welch vorliunghe und mitte sal deer obenumpte
Niclos Frone ader siene rechten erben ader nochko[mJlinghe unserm
huwse Danczk jerlichin czinsen funff mark gewonlicher prewsscher
mu[nJtcze d disser lande anczuhebende nu uff sendte Mertinstag nehes-
kommende vort obir eyn jar. Ouch sal heer deen tam mit besserunghe
der wieden und anderer redderlichkeit halden, das unsern brudern ere
spatzczireweg umme die wese uff dem tamme ane allirley hindernisse
unvorseret bliebe. Sunderlich zo begnadige wir yn und siene rechten
erben ader nochkomlinge, ap ir keyn kumpthur czu Danczk noch uns
qweme, deer die ufbenumpte wese umbe hohern czins noch deen vor-
genanten czehen jaren e mochte usbrenghen, denne umbe 5 mr., zo sal
Nicclos Frone ader siene rechten erben und nochkomlinge de er neheste
sien, die wese czu behalden, also verre ap is Nicclos Frone ufftbenump-
the thun wił und sien wille ist durch des willen, das heer die wese an-
gerichtet und gebessert hat. Das sint geczugk die ersamen brudere Con-
radt von Eringeshuusen unser [husJkumpthur, Ulrich Czengher fischmey-
ster czu Puczk, Willam von Weys wa, ltmeyster Johan Erlebach unser
kompan und vił andere erwirdige getruwe. Czu merem geczugnisse und
grosser sycherunghe so habe wir unsers ampts ingesegil M dissen brieff
losen henghen, der gescreben und gegeben ist uff unserm husse Danczk
in der jarczaI Cristi MCCCC in deme XXV-ten jare am thage Johannis
des Tewffers [24 VI 1425J. II
b Ręką późniejszą nadpisane: gerwe. c WYTaz popTawiony. II Powy-
żej oraz w pięciu dalszych miejscach kleksy nie zamazujące jednakże tekstu.
e Wyraz poprawiony.
151
""""--

171
Krokowo. Goszczyno. Wysoka
B.m. i d. [1423-1428J
Konrad von Baldersheim, komtur gdański, zezwala Mściwojowi
z Krokowa na połączenie dóbr Wysoka z dobrami Krokowo i Goszczyno,
które pozostawiając na prawie polskim, nadaje Mściwojowi dożywotnio
na prawie chełmińskim.
s. 284 Crockaw. Goschino. Wissog ville a
Wir bruder Conradt von Beldersheym etc. thun kunt und offenbar
allen kegenwerdighen und czukunftighen, die dissen brieff sehen ader
horen lesen, das wir mit heylsamen rathe und willen unser bruder czu
Danczk vorlien und gunnen unserm getruwen Mestewyn von b Crockaw,
sienen rechten erben und nochkomelinghen, das heer von sienen drien
guttern Crockaw, Gaschino und Wissog czwey gutter mechtig ist czu
machen, das eyn gut Crockaw genant, das andere sal heyssen Goschino
in polnischen rechte czu blieben. Und von deen uftebenumpten czwey
guttern sal deer egenante Mesteweyn, siene rechten erben und nochko- ł
melinge, uns ader unserm husse Danczk jerlichin pflychtig sien czu ge-
ben uff sendt Mertinstag des heylighen bischoffs 5 mr. ane eyne firdung ge-
wonlicher preuschir muntcze vor sweyn, ku und k o s s e n, die gutter c-c
sien besatcz ader nicht. Ouch zo gunne wir deme uftebenumpten Meste-
weyn, sienen rechten erben und nochkomelinghe, von sunderlichir ge-
naden und bethe, die heer an uns hat gebracht mit sienen frunden,
durch d sienes getruwen dinstes willen, die uftebenumpthen czwey gut-
ter Crockaw und Goschino czu colmyschem rechte usczugeben und czu
besetczen und die begnadinge habe wir im gethan durch des willen, das
heer siene egenanten gutter deste bas und ee mag besetczen, des heer
sust nich t kunde gethan haben. Nemlich zo welle wir, das die vorbenupten
czwey gutter Crockaw und Goschino mit allirleye besitczunghe und czu-
gehore sullen blieben in polnischem rechte und unserm orden dovon in
allen stugken, aIs man vormoles von deen eberurten drien guttern hat
gethan mit drien dinsten pflichtig sien czu dinen. Ouch behalde e wir
unserm orden ap Mesteweyn uftebenumpter oder siene rechten erben
und nochkomelinghe vorsturben, so sullen die gutter noch polnischim
rechte an unsern orden, erben und storben ane allerley invelle ad er ar-
gelist, das sie in keynerley wiese uns und unserm orden sullen ent-
fremdt werden. / /
171 a Nr 207b poprawiony na 247.
tcie: druch. e Na końcu I-n-I.
b I-Cs-I.
c-c l-si n-I.
d W tek-
J52
]

172
Młode Miasto Gdańsk
B.m., 20 lutego 1425
Konrad von Baldersheim, komtur gdański, darowuje Piotrowi Stolcz-
fusowi plac położony między groblą a spichrzami krzyżackimi na terenie
Młodego Miasta Gdańska.
Druk: P. Simson, IV, nr 127.
Junghestadt a s. 285
Wir bruder Conradt von Beldersheym etc. [thun kunt], das wir gehat
haben eynen ledigen -rum in der Junghenstadt Danczk, uff dem bolwerke
czweyschen unserm spicherer und des scholczen uff der Junghenstadt
Danczk, dovon unserm orden ny keyn pfhening czu nutczen ader czins
ist gewurden. sunder von an begynne der stadt und ouch dovor wuste
hat geleghen, zo habe wir bedacht und irkant den fromen und schaden
der vorbenumpten hofestadt. Dorumb zo vorlie wir und geben mit heyl-
samen rathe unser bruder czu Danczk deme erlichin manne Peter Stol-
czfus, burger uff der Junghenstadt Danczk, sienen rechten erben und
nochkomelinghe, die vorbenumpthen hofestadt b-b ewiglichin und erbli-
chin czu besitczen, dreyer ruthen bre y t, 12 ruthen langk, alz sie ym in
unser kegenwerthikeyt ussgemessen und usgepfhelet ist. Ouch zo sal der
vorbenumpte Peter ader siene erben eyne brugke halden obir das wasser
czweyschen unserm und sienen speycher. Durch des willen, zo begnadi-
ge wir yn, das ym dassc1bighe wasser nymant sal vorpfhelen ader vort-
hemmen, uff das, das vorgenante wasser sienen inflos und ussflos friey
moghe gehaben) ussgenomen ap die hirschafft irkentte, das do schaden
von demselbighen wasser qweme, so sullen sye is mit deme uftebenumpte
wasser machen noch erem willen. So gunne wir deme uftebenumpten
Peter, sienen erben, des wassers czu gebruchen ane unsern schaden.
Domethe sal nymant vorbothen sien holcz uss ader inczuflissen. Durch
welcher vorliunge und begnadinge willen sal deer uftbenumpte Peter
Stolczfuss ader sieąe rechten erben und nochkomelinghe unserm husse
Danczk jerlichin pflichtig sien czu geben funff mark gewonlicher prew-
chir muntcze disser lande uff Vastnacht und sal anheben czu czinsen
im sebenundczwentczgesten jare. Nemlich zo gunne wir deme uftebe-
numpten Peter und sinen erben, wen yn Got die hant irlanghet, das sie
is am gelde haben, das sie des vorberurthen geldes 3 mI'. mogen ablosen
und wen sie des vorbenumpten geldes etczliche mark wellen abelosen,
so sullen sie uns ader eynem kompthur czu Danczk eyn halb yor czu
vorne czu sprechin, uff das heer dasselbighe gelt noch sienen willen und I
beqwemigkeit widder anIegen moghen dem husse Danczk czu nutczen
und fromen. Datum in der Vastnacht im XXV-ten jare [20 II 1425]. Des sint
172 a Nr 208 poprawiony na 248. Obok ręką późniejszq: 7.
b-b Kleks.
153
li
-----

geczug unser ersam brudere, brud er Conradt von Eringeshwszen unser
husskumpthur, Willam von Weys waltmeyster, Willam von Cronen foyt
czur Lewenburg, Jacop Fleming unser kellermeyster, Johan Erlebach
unser kompan und ander viI erwirdighe truwe. Czu grosser sicherunge
und merem geczugnisse hab[e]n wir unsirs ampts ingesegil an dissem c
brieff lossen drugken. / /
173
Białogóra
B.m., 24 czerwca 1424
Konrad von Baldersheim, komtur gdański, nadaje na prawie cheł-
mińskim Michałowi Kołatce wieś Białogóra.
s. 286 Wissenberg villa a
Wir Conradt von Beldorsheym etc. vorlien und geben Michal b Kolat-
ke, sien rechten erben und nochkomelinghe, das dorff Wissenberg ge-
nant mit 10 huben czu colmischen rechte ewiglichin und erbelichin czu
besitczen bynnen sienen g r e n i c c z e n, alz sie is von aldersher beses-
sen und gehat haben. So begnadige wir deen egenanten Michel, siene
rechten erben und nochkomelinghe, mit czwen frien hoken eweglichin
und erblichin, durch welcher begnadunge willen sal he er ader siene
erben uns jerlich czinsen uff Martini von deen anderen 8 hoken 4 mr.
gewonlichir prewschir muntcze. Des sint geczuge ut supra. Actum Jo-
hannis XXIIII [24 VI 1424].
174
Pużyce
B.m. i d. (1423-l428(
Konrad von Baldersheim, komtur gdański, na prośbę mieszkańców wsi
Pużyce z 20 pustych łanów tworzy 25 gospodarstw l-radłowych i tak
zmodernizowaną wieś nadaje na prawie chełmińskim Pawłowi Czeszko-
wiczowi wraz z urzędem sołtysa i obowiązkiem zasiedlenia wsi.
Pwsitcz villa a
Wir b bruder Conradt von Beldersheym etc. thun kunt und offenbar
allen Cristgelewbighen, die dissem brieff seen, horen ader lesen, das
c Wyraz poprawiony.
173 a Nr 209a poprawiony na 249. b Wyraz poprawiony.
174 · Nr 209b poprawiony na 250. Obok wymazane 2 litery.
mazane: Wir bruder Beldersheym.
b Powyżej za-
154

vor uns sien gekomen die inwoner des dorffes Pwsitcz, das in siener
mosse 50 huben bynnen sienen g r e n i t c z e n sulde haben und clart-
hen (8/, das itczunt 20 huben ym selbighen d<:>rfe wuste sint gewurden und
boten uns das dorff czu eynnen hokendorffe czu machen. So ha be wir
angesehn ere bethe, besserunghe des dorff und czukunftighen fromen
ansers ordens und vorlien und geben mit heylsamen rathe, willen, wis-
sen und vulborth unser brud er czu Danczk, dem erlichen manne Pawel
Czeschkowicz, sienen rechten erben und nochkomelinghen, das uftbe-
numpte dorff Pwsitcz mit 25 hoken czu colmischim rechte ewiglichin
und erblichin czu besitczen und czu besetczen mit dem scholtczampt mit
ackern, rum ader ungerumeth, mit wesen, bruchin, puschen, holtcze,
weyde und sulchem nutcze, die dovon moghen komen. Wir begnaden
und geben auch dem ufgenanten Pawel, sienen rechten erben und noch-
ko[m]elingen, mit 2 1 /2 hoken von deen ebenumpten 25 hoken vrey czu
haben und de en dritten phennig von dem dewtschen gerichte. Unser pol-
nischen und unser c-c undewtsche lewthe sal nymant richten, denne wir
ader unsere brudere. Is enwere denne, ap ymant ufgehalden wurde byn-
nen disses guttes g r e n i t c z e n bussen der landtstrosen mit hanthaf-
tigher tot von deen inwonern disses dorffs, das sal richten der scholtcze
in kegenwerthikeyt unser brudere noch landtrechte. Dovon sal haben
deer scholtcze den dritten pfhenning und wir ader unsere brudere
czweyn. Uff das her unseren czins deste fleyssiglicher invordere und
mane, wege und steghe neme wir usczulegen und czu geende, wo sie
uns und unserm d lande sint beqweme. Ouch behalde wir unser hirschafft
molen, kretczsme und alle ertcz. Durch welcher begnadunghe sullen die
inwoner des dorffs Pwsitcz von deen e-<! 22 l/Z hoken jerlich pflichtig
sien czu geben uns ader unseren brudern czu Danczk uff Unser Frawen-
tag Lichtwie, im namen eyns rechten czinses, von itczlichim hoken, heer
sie besatcz ader unbesatcz, 22 schot gewonlichir prewschir muntcze disser
lande und czwey huner und dem hern bischoff 1/ 2 fird. vor sien czeende \
von itczlichim hoken und dem pfharrer von itczlichim hoken jerlichin
uff unseren czinstag eynen scheffel rocken und eynen scheffel haber czu
thetczme, das do heysset messekorn. Sindt dem mole, das das dorff
Pwsitcz sal haben 25 hoken, so welle wir ap do mee wurde gevunden
mith der mosse, das sal sien anevar. Idoch sal man is uns vorczinsen aIs
sichs geborret und der scholtcze sal gebruchen sienen freyheyt an der
obirmosse, wurde au ch mynner funden, das sal man obeslan an dem
czinse etc. / /
c-c /-dewt-/.
d WYTaz poprawiony.
.-e 1_21/1_/.
155

-
175
Mirachowo
s. 287
Mirachowo, 15 września 1426
Konrad von BaZdersheim, komtur gdański, nadaje na prawie chel-
mińskim Janowi Krentczmerowi karczmę w Mirachowie.
Taberna in Mirchaw a
Wir bruder Conrad von Beldersheym, Ordens Unser Vrauwen des
Dewtschen Husses v-on Jerusalem und kompthur czu Dantczk, thun kunt
und offenbar allen, die dissen brieff seen, horen ader lesen, das wir (mit)
heylsame rate unser ersamen eldesten brudere vorlien und geben dem
erlichen manne Yan Krentczmer, sienen rechten erben und nochkomelin-
ge, unsern kretschem czu Myrchow mit l/Z morgen wezewachs under
dem alden rosgarten gelegen, mit wasser umbgeflossen, aIs her ym von
uns und unsern brudern ist bewiesedt, czu col mis che m rechte ewiglichen
und erblichen czu besitczen und besetczen. Ouch begnadige wir in, das
keyn kretczmer in dem dorffe yn obirbuwen ader bier schenken sal. Is
were denne, das b-b wir ader unser brudere irkenten, das is unsren
lewthen notdorftig und nutczbar were, so sal is steen noch der hirschaft
willen, dobie czu thun und lassen, was sie wellen. Durch welcher begna-
dunge wyllen sal Yan ufbenumpt ader siene rechten erben unserm arden
jerlichen czinssen eyne marg gewonlicher prewscher muntcze, die helfte
uff Lichtmesse und die helfte uff Dominici. Des sien geczug unser ersa-
men brudere Gerhardt von Ufterheym pfleger czu Mirchaw, Oswalt
Wieler czigelmeister, Henne von Cleen, Erlcbach unser kumpan und vele
andere wirdige c truwen. Gegeben uff unserm hove Mirchaw in der
jorczai Christi thusendt 1111 c im XXVI-ten jare am sontage noch Exalta-
tionis Sancte Crucis [15 IX 1426]. Czu grossreren sichegerungen [s] unde
merem geczugnisse haben wir unser ingezegel an dissen brieU lassen
hengen. II
176
Lapino. Czapelsko
B.m. i d. (1428-1434)
Walter von Kersekorff, komtur gdański i sąd ziemski w Sulminie
stwierdzają, że Magnus i Stefan z Łapina oraz Michal z Czapelska
w sporze o granicę między obu wsiami zgodziZi się respektować roz-
strzygnięcie dokonane przez Hermana Gansa, dawnego komtura gdań-
skiego.
175 a Nr 210 poprawiony na 251; obok ty tulu wymazana jakaś litera. b-b I-die-I.
c Na początku l-er-I.
156

[Lappin. Czappelke] a
Wissentlich sie allen den, den disse sehriff wirt vorbraeht, das vor uns
brud er Walter Kirskorp, Deutsehes Ordens etc. kompthur zeu Danezg,
unde vor unser b lantreeht czu Sulmyn gekomen sien die ezwene bruder
Mangnus unde Steffan von Lappin unde haben in unser kegenwer-
tikeith angelanget Michel von Czappelke alz von eyner g r e n i t c z e n we-
gen ezwusehen dem gutte Lappin unde Czappelken gelegen. Des ezog sich
Miehel von Czappelken an her Herman Gans, der uff die ezeith kompthur
was ezu Danezg, an her Herman Koehberger uff die ezeith waltmeister,
Claws Rost kompthurs kompaJ?, an den lantrichter unde lantseheppen
Diterieh von Pampo w unde Bartuseh von Lyssow, das die saehen von
der g r e n i t c z e n mechtiglieh von beiden teilen denselbigen obenge-
nanten ezur hant wurden gegeben unde das dieselbigen sehelungen von
der g r e n i t c z e n beider te ile czu eynem fulkomenen ende meehtiglieh
wurden, ussgesproehen. Des c-c frogente wir die ezwene, ap sie bie dem
ussproehe unde der berichtunge welden bleiben, der ezweer, die do
kegenwertig woren, alz der lantrichter unde Bartusch von Lyssow, adder
ap sie sieh czoges welden czyhen ezu den beriehtes lewten, alzampt. Dor-
ezu sprochen sie neyn, sunder sie welden sieh slechtes halden d an Mi-
chels von Czappeleken briffe. / /
s 289
177
Slawoszyno
Warcz, 22 kwietnia 1431
Paweł von Rusdorf, w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim klaszto-
rowi cysterek w Zarnowcu wieś Sławoszyno wraz z folwarkiem, kupio-
ne przez nie od Kuntczego ze Slawoszyna, zobowiązując konwent do
świadczeń wojskowych.
Slawschin a alleyne und nieht Prussow s. 294
/=Wir l brud er Pawel von Rusdorf, homeyster des Ordens der Bru-
dere des Spitals sente Marien des Dewtschen Hewses von Jerusalem, thun
kunt und offinbar bekennen allen, den b-b diese sehrifte werden vor-
braeht, das wir mit rothe, willen und vulbort unser methegebiteger
vorsehreiben und geben den ersamen geystlichen unsern liben in Got c-c
andeehtigen priorynne vorsamelunge und ganezem co[n]vent des non-
nenclosters czu Zarnowitz groen ordens das dorf d-d Slawssehin, myt
176 B Nr 253, obok dopisane: 9. b Wyraz poprawiony. c-c l-ha be wir-I.
d Wyraz poprawiony.
177 B Na poczqtku, nieco wyżej dopisane i skrdlone: 25. b-b I-dan-I.
c-c I-and-I. d-d I-Siam-I.
l Por. nr 178.
157

synem vorwerke im gebiete Putzk gelegen, das sy myt sunderlieher
unser gunst und irlaubunge von unsern liben getruwen Conezen von
Slawssehin gekouft und oueh wol beczalt haben, an e aeker, wezen, wey-
de, welde, pusehe, bruehere und streweheren, bynnen den g r e n i t -
c z e n alz dy von alders f gehalden und von unsern brudern syen be-
wyset, frey und ewiclieh ezu eolmesehem reehte ezu besitezen. Dorezu
vorlyen wir in oueh dy geriehte beyde, gros und cleyn, alleyne obir ire
lewthe bynnen desselben gutes g r e n i t c z e n, strosengerichte usge-
nomen, das wir unser herliehkeit ezu riehten behalden. Umb welcher
unser beleyhunge g willen dye obengedoehten priorynne vorsamelunge
und ganezer eo[n]vent h-h des nonnenclosters ezu Zarnowitz und alle ire
noehkomelinge, uns und unserm orden sullen pfliehtig seyn ezu thuende
eynen redlichen dinst myt hengest und harnaseh noeh des landes gewon-
heyt alz ander unser ritter und knecht und pflegen ezu dynen ezu allen ges-
ehreyen, lantweren, herferten, reyzen, nuw huser ezu buwen, alde ezu bes-
sern ader ezu breehen, wenn, wy dieke, wohin sy von uns und unsern bru-
dern geheysen werden und dorezu oueh unsers ordens kompthur ezu
Danezk 1 1 /2 mr. gewonlieher prus cher moneze, p r e v o t und 1 cramp-
funt waehs ezu bekentnisse der hersehaft alle jor jerlich pfliehtig seyn
ezu geben. Oueh sullen sy dem pfarrer ezu Craeko 1 mr. und 8 se. der
obenberurten gewonlieher pruscher moneze alle jor jerlich vor den
ezehnden geben alz d3S vormols ist gehalden. Des ezu merer sicherheyt
und ewigem gedeehtnis haben wir unser ingesegel losen anhangen die-
sem brife, der gegeben ist uf unserm hofe Wartz am sontage Jubilate
im XlIII c und XXXI-ten jore [22 IV 1431]. Geezewge seyn dy ersamen
geystliehen unser liben brudere Johan Broel groskompthur, Walter Kirs-
korp kompthur ezu Danezk, her Nieklos unser eapellan, Rudcher von
Sehoneweid, Wetezel von Vladicheyn unser compan, Martinus unser
sehreber und ander vyl erwirdige.'=1 II
178
Sławoszyno
Elbląg, 10 listopada 1432
Pawel von Rusdorf, w. mistrz, nadaje na prawie chelmińskim klasz-
torowi cysterek w Żarnowcu wieś Slawoszyno wraz z folwarkiem, ku-
pione przez nie od Kuntczego ze Slawoszyna, zwalniając je od świadczeit
wojskowych.
e Wyraz poprawiony. f Wyraz poprawiony_ I Wyraz poprawiony.
h-h l-der no-I. I Poniżej (Disse hantffeste ist in vornuwet [poprawione]
ais es hie steeth im nehsten blate).
158
........

[Slauwschin) a s. 295
Wir 1 bruder Pauwel von Rusdorffen, homeister des Ordens der Bru-
der des Spitals sente Marien des Deuwtschen Huwses von Jherusalem,
thun kunth und offenbar bekennen allen, den disse schrifte werden
vorbracht, das wir mit rathe, willen und volborth unser mitgebittiger
vorschreiben und geben den ersamen geistlichen unsern lieben in Gott
andachtigen priorynne vorsammelunge und gantczen co[n)venth des non-
nenclosters czu b-b Zarnowitcz groen ordens das dorff Slauwschin mit
syme vorwercke im gebite Puwtczg gelegen, das sie mit sunderlicher
unser gunst und irlauwb[nis) c von unseren lieben getruwyn Cuntczen
von Slauwschin gekouwft und och wol beczalet haben, an acker, wesen,
weiden, welden, puschen, bruchern unde str (e) uchern, bynnen den
g r e n i t c z e n, aIs die von alders gehalden und von unser brudern sien
bewieset, frey und ewiclich czu colmischem rechte czu besitczen. Darcu
varlyen wir in ach die gerichte, beide, gross und klein, alleyne ober
ere luwte bynnen dasselben guttis g r e n i t c z e n, strassengerichte
ussgenomen, das wir unser herlichkeith czu richten behaldelI1. Und umbe
manch feldygeren d hitczigeren der obenberurten sammelunge bete wil-
len, habe wir sie des dinsteren, den sie uns und unsirm orden von sem-
licher unser beleungen wegen sulden thun, von sunderlichen genaden
dirlassen uff das sie so viI deste meh Gott den Almechtigen var uns und
unser nochkomelingen czu bitten sien vorpflichtet. Doch sullen sie unsers
ordens kompthur czu Dantczg e-e ander halbir marg gewonlicher pruscher
muntcze, p r O v O t und ein crompfundt wachss czu bekenttnisse der
herschaft alle jar jerlich pflichtig sien czu geben. Och suI en sie dem
pfarrer czu Krocko eyne marg und 8 sc. der obenberurten gewonlicher
pruscher muntcze alle jor jerlich var den czeenden geben, aIs das
vormols ist gehalden. Des czu merer sicherheit und ewigem gedechtnisse
haben wir unsir ingesiegel lassen anhangen dissem briffe, der gegeben
ist uff unsirm huwse Elbing am obende sentt Martini des heiligen bisschoffs
im virczeenhundirstenundczweyundtrisichsten jare [10 XI 1432). Ge-
czeuwge seyn die ersamen geistlichen unsire lyben brudere Heinrich der
Reuwsz von Plauwen grosskompthur, Jost Strupperger obirster marsch-
[alk), Conradt Belderszheym obirster spittaler und czu Elbing
(kompthur), Merten Kempnater obirster trappiar und czu Cristburg
kompthur, Walter Kirsk[orp) kompthur czu Dantczg, her Niclis unser
cappelan, Weetczel von Vladerh[eym) und Wilhelm von Helffensteyn
unser compan, Martinus und Andreas unser schrieber und ander vil
erwirdige etc. / /
178
a Nr 211a poprawiony
dzone, koniec wiersza.
e-e lendeh-I.
1 Por. nr 177.
na 257. b-b I-Ze:rnowitcz-I. c Miejsce uszko-
d Wyraz poprawiany, lekcja wqtpliwa.
159

179
Główne Miasto Gdańsk-tartak
B.m., 10 listopada 1433
Walter von Kersekorff, komtur gdański, zaświadcza, że zezwolił Kon-
radowi Ilhornowi z Głównego Miasta Gdańska na sprzedanie Henrykowi
von Koszczeslaw i Dytrychowi von Sislaff czwartej części tartaku, dwóch
łanów ziemi i wszystkiego, co w niej się znajduje, za 8 grzywien czyn-
szu rocznego.
s.302 [Rechte stad Dantczke - snydemole] .,
Wit bruder Walter Kirskorp, des Ordens Unser Frouwen des Dewt-
schen Huses von Jerusalem kompthur zcu Dantczk, thun kunth und
offenbar allen, czu der kegenwertikeit disser briff kumpt, daz wir mit
rathe und wissen unser ersamen bruder unS€rm getruwen Conratd
Ilhorn, burger unser Rechten Statd Dantczke und synen rechten erben
und nochkomelynghen, gunnen und irlouben, daz her vor syn vyrdepart
der snydemole und der czwyer huben czu der ort belegen, alze her daz
mit husse und hofe und mit snyderonen und mit allen varende I:abe b,
gereytschaft und czubehorunghe, bewegelich und unbewegelich, yor-
kowft hoth Heynrich von Koschczeslaw und Diterich von Sislaff mag
behalden uff dy gancze snydemole unde uff ere czwu huben unde uff
alle ire vorgerurten varende habe, gereitschafft, snyderonen unde czu-
behorungen, bewegelich unde unbewegelich, achte marg czinses pruschen
geldes gewonlicher muntcze, iczliche marg jerlich uff sente Dominicustag
mit der driczenhde marg abeczulosende. Alzo bescheiden, daz uns unde
unsern nochkomelingen unser czins czuvor uff alle jor jerlich gefallen
sal. Unde och ap uns dyselbige snydemole unde ere czwu huben mit
erer vorgerurten varnder habe, gereitschaft unde czubehorunge, bewe-
gelich adder unbewegelich. vor unsern czins legende blebe, so sal der
vorgeschreben Conrad Ilhorn, her adder syne erben adder nochkomelin-
ge, dyselbige egedochte snydemole mit er en czwen huben unde mit aller
vorgerurten varender habe, gereitschaft, snyderonen unde czubehorun-
gen, bewegelich unde [un]bewegelich, czu sich nemen unde dy mole in
werende hant brengen, adder her sal mit synen erben unde nochkome-
lingen, uns unde unsern nochkomelingen, synen vorgerurten czins ober-
geben unde dornicht mee uff czusachende. Des czu eyner grossern
geczugnisse, alzo das alle desse vorgerurten sachen c-c mit unserm wissen
unde fulbort syn gescheen unde uff daz och alle desse vorgerurten sa-
chen, artikel unde puncte, ane alle infelle stete unde vesste sullen gehal-
179 a Nr 212b poprawiony na 262.
unde puncta-I.
b Wyraz poprawiony:
e-c I-artikel
16Q

den werden, des so ha be wir unsers ampthes ingesegel vor dessen brieff
gehangen, der gegeben ist im jore nach der geburt Unsers Herren
tusentvierhundert dornoch im XXXIII-ten jore in sente Mertensobende
des heiligen bischoffs [lO XI 1433]. Des syn geczuge in Gote unser lieben
bruder Heynrich Roweter unser huwskompthur, Ulrich Czenger fisch-
meister czu Puwczg, Hans Spigel voith czur Lawenburg, Hedichen von
Melen waltmeister unde ander vele truwewirdige. / /
180
(ieszenie
Gdańsk, 6 sierpnia 1358
W olfram von Baldersheim, komtur gdański, sprzedaje na polskim
prawie rycerskim Piotrowi, Swesli, Swankosli, Petrice, Pawlowi i Niku-
szowi dobra Cieszenie. .
Wid. z 10 X I600: W AP Gd. 300 D/40, nr 8. Reg.: Preuss. Urkb. V, 2, nr 672.
[Czeschin] a
Wir bruder Wulferam von Beldersheim, kompthur czu Danczg, be-
kennen allen kegenwertigen unde czukumftigen, daz wir mit gutten
rothe unser ersamer brudere czu Danczg vorkowften dissen lewten Peter,
Swesla, Swankosla, Petrika, Paule unde b-b Nycusch unde eren erben
daz gut Czeschin gelegen im lande czu Chmellin mit den g r e n i t z e n,
dy in von unsern brudern unde unsern f l o d e r n sint bewieset czu pol-
nischem ritterrechte ewiglich czu besitczen. Och sal man wissen, daz
disselbige gut sal haben Peter unde siene erbe halb, Swesla unde Swan-
kosIa unde ere erben in der anderen helfte czwe teil sullen besitczen, dy
frawe Petrika, PawI, Nycusch unde ere erben daz dritte teil derselben
andern helfte sullen haben ane hindernisse. Dorczu gebe wir allen dis-
sen vorgenanten unde eren erben in deme sehe Restow frye vischerie mit
rusen c, mit angelen, mit stoknetczen czu erem tische. Gegeben czu
Danczg under unserm ingesegel noch Gotes gebort tusentdryhundertacht-
undefumczig [s) jor am nesten montage noch sente Dominikestage [6 VIII
1358] in eynem lantdinge. Des sien geczuge disse erbar lewte bruder Lu-
teke unser huwskompthur, bruder Heynrich von Munde fischmeister, her
Peter von der Katcze, her Peter von Ruschenczin unser rittere, Jesko
Swinczsch, Steffan Cunostouicz, Walter Grelle unser f lo d e r e unde
manch erbar man truwewirdig. / /
s.304
180 8 Nr 263, obok: n.
b-b /-Nycs-I.
c Wyraz poprawiony.
161
.......

181
Reda
B.m. i d. {ok. 1419J
Piotr vom Lorch, rybicki pucki, podaje warunki umowy zawartej
z Janem, proboszczem w Redzie, w sprawie przejęcia przez folwark
w Redzie gruntów należqcych do proboszcza, a także warunki porozu-
mienia zawartego z sołtysem Michałem Stolppmanem oraz właścicielami
karczmy i młyna.
5. 305 [Granschelow] a
Wissentlich sie allen, czu den dese kegenwertige schrifft kompth, das
ich bruder Peter vom Lorch, fischmeister czu Putczk, eyns wurden byn
mit her Johannes, pfarrer czu Granschelow, aIs umbe die fir huben, die
do czu der pfarren doselbest gehoren, czu dem vorwerke czu Gransche-
low angenamth habe, alzo das ich deme pfarrer eegenanth von den fir huben
czu sienen leben czinsen sal alle jor jerlich 2 mr. gewonlicher muntcze.
Sunder wrd es sache, das des eegedochten pfarrers 'nochkomelinge eyner
die fir huben selber treyben wulde, so sal man dem pfarrer die huben
wedir geben czu siener wedeme unforczinsed. Ouch sal man gunnen de-
meselbigen pfarrer frye holtczunge czu sienem gebuwde unde ouch bor-
neholtcz, das do legeng ist.
!tern so byn ich ober eynskomen mit Michel Stolppman, scholtczen
czu Granschelow umbe das scholtczampth, das ich im dovor geben sal
uff die nehesten Wynachten funffczig marg gerynges geldis unde her
sal das erbe rumen uff Fastnacht.
!tern so hat Peter Nickei, Hannus Tylen unde Hannus Tyle herweder
Peter Nickelledig unde los gelassen des kouffes des kretczems, der molen
czu Granschelow eyner den anderen nymmer dorumbe, noch durch sich,
noch durch siene frunde, weder anczusprechen. Unde das ist der ob-
genanthe fischmeister czu Putczk in den kouff getrethen.
[I]tem b so byn ich obereynkomen mit Hanse Tyle umbe den kret-
czem unde dy mole [czuj Granschelow, alzo das ich im die abegekoufft
habe beyderseith umbe [hun]dertundeachtundeczwenczig marg gerynges
geldis uff dry sente [Martin]i czu beczalen: uff Martini anno XIX o 43 mr.
ane 8 sc. Item [uff] Martini anno XX O 43 mr. ane 8 sc. !tern uff Martini
im XXI [4]3 mr. ane 8 sc.
!tern so sal der fischmeister fryen die halbe marg czins der vicarien
czu Heyle, die uff den kretczem unde uff der molen Granschelow gestan-
den hat c.
181 a Nr 264. b Wskutek ubytku papieru (uszkodzenia) brak aż do końca
strony początków wierszy. c Poniże; inną ręką na karcie z uszkodzonym
brzegiem dopisano: (u.acketschin 2 leste und 4 scheffil ...zetcz 38 scheffil
...vlm 23 scheffil ...itschaw 48 scheffil ...sIu 12 scheffil ...bofist 28 schef-
fil ...esitz 18 scheffil). /I
162

II. KONTRAKTY
182
Osice
[Grabiny-Zameczek], 26 lutego 1418
Mikołaj Gorlitz, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Maciej
Juszkow sprzedał Szpitalowi Sw. Ducha w Gdańsku 9 wiardunków czyn-
szu rocznego z 1 łanu ziemi we wsi Osice za 27 grzywien, zastrzegajqc
sobie prawo wykupu tegoż czynszu.
Villa W ossitcz a s. 69
Wir bruder Nicalaus Gorlitcz, voyt czu Grebin, bekennen offenbar
yn desem brive vor allen luten, die yn zeen adir horen lesen, daz var
uns gewest synt Willam Hartwig, schalcze unsirs dorffes czu Wossitcz
und dorczu Hans Stippre, Peter Schulcze, Gerke und Hans Schencke,
scheppen desselben darffes und haben czugende var uns bekant myt
gehegeJem dinge, das Mattys Juszkawe hat eyne vrie hube yn unserm
darffe Wassitcz, die seyn uff.gegeben unde wol beczalt erbe ist b-b und
nymant czu der hant steit und unvorsatczt ist. Und das Mattys Juskow
hat us der vargenanten huben rechtlichen und redelichen varkauft den
krancken in dem Hospitali des Heyligen Geistes czu Danczke, bynnen
der muren, nuen firdung pruscher muncze jerlichs czinses var sebenund-
czwenczig mark derselben muncze alle jar czu czinsen uff Pfingesten
sunder vorczogerunge; usgenomen alle argelist und boze ynfelle, do man
desen briff methe brechen machte. Und hat den varstendern der varge-
nanten sichenlute dyselbigen 'Iluen firdunge ussgelassen vor gehegetem
dinge alle jor czu czinsen alsa lange, bis der vorgenante Mattys Juskouw
adir seyne erben und nochkomelingen dieselbigen nuen firdung czinses
abelozet mit sebenundczwenczig marken und mit dem czinse alsotaner
muncze, a1sa do der czins methe gemacht ist unde dy sichenlute var-
genante sullen dy irsten syn mit czinse und erem houptgute neest der
hirschaftczinse var allir manne glich. Welche vargenanten nuen firdung
czinses sechsunddrisig jor var datum deses brives haben gestanden uff
Nicalaus schalczen erbe im dorffe czum Grassen Czinder. So gonne wir
yn myt macht deses brives, das sie gewandelt synt von eyme erb e yn
das ander, alsa hir vorgeschreben steit. In orkunde, daz dese dinge a1sa
gescheen sint, sa habe wir unser ingesegel an desen brieff lassen hengen,
der gescreben ist in den joren Unsers Herrn tusintvirhundert in dem
achtczeenden jare am sonnabinde vor Mitfasten [26 II 1418]. II
182 8 Nr 65.
b-b I-und das Mattys Juskaw hot us der VOł-gena.oten hube-I.
ił - Ksif;!!;a komturstwa
163
"

183
Wocławy
Grabiny-Zameczek, 3 lutego 1406
Eberhard Ketzendorfer, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że
Andrzej Kerstans z W ocławów sprzedał Szpitalowi Sw. Ducha w Gdań-
sku 2 grzywny czynszu rocznego z 2 łanów ziemi za 24 grzywny, za-
strzegając sobie prawo wykupu tegoż czynszu.
s. 70 Villa Wotslaw 8
Wir bruder Ebirhart Ketczelsdorffer, foyt czu Grebin, bekennen und
beczugen offenbar vor allen luten, die desen breff losen adir. horen
lesen, das vor uns komen seyn Niclos Balow scholcze yn unserm dorffe
Wotslaw und Hanke Tilke, Jacob Schroter, Borchart Nagelz, Andris
Kirstans, scheppen yn demeselbigen dorffe czu Wotslaw, und haben vor
uns offenbar geczuget mit gehegetem dinge b-b (das Andris Kerstans hat
czwu huben zcu Watzlow, dy syn uffgegeben und wol beczalt erbe sin
und nymand zcur handt steyt) und unvorsatczt ist. Und das der vor-
geschreben Andris Kirstans hat us den egeschrebenen czwen hube-l1 recht
und redelichen mit wolbedochtem mute vorkm-!ft den kranken luten in
deme Spitale des Heylgen Geistis czu Danczk czwu c mark pruscher mun-
cze jerlichs czinses vor vierundczwenczig mark derselben muncze alle jor
czu czinsende uffer Pfingesten sunder d vorczogerunge und argelist. Der
egenante Andris Kirstans hat dy vorgeschrebene czwu mark czinses den
vorstendern der vorgeschrebenen sichenlute yn dem Spitale des e-e Hey-
lig en Geistis czu Danczke uffgelassen vor gehegetem dinge alle yor czu
czinsende also lange, bas der vorgenante Andiis Kirstans adir seyne erb-
namen adir nochkomelinge dyselbigen czwu mark czinses den vorgeschre-
benen sichenIuten abeloset mit vierundczwenczig marken und mit dem
czinse. Und die vorgeschrebene sichenlute sullen dy irsten syn mit eren
czinse und houptgute noest der herrnczynse vor allem manne. Czu merem
geczugnisse habe wir unser ingesegel an des en breff gehangen, der ge-
geben f-f ist czu Grebin noc h geburt Christi Unsers Hern vierczeenhun-
dert jar in deme sechsten jar dornoch an der mitwoche noc h Unser Li-
ben Frauwentage Lichmyssen [3 II 1406J.

183 a Nr 66. Obok dopisane: Item postea adhuc sunt due litere de eadem viIla
i poniżej inną ręką: post 6 volia, zob. zapiski nr 198 i 200. b-b I-dy
syn uffgegeben und wol beczalt erbe syn und nymant czur hant steyt das
Andrig Kirstalls-I. c Pisarz pisał czuw, które oddałyśmy jako czwu.
d W rkp. s.inder. e-e I-heyg-I. t-t WymaZane: cz.
164
,

184
Koszwały

Grabiny-Zameczek, 13 czerwca 1405
Eberhard Ketzendorfer, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że
Herman z Niezabyszewa, sołtys w Koszwalach, sprzedal Szpitalowi Sw.
Ducha w Gdańsku 2 grzywny czynszu rocznego Z 3 1 /1 lanu ziemi w Kosz-
walach za 24 grzywny, zastrzegajqc sobie prawo wykupu tegoż czynszu.
Villa Goteswald a
Wir brud er Ebirhart Ketczelsdorffer, foyt czu Grebin, bekennen of-
fenbar yn desem brive vor allen luten, dy en scen, adir horen lesen, das
wor [15] uns gewest sY'n Syfryt schultis unsers dorffes czum Gotes Walde,
Hans von Prust, Tideman Ebirdis, Herman, Hyncze Hennyngen scheppen
desselben dorffes und haben offenbar vor uns geczuget mit gehegetem
dinge, wy dal. Herman von Dammesdorff, ouch schultis czur Gotes Wal-
de, hat virdehalbe hube doselbest czum Gotes Walde, dry huben vries
erbis und eyne II halbe hube czinshaftigen erbis und das schulczammecht s. 71
dorczu und wy das der vorgelIlante Herman von Darnmesdorff dy vorge-
rurten dry frye huben und dy halbe czinshaftige hube wolbeczalt und
nymande vorsatczt hat, sunder dal. sy syn frye und eygen syn, usgeno-
men der herrndinst von den dryn fryen hub en und des herrenczins von
der halben czinshaftigen huben. Und dal. her us den vorgenanten vier-
(de) halbe huben recht und redelich vorkouft (hat) mit wolbedochtem
mute den sicheniuten in deme Hospitale des Heligen Geistes czu Dancz-
ke czwu mark jerlichs "Czinses vor vierundczwenczig mark derselben
muncze alle jor czu czinsende uff Pfingesten sunder vorczogerunge und
argelist. Und hat dyselben czwu mark czinses den vorstendern der si-
chenlute uffgelassen vor gehegetem dinge alle jor czu czinsende us den
vorgenanten vier(de) halben huben also lange, bis das derselbe Herman
von Dammesdorff, adir seyne erbnamen und nochkomelingen, dyselben
czwu mark czinses den vorgeschrebenen sicheniuten abelose mit vier-
undczwenczig marken und mit dem czi:nse. Und dy sichenlute vorge-
nant sullen dy irsten syn mit dem czinse und mit dem houptgute neest
der herrndinste und czinse vor allen manne glich. In orkunde das dese
sachen also gescheen sint vor uns, das habe wir unser yngesegel an de-
sen brif gehangen, der gegeben ist czu Grebin nach der geburt Christi
Unsirs Herrn vierczenhundert b jor im fomften jore dornoch am sonna-
binde vor der Heligen Dryvaldikeittage [13 VI 1405].
184 a Nr 67.
b Wyraz poprawion'll.
165
,

lM5
Koszwały
[Grabiny-Zameczek], 6 lipca 1397
Zygfryd Grans, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Zyg-
fryd Glubicz, sołtys w Koszwalach, sprzedal Szpitalowi Św. Ducha
w Gdańsku 11/% grzywny czynszu rocznego z 2'/% lanu ziemi za 18 grzy-
wien, zastrzegając sobie prawo wykupu tegoż czynszu.
Villa Gotiswalde a
Wir bruder Sifryt Grarłs, foyt czu Grebin, bekennen offenbar yn
desen brive vor allen luten, dy yn seen adir horen lesen, daz, Hanke
Hennyngh in desen sachen schultis, Hyncze Prusse, b- Willa m Heyne -b,
Gerke Hermam, scheppen in unserm dorffe Gotiswalde, vor uns offen-
bar haben geczugen mit gehegetem dinge, wy das Sifryt Glubicz,
schultis yn Ulnserm dorffe Gotiswalde vorgenant, hat dryttehalbe vrie
hube, dy syn uffgegeben erbe syn, dy her wol beczalt hat und nymande
czur hant steen. Und daz derselbe Sifryt us den egenanten drittehalben
vrien huben rechtlich und redelich hat vorkouft mit wolbedochtem mu te
den siehenIuten yn dem Hospitale des Heligen Geistes czu Danczke
andirhalbe mark jerlichs czinses vor achczeen mark gewonlicher muncze
alle jor czu czinsende uff sunte Jacobitage des apostels sunder vorczo-
gerunge und argelist. Und hat dyselbeJl1 anderhalben mark czinses den
B. 72 vorstendern der II egenanten sichenlute usgelasset vor gehegetem dinge
alle jor czu czynsende us den vorgenanten drittehalben huben also lan-
ge, bis derselbe Sifrid Glubicz, adir seyne erbnamen und nochkomelin-
gen, dyselben andirhalben c-c mark czi,nses den siehenIuten, vorgeschre-
ben, abeloset mit achcze€n marken und mit dem czinse. Und dy sichen-
lute erbe(n) sullen dy irsten seyn mit dem cznse und deme houptgute
vor allir manne glich. In orkunde, das dese sachen vor uns also gescheen
synt, so habe wir bruder Sifrid Grans vorschreben unser yngesegel an desen
brief gehangen, der .geschreben ist in den jore Christi MCCCXCo septimo
des achten tages Petri et Pauli der heligen apostele [6 VII 1397J.
186
Cedry Małe
Grabiny-Zameczek, 7 czerwca 1392
Bertold von Bassen, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że
Klaus Walter sprzedal Szpitalowi Św. Ducha w Gdańsku 2 grzywny
185 a Nr 68.
b-b Wyrazy powtórzone.
c-c Wymazany jeden wyraz.
166

czynszu rocznego z 2 lanów ziemi w Cedrach Malych za 24 grzywny,
zastrzegajqc sobie prawo wykupu tegoż czynszu.
Villa Cleyne Czinder.
Wir bruder Bertolt von Bassen b, voyt czu Grebin, bekennen offenbar
vor allen luten, die dessen briff seen adir horen lesen, das Claws Wal-
ter von dem Cleynen Czynder myt eyme gehegetem dinge von demesel-
ben dorffen synt vor uns gekomen und haben bekant, wy das Claws
vorgeschreben syn e czwu huben hat wol beczalt und sy sin t syn uffer-
gegeben erbe unvorsatczt. Ouch haben Claws Walter Uind das gehegete
ding vorgerurt vor uns beka'I1t und geczugit, daz derselbe Claus recht
und redelich hat vorkouft den sichenIuten in deme Hospitale des Heli-
gen Geystes czu Danczke czwu c-c mark jerlichs czinses us den vorge-
schreben czwen huben alle jar czu geben uff sente Walpurgistag also
la,nge, bis das Claws vorgeschreben dyselben czwu mark abeloset myt
vierundczwenczig marken und myt deme czynse des letsten jaris. Und
dy sichenlute vorgeschreben sullen dy irsten syn yn den vorgenanten
czwen huben vor allir mennychch neest unserm czinse. Ouch sullen dy
vorstendere desselbigen Hospitalis nirgen den vorgeschreben czins, adir
das houptgut andirs uffnemen wen vor gehegetem dinge. Czu orkunde
so yst Kirsten scholcze, richter, scheppen Garborch, Petir Tule, Herman
Tangael, Heynrich Plaw. Gegeben undir unserm yngesegil czu Grebin
yn deme jore Unsers Herren thusentdryhundert in deme czweundnuen-
czigisten jare des frytages noch Pfyngesten [7 VI 1392]. II
187
Cedry Małe
Grabiny-Zameczek, 17 marca 1392
Bertold von Bassen, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że
Pawel, syn sołtysa ze wsi Cedry Male, sprzedal Szpitalowi Sw. Ducha
w Gdańsku 2 grzywny czynszu rocznego z 11/! lanu ziemi za 26 grzy-
wien, zastrzegajqc sobie prawo wykupu tegoż czynszu.
Villa Cleyne Czinder a
Wir bruder Bertolt von Bassen, voyt czu Grebin, bekennen in desem
brive czu beczugende, wy daz vor uns gekomen ys Pauwel, scholczen
son vom dem Cleynen Czi'I1der myt eyme gehegetem dinge und haben
bekant, wy das Pauwel, scholczen sone vorgeschreben, syne andirhalbe
hube seyn uffgegeben erbe sy (und) wol beczalt ist und unvorsatczt
ist. Ouch so hat Pauwel, scholczen son, vor uns bekant, wy das her
habe gekouft b von dem Heylgen Geiste czwu mark geldes uff syne
ł
186 a NT 69.
187 a Nr 70.
b W rkp. Bessoe. c-c Skr. nieczytelny wyraz.
b pomylka pisaTza, mialo być: vorkouft.
...
s. 73
167

andirhalbe hube, alse vorschreben steyt, czu czinsen dem Heylgen
Geiste uff Iastelauende, dy mark abeczulosende umme dryczeen mark
und den czins noch houptgut nirgen czu he ben noch ledig czu losen,
wen vor eyme gehegetem dinge. Orkunde so ist Kirsten scholcze rich-
ter, Gerborch, Peter Tole, Hariman Taagel und Heynrich Plaw, scheppen
czu dem Cleynen Czynder. Gegeben under unserm ingesegel czu Grebin
in deme jore Unsers Hern tusentdryhundert in deme czweyundnuenczi-
gesten jore in sente Girdrutenthag [17 III 1392].
188
Palczewo
[Leszkowy}, b.d. 1416
Jan von Anwill, wójt w Leszkowych, zaświadcza, że Jakub Wotsak
sprzedał Szpitalowi Św. Ducha w Gdańsku 4 grzywny czynszu rocznego
z 11/! łanu ziemi w PaZczewie za 48 grzywien, zastrzegając sobie prawo
wykupu tegoż czynszu.
Villa Palczow a
Wissentlich sey alle den, dy b desen brief seen adir horen lesen, das
ich bruder Johan von Anwill, foyt czum Leszken, bekenne uffenbar in
desem brive, wii das vor uns gewesen ist Jacob der scholcze des dorffes
Palczow myt dem scheppen, die also genant syen Seefelt, Nymmerlach,
Jacob Lenczke und haben vor mir bekant (und) offenbar geczugit myt
gehegetem dymge, das Jacob Wotsak hat andirhalbe hube in deme vorge-
nanten dorffe Palczow, das syen uffgegeben und wol beczalt erbe ist und
unvorsaczt ist und nymant czur hant steyt. Und Jacob Wotsak vorge-
nante hat us der vorgeschrebenen 1 1 /2 huben recht1ich und redelich
vorkouft mit wolbedochtem mute den kranken luten in dem e Hospitale
des Heylgen Geistes czu Danczke 4 mr. pruscher muncze jerlichs czin-
ses vor 48 mr. derselbigen muncze alle jor czu czinsen uff sente Mer-
tinstagh sunder vorczogerunge und argelist. Und hat den vorstenderen
der kranken lute vorgeschreben dieselbigen 4 mr. czinses ufgelosen vor
gehegetem dinge alle jore czu czinsende also lange, das Jacob Wotsag
s. 74 II vorgenant, se)'lnen erbnamen und nochkomelingen, dieselben 4 mr.
czinses den kranken luten vorgeschrebenen abeloset myt 48 mr. und
mit dem czinse. Und das ist ouch gescheen myt des tresslers geheyse.
Das des e sache vor mir also gescheen (ist), so ha be wir bruder Johan
von Anewill, Ioyt czum Leszken vorgenant, meyn ingesegel an deseri brieff
gehangen, der geschrebel11 ist yn der yorczal Unsirs Herren tusentvier-
hundert und yn deme XVI jore [1416]. II
188 a Nr 71.
b Wyraz poprawiony.
168

189
Kieżmark
Grabiny-Zameczek, 1391
Bertold von Bassen, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że
Heyne, sołtys z Kieżmarku, sprzedal Szpitalowi Sw. Ducha w Gdańsku
3 grzywny czynszu rocznego z 3 lanów ziemi za 39 grzywien, zastrze-
gając sobie prawo wykupu tegoż czynszu.
Kesemarkt a s. 75
Wir brud er Bertold von Bassen, foyt zcu Grebbyn, bekennen in dies-
sem brive zcubeczugende, wii das vor uns komen it Heyne, scho1cze
von dem Kesemargkte, mit gehegtem dinge von dem Kesemargkte und
haben bekant, das Heyne scho1czen dr ii frye huben unvorsatzt seyn.
Ouch so hat Heyne scho1cze beka nt vor uns, das her ha be vorkoufft mit
synen rechten erben recht und redlich, drii margk czynses in synen
fryen drii huben aIle jerlich uff Winachten zcu geben dem Hiligen Geiste
zcu Danczigke und dy margk abeczukouffen yo die mark umme dricze-
hen marke. Und den czins noch houbtgut nirgen zcu heben noch ledig
zcu loessen nyrgen den vor eynem gehegten dinge. Eyn orkunde so ist
Andreas, scho1cze zcum Kesemarkte, richter Heynrich Schramme, Heyne
Trageheym, Hangke Rykenow, Jordan scheppen. Gegeben zcu Grebbin
under unserm ingesegel, geschreben im jare Unsers Herren tusuntdry-
hundert in dem eynundnuenczichsten jare an sunten Stephanstage 1 etc.
[1391].
190
Suchy Dąb
[Grabiny-Zameczek], b.d.
Wójt w Grabinach-Zameczku zawiadamia Piotra Letzkaua z Gdań-
ska, że zezwolil wdowie po sołtysie z Suchego Dębu na pobieranie 4
grzywien czynszu z należących do niego wolnych lanów.
Czuechedam a
Foyth zcu Grebin an Peter Letzhowen und Newemann zcu Danczigke
Minen frundlichen grus zcuvor. Liber Peter Letzkow wissent1ich sy
euch, wii das ich habe erloebet der scho1czinnen zcu Czuechendam czu
189 a Nr 72.
1 Sw. Stefana przypada 13 lutego, 2 i 20 sierpnia, 2 września oraz 26 grud-
nia - brak danych do ustalenia daty.
190 a Nr 73.
169
--

nemend 4 mark czins uff ere frye czwu huben. Und is das sich die mu-
entze des landes bessert, so sal sich ouch besseren euwer czin£ adder wii
dy heren dis landes uffnemen ire czinse, desglichs sullet ir euch uffne-
men euweren czins. Das beczeuge wir foyth zcu Grebbin mit der ke-
s. 76 genwortigkeit der erberen scheppen van liCzuchedam. Zcu eyme ge-
czugnisse haben wir hiruff gedruckt unser ingesegel. Wir bevelen euch
Gote etc.
191
Suchy Dąb
Grabiny-Zameczek, 5 stycznia 1416
Mikolaj von Bergau, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, ze
Mikolaj Kesselhut z Suchego Dębu sprzedal za 48 grzywien kościolowi
Sw. Ducha w Gdańsku 4 grzywny czynszu rocznego z 4 radel ziemi,
zastrzegając sobie prawo wykupu tegoż czynszu.
Hem Czuechedam a
Wissentlich sii allen, den diesser brieff vorbracht werdt, das vor uns
bruder Nicclos von Bergaw, foythe zcu Grebbyn, gekomen sint Peter
Letzkow und Hans Neweman der kyrchen zcum Hiligen Geiste zcu Dan-
czike stiffetere und Nicclos Kesselhut von Czuchedam vorlegende, wii das
der ergena.nten kyrchen zcum Hiligen Geiste stiffethere der vorgescrebenen
kyrchen geld gelegen und gereit becz alt haben achtundvirczig mark prusch
dem vorgenanten NickeI Kesselhuth. Dovon sal derselbe Kess'elhuth der-
selben kyrchen zcum Hiligen Geiste stiffeteren, adder iren nachkoemlin-
gen geben alle jar vier mark czu czynse prusch geldes, die im lande genge
und geneme ist uff Winachtern die wyle, das her die achtundvirczigk mark
innehat ane alle argelist und newe fuende. Dovor hath der vorgenante
NickeI Kesselhuth den egeschrebenen kirchen stiffeteren und der kir-
chen zcum Hiligen Geiste czu Danczigke zcu pfande vir hoken gesatzt
im dorffe zcu Czuchedam gelegen. Darbii sint ouch gewest der scholcze
und scheppen czu Czuechdam. Czu geczeuge des zcubekentnisse habe wir
obengeschrebenner foyth zcu Grebbyn unsers amptes ingesegel an dies-
sen brieff laessen hengen, der gegeben ist zcu Grebbin nach Cristi ge-
bort im XIIIF-sten und damach im XVI-den jare am abende der Hyli-
gen Dryer Koenyngen etc. [5 I 1416]. II
191 a Nr 74.
170

192
.
Mieszczyn
Mieszczyn, b.d. 1371
Tylo Moelner z Mieszczyna oświadcza, że sprzedal braciom Henryko-
wi i Szymonowi Zeydenhorom 1 grzywnę rocznego dochodu z 1 lanu
ziemi za 10 grzywien, zastrzegając sobie prawo wykupu tegoż, a w razie
niemożności wykupu zobowiązuje się oddać plony z tej ziemi.
Mestyn a s. 77
Wissentlich sii alle den, die diessen brieff sehen adder ho ren lesen,
das ich Tylo Moelner czu Mestin im dorffe mit rathe und mit wissenne my-
ner frunde und myner erbnamen habe vorkoufft eyne hube landes, dy ist
gelegen czu Mestyn, do ich uffe wonende sii, Heinrich und Symon den bru-
deren, dy man heyset Zeydenhor, vor 10 mI'. pfenninge. Dovon sal ich en ad-
der eren erbnamen geben alle jar eyne margk renthe uff senten Merten-
stagh also lange, bes das ich ir 10 mI'. weddergebe. Ouch wer das sache,
das ich adder myne erbelinghe den vorbenanten tag nicht enhildcn, so
mogen die vorbenanten brudere adder ere erbnamen nemen dy
frucht alle jar van der huben, dy ich en vorkoufft habe. Ouch so gelo-
be ich en dy vorbenante renthe fry vor allem scharwerghe und vor allem
herengeboth. Darumme, das diesse dingh stete und unvorsert bliben, so
gelobe ich Jeschke, scholcze zcu Mestyn, die vorberurte renthe alle jar
usczuvorderne und czu geben uff sunten Mertenstagh von dem vorberur-
ten manne Tylo Moelner. Und czu eyme ewigen czuege diesser dinge
haben wir diessen brieff besegeld mit unser beider ingesegel ufhangende.
Dis ist geschehen in deme jare nach Unsers Heren gebort MOCCCoLXXI-
-sten jare vor eyme gehegten dinge im dorffe zcu Mestyn etc. b-b. II
193
Dąbrówka.
Dąbrówka, b.d. 1371
Maciej, syn Siverita z Dąbrówki, sprzedaje braciom Henrykowi
i Szymonowi Zeydenhorom 2 grzywny rocznego czynszu z 1 lanu ziemi
w Dąbrówce za 20 grzywien pólskojców.
Damerow a
Wissentlich sii alle den, die diessen brieH sehen adder horen lesen,
das ich Matthhs Siuerites son zcu Damerow in dem dorffe, mit rathe
s.78
192 · Nr 75.
193 · Nr 76.
b-b Poniżej: I-Langenow. Ich bruder Bartusch foyth-I.
171

.....
und mit wissenne myner frunde und myner erbnamen, ha be vorkoufft
ene hube landes, dy ist gelegen zcu Damerow, do myn gebuede uffe
steet, Heinrich und Simon den bruderen, dy do heysen Zydenhor, vor
20 mr. halber scoterer 1s]. Dovon sal ich en adder eren erbnamen ge-
ben alle jar 2 mr. uff sunten Mertenstagk also lange, bes das ich in 20
mr. weddergebe. Ouch wer das sache, das ich adder myne erbelinge den
vorbenombten tagh nicht enhilden czu geben die vorbenante 2 mr. rent-
he den vorberurten bruderen Heindrich adder Simon, adder eren erbna-
men, so mogen sye nemen alle jare dy frucht van der huben, die ich en
vorkoufft habe. Ouch so gelobe ich adder myne erbelinghe die hub e
vorkoeufften, so sullen die vorbenante brudere adder ere erbnamen das
erste geld uffnemen von der vorbenombten huben. Hirumme, das diese
dingh stete und unvorsert bliben, so gelobe ich diesse vorbeschrebenen
dingh getruwelich zcu halden vor eyme gehegten dinghe in dem dorffe
zcu Damerow und habe zcu czuege diesser dinghe Gercken den scholczen
zcu D3merow und Hartwicum den scholczen czu Grossen Millebantz.
Und zcu eyme ewigen czuege diesser dinge habe ich diessen brieff bese-
geld mit myme ingesegell ufhangende. Dis ist gescheen im jare nach
Unsers Herren gebort MOCCCoLXXIO b vor eyme gehegten dinghe im
dorffe zcu Damerow. / /
194
Miłocin
s.79
Grabiny-Zameczek, 26 czerwca 1405
Eberhard Ketzendorfer, WOJ t w Grabinach-Zameczku, zaświadcza
że Jerzy Schulcze z Milocina sprzedal Szpitalowi Sw. Ducha w Gdań-
sku 11/! grzywny czynszu rocznego z 1 la nu ziemi za 18 grzywien, za-
strzegając sobie prawo wykupu tegoż czynszu.
Herczeberge a
Wir bruder Ebirhart Ketczelstorfer, foith czu Grebin, bekennen offen-
bar in desem brife vor allen luyten, dy en lesen ad er horen lesen, das
vor uns komen syn Johan Grote, schulcze unsirs dorffes czum Hirczber-
ge, Hannus Gyse, Hanneman Parsaw, Alde Pruse, Heynrich Dorrebeke,
scheppen desselben dorfes und hahen offenbar vor uns geczuget mit
geheigetem dinge, wy das Ghorge Schulcze hat eyne hub e in unserm
dorffe Hirczberge, dy syen uffgegehen und wol beczalte erbe ist und unvor-
saczt und nymant czur hant steit. Us der vorgeschrebenen huhen hat
Ghorge Schulcze vorgenant recht unde reddelich mit wolbedochtem mute
b Obok na marginesie: 1371.
194 a Nr 77.
172

vorkoueft den sichenluthen in dem Hospitale des Heilgen Geistes czu
Danczek anderhalbe mark czinses jerliches vor achczen mark pruscher
muntcze alle jar czu czinsende uff Pfingsten an vorczagen und argelist.
Und hat dyselben anderhalbe mark czinses den varstenderen der sichen-
luythe uffgelassen var gehegitem dinge alle jar czue czinsende alsa lan-
ge bis Ghorge Schulcz vorgenant, ader syne erbnamen und nachkomelin-
ge, dyselbe anderhalbe mark czinses den sichenluyten abel oset mit ach-
czen marken unde mit dem czinse unde dy vorgeschrebene sichenluyte
sullen dy ersten syn mit dem czinse und mit dem houbtgute nehest der
herrenczinse var allem manne gliche. In orkuende das dese sachen var
uns alsa geschen syn, sa haben wir unser ingesegil an desen briff ge-
hangen, der gegeben ist czue Grebin nach der gebart Cristi Unsers Her-
ren vyrczenhundert jor in dem famften jore darnach am achten tage des
Heyligen Lichnams [26 VI 1405]. II
195
Miłocin
\
[Grabiny-Zameczek], 3 lipca 1384
Zygfryd Grans, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Jan
Grate i Jan Scherff z Milacina sprzedali Szpitalawi Sw. Ducha w Gdań-
sku 4 grzywny czynszu racznega z 4 ' /2 lanu l ziemi za 24 grzywny, za-
strzegając sabie prawa wykupu tegaż czynszu.
Herczisbergh a s. 80
Wir bruder Syuert Grancz, vagit czu Grebbin, bekennen und becz u-
ghen affenbar in dussem brive, das var uns ghekamen syn dy bescheyde-
ne manne unsers darfis czum Hirczisbergh, richter und scheppen, und
haben mit gehegetem dinghe gheczuget, wa das var sy gekamen (ist)
in gheheget ding des Spitals vorstender des Heyligen Geystes czu
Danczke van der eynen syten unde Jahanes Grote, schułteyse czum Her-
czisbergh, und Jahan Scherff, welke [s] Jahan Grate hat ym vorghe-
lecht, wa das hel" den Spitals varstenderen czum Heyligen Geiste in sine
czwa vrye haven unde syn e halbe czynshaven hat varkaufft czwa marke
geldes, dem spita l alle jar czu gebinde uffe Pfinghesten sunder varczach,
da mener hel" karczlich widder abelasen. Des ghelik hat en au ch Jahanes
Scherf denselbegen spitals varestenderen varkauft czwa marken geldis
in syne czwa huben, dem spitale auch alle b-b jaren czu gebinde uff
Pfinghesten und wił sy auch karczlich abelaze alsa varschreben iso Unde
wen das se des geldis alle beyte nicht en beczalden uff den dach, alsa var-
schreven is, sa wil wir us eren hoven lasen, alsa vele pfandis nemen und
195 8 Nr 78. b-b Skr. poprawiane: joer.
l W tekście mowa o 2 1 /1 hove i 2 hube.
173

den vorstenderen des Heyligen Geystes geven, das se sich des spitals
gelt mogen daran derholn sur.der keynerleye wedderrede Johan Grote
unde Johanes Scherff und eren erven. We re ouch das se eyn edyrmann
de czwo marken geldis wolden abelosen ad er abekoufen, so sullen se
kouffen wedder de marken umme c czhene und den czins d-d darczu
gebin, sunder wedder und hinder. Des czum eyneme gheczugnisse, so
habe wir unser ingezegel an dussen briff losen henghen, de[r] screven is
na[ch] Gotis bort tusent joren drehuncert jor an dem vyerundachczie-
sten joren an dem sundage na [ch] scnte'Petri und Pauli der apostel
[3 VII 1384]. II
196
Miłocin. Błotnik
(Grabiny-Zameczek), 2 lipca 1384
Zygfryd Grns, wOJt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Tyde-
ryk Polen sprzedał Szpitalowi Św. Ducha w Gdańsku 2 grzywny czyn-
szu rocznego ze swoich zagród, jednej w Miłocinie i 2 w Błotniku, za-
strzegając sobie prawo wykupu tegoż czynszu.
s. 81 Herczisbergh 8
Wyr Siuerte G)"anz, vogit czu Grebbyn, bekennen und beczughen of-
fenbar in dussem brive. d3S vor uns komen syn de bescheydene manne
unser dorfere czum Herczisbergh und czum Smerblocke, richtere und
scheppen und haben mit eyneme gehegetem dinghe geczuget, das vor b-b
se syn komen in gheheget ting (s) des Spitals vorstendere czum Heyli-
gen Geiste czu Danczike, von der eynen siten, und Tyderike Polen von
me (s) Hertisberghe. Und Tideric Polen hat en vorghelecht, wo das her den
vorstenders des Heyligen Geystes czu Danczike habe vorkoufft czwo mark
czinses in syne eyne hove czum Herczisbergh und syne czwo hoven czum
Smerblocke yn alle jore czu gebinde uff sente Johannestag der do Un-
sers Herrentoufer was, sunder keynerleye vo[ r ]czoch und hindirnis.
Und wer das her de czw[o] mark geldis nicht en beczalde, also vorge-
schreben is, so wil wir in also viI pfandis us den dren hoven ghehelfen.
dar se sich eres geldis c- nichtis -c mede mogen derha len (s) sunder wed-
derrede Diderikis und syner erffnamen (s). Were ouch das Tideric, adder
sine erven, de czw[o] mark geldis wolden abekoufen, so sullen se kou-
fen de mark umme czhene unde den czins darczu geben, sunder yenger-
leye argelist und holfewort. Czu gheczughe dusser dinghe so habe wir
unser ingesegel an dussen briff ghehanghen, de gegeben is na [ch] Gotis
bort dusentdrehundert jare an dem veyrundachczichsten jor des sunabin-
de3 nach der heylgen ap ostoI Petri und Pauli [2 VII 1384]. II
c Wyraz poprawiony. d-d t-dat-I.
196 a Nr 79. b-b Skr. poprawiony wyraz: se.
c-c Podkreślone kropkami.
174

197
Długie Pole
[Gmoiny-Zameczek}, 19 maja 1396
Zygfryd Grans, wOJt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Arnd
Lykevette i Heine Kursener z Dlugiego Pola sprzedali Szpitalowi Św.
Ducha w Gdańsku 4 grzywny rocznego czynszu z 3 łanów ziemi za 48
grzywien, zastrzegając sobie prawo wykupu tegoż czynszu.
Langefelt a
Wir bruder Syfrid Granz, voyth czu Grebbin, bekennen offenbare in
desem bryve vor allen luythen, dy en sehen ader horen lesen, wy das
vor uns geweset sint Peter Kirsten schultisse unse[r]s dorfes Langenfel-
de, Hans Westual, Nicolaus Bodeken, Claus Riche und Hanneke Nybur,
scheppen desselben dorfes, und haben vor uns offenbare gheczuget mit
gehegitem dinge, wy das Arnd Lykeuette und Heine Kursener haben dry
huben, alse iclicher anderhalbe hube, in unserm dorfe Langenuelde vor-
schrebenen, dy ere ufgegebene unde wol beczalte erbe sint unde unvorsa-
czit sint unde nymande czu der hant sten. Us den vorschreben dren
huben haben Arnd Likeuette und Heyne Kursener rechtlich und redde-
lich mit wolbedachten muette vorkoufft den kranken luyten in dem Ho-
spitale des Heyligen Geistes czu Danczik vier mark czinses, alze yclicher
van in us syner anderhalben huben czwu mark pruscher muntcze jerli-
ches czinses, yclicher vor virundczwenczik mark derselben muntcze alle
jar czu czinsende uff Pinxsten [s} sunder vorczogerunge und argelist.
Und haben den vorstedern der sichenluete dyselben vier mark czinses
uffgelassen vor ghehegitem dinge alle jare czu czinsende, also lange bis
Arnd Likevette und Heyne Kursener vorgenant adir ire erbnamen und
nochkomelinghe dyselben vier mark czinses mittenander den sichenIuten
vorschreben abelosen mit achteundvierczik marken und mit dem czinse
und dy sichenlute vorschreben sullen dy ersten syn mit czinse und mit
erem houbitguete nehest der herrenczinse vor aller manne gelich. In
orkunde, das dese sachen vor uns also sint gheschen, so habe wir bruder
Syfrid Grans vorgenant unser ingesegel an desen b-b briff gehangen, der
geschreben ist in dem jare Christi tusentdryhundert in dem sechsund-
nuenczegisten jare an dem vrytaghe vor Phinxsten [s} [19 V 1396]. II
197 Ol Nr 80.
b-b I-bru-I.
s. 82
175

.
198
Woda wy
s.83
Grabiny-Zameczek, 15 czerwca 1407
Eberhard Ketzendorfer, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza,
że Tydeman Balaw z W oclawów sprzedał Szpitalowi Sw. Ducha w Gdań-
sku 1 grzywnę czynszu rocznego z 1 łanu ziemi za 12 grzywien, zastrze-
gając sobie prawo wykupu tegoż czynszu.
Woczlaw a
Wir bruder Ebirhart Keczstorffer, foyt czu Grebyn, bekennen offen-
bar in desem briffe vor allen, dy desen b briff lesen ader horen lesen,
wy das vor uns komen syn Heinrich Szame, schulcze czu Woczlow, Pe-
tir Drewis, Petir Klette, Petir Lemken, Nidos Specht, scheppen unsers
dorffes czu Woczlaw, und haben vor uns geczuget offenbar mit ghehe-
tem <;linge, das Tydeman Balaw hat anderhalbe hube in dem vorgeschre-
benem unserm dorffe Woczlaw, dy syne uffgegeben und wol beczalete
erbe syn und unvorsaczt syn und nymande czur hant steyt. Und Tyde-
man Balaw vorgenant hat us den vorgeschrebenen anderhalben huben
recht und redelich mit wolbedachtem mute vorkouft den kranken luten
in dem Hospitale des Heyligen Geistes czu Danczk eyne mark c-c pru-
scher muntcz jerliches czinses vor czwelff mark derselben muntcz, alle
Jor czu czinsende uff sente Johannestag des Touffers sunder vorczogerunge
und argelist. Und hat den vorstendern der sychenlute vorgeschreben
dyselbe mark czinses uffgelossen vor gehegetem dinge, alle jor czu czin-
sende aIs lange, das Tydeman Balaw, dicke genant, syne erbnamen ader
nochkomelingen, dyselben mark czinses den sichenluyten vorgeschrebe-
nen abeloset mit czwelff marken und mit dem czinse. Und dy sichenluyte
vorgeschrebene srullen dy ersten syn mit czmse und mit erem houbtguete
nehest der herrenczinse vor aller manne glych. Czu merem geczugnisse
haben wir unser ingesegel an desen briff gehangen, der gegebin ist czu
Grebyn nach der jarczaI Unsers Herren vierczenhundert jor in dem se-
benden jor domoch, an sinte Vitistage des merteres [15 VI 1407]. II
199
Długie Pole
[Grabiny-Zameczek], 2 lipca 1405
Eberhard Ketzendorfer, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza,
że Maciej Strantknecht z Długiego Pola sprzedał Szpitalowi Sw. Ducha
w Gdańsku 1 grzywnę czynszu rocznego z 1 łanu ziemi za 12 grzywien,
zastrzegając sobie prawo wykupu tegoż czynszu.
198 a Nr 81.
b Poprawione, nadpisane: e.
c-c I-pr-I.
176

Langefelt 8 s. 84
Wir bruder Eberhard Kitczelsdorfer, foyt czu Grebin, bekennen of-
fenbar in desem briefe vor allen luyten, dy en seen ader horen lesen,
das vor uns gewest sint Arnt Schulcze b-b, schultis unsers dorffes Lan-
genfelde, dorczu Hinrich Westfal, Claus Riche, Merten Sprenger, Herman
Rose, scheppen desselben dorffes und haben vor u:ns offenbar geczuget
mit gehegetem dinge, das Mathis Strantknecht hot eyne hube in unserm
vorgeschrebenen dorfe Langenfelde, dy syn offgegeben und wol beczalt
erbe ist und nymande CZUl' ha nt steit und unvorsaczt ist. Und das Mat-
his Strantknecht vorgenant hot us der vorgeschrebenen huben rechtlich
und reddelich mit wolbedachtem muete vorkouft den kranken c in dem
Hospitale des Heyligen Geistes czu Danczk, bin[nen] der muere, eyne mark
pruscher muntcze jerliches czinses vor czwelff d mark derselben muntcze
alle jor czu czinse off sunte Johannestak e-e, der Unsers Herrenteufer was,
sunder verczogerunge und argelist. Und hot den vorstendern der sichen-
luyte, vorgeschrebenen, dyselbige mark czinses offgelossen vor gehege-
tern dinge alle jor czu czinse, also lange bis der vorgenante Mathis
Strantknecht, ader syn erbnamen und nochkomelingen, dyselbe mark
czinses den sichenluyten vorgeschreben abeloest mit czwelf marken und
mit dem czinse und dy sichenluyte vorgeschreben sullen dy ersten syn
mit czinse und mit erem houptgute neest der hirschaftczinse vor aller
manne glich. In forkunde, das dese dink vor uns sint geschen, so habe
wir unser ingesegel an desen briff losen hengen, der do geschreben und
gegeben ist in den joren Unsers Herren tusentfirhundert in dem fomfften
jore am tage sunte Processi und Martiriani, der merterer [2 VII 1405]. II
200
Wocławy
.....
Grabiny-Zameczek, 13 czerwca 1405
Eberhard Ketzendorfer, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza,
że Piotr Klette z W ocławów sprzedał Szpitalowi Sw. Ducha w Gdańsku
1 grzywnę czynszu rocznego z 1 łanu ziemi za 12 grzywien, zastrzegając
sobie prawo wykupu tegoż czynszu.
Wotslaw a s. 85
Wir bruder Ebirhart Ketczelsdorfer, foyth czu Grebyn, bekenen of-
fenbar in desem brife vor allen l'llyten, dy en lesen ader horen lesen,
das vor uns kamen syn Niclos Balaw, schulteis unsers dorffes czu Wot-
199 a Nr 82.
wiony.
200 a Nr 83.
b-b I-unsers-I. c Wyraz poprawiony.
e-e l..ctes-I. f Wyraz poprawiony.
d Wyraz popra-
177

czlauw, Borchart Nagel, Hangke Tylke, Jacob Schroter, Andrys Kir-
stans, scheppen desselben dorffes, und haben offenbar vor uns geczuget
mit gehegitem dinge, wy das Petir Klatte hat eyne hub e in unserm dorf-
fe Wotczlouwe, dy syn offgegeben und wol beczalte b-b erbe ist und
unvorsatczt und nymande czur hant steyt. Us der vorgeschreben huben
hat Petir Klatte recht 'und reddelich mit wolbedochtEm mute vorkoufft
den sychenluyten in dem Hospitale des Hyligen Geistes czu Danczk
eyn[eJ mark czinses jerliches vor czwelff c mark pruscher muntcze alle
jor czu czinsende uff Pfingsten ane vorczogerunge und argelist. Und hat
dyselben eyn[eJ mark czinses den vorstenderen der sichenluyte uffgelas-
sen vor gehegitem dinge alle jor czu czinsende, also lange bis Petir Klat-
te vorgenant ader syn [eJ erbnamen und nochkomelingen dyselbe eyn[eJ
mark czinses den sichenluyten abeloset mit czwelf d marken und mit dem
czinse. Und dy vorgeschrebene sichenluyte sullen dy ersten syn mit dem
czinse und mit dem houbtgute nehest der hernczinse vor allem
manne glich. In orkunde, das dese sachen vor Ut11S also geschen syn, so
ha ben wir unser ingesegel an dissen briff ghehangen, der gegeben ist czu
Grebin noc h der gebort Cristi Unsers Herren virczenhuendert jor in dem
fomften jare damoch am sonabinde vor der Heyligen Dryvaldikeit
[13 VI 1405J. II
201
Steblewo
Grabiny-Zameczek, 6 czerwca 1400
Zygfryd Grans, wOJt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Ger-
truda Rosenawsche ze Steblewa sprzedala Szpitalowi Sw. Ducha w Gdań-
sku 8 grzywien czynszu rocznego z 4 lanów ziemi za 96 grzywien, za-
st rzegajqc sobie prawo wykupu tegoż czynszu.
Stubbelaw 8
Wissentlich sy allen den, dy dyssen briff sehen ader horen lesen,
das wir bruder Syfirt Grans, foigth czu Grebin, bekennen offenbar in
desem briefe, das vor uns sint gewest Hannus Stormer, schultis unsers
dorffes Stobelaw, Hannus Ratman, Kirstan Dalwin, Niclos Molner, Han-
ke, Petir Symon, scheppen doselbest, dy haben vor uns offenbar geczu-
get us gehegetem dinge, wye das Girdrut Rosenawsche hat czwu huben
in dem egeschrebenen dorffe Stobelaw, dy sint uffgegeben und wol
beczalet unde unvorsaczth syn und nymant czur hant sten. Dye vorgeschre-
bene Gerdrut Rosenawsche hat us den vorgeschrebenen czwen huben recht
b-b I-ell'be ys-I. c Wyraz poprawiony. d Wyraz poprawiony.
201 8 Nr 84. Obok dopisane: Verte quinque volia et habebis adhuc 3 littere de
eadem.
]78
.......

und reddelich mit wolbed:łchtem muthe mit vormuntschafft vorkouft den
vorstender der sichenluthen in dem Hospitale des Heyligen Geystes czu
Danczik bynnen der muwer, acht mark jerliches czinses vor sechsund-
nuenczik mark alle jor jer lich czu czinsende uff Pfingsten, sunder vor-
czogerunge und argelist. Und hat den vorstendern der sychenluthe vor-
geschreben dyselben acht mark czinses uffgelosen vor gehegetem din-
ge b-b alle jor czu czinsende uff den vorgeschrebenen tak drye jar von
der gebunge disses brifes. U nd wenne drye jor end e nemen, so sal dy
egena.nte Gerdruedt Rosenawsche ader ir erb nam me und nochkomelinge
dyselben acht mark czinses den sichenluyten vorgeschreben abelosen
mit sechsundnuenczik mark und mit dem czinse. Und dy vorstendern
der sichenluthe vorgeschreben sullen dy ersten syn mit czinse und mit
dem houptgude, nehest der herrenczinse vor aller manne glich. In c
orkuende das dese sache vor uns also geschen ist, so habe wir unser
ingesegel an desen brief lassen hengen, der do gegeben und geschreben
ist in der jorczaI Unsers Herren tusentvyerhundert jor czu Grebin am d-d
Pfingstage [6 VI 1400]. II
.
202
Leszkowy
[Grabiny-Zameczek], 10 lutego 1398
Zygfryd Grans, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Arnold
Oelmolner z Leszkowych sprzedał Szpitalowi Św. Ducha w Gdańsku
2 grzywny czynszu rocznego z 1 lanu ziemi za 24 grzywny, zastrzegając
sobie prawo wykupu tegoż czynszu.
Or.: W AP Gd. 300 D/40, nr 36.
Leczkow B
Wissentlich sy allen den, die desen bryff sehen adir horen lesen, wy
das wir brud er Syfrid Grans, foith czu Grabin, bekennen b offenbar, das
vor uns synt gewest Johannes Leczkaw, schultis unsirs dorffes Leczkaw,
dQrczu Jacob Lange, Hanke Monsterbergh, Tydeke Pauel und Jac
Woye, scheppin desselben dorffes und haben vor uns offinbar geczuget
mit gehogetem dinge, das Arnold Oelmolner hat eyne hub e in unserm
vorgeschrebenen dorffe Leczkow, dy syne uffgegebene und wol beczalte
erb e ist und unvorsaczt ist und nymande czur ha nt steet. Und das Arnolt
Oelmolner vorgenant hat us der vorgeschrebenen huben rechtlich und
redlic h mit wolbedachtem mute vorkoufft den kranken luten in deme
Hospitale des Hilligen Geistes czu Danczk bynnen in der stad, czwu
s.87
b-b I-dinge-I. c Wyraz poprawiony. d-d I-Pfingsten-I.
202 B Nr 85. b W rkp. bekemmen. c Wyraz poprawiony.
15 - Księga komturstwa
179

tnark pruscher muncze jerliches czinses vor vierundczwenczig mark der-
selbin muncze alle jor czu czinsende uff Unser Lieben Frauwentag Lychte-
wye, sunder vorczogerunge und argelist. Und hat den vorstenderen der si-
chenlute vorgeschreben dyselben czw[u] mark czinses uffgelassen vor
gehegetem dinghe alle jor czu czinsende, alse lange bys der vorgenante
Arnolt Oelmolner, adir syn e erbnamen und nachkomelynge, dyselben
czwu mark czinses den sicheniuten vorgeschreben abelosen c mit vierund-
czwenczik marken und mit dem czinse und dy sichenlute vorgeschreben
sullen dy ersten syn mit czinse cund mit erem houptgute neest der
hirschafftczinse vor aller manne gleich. In orkunde, das desse ding vor
uns also syn t geschen, habe wir unser ingesegel an desen bryff lossen
hengen, der do geschreben und gegeben ist in den jaren Unsers Herren
tusuntdryhundert imme XCVIII jare an sunte Scolasticetag der hilligen
jungfrauwen etc. [lO II 1398]. II
203
Leszkowy
Grabiny-Zameczek) 16 czerwca 1399
Zygfryd Grcms) wójt w Grabinach-Zameczku) zaświadcza) że Tyde-
man Grose z Leszkowych sprzedal za 12 grzywien SzpitaZowi Sw. Ducha
w Gdańsku 1 grzywnę czynszu rocznego z 1 lanu ziemi) zobowiązując się
do wykupienia czynszu w ciągu 3 Zat.
II. 88 Leczka w 8
- Wir brud er Sifrid Grans, foith czu Grebin, thun allen luten wissen-
tlich, die desin bryff sehen adir horen lesen b, das schultis, scheppin und
das gehegete ding czu Leczkaw geczuget haben offenbar, wy das Tyde-
man Grose, inwoner des egeschrebenen unsers dorffes, redelich und
rechtlich gekoufft hat mit den vorwesern des Hospitales czu Danczk
czwelff mark czu nemen umme eyne mark jerliches czinses. Dy egeschre-
bene czwelff mark habe wir foith czu Grebin deme egeschrebenen Ty-
dEf1anne dirloubit czu nemen uff syne eyne hube czu Leczkow gelegin
in sotaner schicht, das der egeschreben Tydeman das egeschrebene gelt
czwelff mark nicht lenger under im halden sal, .wenn dry yor und yo
alle yar jerlich sal gebin den egeschrebenen vorwesers des Hospitalis czu
Danczk eyne mark czinses unvorczoglich ane alle argelist uff sunte Jo-
hannestag des Towfers Cristi. Wen dry yor eyn ende nemen, so sal der
egeschrebene Tydeman das houbtgut mit deme czinse beczalen und ge-
bin den egeschrebenen vorwesers des Hospitalis. Thut hel' des nicht, so steet
dorvor czu pfande Niclos schultis czum Herczberge gut und syne habe.
Czu eynen meren (ge)czugnisse ha be wir unser ingesegel lassen hengen
203 8 Nr 86.
b Wyraz poprawiony.
180

\
an des in bryff, der gegeben und geschreben ist in der jorczal Cristi
tusuntdriehundert im XCIX jare czu Grebin an deme nesten montage
noch Viti c et Modesti der merterer [16 VI 1399]. II
204
Leszkowy
Grabiny-Zameczek, 22 marca 1408
Eberhard Ketzendorfer, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że
Henryk Tralaw z Leszkowych sprzedal Szpitalowi Św. Ducha w Gdańsku
8 grzywien i 8 skojców rocznego czynszu z 2 lanów ziemi, zastrzegając
sobie prawo wykupu tegoż za 100 grzywien.
Leczkowa
Wir bruder Ebirhart Ketczelstorfer, foith czu Grebin, bekennen und
czugen offinbar vor b allen, dy desin bryff sehen, horen adir lesen, das
vor uns komen sin Godeke Borentin, schultisse in unserm dorffe Lecz-
kaw, Jacob Cyrke, Hanke Monsterbergh, Michel Woyan und Andrys
Monsterbergh, scheppin in demselbigen dorffe Leczkow und haben vor
uns offinbar gec7;uget mit gehegetem dinge, das Heynrich Tralaw hat
czwu huben czu Leczkaw, dye syn uffgegeben und wol beczalte erbe syn
und nymande czur hant steen und unvorsaczt sinto Und das der vorge-
schrebene Heinrich Tralaw hat us dem egenanten czwen huben recht
.und redelich vorkoufft c-c den kranken luten in dem Spittale des Hilli-
gen Geistes czru Danczk achte mark und acht schot pruscher mu[n]cze
jerliches czinses vor hundert mark derselbin muncze alle jor czu czin-
sende uff Wynachten, sunder vorczogerunge und argelist. Der egenante
Heinrich Tralaw hat dy vorgerurten acht mark und acht schot czinses
den vorstenderen der vorgeschrebenen sichinlute des spittales vorge-
schreben uffgelossen vor gehegetim dinge dry yor nehist komende - czu
czinsende uff den egenanten tag uff dem leczten czi.nstage. So sal der
vorgeschrebene Heinrich Tralaw adir syne erbnamen und nochkomelinge
dy achte mark und achte schot czinses den vorgeschrebenen sieheniuten
adir irfn vorstenderen abelosi:n mit hundert marken und mit dem czinse
und dy egenanten sichenlute sullen dy ersten sin mit irem czinse und
houbtgutte nehest der herrenczinse d vor allen luthen. In geczugnisse
der worheit habe wir bruder Ebirhart vorgeschreben unser ingesegel an
desin bryff lossen hengen, der gegeben ist czu Grebin noch der gebort
Unsers Herren vierczenhundert in dem ach ten jore dornoch am donrsta-
ge noch sunte Gertrudistage [22 III 1408]. II
s.89
c Wyraz poprawiony.
204 a Nr 87. b Wyraz poprawiony.
prawiony. -
c-c Tu zbędne: hat.
d Wyraz po-
181
........

205
Leszkowy
[Grabiny-Zameczek], 27 marca 1400
Zygfryd Grans, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Jakub
Lange z Leszkowych sprzedał Szpitalowi Św. Ducha w Gdańsku 2 grzyw-
ny czynszu rocznego z 1//2 łanu ziemi za 24 grzywny.
s. 90 LeczkO'w a
Wir bruder Syfrid Grans, fO'ith czu Grebin, bekennen O'ffinbar in de-
sem bryfe vO'r allen luten, die in sehen, hO'ren adir (lezen) , das Hannus
Leczkaw schultisse, Hanke Monsterbergh, Tydeke Pauel und JacO'b
WO'yen, scheppin in unserm dO'rffe LeczkO'w, vO'r uns O'ffinbar haben
geczuget mit gehegetem dinge, wy das Jacob Lange hat andirhalbe hube
in unsirm dO'rffe LeczkO'w vorgenant, dy syn uffgegeben erbe sint, dy
her WO'l beczalet hat und nymande czu der ha'nt sten. Und das derselbe
JO'cob Lange us den egenanten andirhalben huben rechtlich und redlich
hat vO'rkO'ufft mit wO'lbedO'chtem mutte den sieheniuten in dem HO'spitale
czum Heiligen Geiste czu Danczk czwu m:uk jerliches czinses vO'r vier-
undczwenczig mark gewO'nlichet muncze alle jO'r czu czinsende uff
Ostern, sunder vO'rczogerunge und b-b argelist und hat dyselbin czwu
mark czinses vO'r den vO'rstenderen der sichenlute uffgelO'sen vO'r gehe-
getem dinge alle jO'r czu czinsende us den egenanten andirhalben huben,
alsO' lange, bys derselbe JO'CO'b Lange adir syne erbnamen und nochkO'-
melinge, dy dyselbin czwu mark czinses den sichenIuten abelO'sen mit
vierundczwenczig m3rken und mit dem czinse und deme hO'bitgute [sr
nehest der herrenczinse vO'r (alle) manne gleich. In O'rkunde deser di:nge
SO' habe wir bruder Syfrid Grans vO'rgenand unser ingesegel c an desen
bryff gehangen, der geschreben ist ins jar Christi virczenhundert am
sonnO'bende nO'ch Unser Vrauwentage irer gebO'tschO'fft [27 III 1400]. II
206
Leszkowy
[Grabiny-Zameczek], 30 kwietnia 1396
Zygfryd Grans, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Hannus
Leczkow z Leszkowych sprzedał Szpitalowi Św. Ducha w Gdańsku
5 grzywien czynszu rocznego z 4 łanów ziemi za 60 grzywien, zastrzega-
jąc sobie prawO' wykupu tegoż czynszu.
205 a Nr 88.
b-b I-an-I.
c Wyraz poprawiony.
182

Leczkow ·
Wir bruder Syfrid Grans, foith czu [Grebin], bekennen offenbare in
desem bryfe vor allen luten, dy in sehen adir lesen, wy das Hans Lecz-
kow, schultisse in unserm dorffe Leczkow, hat des schulczenammecht
und dorczu vi er fryo huben in deme vorgeschrebenen dorffe Leczkow. Des
haben Jacob Lange, des schultissen stadt halde-llde, Hanneke Monster-
berg, Hannus Herder und Tydeman Pauwels, scheppin des vorgenanten
dorffes vor uns geczuget offenbare mit gehegetem dinge, wy das der-
selbe PIannus Leczkaw dy vorgerurten vier vrien huben wol hat beczalet
und nymande vorsaczt, sunder das sy sin vry eygene syn, usgenomen der
herrendinst und das hel' us den egenanten vier frien huben rechtlich und
- redelich hat vorkoufft mit wolbedochtem mute den sieheniuten in deme
Hospitale des Hilligen Geistes czu Danczk fumff mark jerliches czinses
vor sechczig mark derselben muncze alle yor czu czinsende uff Phinx-
ten [s], sunder vorczogerunge und argelist. Und hot dyselben fumff mark
czinses den vorstenderen der sichenlute uffgelossen vor gehegetem dinge
alle yar czu czinsende us den vorgenanten vier frien huben, also lange
bys derselbe Hannus Leczkaw adir syne erbnamen und nachkomelyngen
dyselbin fumff mark czinses den sicheniuten vorgenant abelosen mit
sechczig marken und mit dem czinse und dy sichenlute vorgenant sullen
dy ersten syn mit dem czinse und b deme houbtgute neest der herren-
dinste vor aller manne gleich. In orkunde, das des e sachin vor uns also
sint gescheen, so habe wir bruder Syfryd Grans vorgcnant unser ingese-
gel an desem bryff gehangen, der geschreben ist in dem e jare Christi
tusuntdryhundert dornoch in deme sechsund(newn)czegisten c jare am
suntage vor der Cruczewochin [30 IV 1396]. II
207
LeszkO\vy
s 91
[Grabiny-Zameczek], 26 września 1398
Zygfryd Grans, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że Marcin
Santfort z Leszkowych sprzedał Szpitalowi Sw. Ducha w Gdańsku
2 grzywny czynszu rocznego z 1 łanu ziemi za 24 grzywny, zastrzegając
sobie prawo wykupu tegoż czynszu.
Leczkow 8 s. 92
Wissentlich sie allen, die desen bryff sehen, horen adir lesen, das wir
bruder Syfryd Grans, foyth czu Grebin, bekennen offinbar in desel1\
bryfe, wy das vor uns sint gewest Johannes Leczkow, schultis unsers
206 8 Nr 89.
207 8 Nr 90.
b I-h-I.
c W środku wyrazu. I-nugen-I.
........
-
183

dorffes Leczkaw, dorczu Jacob Lange, Hancke Monsterberg, Tydeke
Pauel und Jacob Woyan, scheppin desselbin dorffes und haben offinbar
vor uns gecmget mit gehegetim dynge, das Mertin Santfort habe eyne
hube in unserm vorgeschrebenen dorffe Leczkow, dy syne uffgegebene
und wol beczalte erbe ist und unvorsaczt ist und nymande czur hant
steet. Und das Mertin Santfort vorgenant hat us der vorgeschrebenen
hube recht und redelich mit wolbedochtem rłl.ute vorkoufft den siehen-
Iuten imme Hospitale des Hilligen Geistes czu D.:mczk, bynnen der
maer [s], czwu mark prusch jerliches czinses vor vierundczwenczig mark
derselbin muncze alle jor czu czinsende uff Unser Lieben Frauwentag
Beclybe, sunder vorczogerunge und argelist und hot den vorstenderen
der sichinlute vorgeschreben dyselbin czwu m1rk czinses uffgelasen vor
gehegetem dinge alle jar czu czinsende uff den vorgeschrębenen tag,
also lange bys das Mertin Santfort vorgenand adir syn e erbnamen und b
nochkomelynge dyselbin czwu mark abelosen den sichinluten vorge-
schreben mit vierundczwenczig marken und mit dem czinse. Und dy sy-
chenlute, dicke genant, sullen dy ersten syn mit czinse und mit deme
houptgute nehest der hirschafftczinse, vor aller manne gleich. Czu ge-
czugnisse desir vorgeschrebene dinge ha be wir unser ingesegel an desen
bryff lossen hengen, der do geschreben und gegeben ist in der jarcz3.1
Unseres Herren tusuntdryhundert im dem achtundnuenczegesten jare am
neesten donnerstage noch sunte Mathietage des hilligen czwenffboten
[26 IX 1398]. II
208
Leszkowy
Grabiny-Zameczek, 29 maja 1417
Mikolaj Gorlitz, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że bracia
Willam i Henryk Stangowie z Leszkowych sprzedali Szpitalowi Sw. Du-
cha w Gdańsku 4 grzywny i 4 skojce czynszu rocznego z 2 lanów ziemi,
zastrzegajqc sobie prawo wykupu tegoż za 50 grzywien.
II. 93 Leczkow B
Wir brud er Nicolaus Gorlich, foith czu Grebin, bekennen offent1ich
in desem bryfe vor allen luten, die in zehen adir horen lesen, das vor
uns gewest sind Heynoman [s] Herder, schulcze unsers dorffes Lecz-
kow, dorczu Hans Eghart, Claus Sundeman, Hincze Euerth, Hanneko
Zachteleuendt, Willam Stange und Hinrich Pauel, scheppin desselbigen
Borffes und haben geczugit vor uns beka nt mit gehegetim dinge, das Wil-
b Wyraz poprawiony.
208 B Nr 91.
184

lam Stange und Heynrich Stange, beydc bruder, haben czwu huben in
unserm dorffe Leczkow vorgenant, dy ir beyder uffgegebene und wol-
beczalte erbe sind und nymande czu c.er hant steen und unvorsaczt sin.
Und das Willam Stange und Heynrich Stange han us den vorgeschre-
benen czwen huben rechtli<:her und redelichir mit wolbedochtem mute
vorkoufft den kranken in deme Hospitale des Hilligen Geistes czu Danczk,
bynnen der muweren, vier mark und vier schot prusscher muncze jerli-
ches czinses vor fumfczig mark derselbigen muncze alle jor czu czinsen-
de uff Phingesten, sumder vorczogerunge, usgenomen alle argelist und
bose infelle, do man desen bryff metebrechin mochte. Und han den
vorstenderen der vorgenanten sichinlute, dyselbigen vier mark und vier
schot cz.inses uffgelossen vor gehegetem dinge alle jor czu czinsende,
also lange bys das dy vorgenante Willam Stange und Heynrich Stange,
beyde brud er, adir ere erben und nochkomelinge, dieselbigen vier mark
und vi er schot czinses abelosin b mit fumfczig marken und plit dem
czinse. Oruch mit alsotaner muncze also dye was dormete der czins
gemacht ist und dy sichinlute vorgenant sullen dy ersten syn mit czinse
und mit erem houbtgute nehest der hirschafftczinse vor aller manne
gleich. Welche vi er mark und vier schot czinses czwenczik jor vor datum
desis bryfes gestanden haben in dorffe Czinger uff Juskauwen erbe vor-
geschreben, so gunne wir in und habens in irloubit mit macht deses
brifes, das sie is mit macht desis bry fes gewandelt und geteylet haben
von eyme erbe uff das ander in aller weyse, also hir vorgeschrcben steit.
In orkunde das dese ding also var uns sind gescheen, so habe wir unser
ingesegel an desen bryff lossen hengen, der do gegeben ist czu Grebin
in den jaren Unsers Herren tusuntvierhundert und in deme sebenczehen-
den jare am Piingestabende c [29 V 1417]. II
209
Krzywe Koło
Grabiny-Zameczek, 14 czerwca 1405
Eberhard Ketzendorfer, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że
Loren z Ketelbueter z Krzywego Kola sprzedal Szpitalowi Św. Ducha
w Gdańsku 2 grzywny czynszu rocznego z 11/! lanu ziemi za 24 grzywny,
zastrzegając sobie prawo wykupu tegoż czynszu.
Cribkal a s. 95
Wir bruder Eberhard Ketczelsdoerffer, foyth zcu Grebbyn, bekennen
offembar in diessem brieffe vor allen lewthen, dy en lesen adder horen
b Wyraz poprawiony, bylo: abeczulosin.
gesteabende.
209 Ol Nr 92.
c Wyraz poprawiony, bylo: Pfiln-
18:)

lesen, das vor uns komen sin t Nicclos IIeynrichs, scholczenson zcu Kryb-
kol des scholczenstat haldende in demselben unserm dorffe Krybkol und
Hans Wilde, Lorentz Ketelbuether, Sander und Kerstan, scheppen des-
selben dorffes, und haben offembar vor uns geczeuget mit gehegtem
dinghe, wii das Lorentz Ketelbuether vorgenant hat anderhalbe hub e
in unserm dorffe Kribkol, die sint uffgegeben und wol beczalt erbe syn
und unvorsatzt und nymande zcur handt stehen. Uss den vorgeschrebe-
nen anderhalben huben hat Lorentz Ketelbuether recht und redlich mit
wolbedochtem muthe vorkowfft den sichenlewten im Hospitali des Hili-
gen Geistes zcu Danczik czwu mark jerlichs czinses vor 24 mr. derselben
muentze alle jar czinsende uff Pffingesten ane vorczogerunge und arge-
list. Und hat dieselben 2 mr. czinses den vorstenderen der sichenlewthe
uffgelaessen vor gehegtem dinge alle jar czu czinsende also_ lange, bes
Lorentz Ketelbuether vorgenant adder syne erbnamen und nachkoemlin-
gen dieselben 2 mr. czinses den sichenluethen abeloeset mit 24 mr. und
myt dem czmse. Und die vorgeschrebene sichenluethe sullen dy ersten
syn myt dem czinse und myt dem hobtgutte nehest der herrenczinse
vor allen mannen glich. In orkunde, das disse sachen alle also gescheen
sin, so haben wir unser ingesegel an diessen brieff gehangen, der gege-
ben ist czu Grebbin nach der gebort Christi Unsers Herren XIIIF jaren
und dornach im fuemften jare am tage der Hiligen Drivaldigkeit etc.
[14 VI 1405]. II
210
Steblewo
Grabiny-Zameczek, 2.1 sierp?1-ia 1434
Wece l von Vladicheym, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że
Mikołaj W older ze Steblewa wykupił od Szpitala Św. Ducha w Gdcńsku
3'/, grzywny czynszu rocznego z 2 łanów ziemi.
Swa
Wir bruder Wetzel van Vladechem, uff desse czeit foyt zcu Grebbin,
thun kunt und offembar bekennen in diessem brieffe yor allen luethen,
die en sehen adder horen lesen, das die erbarn leuthe unsers dorffes
Stubbelow, alse Kerstan Haselow, Hans Margqwart, Hans Sweyn, Hans
Srow und Nicclos Wolder, scheppen im selbigen dorffe vorgenant, offem-
bar vor uns haben geczeuget mit gehegtem dinge, wie das Niclos Wolder
besessen hat 11/! -czinshube, die her wol beczalet hat und nymand zcur
hand stehet und ane alle bekummernisse sinto Derselbe Nicclos hat uf[
dieselbigen 1 1 /2 hube rechte und redlichen mit wolbedochtem muthe
empfangen 3 gutte mr. zcins [von?] den sychenlewthen im Hiligen
210 Nr 93.
186
-

Geisten zcu Danczigk in der stat gelegen, die zcu vorczinsende b alle jar
jerlich uff senten Mertenstagh. Ouch hat der obenbenante Nieclos geno-
men 1/ 2 gutte mr. czmses uff eyne halbe frye hube doselbist zcu Stub-
below gelegen un.d die czu vorczinsen ouch uff sen ten Mertenstag,
sunder alle inczoege, hulfferede, vorczoegerunge und alle argelist. Und
hat dieselben 3 1 /2 gutte mark czinses den vorstenderen der sichenlewthen
uffgeloessen vor gehegtem dinghe. Das diesse unser beschribunge stete
und veste werde gehalden, zo haben wir unser ingesegel an diessen un-
ser n brieff laessen drugken. Gegeben zcu Grebin am tage Bartholomei
im jare XIIIle und XXXIIII-ten [24 VIII 1434]. II
211
Steblewo
Grabiny-Zameczek, 1 kwietnia 1435
Wecel von Vladicheym, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że
Piotr Hoevelke ze Steblewa sprzedał Szpitalowi Sw. Ducha w Gdańsku
_ 3 1 /2 grzywny czynszu rocznego z 1 łanu ziemi, zastrzegając sobie prawo
wykupu tegoż czynszu za 42 grzywny.
Stubbelow a s. 97
Wir bruder Weczel von Vladechem, uff diesse czeit foyth zcu Grebyn,
thun kunth und offembar bekennende in diessem brieffe vor allen
lewthen, die en sehen adder horen lesen, das die erberen lewthe unsers
dorffes Stubbelow, alse Hans Margqward, Hans Saraw, Nicclos Walther,
Peter Symon und Kerstan Haselow, schultis rund] scheppen im selben
vorgenanten dorffe, offembar vor uns haben geczeuget myt gehegtem
dinge, wii das Peter Hoevelke in diessemselben dorffe besessen hat l hu-
be, die her wol beczalt hat und nymande zcur handt stehet und ane alle
bekummernisse sy. Derselbe Peter Hoevelke vorgenant hat uff dieselbe
vorgedachte hube rechtlich und redlich myt wolbedachtem muthe b-b
vorsatzt den vorstenders des Hiligen Geistes der stat Danczigk 3 1 /2 mark
guttes geldes jerlichs czinses, iczliche c mark vor 12 mr. prusch abeczu-
loesende myt newem gelde adder der muncze aIs uff diesse czeit genge
und gemeyne ist, adder ere werde und den czins alle jar zcugebende
uff Pffingesten, sunder alle inczoge, hulferede, vorczoegerungen und ane
alle argelist. Und hat dieselben 3 1 /2 mr. czinses der vorstenderen des
vorberurten lIiligen Geistes uffgelaessen vor geh8gtem dinge und gelobet
alle jar czu vorczinsende von der offtbenanten huben also lange, bes
derselbe Peter Hoevelke d adder syne erbnamen und nachkoemligen
b Wyraz poprawiony.
211 a Nr 94. b-b /-hid-/.
wiony.
c Wyraz poprawiony.
d Wyraz popra-
187
-

dieselben 3 1 /2 mr. czinses den vorgenanten vorstenders mit 42 mr. guttes
geldes, alse vorgenant ist, abelosen mogen. Und die vorgenante vorsten-
ders sullen die ersten seyn mit dem czinse und mit dem houebtgutte
nehst der herrenczinse vor aller manne glich. In orkunde das diesse
sachen also sint, so haben wir bruder Weczel von Vladechem vorgenant
unser ingesegel an diessen offennen brieff laessen drugken. Geschreben
im jar Christi XIIIle und XXXV-ten am fritage nach Letare [1 IV 1435]
in sicherheit disser sachen. II
212
Steblewo
Grabiny-Zameczek, 27 marca 1435
Wecel VGn Vladicheym, wójt w Grabinach-Zameczku, zaświadcza, że
Mikolaj Hoevelke ze Steblewa sprzedal Szpitalowi Sw. Ducha w Gdań-
sku 3 grzywny czynszu rocznego z 1 łanu ziemi, zastrzegając sobie prawo
wykupu tegoż czynszu za 36 grzywien.
s. 98 Stubbelow D
Wir bruder Weczel von Vladicheym genant, uff diesse czeit foyt zcu
Grebin, thun kunth und offembar bekennende in diessem brieffe vor
allen lewthen, die en sehen adder horen lesen, das die erberen lewthe
unsers dorffes Stubbelow, aIs e Kerstan Haselow scholtis, Hans Margq-
ward, Hans Zarow, Nieclos Walder und Peter Symon, scheppen im sel-
bigen dorffe vorgenant, offembar vor uns haben geczeuget mit gehegtem
dinge, wii das Nicclos Hoeuelke im selbigen dorffe besessen hat l hube,
die her wol hat beczalt und nymande zcur hand stehet und ane alle
bekuemmernisse ist, al50 das der obenberurte Nicclos alle jar jerlichen
von derselbigen huben, dy weile das her ad der syne nachkomlinge nieht
den czins abelosen, sal her dem Hyligen Geiste zcu Danczike czinsen
3 gutte mr. uff Pfingesten, sunder alle inczoege, hulfferede, vorczoege-
runge und ane alle argelist. Und hat dieselbigen 3 gutte mr. czinses den
vorstenderen uffgelaessen vor gehegtem dinge und gelobet alle jar
czu vorczinsende von der vorgenanten huben, also lange bes der vor-
genante Nieclos, adder syne nachkoemlinge diesselben 3 mr. czinses dem
Hiligen Geist vorberurt mit 36 gutten mr. abelosen moegen. Und diesel-
bigen vorstenderen des ergenanten Hiligen Geistes sullen die ersten seyn
mit dem czinse und mit dem hoeubtgutte, nehest der herenczinseren, vor
alle manne gleich. In orkunde, das diesse sachen also sint geschehen, so
haben wir bruder Weczel van Vladecheym vorgenant unser ingesegeJ
an diessen oIfenen brieU la essen druegken. Geschreben im jare Christi
XIIIIc und XXXV-ten am sontage Letare [27 III 1435]. II
212 a Nr 95.
188

III. ROZN E
213
Cieplewo, 15 czerwca 1404
[Konrad von Jungingen], w. mistrz, zabrania przywozu sukna angiel-
skiego, wywozu drewna cisowego na łuki i pod groźbą konfiskaty ograni- /
cza wywóz smoły i żywicy.
Druk: AST, I, nr 70.
Homeister Deutsches Ordens a s. 253
Wir b sint ZCu rate wurden, das nymand vorbas mee von deser czeit
englisch gwant her yns landt furen sal. Dorumb so sal mans bestellen
mit dem bruder, der in der Munde lyt, das her oH sal slahn aIs das
gwant, das man ynbrengit und by weme her englisch gewant fyndet,
her sey gast ader ynwoner des landes ader wer her sey, deme sal hers
nemen c-c und dem kompthur zcu Dantzk off das hus antworten. !tern
sey wir zcu rathe wurden, das man von deser czeit nymande gestaten
sal bogenholtz usczufuren. Ouch sal des e acht tage pech und teer fry
syn ydermanne usczufuren ader aIs von huten obir acht tage sal vorbas
mee vorbothen seyn eym iclichen, semeliche dwaren usczufuren und
wurde dorobir by ymande bogenhalcz, pech ader teer befunden, der sal
das gut vorloren haben. Gege[be]n zcu Zcippellow am sontage sente
Viti und Modesti tage anno XIIlIC quarto [15 VI 1404]. II
214
[Gdańsk], 30 marca 1406
Podział sukna i innych towarów, zajętych (?) w Gdańsku, pomię-
dzy zakon krzyżacki a miasto Gdańsk.
I
Am dinstage noch Iudica anno XIIlIc sexto B s. 275
Das b englische gewant czu Danczk genomen, ist geteilet und dem herren
huskompthur czu Danczk sin{ geantwort 40 halben laken, 2 g-antze laken,
4 futirtuch und 250 stokbreit und den steten sint worden 39 halben
laken, 2 gantze laken, 4 futirtuch, 250 stokbreit und 1 slagtuch. c
!tern d dem homeister 1 wys messchlich vor 18 mr.
!tern 3 tonne wismers bier 18 mr. zcu 1/ 2 mr. !tern 6 den. vor 1 tonne
umladen. Summa 18 schill.
214
B Nr 186 poprawiony na 221.
raz poprawiony.
B Nr (234), obok tq samq
c Wolne miejsce na 5 wierszy.
b Na marginesie: N.
c-c I-uff-I.
d Wy-
213
rękq data: 1406. b Na marginesie: NB.
d Nr 197 poprawion1/ na 235.
189

Von desem vorschreben gwande ist worden dem trappiel' e-e 6 halbe
wysse pro dominis und dorczu czwey wysse pro dominis van dem ersten
gwande.
Hem 6 halben laken (zcu 4 mI'. 1 sc.) dem juncherr und dem litto-
wen cleydur.ge, som er gwand.
Hem den herren czwey halb e groe (kolsistuch) tzu under f kogiln
vor 10 1 /2 mI'. beide. Ane kogeltucher summa vor 8 wyssen und 6 jungen
und littowen zcu 4 mI'. 1 fird. Summa 60 mI'. minus 1/2 mI'. Hem 4 halbe
den junge ad futurum annum CCCVII g.
Wissentlich sy, das unser herre kompthur und huskompthur h-h zcu
Danczk und di stete haben geteilet dry terlinge gwandes. Im erste ter-
linge ist gwest 19 halben brustewische laken llnd l slagtuch, Vlier [?]
stokbreit, also das unserm herre ist Igevallen 10 halben laken. Item den
steten 9 halben laken und 1 stok brei t.
Im andern terlinge ist gwest 12 stucke gekelkt stokbreit, davon haben
unsere herren 6 stucke und di stete 6 stucke.
Im dritten terlinge ist gewest 6 halben wysse lacken und 10 ruwen
stokbreit, 1 futirtuch und 1 wys slagtuch. Dovon haben unsere herren
3 halbe wys und 5 ruwen wys und 1 wys slagtuch. Die stete haben do-
von 3 halben wys i-I, 5 ruwen wys und 1 futertuch J. II
,;
215
Gdańsk, 24 czerwca 1413
Henryk von Plauen, w. mistrz, potwierdza ufundowanie przez An-
drzeja ze Slomowa, proboszcza Kościola Mariackiego w Gdańsku, biblio-
teki przy wspomnianym kościele.
Druk: P. Simson, IV, nr 122.
Danczk obir die lyhreye a
s.235
,
Wir brudir Hinrich von Plauwen, homeister Dutschs Ordens etc.,
bekennen und thun kunt offentlich in desem kegenwertigen briffe, das
wir nach worer anweisunge angesehn haben den gutten willen und das
irbare werk der irbaren pristeren, nemlich des geistlichen hern Andreas
von Slammow, unsers ordensbruder und pfarrer czu Unser Frauwen in
Danczk und siener cappelane, unsern lieben andechtlgen, die sie an bu-
cher geleget haben und b-b noch tegelich leg en, wand sie haben doselbest
in der wedeme eyne librie gestiftet und viI gutter bucher, nemlich in
e-e 1-6-1.
h-h I-he-I.
f Lekcja wqtpliwa, wyraz poprawiony. II (iam prius) [?].
I-I Tu zb;:dnie nadpisane 5. J Następna strona, niepagi-
nowana, pusta.
215 a Nr 171 poprawiony na 203.
b-b Tu nie skreślony fragment litery t..
190

der Hilgen Schrift, itczunt darczu geczuget und nach in gutten willen
s[i]en me czu czugen is, das sie vorsichert werden, das die bucher in und
iren nochkomen czu notcze bleiben bey der wedem ewiclich mogen, dar-
czu ouch der egenante her Andreas eyne stadt und gemach geschicket
und gefuget hot. Wir haben ouch czu herczen genomen, das dieselbige
pfarrekirche czu Unser Frauwen in Danczk von Gotis gnade reich von
folke ist und wol noth ist, das sie wissende und in der schrift vorsuchte
vorwezer, lerer und prediger haben, denselben ouch notdorft (ist) gutter
bucher czu haben, das sie das volk den weg der worheit und den weg
der ewigen salikeit leren weizen mogen und wissen. Hirumbe mit gut-
tern rathe und willen unser gebitiger so befestigen wir mit craft desis
briffes dieselbige librie in derselbigen wedem czu Unser Frauwen czu
Danczk, itczunt gestift mit allen buchem, die itczunt dor'in geczuget
sien und hernochmols dorin geczuget werden, is sie von capplan, die
itczunt do sind adir die noch inkomen adir von anderen andechtig pri-
stern adir leyen und wellen, das sie bey der wedeme evichen bleiben
und derselben bucher keynes vorrocket adir entfremdet werden sulle,
usgenomen unsers ordens brudere, was bucher die mit in uff die egenan-
te pfarre brengen adir her Andreas, itczunt pfarrer, hot gefunden, das
sal stehen czu unsern willen und gutdunken, was wir von iren eigen
buchern bey der lybrien noch ireme tode wellen lassen. Was abir von
wertlichen pristern adir leyen bucher dorczu werden geczuget, d,ie sul-
len eviclich dobey bleiben. Und uff, das des e unsir bestetunge vaste und
unvorsteret bleibe, so haben wir unser ingesegel an desen bryff lossen
hengen, der gegeben ist uff unserme husse Danczk im XIIIIC-sten jore
und XIII jore am tage Johannis Baptiste [24 VI 1413]. Deser dinge sindt
geczuge die ersamen geist1ichen unsere lieben c-c brudere greff Frederich
von Czoller groskomtur, Michel Kachmeister obirster marschalk, Her-
man Gans obirster spitteler und kompthure czum Elwing, Frederich
von Welle obirster trapper und kompthur czu Cristburg, Behemunt Bren-
deI tresseler, Hinrich van Plauwen kompthur czu Danczk, her Johannes
unser capplan, Jost Hoenkircher, Hinrich vom Rode unsere compan,
Burhardus, Rulandus und ł-lildebrand unsere schriber und andere vii
truwirdige etc. II
216
Laski, 7 listopada 1417
List [Michala Kiichmeistra}, w. mistrza, do komtura gdańskiego
w sprawie sporu z biskupem kujawskim o dziesięcinę.
c-c I-k-I.
191

s.269
Gedechtnisse a von der beczalunge
des bischoffs geldes des hern von Leslaw
Homeister
Her b kompthur aIs euch wol wissentlich c-c (mag sien) von der
schelunge des hem bischoffs von Leslaw, die her wede(r)d uns meynet
czu haben und sunderlichen vom czenden, der im hie im lande gefellet,
von den her die czende garbe wolde haben und (getrubot?) den alzo czu
befolgen, das der czu ewigen cziethen hette must gefallen. Das unsern
armen lewthen alczu swer gewest were und irschreglich, des so haben
wir uns und unser metegebitiger, Got weis mit swerer mue, hirunder
gearbeith ee uns haben dorczu mocht brengen, das man im - nu unde
eyme iclichem bischoffe noch im, czu ewigen cziethen von it<;zlicher
czinshafftigen besatczen huben (sal geben) alzo vele, dir wirde mag
brengen eynes halben virdunges melister Winrichs montcze und des
wirde louffet uff 10 t /2 schill. deser nuen muntcze. Ouch spricht der herre
bischoff, das vor eyme jore us unsern dorffern im keyn czende sie gefal-
len, den man ,im ouch nu in der obengeschreben weise sal beczalen,jllzo
das itczliche czinshafftige besatczte hube vor den jorigen und hurigen
czenden nu usrichten sal und beczalen 21 schill. nues geldes. Denselbigen
czenden sullen die schultissen der dorffere infordern und deme herren
bischoffe antworten in der hofe eynen Komorskaw adder Subkaw, wel-
chem sie allernest sien gesessen, alzo d.as der czwischen sente Mertinstag
und der Heiligen Dry Konigetag gantcz und gar von den schultissen
ingemanet und geantwert werde. Umbe des willen dieselbigen scholtczen
sullen slecht [8] fry sien und von iren guttern nicht durffen den czenden
geben. Hirumbe so bitten wir euch mit fleissiger begerunge, was dorffer
under euch gelegen sien, die den czenden (pf1ichtig sien czu geben), das
ir sie warnet und es mit in bestellet, das sie den czenden usrichten in
allerley weise, alzo do obene ist geschreben. Und thut dorbie sulchen
fleis, das es ouch geschee und d-as her gefalle uff das der bischoff nu
uffs irste nicht wederstossig werde. Doran thut ir uns czu danke, lasst
euch desen briff wolbewarn adder irJle in euwer bucher eynsschreiben,
uff das ir genczlich moget wissen, wen es euch not thut, wie man mit
deme herm bischoffe umbe den czenden hat (sichs) geflegen. Ouch sullt
ir des herren bischoffe leuthe mit keynem dinste noch scharwerke be-
s. 270 kommern, is were denne czu I I den themmen an die sie sitczen, czu der
besserunge mussen sie thun glich den andern. Gegeben czum Lesk an
deme sontage vor Martini anno [MCCCC] XVII-den [7 XI 1417]. II
216 a NT 195 poprawiony na 232.
i niżej: Cuja P. c-c/_i1>t_l.
b Obok na marginesie rękq późniejszq: NB
d WY1l"az poprawiony.
192
.......
.........

217
Malbork, 6 listopada 1418
Rozporzqdzenie wielkiego mistrza [Michała Kilchmeistra} w sprawie
regulowania należności w starej i nowej monecie.
Druk: AST, I, s. 320-321. J. D m -o c h o w s k i, Mikołaja Kopernika rozprawy
o monecie i inne pisma ekonomiczne oraz J. L. D e c j u s z a Traktat o biciu
monety, Wdrszawa 1923, s. 96-98 i tłumaczenie polskie s. 99-101. W innej wersji:
Die Gcldlehre des Nicolaus Copernicus, wyd. E. S o m m e 'r f e l d, Berlin 1978,
s. 665.
Dis a nochgeschreben ist die ussatczunge alzo von der beczalunge s. 271
der nuen und alden muntcze
Homeister Deutsches Ordens
Ir gebitiger der nochgeschreben huser Dirssaw, Gdantczk, Butow
von der ussatczunge der beczalunge der nu en unde alden muntcze, die
vor cziethen gescheen ist von rittern, knecht en und steten deses landes,
ha t man nu beslossen mit den prelaten desis landes, das es donnethe
gehalden werde in deser nochgeschreben weise:
Czum irsten was czinse mit guttem alde[n gelde] gekoufft sind vor
dren joren aIs vor der ussatczunge, die vorramet wart in deme jore aIs
man schreib sechczen uff Martini, die sal man mit guttem nuem gelde
abelosen adder mit des geldes wirde.
Hem was schulde gemacht sien mit guttem alden gelde noch der
jorczaI der obengeschr[eben] ussatczunge, das die mit deme gutten nuem
gelde beczalt werden adder mit des geldes wirde.
Item was schulde mit desem geryngen gelde gemacht sien, das die
mit geryngem gelde beczalt werden adder mit des geldes wirde.
!tern wer lieprente im dryczenden jor e gekoufft hat von sente Mer-
tinstage in das virczende jor uff sente Mertinstag, deme sal man czin-
sen funff firdunge gerynges geldes vor eyne marg.
ltem derglichen sal folgen wer lieprente gekoufft hat im virczenden
jore in das funffczende jor von eyme sente Mertinstage uff den andern,
deme sal man czinsen vor eyne marg gerynges geldes ey,ne marg urid
4 sc. gerynges geldes.
Hem wer lieprente noch desen vorgeschreben joren gekoufft hat,
deme sal man czinsen eyne gerynge marg.
Hem was lieprenthe mit deme gutten alden gelde gekoufft sien, das
man die vorczinse mit guttem nuem gelde.
Dese ussatczunge der lieprente ist alzo vorramet etc., das noch sul-
cher wirde unde gutte, aIs do das gelt was, do die liprenthe umbe geko-
uff t ward. Ouch czu solcher wirde usgericht werden die czinse dessel-
bigen geldes. Derglichen sal mans halden, alzo was czinse mit deme ge-
217 a Nr 196 poprawiony na 233.
193

ryngem gelde gekoufft sien in deme dryczenden jore in das virczende,
das sal man die marg vorczinsen mit funff f.irdungen gerynges geldes und
ouch alzo abczulosen.
Item was czinse in - dem e virczenden jore in das funffczende jor ge-
koufft sien, das sal man die marg vorczensen mit geryngem gelde mit
eyner marg unde 4 sc. gerynges geldes und ouch alzo abeczulosen.
Item was erbe gekoufft sind mit guttem alden gelde, die sal man
mit guttem nuen gelde beczalen. Wer aber erbe im dryczenden jore in
das virczende jor gekoufft hat, der sal beczalen vor eyne gerynge marg
geldes funff f.irdunge gerynges .geldes. Wer aber im virczenden jare in
s. 272 das fu.nffczende jor erbe II gekoufft hat, der sal beczalen vor eyne marg
gerynges geldes eyne marg und 4 sc. gerynges geldes, alzo doch, das die
tage eynes itczlichen kouffes gehalden werden.
Item wer erbe gekoufft hat, do alder czins uffesteet in sotanem ge-
loubde, das her das erbe fryhen vom czinse sulde bie eyner benump-
then czith und doch gehindert ist von der wandelunge der muntcze, das
her dis nieht gethun mochte, so sal sich der kouffer des czinses under-
winden, adder sal den kouff qwit schelden und was geldes her gegeben
hat uff das erbe, das sal man im weder geben.
Item was czinse gekoufft sien mit deme geryngen gelde, die doch
vorkoufft sin d mit guttem aldem gelde, wer imand, der sulche czinse
uff im hette steen und sie abelosen wulde mit geryngem gelde, deme
der sie gekoufft hette bie geryngem gelde, der sal sie im mit anderm gel-
de nieht abelosen, denne mit guttem nuem gelde adder mit des geldes
wirde. In desen vorgeschreben artikelen vorwort und briffe allerlei sul-
len bie irer macht bliben und was beczalt ist, das sal beczalt bliben.
Item wer uff sulche vorwort gekoufft hat, was do genge und gebe
ist, adder was vor eyne marg gehet adder uff sulche vorwort, was eyne
gewonliche muntcze ist, sind dese vorwort bestetiget vor eyme gewer-
tem b dinge adder mit mechtigen briffen adder die sachen beczuget
werden mit bidderwen leuthen adder das beide sachwalden eyner deme
ander czusteet, so sal der beczaler mit guttem nuem gelde beczalen
adder mit des geldes wirde und was beczalt ist, das sal beczalt bliben.
W.ir bitten euch etc. Gegeben czu Marienburg am sontage noch Omnium
Sanctorum anno XIIIIC und im XVIII-den -[6 XI 1418J c. II
218
Sulmin, 24 czerwca 1429
Walter von Kersekorff, komtur gdański, darowuje Kurtowi Erleba-
chowi, wójtowi lęborskiemu, ule we wsiach polskich okręgu lęborskiego
oraz nadaje mu uprawnienia sądowe w sprawach uboju na jarmarkach
pod Lęborkiem.
b W rkp. omylkowo gebertem.
c Reszta strony oraz strony 273 i 274 puste.
194
.
,
I
I

Wissentlich a sie allen etc., das wir bruder Water Kirskorpern, komp- !. 291
thur zcu Danczg, vorlye[n], geben und gunnen Curdt Erlebach, unserm
voithe zcur Lewenburg, die benen, cLie im lewenburgischen gebitte in
den polnischen dorffern werden gefunden. Idoch bie sulcher under-
scheie, das daz sulle steen czu unserm willen unde unser behegelickeith, wie
lange wir im das gunnen wellen etc. GesC'heen uff dem Richtehofe Jo-
hannis im XXIX-ten [24 VI [14] 29].
Item b so habe wir im och von sunderlicher gunst wegen gegeben das
gerichte von der slachtunge, cLie geschah vor der stat Lewenburg im
yormarkte von gunst unde nicht vor recht. Unde ap su1ch eyns mehe
geschege, so sal das gerichte unser adder unser nochkomelinge sien unde
nicht d-es voithes. Actum Joha'lmis im XXIX-ten [24 VI [14] 29] c. II
219
Grabiny-Zameczek. Suchy Dąb
I

B.m. i d. [przed 29 września 1429 l]
Piotr Scheffel i Lorenz Prusse z Gdańska oraz wymienieni imiennie
mieszkańcy Grabin-Zameczku i Suchego Dębu zaręczają, że Mikolaj Mol-
ner w wyznaczonym terminie splaci 40 grzywien.
Von Nicclus Molnern B von Grebin s. 292
Peter Scheffel in der Hundegassen wonende, Lorentcz Prusse in den
speychern czu Dantczk steende speycherman b-b, der czigelmeister vor
Grebin, Nicclus Tyfensee backmeister czu Grebin, Nicclus Wildenberg
der smet vor Grebin und Arnold Molner kretczmer czu Zuchedem ha-
ben gloubet vor Nicclus Molnern von Grebin 40 mr. geringes ussczuri-
chten uff dese nochgeschrebene tage: czum ersten 10 mr. uf Michaelis
neestkomende und 10 mr. uf Weynachten dornoch, abir 10 mr. uf Mi-
chaelis im XXX-ten Jare, dornach 10 mr. uf W-eynachten im selbigen
jare c. II
220
Stare Miasto Gdańsk
B.m., 24 lutego 1432
Walter von Kersekorff, komtur gdański, zaświadcza, że przyznal do-
218 B Nr 254, obok dopisane: 10. b Nr 255. c Poniżej tekstu dopisane
i skr.: Item so habe wir im och gegeben das g.
219 B Nr 256. b-b Brak nazwiska. c Dalszy ciqg strony pusty.
l Datę ante quem stanowi pierwszy termin spłaty należności.
16 - Księga komturstwa
195

żywotnio Mikołajowi Walteri 10 grzywien czynszu rocznego z dochodów
ze Starego Miasta Gdańska za Zwrot ruchomości i nieruchomości pozo-
stałych po zmarłym mieszczaninie gdańskim Hildebrandzie von Elsen.
s. 296 Her Niclos Walteri .1.
Wissentlich sie allen, dy dessin brieff sehen adder horen lesen. Be-
kenne wir bruder Walter Kirskorp, kompthur zcu Danczg, daz wir mit
willen unde rothe unsers homeisters geben unde vorlien unserm lieben
getruwen herrn Niclos Walteri czehn gutte marg cznses von uns unde
von allen unsern nochkomelingen, alle jor jerlich czu heben unde czu
nemen uff den tag des heiligen bischoffs sente Merten von den cZiinsern,
dy urn gefallen von der Alden Stad t Danczg uff den vorbenumeten sen-
te Mertenstag. Vor dessin czins unde och vor ander gutte, dy wir dem
egedochten her Niclos Walteri irczeiget unde gethon haben, sa- hot her
uns uffgetragen mechtig unde gegeben alle guttere bewegelich unde
unbewegelich Hildebrant von EIsen seliges gedechtnisses etwan burger
zcu Danczg bynnen der muwre, welche gutter her Niclos Walteri mit
rechte gewunnen hot. Wenne aber der egedochte her Niclos Walteri stir-
bit, so sullen dy vorgeschrebenen czehen gutte marg czinses wederkomen
czu uns unde czu 'Unserm ordern [s}. Czu geczugnisse der worheit so habe
wir unsers ampthes ingesegel undene lossen hengen an dessen brieff,
der gegeben ist in der jorczaI b der geburt Christi tuwsentvierhundert
im XXXII-ten jare am suntage nehst Kathedra Petri [24 II 1432]. Des
sint geczuge in Gote unser ersamen lieben brud er Ulrich Czenger fisch-
meister zcu Puwczg, łJeynrich Roweter huskompthur zcu Danczg, Wil-
lem von Weys molemeister, Johan Spigel voith czur Lawenburg, Ger-
hart von Vfftersheym pf1eger zcu Mirchow unde ander vele truwe czug-
wertige lewte unde herren. / /
221
Gdańsk, 24 lutego 1433
Walter von Kersekorff, komtur gdański, rozpatrując spór o mienie
pozostałe po zmarłym Henryku von Suchten i Goszwinie Hinrikssonie,
przyznaje je Małgorzacie, wdowie po Henryku von Suchten.
s.298 Von Heynrich von Suchten wegen a
Allen kegenwertigen unde czukumftigen, den disse schriffte vorbracht
werden, begeren wir Walter Kirskorp, kompthur czu Danczg, wissentlich
czu siende unde czuegen mit dessen unserm briefe, wy das von befelun-
ge unde geheise unsers homeisters b-b, wir etczlich czusproche unde for-
220 a Nr 2Hb poprawiony na 258. b Wyraz poprawiony.
221 a Nr 211c poprawion1l na 259. Zapiska na wkle;one; kartce.
b-b I-etczlich-I.
1915

derunge in Heynrich Von Suehten nochgelosene gutter, die bynnen un-
sers ordens stadt Danczg sind c vorstorben, gethan haben von eyns man-
nes wegen, Goszwin Hinriksson geheisen, der in vorlebenden d cziethen
by denselben Heynrich ist vorstorben unde von gebrechens e wegen sie-
ner gebort, siene nochgelossene gutter an unsern orden woren vorfallen.
Welche f gutter, alz unser homeister unde wir underrichtet wurden, der-
selbige vorgeschrebene Heynrich by im suI de haben behalden, so das wir
durch worhaftige reddehche underwysunge unde erkentnisse czu der
worheith syn gekomen unde den vorgeschrebenen Heynrieh in den sa-
chen rechtfertig irkant haben, sa daz her von Goszwyns wegen nicht by
im behalden habe, daz unserm arden varfallen were. Hirumbe von un-
sers II hameisters unde ardens wegen lase wir frawen Magritten [s}, He-
ynrichs van Suehten nachgelosene h-h huwsfrawe unde syn e nachgela-
senen kinder unde erben unde gutter von sulchem ezusproche unde for-
deIiinge qwyt, fry, ledig unde los unde begeren ach unde wellen, daz sy
noch ere erbe van nymandes mee in czukomenden cziethen dorumme
angelanget adder bekummert sullen werden. In erafft desses brieffes,
den wir czu geczugnisse der warheit mit unsers ampthes ingesegel hir s. 2Q9
angehangen besegelt II haben. Gegeben uff unsers ardens huwse ezu
Danczg des nehsten montages naeh mittevasten im jare Unsers Herren
vierczehnhundert domach im XXXIII-ten jare [24 II 1433] I. II
222
Rm., 9 lutego 1433
Walter von Kersekortf, komtur gdański, poświadcza, że Piotr Holste
i Klaus Fiche, mieszczanie gdańscy, zapłacili 400 grzywien za mienie
pozostałe po śmierci Dytrycha StaeZa.
Vor a allen, dy dessen briff sehn adder horen lesen, bekennen wir bru- s. 300
der Walter Kirskorp, komtphur czu Danczg, daz uns dy b vorsichtigen
Peter Holste unde Claws Ficke, burger czu Danczg, czu gutter fulka-
mener genuge entrichtet unde wol beczalt haben vierhundert marg
prusch c guttes geldes vor der nochgelasenen gutter wegen Dyterich
Staels, der czu Danczg im jore Unsers Heren etc. drisig ist verstorben.
Welche gutter an uns unde an unsern orden noch eyme gemęynen ge-
ruchte [s} unde lumunt siener gebort sien gefallen unde recht dorczu
haben unde lossen sie domethe qwyt, ledig unde las, sy adder ere erben,
von des vargesehrebenen Dyterieh nachgelossenen gutter wegen nicht
c W rkp. ist. ci W rkp. vorledenden. e Lekcja niepewna. f Wy-
raz poprawiony. II Wyraz poprawiony. h-h I-gutter-I. I Resz-
ta- strony pusta.
222 a Nr 211d poprawiony na 260. b Poprawione, było: der. c Wyraz po-
prawiony.
187
--

mee czu bekummen in czukomenden cziethen. Unde geloben mit unsern
nochkomelingen, ap sy imand umme dy vorgeschrebenen gutter wurde
anclaygen adder anlangen, is we re mit geistlichem adder wertlichem
rechte, daz wir sy dor,inne wellen vor entwerten unde schadelos halden,
alzo alz recht ist. Czu orkunde der worheith ha be wir unsers ampthes
ingesegel undene uff dessen briff d lossen drucken im jore Unsers He-
ren XIIIF im dryundedrysichsten jore am montage noch Dorothee der
heiligen juncfrawen [9 II 1433]. Geczuge syn der ersame bruder Heyn-
rich e Roweter unser huskompthur, her Jocob unser cappelan, Gregorius
unser schrieber. II
...
223
B. 301
Gdańsk, 27 marca 1433
Walter von Kersekorff, komtur gdański, zezwala włodarzowi z Kol-
kowa Maciejowi na łowienie ryb z jednej strony Zatoki Żarnowieckiej.
Ober die fischerye dem flodar czu Puwczg a
Wir b bruder Walter Kirskorp, des Orderu; des Hospitales Unser Fra-
wen des Deutschen Huwses von Jerusalem kompthur czu Danczg, thun
kunt unde offenbar allen, czu der kegnwertikeit desser brieff kummt,
das wir von geheise des erwirdigen unsers homeisters brud er PawI von
Russdorff unde mit rathe unser ersamen eldesten bruder vorlyen unde
geben Mattis, f l o d a r von Kolekow, sienen rechten erben unde noch-
komelingen, umme syner getr uw en dinste willen eyn garn fry methe-
czufischen s'Under czin[s] [?], so, alz is gewonlich ist uff dĘ'm strande
czu fischen uff diss sieth der Sarnew[itzen]beke etc. Des czu eyner or-
kunde unde merem bekentnisse habe wir unsers ampts ingesegel an
dessen bnieff gehangen, der gegeben ist uff unserm huwse Danczg i[n]
der jorczaI Uru;ers Herren vierczehnhundert dom och im XXXIII-ten
jore am fritage vor Iudica [27 III 1433]. Geczuege syn in Gote unser lieben
bruder Heynrich Rowerde(r) huwskompthur, Ulrich Czenger fischmei-
ster czu Puwczg, Hans Spigel voith czur Lawenburg, Hey{nrich] von
Molen waltmeister, Curt Pfrymer pfleger czu Mirchow unde ander vele
truwewirdig.
...

I
..
d Wyraz poprawiony. e Na poczqtku wyrazu kleks.
223 a Nr 212a poprawiony na 261; nad tytułem (15). b Brzeg karty uszko-
dzony i podklejony papierem.
198

224
Wikaria Bractwa Kucharzy w Malborku
Malbork, 25 października 1434
Notariusz Jakub Bomgart poświadcza ufundowanie przez Łucję Richt-
sterynnę i Bractwo Kucharzy w Malborku wikarii tego Bractwa i prze-
kazanie jej Łukaszowi Jurgesdorfowi.
In 8 nomine Domini, amen. Sub anno Nativitatis Eiusdem mil1esimo s. 193
CCCCO treresimo quarto, indiccione 12, XXV die mensis Oetobds, pon-
tificatus sanetissimi in Christo patris ac domini, domini b Eugenii pape
quarti, anno eius quarto, in domo habitacionis circumspecti viri Hans
Jurgesdorf in Marienburg in mei notarii publici infrascripti, testium
quod subscriptorum adhunc vocatorum specialiter et rogatorum, presen-
cia c-c constituta personaliter honesta domina Lucia Richtsterynne, salu-
tem et felicitatem anime perpetuam seminare cupiens, divinum augmen-
tando servicium ad laudem Dei Glorioseque Genitricis et Omnium Sanc-
torum, sana mente, animo et corpore, bona deliberacione, sensu et consi-
lio omnibus melioribus via iuris d, causa et forma, quibus melius et effi-
cacius potuit, debuit, fecit et sollempniter donavit fraternitati e-e coco-
rum in castro Marienburg et ceteris /sJ sex marcas ann i census bone monete
Prutenicalis, pro fundacione novi altar.is seu vicarie perpetue tenendum,
habendum pacificeque evo tempore possidendum. Affuii autem eo tem-
pore discretus vir Bartholomeus Herbist, rector l?] cocorum nec non Crista-
nus f Blewen promittentes g-I una voce omnium cocorum ex parte
h- dieti altaris -h ad 10 marcas bone monete anni census erigere, sublevare
et ad honorificum statum deducere. Voluit insuper predieta domina Lucia
Richtsterynne ipsa vivente altaris tenere, collacionem et post i-i ingres-
sum vie universe carnis collaturam, ad fraternitatem cocorum perpetue
dinoscere pertinere. !tern j sic stantibus dieta domina Lucia Richtsterynne
cum consensu cocorum supradictorum tamquam k vera et legitima col-
latrix contulit altare predietum cum censu prenominato discreto' viro
Luce Jurgesdorf pure propter Deum et ob ipsius bene merita suam ad
vitam. De et super quibus omnibus et singulis prefatus Lucas Jurgesdorf si-
bi fieri peciit a me nota rio publico infrascripto unum vel plura instrumen-
tum seu instrumenta. Acta l sunt hoc anno, indioione, die, hora, loco,
pontificatu quibus supra. Presentibus ibidem honorabilibus et discretis
viris Laurencio m-m Fischkofer, Nicolao Hoendorf, Johanni Jurgesdorf te-
stibu-s ad premissa vocatis pariter et rogatis etc.
224 8 Powyżej nr 8 poprawiony na 175. b Wyraz poprawiony. c-c I-c-I.
d W rkp. iure. e-e I-corum-I. f Wyraz poprawiony. I-I I-omnes-I.
h-h W rkp. dictum altare. I-i I-v-I. j W rkp. błędnie Estem.
k Wyraz poprawiony. l Wyraz poprawiony. m-m- I-Fifer-I.
199

Ego n Jacobus Bomgart, clericus Warmiensis dyocesis imperia li aucto-
ritate notarius huic predicte o. II
225
B.m. i d.
Wyciąg Z przywileju dla klasztoru w Oliwie, dotyczącego uprawnień
w zakresie sądownictwa drogowego.
s. 288 Disse a artikel von dem geriehte sien ussgesehreben aws eyme hobp-
brieffe, den die monche ha ben aws der Olyua, dorynne och eygentlieh
ussgedruekt ist alle ire gerechtikeith, die sie haben sullen unde_ bye na-
men von dem strande.
Von dem gerichte vorgesprochen bruder ende wire alzo, das allen
enden adder wo ere loewte gebrechen addir in wen adder kegen wen
under den enden addir g r e n i t e z e n der eptige in der lantstrosse adder
buwssen der lantstrose dieselbigen bruder adder ere riehtere al sulche
brothe sullen riehten unde was von su1chem gerichte gefellet ganez in
den nutez des monsters bestetiget sal werden. 1st b aber das unser lewte
addir gesste, wer sie sien, in der lantstrosse bynnen der eptige ge-
breehen czu unserm unde unser bruder geriehte mit der busse ganez
gehoren sal, us den enden der eptige die sehuldigen ezu furende uff das
wir erem reehte orsachlieh nieht ensehaden. Abir bussen der lantstrosse
ist das gebrochen wirt von unsern lewten adder von anderen, wer sie
sien, czu irem gerichte d mit der busse sal gehoren, das dorezu geworffen
is, das in irrer g r e n i t c z e n e in der eptige bussen der lantstrossen
etezwas von unsern lewten adder von gest en gebrochen wirt unde sie
nieht gehemmet werden addir uffgehalden von unsern brudem adir vor
iren (riehter) f von su1chen bruehen sal werden gesu g etlieher weis ist,
das ire lewte bussen der eptige addir bussen h-h eren g r e n i t e z e n ge-
brechen unde nieht werden gehemmet addir offgehalden, dieselbigen bruder
adder ir riehter fulvuellunge (der) reohtikeit sullen thun unde das keyn
czweifel, noeh hindernisse, von des geriehtes wegen der vorgesproehen
bruder entsprisse. Czu eynem ewigen gedechtnisse dirre kegenwertigen
dinge habe wir lossen dissen kegenwertigen briff sehr[eiben] unde mit
der warnungen unsers ingesegels lossen befestigen II.
n Na poczqtku znak notarialny. o Na wersie nie zwiqzane z treściq zapi-
ski notatki: Umme den fuchbassan der die ... [wyraz nieczytelny]. Umme die
delen, Umme das malcz, umme wilput f?]. Umml1 das hew. Umme das
holcz, Umme die zulst, Ummc das blasscn, Heynrich von Rosteschaw,
Dithruch von Silsslaw.
225 a Nr" (252). b Wyraz poprawiony. e-<:/_b_l. d Na końcu do-
pisane i wymazane u. e Wyraz poprawiony.. f Obok znak podobny
do litery y. I Koniec wyrazu z powodu podklejenia i wszycia brzegu
karty nieczytelny. h-h l-der-I.
200
l

IV. CZYNSZE I SWIADCZENIA WSI KOMTURSTWA GDAŃSKIEGO
Z POCZĄTKU XV W. \
226
Miasto Gdańsk
Dese 3 nochgeschrebene zcinsen uf Purificationis
Aldestat
Die fleischer von der Aldenstat mit gesampten handt geben alle jar
30 mr. von 4 morgen b wezen zcur Gutenherberg[e]n, tempus Purifica-
tionis.
s. 198
Ore
I-Hinrich hovemans son zcur Ore 4 mI'. abeczulozen mit 10 mr., 1
mr., tempu s Purificationis c._1
Mittelwerder
Das Mittelwerder gibt 5 mr. 1 fird., tempus Purificationis. Jachelwk,
Jan Propheta uff dem Hachelwerke (5 fird.) d-d erbcziJ18, tempus Purifi-
cationis aIs sin briff uswyset.
Nicloswalde
l-Hans Ortman zcu Nicloswalde 1 mr.-I, abeczuloz.en tempu s Puri-
ficationis.
Dese nochgeschrebene zcinsen uff Ostern alleyne
Unser smede vor dem huse zcinset 2 mr. Pasce.
I-Hancke Rasenaw uff Aldenstat 1 mI'. Pasce abeczulosen mit 10 mr.
Hans Ludege uff Aldenstat 1 mI'. Pasce abzculozen.-I
Di oelmole zcinset 4 mr. tempus Pasce. Item der oelmolner zcinset
2 mr. von eyner flismolen, tempus Pasce.
Hans Dirsow 3 fird. Pasce und wonet uffem Aldenstat quare prius
sub termino Martini.
Walpurgistag
I-Petir Bikstime 1 ml'. Walpurgis, continet 3 rute, 3 elen breit und
6 rute lanc.-I Is ist abegelosen.
Dese nochgeschrebene zcinsen uff Aldenstat alleyne
'Uff Michaelis
Nic10s Norenberg 15 1 /2 se., continet 22 fusse breit, 80 fusse la ł:1 c. Idem
2 sc. de... c , tempus Michaelis.
-
226 8 Nr 178, poniżej cyfra 8 poprawiona na 11. b Lekcja niepewna, wyraz
wycierany. c Na marginesie wszystkich skreślonych wierszy dopisano
vacat. d-d l-l mr-I. e Wyraz poprawiany, nieczytelny. ,
201

Tideman Schramme 10 sc., Michaelis vom erbe by unser smede neest.
/-Hinrich Symon uff Pfeffergasse 1 mr. tempus Michaelis mit 12 mr.
abczulosen.-I
Bartusch Richenbach 1/2 mr. Michaelis, continet 14 fusse breit, 20
fusse lanc.
Hinrich Schupser 1 mr. Michaelis erbczins.
Iuskow
l-Der schultis zcu Iuskow 2 mr., tempus Michaelis abczulosen.- I
(Summa 72 mr. 9 1 /2 sc. mit virderer sine smede.) II
s. 199 Dese nochgeschrebene zcinsen uff Ostern
und uff Michaelis zcu beiden tagen
Die buden vor dem huese
Der scherensliffer 5 fird. halb uff Ostern, halb uff Michaelis.
Johan Lakensnyder 5 fird. uff Ostern und halb uff Michaelis.
Nitscze Wyz e 5 fird. uff Ostern halb und uff Michaelis halb.
Echart Ose 5 fird. halb Pasce und halb uff Michaelis. Idem 1 fird.
vom stalle Michaellis. _
/=Hans Unr 1 1 /2 mr. Pasce und Michaelis von Jocob Coppersmedes
wegen abeczulozen 1 mr. mit 10 mr., continet 2 ruten 2 fusse breit, hin-
dere 4 1 /2 ruten breit und 1 ruten lanc an eyner syte n und 6 ruten 3 fus-
sen lanc an der andern syten. f =/
Hinrich Colberg 2 mr. ewig Pasce und Michaelis.
Heinrich Geismer 17 sc. Pasce und Michaelis.
Dese nochgeschrebene zcinsen uff Pfingesten. Aldestat
Di slifmole 6 mr. I-Item di vorvlucht 3 1 /2 fird. [?] tempus Fpingesten
[8).-/
Niclos Scharfenstein 1 mr. Pfingesten
Hans Polkewicz 1 mr. Pfingesten
Andris Beheme 1 mr. Pfingesten
Andris von Toron 1 mr. Pfingesten carnifices sunt
Jocub Iuskow 1 mr. Pfingesten
Michel Meteburger 1 mr. Pfingesten
(Summa 80 m. 20 sc.) II
Dese g nochgeschrebene zcinsen uff Pfingsten
und uff Martini, halb und halb
Girke Eichwalt 2 mr. h 2 sc. Penthecosten, Martini.
s.200
f .Poniżej: I-Withe des schultissen son VOI!1 der Osterwig zcinset vom; II. morgen
[poprawione] der Wonnenberge zcu gehorte 10 mr. 13 sol. Pasce und Mi-
chaelis, abeczulosen mit 10 mr. l mr.-I g Nr 179 poprawiony na 180,
obok 1-12-1. h Wyraz poprawiony. i-l Początek litery
202

Peter Rese 5 mr. von eyner slifmole, Penthecosten und Martini.
Ertman Tetrow 21/2 mr. Penthecosten, Martini von eyner buden by
der badstoben vor dem huese.
Hans Scherer 21/2 mr. Penthecosten, Martini von eyner buden bi der
badstoben.
/-Materno der goltsmet by den schultissen uffer Aldenstat 3 fird.
ewig Penthecosten und Martini. Item derselbe 9 fird. uff Fpingsten
und Martini. Materne zcinset 1 mr.-/
Badstobe
Die badestobe uffer Pfeffergasse hinder der molen 4 mr. Penthecos-
ten. Idem dabit 8 sc. vom rume hinder der molen, MarHni.
Schidlitz
Die mole in der Schidlitz 10 mr. Penthecosten und Martini, continet
6 morgen und 1 virteil. Item 6 cappunen in die koche.
...... Johannis Baptiste
Cuncze Becker 1 fird. Johannis Baptiste, continet 2 ruten lanc, 3 ru-
ten breit.
Hans Brunsfort 4 sc. Johannis Baptiste, continet 5 ruten lanc, 24 fus-
sen breit.
Die Munde
Der kretsczhem vor der Munde 16 mr. halb Johannis Baptiste und
halb Johannis Ewangeliste zcu Wynachten.
Prust
Di mole zcu Prust dabit 32 mr., halb uff Wynachten und halb uff
J ohannis Baptiste.
l-i Pasce
Crampitz, di vere zcinset 5 mr. Martini et Pasce.
(Summa 80 mr. 20 sc.) II
Dese zcinsen uff alle quatertemper j-J s. 201
aIs hie nochgeschreben steet
Peter Schifhower hat geannampt unser snydemole vor dem huse ge-
leggen zcum ewige zcinse alle quatertemper 7 1 /2 mr. Summa des jares-
zcins 30 mr.
Was wir bolen nemen von im zcu des huses notdurff, die beczale wir
zcu 4 sol. Item gute delen zcu 2 sol. Item wrack zcu schillig, di swar-
ten zcu 8 den.
Item Peter Schifhower hat die walk und 100mole, er zcinset alle qua-
tertemper 8 mr. 1 fird. Summa das jar obir 33 mr.
H (201) 1-4-1.
203
J

Di badstobe uff der Pfeffergasse hinder der molen, alle quatertem-
per 2 1 /2 mr. Summa des jares 10 mr.
Die ledirmole zcinset alle quatertemper 4 1 /2 mr. Summa 18 mr. das
jar abir.
Die coppermole czinset alle k-k quatertemper 9 fird. Summa das jar
abir 1-1 9 mr.
Di badstobe vor dem huse alle quatertemper 5 mr. 1 fird. Summa
21 mr.
Dis nochgeschreben ist herr Cunrats zcins
I=Nickel Breslow zcum Qwadendorffe 5 mr. Martini.
/-Jacob Scharff 6 mr. Martini.
Hans Bertch l?] by der Radunen 1 mr. Martini.-1
Walter by der kirchen zcum Qwadendorffe 3 mr. Penthecosten.
In Scharffen erbc 1 mr. Penthecosten.
Hinrich Butow l/z mr. Penthecosten.
Hans Wulsag 1 mr. Pasce.
/-Hans Marienburg 1 mr. Pasce.-/
Herman Schroter 1 1 /2 mr. Pasce m.
Lange Ditrieh 4 1 /s se. Pasce.
Bartensteins erbe 1 mr. Pasce.
/-Erhart Stein P/z mr. Pasce.-/
Hinrich Haltste 1 mr. Nativitatis Christi.
In Heysen erbe 2 mr. uff Johannis Baptiste und Esto michi.=/
(600 mr.n-n (7 1 /2 mr.) 9 sc. 8 minus den. ane des gekow [?].) II
s. 212 Jungestat o
Item uff der Jungestat Danczk sint 28 vleischbenke. Icliche 20 sc. mit
dem unslitte, uff Martini. Summa 23 mr. 8 sc., der zcins ist gerechent,
sunder er ist nye gevallen, went sie haben eyne begnadunge in eynem
brife, dorinne sie noch ire fryheit haben, do kere dich nicht ano
Notandum. Der fleischkenken (s], der ist 30, iclich zcinset 1/2 mr., da-
von geboren mynne herren 5 mr.
Item von der Jungestadt 100 mr. nuwes zcinses.
!tem di badstobe uff Jungestadt zcinset 3 mr. 8 se. der hirschaft.
Item der rat zcinset alle jar Martini 4 1 /2 mr. vom swerynschen kre-
cz:hem und dem ruom kem kalkhofe.
p-p Summa 100 mr. 13 mr. ane 4 se.
/=Summa Nuwstat, Aldestat und Jungestadt Danczk disses vorge-
schreben zcinsen 1000 mT. 7(9) r mr. 1 sc. 8 minus den. ane des gekowf-
ften zcinsl's. = /" II
k-k r.:jar-I. l-l 1-17 mr.-I. m Nieco Z boku: (summa ad id latus
100 mr. 21 [mr.?].) n-n 1-12 mr.-I. o Nr (186) obok na mar-
ginesie l-l59a/. P-P l-Summa Jungestat (130 III) 26 mr. 16 sc.-I. r Po.
prawione, bylo 73. · Reszta strony pusta.
204

227
Okręg lęborski
s. 130
.
Lewinburgisch gebiete a
Lebe di stat
Lebe di stat dabit alle jar 13 mr. Martinizdns.
Item 48 garten, quilibet dabit 1 fert. Martini. Summa 12 mr. 1 mmus
fert.
Item Cledorff gehort zcur Lebe, dabit 5 mr. b -: Purificationis.
Hem 3 f1eischbenke, iclich 1 fert. Martini.
Molendium dabit 7 mr. Purificationis.
Hem di wintmole 5 mr. Martini.
Item c vom rathuse 2 mr. 4 minus sc. (erbczins), Johannis d-d.
Summa Lebe 44 mr. 8 sc.
Lewinburg die 8tat
Di mole dabit 6 laste rogen dem voithe, alle quatertemper 1 1 /2 laste.
Hem 500 scheffel malcz dem voithe. Hem 1 last weise advocato. Hem
5 mr. dem voithe vor vette s w i n.
Di snydemole, 100 und walkmole dabunt alle jar 14 mr. Pasce, Mar-
tini. Die 8tat hat 88 1 /2 hovestete zcinshaftig, quilibet 1/2 fert. Martini.
Summa 11 mr. P/2 sc.
Hem" das wi[r]tchus l?] da bit 1 fert. Martini, WU8t.
Item icliche f1eischbank dabit 1 stein unslit dem voithe.
Penestici, pistores dabunt l mr. 4 sc. interdum magis, interdum mI-
nus.
Di badstobe dabit 11/2 mr. den herren.
Hem 20 schubenke, iclich 4 sc., halb den herren und halb der 8tat.
Summa den herren 2 mr. ane 8 SC.
Das ysenwerk zcu Bozepol zcinset 6 mr. Item 1/ 2 mr. den p a n en.
Der voith hebet f uff den zcins, diwyle das Jordan von Wyen voith
ist, dornoch nympt in der compthur uff alle quatertemper P/2 mr. II
Dy buden under dem rothuse dabunt 4 mr. 10 sc., interdum magis, s. 133
interdum minus.
Summa Lewinburg 34 mr. 1 lot. sine ysenwerken.
Molendinum Vilkow"dabit Ii/I! mr. Johannis Baptiste.
Molendinum Parusauicz dabit 1 mr. [Johannis] Baptiste.
Molendinum Motlicz dabit 6 mr. 4 sc. Martini.
227 · Nr 113 poprawiony na 121. b-b I-Martini-I. c Na marginesie: w[ust].
d-d I-wust-I. e Na marginesIe: w[ust]. f Wyraz poprawiony. I Po-
wyżej dopisane otówkiem: 1-13-1 i zu f. 130.
205

Martini
!tern das dorff Belgard ha bet 20 hub en, icliche zinset 1/ 2 mr.,
2 huner unde 10 garten, iclicher gar te zinse 1 £ird., 2 hunner. Item
3 kreczmer, iclicher zinset P/2 mr. !tern dy mo1e 5 mr., 1/ 2 schok huner.
Summa 22 mr. ane di huner, vacat 1 garthe, 24 mr.
Martini
Item Sackenczin habet 33 huben, icliche hube zinset 10 sc. Hem eyn
kreczem 5 £ird., dy mole 3 mr. h - h Sumnn 18 mr.
Martini
Hem Labene, das dorff habet 60 huben, dy hube zinset 21 sc.
(1 mr., 2 huner). Hem 11 garten, der garte zinset 7 sc. 2 den: Hem dy
mole 7 mr. Hem 1 kreczem P/2 mr. (5 schill.) Summa 64 mr. 1 fird.
20 den. .ane di huner, (vacat 9 im XXII II-ten jare).
I Purificationis
Nugendodf habet 84 huben, die hube zinset 15 sc., 2 huner. Item
l kreczem zinset 1 mr., 10 huner. Summa 53 1 /2 mr. ane di huner. II
s. 134 !tern Lanczicz, das dodf habet 36 huben, di hube zinset 1 1 /2 mr.,
2 huner. !tern 2 kreczem, der eyne zinset 2 1 /2 mr., der ander 1 1 /2 mr.
Summa 22 mr. sine pullis.
Hem Crampen, das dorff habet 47 huben, di hube zinset 13 sc., 2 hu-
ner. Hem 8 garten, iclicher zinset 1 fird. Summa 28 mr. ane di huner.
!tern Vilkow, das dorU habet 38 huben, di hu zinset 16 sc., 2 hu-
ner. Summa 25 mr. 8 sc. ane di huner.
Item Garczegar habet 50 huben, di hube zinset 14 sc. 5 den. Hem
l kreczem 1/ 2 mr.l-i, (vacat 3 huben, Purificationis j-j XXIIII anno.)
Summa 30 mr. 20 den. ane di huner.
Hem Obleuicz, das dorU habet 36 huben, di hube zinset 1/ 2 mr. 2 hu-
ner. Summa 18 mr. ane di huner, vacat 2 huben XXIIII (anno).
Hem Rekow, das dodf habet 38 huben 21 morgen, di hube zinset
12 sc., 2 huner unde 21 morgen zinset 10 sc. 6 minus den. (k-k der czins
ist geringeth ad placitum domini). Summa 22 1 /2 mr. 2 sc. ane 6 den.
sine pullis. Hem 6 wuste. huben im XXII II-ten. II
s. 137 Hem l Kamelow, das durU habet 54 garten. Iclich garte zinset 5 sc.,
l hun, item 2 tage dinst, den tag vor 1/ 2 sc. !tern vor oberigen acker
3 mr. Summa 14 m-m mr. n - n (1 fird.) ane den tage dinst und ane di hu-
ner, das ist des voytes. -
Hem Rosolosin, das dorff ha bet 41 huben, di hube zinset 13 sc., 2 hu-
ner. Hem 1 kreczem zinset 3 fird. Hem D-D der huben sint p-p (17 wuste).
Summa 24 1 /2 mr. 6 sc. 6 minus den. mit den huner.
h-h l-Hem l hube wuste-I. I-I I-Item habet 7 wuste huben vel vacat anno
XXIIr-l. j-j I-XXIII-I k-k I-is-I. l Powyżej dopisane ołówkiem: Zu 134.
m-m 1-1-1. n-n l- t / 2 minus sc.-I. D-D I-h-I. p-p 1-8 wuste-I.
206
--
.

Item Pusicz, habet 45 huben, di hube zinset r-r 11 sc., 2 huner, di
mole 2 mr., (dabit 1 mr., 1 [mr.) ist gerynget} I-I. Der huben sint achte
frey (19 1 /2 hube wuste, XXIIII [anno).} Summa 22 1 /2 mr. 1/ 2 fird. ane di
huner.
Item Bresen, das dorff habet 41 huben, di hube zinset 1/ 2 mr., 2 hu-
ner. Item 1 kreczem zinset 2 1 /2 mr., dy mole zinset 3 t-t mr. 1 sc. Sum-
ma 26 mr. 1 fird. ane di huner.
.
Martini
Item Kuraw, das dorff habet 9 hoken, der hoke zinset 1 mr., 4 huner.
Summa 9 mr. ane dy huner. u - u Vacat (5 hoken) im XXIIII-ten jare v.
Item Wissenberg habet 8 hoken, der hoke w- zinset 16 sc. 2 schill.,
der sint 5 hoken wuste. Summa 5 1 /2 mr. 2 sc. 6 minus den.
(Wir Conrat von Baldersheym, kompthur czu Danczk, haben obege-
rechent mit dem voith zur Lewinburg, Letare anno XXIIIo [14 III 1423)
und sint wuste 53 1 /2 hube yn 16 dorffern x. Item 41 huben wuste im
XXII II-ten jare uff Oculi [26 III 1424). (Des voithes summa 400 mr.
6 mr. 1 fird. 23 minus den., vera est.)} II
Masschow villa habet 8 uncos, unus ist liber, quilibet dabit 1/ 2 mr., s. 132
2 pullos vel 2 sol. pro pullis, Martini,Y-Y Molendinum dabit 1 1 /2 mr. et
8 pullas vel 8 sol. pro pullis, Martini. (Summa 5 mr. 8 sc. 2 sol.)
Vlin villa hai 10 hoken, eyner ist fry, quilibet dabit 10 sc. Martini.
Molendinum dabit 1 mr. Martini, continet 3 iugera et 1 iugerum prato-
rum pro jure Polonica. (Summa 5 mr. 1 minus fert.)
Swislin Nadal und Swislin Nagor hat 13 hoken, eyner ist fry, di
andern iclich hak e zcinset 3 fird., 1 mensuram avene, Purificationis
et Dominici und sollen- scharwerken. (Summa 9 mr., 12 mensure avene.)
Molendinum z Kurow dabit 1 mr. Martini. Dese marc ist gerechent
sundir si ist ny gevallen, want die mole horet den p a n e n 88. II
Lewinburg
Loenrecht polnisch zcins etc.
Lissow dabit 1 mr. Martini.
Crampochowitz dabit 3 mr. Purificationis.
Maloschitz dabit 2 mr. Martini.
Redostow dabit 2 mr. Martini.
Damprow Semechouitz 6 mr. Purificationis.
Janewicz, Camelow dabunt 2 mr. Martini.
s. 138
r-r I-d-I. I 1-2 mr.-I.
4 hoke. v (Martini).
y-y (-Summa 5 mr. 8 SC. 2 sol.-)
strony dopisane: Summa 100
t-t I-fird. l sol.-I. u-u Wymazane:
w-w 1-10-1. x Wyraz poprawiony.
z Na marginesie: w[ust]. as U dołu
1-2 sol.-I mr. 10 sc. 2 sol. 1-3 den-I.
207

Gans, Skarsew dabunt 9 fird., 1 fpunt wachs, Coloniensem ab dena
-rium, Martini.
Vnibansin 1 mr. thalentum cere, denarium Coloniensem ac, Martini.
Bozepol ad molendinum serrale 5 mr. Martini.
!tern ta berna in Bozepol 3 mr. Martini.
Czewitz thalentum cere, denarium Coloniensem ae et de quolibet unco
l mensuram avene. Summa 18 mensure avene.
Rossitz, Borkow dabunt 4 mr. Martini. Item da bunt 2 mr. von der
abirmossen, Martini. /
Lubouisnicz da bit 3 1 /2 mr., continet 7 mansos, Martini.
Bandsofnicz dabit 11/1. mr. Purificationis.
Swartow Gros dabit 3 mr. Purificationis.
Kotzelow dabit 2 mr. Martini.
Kosiczschow dabit 5 mr. Purificationis af. II
s. 131 Medietas Pagrisschow da bit II/z mr. Martini.
Sechlin dabit 3 mr. Purificationis ag.
Chinow dabit 3 mr. Martini.
Ruyow ah - ah dabit 11/1. mr. Martini.
Molendinum Saulin dabit 3 mr. Martini.
Slauisschow dabit l mr. Martini.
Gros Mirsin dabit 2 mr. Martini pro iure Polonico.
Molendinum Damprow dabit 3 mr. Martini.
Molendinum Vrsecz dabit l mr. et 1 mensuram hiemali vel 2 se.
Martini.
Villa Zcackoczin ha bet 33 huben, quilibet mansus 4 mensure avene,
Martini al.
Swartow tercia pars et in Culpin 13 mansos dabit 7 fert. Martini.
Run Dampraw dabit pflugkorn, thalentum cere, denarium Colo-
niensem al, Purificationis.
Lubetow dabit l mr. vor 40 scheffel habern, Martini.
Molendinum Sluchow l mr. Martini.
Lantow dabit II/z mr. Purificationis. -
Bichow dabit 2 mr. Purificationis vor s w i n, kuo, p r o w o d etc.
Ribenow dabit 2 mr. Martini.
Slusschow da bit 1 mr. Martini vom rosgarten und von der hovestat,
do unser hoU lagk.
Molendinum Katschow cum taberna dabunt 3 1 /2 ror. Martini. Item
idem dabit 16 sc. von eyner huben ackirs, Purificationis.
Item Willam der schultis von Lantschitz dabit l fert. Purificationis

r
I
ab W rkp.:
wuste.
cf. 131.
... schow.
Colmensem. ac W rkp.: Colmensem. ad Na marginesie:
ae W rkp.: Colmensem. af U dolu. strony dopisane olówkiem:
ag Wyraz poprawiony. ah-ah Zbędne und i wymazane: halb
al Wyraz poprawiony. aj W rkp.: Cohnensem.
208

t
von eyner halben huben czwisschen Lantschitz und der molen Katschow
geleggen.
Jatzkow, Beberow dabunt 4 mr. 1 minus fert. Purificationis, er sal
polnisch recht haben und syne lute han colmis.ch rht.
Enczow das dritte teil gipt 14 sc. Purificationis von s w i n, kuo, p r 0-
wo d und hat polnisch recht, synen [8] lute colmisch recht. II
Dese ak nachgeschrebene geben s w i n, kuo, p r o W o d s. 125
und k o s s i ngelde, vor s w i n 16 sc., vor kuo al-al
sc., vor p r O w O d 4 sc., von iclichem haken 4 sc. k o s-
s i ngelt.
(Lewinburg, Belgarten und Saulynisch gebiete)
Bargasin dabit s w i n, kuo, p r o w od.
Vitoradze dabit s w i n, kuo, p r o w o d und k o s s i ngelt von 3 ho-
ken 1/ 2 mr.
Kopafno s w i n, kue, p r o w o d und von 2 haken k o s s i ngelt.
Kanyno s w i n, kuo, p r o w o d und von 3 haken k o s s i ngelt.
Pogrisschow dabit halb s.w i n, kuo, p r o w o d und 2 haken k o s -
s i ngelt.
Nesnachow s w i n, kuo, p r o w o d und von 2 hoken k o s s i ngelt.
Sassino s w i n, kuo, p r o w o d und von 1 haken k o s s i ngelt.
Drsefno s w i n, kuo, p r o w o d und von 6 hoken k o s s i ngelt.
Schonors s w i n, ku, p r o w o d und von 2 hoken k o s s i ngelt.
Parschno s w i n, ku, p r o w o d und von 1 hoken k o s s i ngelt.
Rosgors s w i n, kuo, p r o w o d, k o s s i ngelt von 2 hoken.
Viczka s w i n, kuo, p r o w o d, k o s s i ngelt von 7 hoken.
Comossow s w i n, ku, p r o w o d, k o s s i ngelt de 2 hoken.
Serpsk sw in, ku, prowod.
Trselenczin s w i n, ku, p r o w o d.
Vrseczs Nicolai s w i n, kuo, p r o w o d und k o s s i ngelt von 5 ho-
ken.
Paraschin s w i n, kuo, p r o w o d.
Schimirowitz s w i n, kuo, p r o w o d.
Prsebando s w i n, ku, p r o w o d.
Jeschow sw in, ku, prowod.
Grosse Lubbelow s w i n, ku, p r o w o d und k o s s i ngelt von
1 hake.
Pirlin s w i n, ku, p r o w o d und k o s s i ngelt von 11/2 hoken.
Swichow s w i n, kuo, p r o w o d und k o s s i ngelt von 2 haken.
Gartkouitz s w i n, kuo, p r o w o d.
Towaczin s w i n, kuo, p r o w o d und k o s s i ngelt von 3 hoken.
Bozepal s w i n, ku, p r o w o d.
ak Nr 119 dopisant/ ołówkiem.
telna.
al-al Wskutek wt/mazania ct/fra nieczll-
209

Gnewin s w i n, kuo, p r o wo d, k a s s i ngelt von 21/2 hoken. / /
s. 126 Slauekow s W i n, ku, p r o W o d.
Sulchow s w i n, ku, p r o w o d.
Sehelesno halb s w i n und kuo, p r o w o d.
Lowffeze s w i n, ku, p r o w o d.
Velestow s w i n, kuo, p r o w o d.
Mirsyn Cleyne s w i n, ku, p r o w o d.
Trsebelin s w i n, u, p r o w o d und k o s s i ngelt von 2 hoken.
Borkow s w i n, kuo, p r o w o d am und k o s s i ngelt von 2 1 /2 hoken.
Kissow s w i n, ku, p r o w o d, k o s s i ngelt von 3 hoken.
Guezow s w i n, kuo, p r o w o d von dren teilen.
Sterbenyno s w i n, kue, p r o w o d, k o s s i ngelt de 1 haken.
Nawffcz s w i n, ku, p r o w o d. _
Kirskow s w i n, kuo, p r o w o d, k a s s i ngelt von an 1 haken.
Ribano, Slusehow dabunt daz virteil s w i n, kuo, p r o w o d.
Cleyne Lubbelow s w i n, kuo, p r o w o d, k o s s i ngelt von 5 hoken.
Chmelnidal s w i n, ku, p r o w o d.
Summa ao 54 mr. 1 fird.
Vrseezs dominorum hat 10 haken, das dorff gibt s w i n, kuo und
iclieh haken gipt ap-ap (2) keze, das ist ar-ar' (2) sehill. und 2 sol. vor
2 huner, 1 ao-ao (se.) vor v laehs, 2 sc. g O IS ti d w a und iclieh hake 4 se.
k o s s i ngelt. Item iclieh hoke gipt 4 mensuras siliginis (pro decima). jo
vor den seheffel 2 se. Item iclieh hake 4 mensure avene. Notandum:
2 haken wust. Summa 7 1 /2 mr. 4 se. ane habirn. Item 40 mensure
avene. II
s. 127 Lubonese hat 8 haken. Is gibt s w i n. kuo. Iclieh hoke gibt 2 keze
vel 2 sol. !tern 2 sol. vor huner. Item 1 se. vor vlaehs und 2 se. vor
g o s t i d w a. Item iclieh hake gipt 4 se. k a s s i ngelt. Item ielich hake
gipt pro decima 4 mensuras roeken, jo at-at (2) se. vor dem seheffel. Hem
iclieh hake 4 mensure avene. Summa 6 mr. 8 se. 1 minus sol. Item
32 mensure avene au-au. Item 1 hake ist wust.
Saulineke hat 7 hoken. Is gibt s w i n, kuo. Iclieh hoke dabit 2 sol.
vor (2) keze. Item 1 se. vor vlaehs. Item 2 sol. vor huner. Item 2 se. vor
g a s t i d w a und iclieh hoke 4 sc. k o s s i ngelt. Item iclieh hake gipt
pro decima 4 mensuras roeken, yo 2 se. pro mensura. Hem iclieh av hake
gibt 4 mensuras avene. Hem 1 hake ist wust. Summa 5 1 /2 mr. 1/ 2 fird.
1 sol aw. Item 28 mensure avene.
Katsehow hat 12 haken. Is gibt s w i n, ku und iclieh hake dabit 2 sol.
am Wyraz poprawiony. an Wyraz poprawiony. ao Na marginesie znak
# odsyłający do dopisku u góry strony, gdzie znajduje się taki sam znak,
WYTysowana dłoń z wysuniętym palcem oraz l-Summa s w i n, ku, p r o w o d
aoOe k o s s e n 44 mr. 16 sc. 10 dan.-I. ap-ap I-eynen-I. ar-ar I-eyn-I.
ao-a6 I-schilling-I. at-at I-mr.-I. au-au I-Iclich hake gipt 5 sc. Ocu-
li.-I (15 ist alleins.) av Wyraz poprawionll. aw Obok ręką pó!niejszą:
210

vor huner. Item 1 sc. vor vlachs. Item 2 sol. vol' (2) keze. Item 2 sc. vor
g o s t i d w a. Item iclich hoke 4 sc. k o s s i ngelde. Item iclich hake pro
decima 4 mensure siliginis, yo vor den scheffel 2 sc. Item iclich hake
4 mensure avene. Item 1 hoke ist wust. Summa 9 mI'. 1 sol. Item 4..!tmen-
sure avene.
Summa Lebe, Lewinburg, deutzh, polnisch, s w i n und ku zcinsen
obirall 650 mI'. 32 ax mI'. 4 sc. ay - ay 21 den. II
Der 8Z heuslag CZUl' Lewenburg
Lantschitcz
Rosslasin
Bresin
Pwsitcz
Rekaw
s. 124
iczlichim gibt man 8 sc. 8 den. vor deen hewslag.
Summa l mI'. 17 sc. 10 den.
Belgardt
Labene
Gartczgor
Crampe
die vier dorffer haben 18 man,
itczlichim gipt man 6 sol. vor deen
hewslag. Summa 2 mI'. 12 minus sol. al II
\
228
I
Okręg mirachowski
\
Mirchowissch gebiete etc. 8 s. 210
Zcum el'sten leenrecht, polnisch recht.
Zcentstkow dabit 3 ml'. Purificationis.
Melfenow dabit 2 mI'. Martini.
Borostow dabit 2 1 /2 mr. Martini. Idem l/z mI'. vom see, aIs lange wir
hie sin, hel' mag is widdirruffen, wenn is in gelust b.
,
Trsebelin dabit 3 mr. Martini.
Molendinum Bda dabit 1 mr. c - c Purificationis.
Molendinum Podies dabit 4 mI'. Ma.rtini.
Molendinum Boruczin dabit 1 mI'. 4 sc. pro 10 pUlliS,d-d Purificationis.
Styskowitz dabit 3 fert. Martini.
Schirakowitz dabit 1 talentum cere, denarium Coloniensem e et de
manso culto mensuram avene, Martini.
/-Kosiczkow Caspar dabit 13 sc. Martini vom virteil von Depken-/ f
wegen von Levin p J1 s c z i n a abeczulosin, (expeditum est).
Lantsche da bit 1 mr. Martini.
228
solid. 8X Mazane, było: 34. ay-ay 1-3 minus den.-I.
dopisany ołówkiem. al Reszta stTony pusta.
8 NT (185). b Obok na maTginesie: vacat. c-c I-Martini-I.
e W rkp.: Colmensem. f Obok na maTginesie: vacat.
8Z Nr 118
.
d-d I-Martini-I.
I
17 - Księga komturstwa
211

r
Tampitz dabit de quolibet manSo culto 1 mensutan'l avene, talentun'l
cere, denarium Coloniensem II, Martini.
Wansur dabit de quolibet manso l mensuram avene, talentu m cere,
denarium Coloniensem h, Martini.
Pusdrow dabit de quolibet manso culto l mensuram avene, Martini.
Stabeschow villa habet 30 mansos, super hos debet locare 13 uncos,
1 hake ist fry und 12 haken zcinsen, iclicher dabit 5 fird. uff Purifica-
tionis und Dominici. Item icliche zcinshaken gibt 2 sol. hunergelt, Do-
minici. Item der scultetus dabit 1 fird. von 5 morgen, Purificationis. Sum-
ma 15 1 /2 mr. 4 sc. 1 minus sol. (mit hunergelde).
Kantrsin dabit 6 1 /2 fird. vor. s w i n, kue, k o s s e n, p r o w o d etc.
und behelt polnisches recht.
Lewyno dabit 1 1 /2 mr. Purificationis, er hat polnisch recht; syne lute
haben colmisch recht. / /
S. 211 Prockow hat 8 hoken, 1/2 hoke ist fry, di andern iclicher zcinset 3
fird., 2 huner adir 2 sol. vor die huner, Purificationis und Johannis.
Item 1 hoke ist wuste. Summa 5 1 /2 mr. 9 sc. obirall.
Mechoczin hat 10 hoken. Iclicher zcinset 1 mr. Purificationis und
Johannis. Hem iclich hoke dabit 4 mensuras avene. Purificationis. Item
molendinum dabit 2 mr., 20 pullos, Purificationis et Johannis Baptiste.
Hem 1 hoke ist wust.
Grosse Caments hat 15 hoken, ein hoke ist fry, die andern 14 hoken
iclicher dabit 3 fird. und 2 sol. vor 2 huner et manebunt cum antiquo
labore, Martini. Molendinum dabit 2 mr. et continet 1 mansum cum
mansione, Martini. Hem de clausura angwille 1 mr. Martini. Summa
14 mr. 2 minus sol. mit huner und male.
Ottenow hat 16 1 /2 hoken, der pfarrer hat 2 hoken fry und der schul-
ti p 2 hoken fry, di gebuer haben 1/2 hoken fry, doruff sollen sie gertener
setzczen. So bliben 12 hoken zcins[haftig]. Iclicher dabit 1 mr. Johannis,
Purificationis. Taberna 10 sc. Purificationis.
Milfenow. Taberna Milfenow dabit 1 mr. Martini, continet 6 jugera
campi et 1 jugerum prati. II
s.216 Molendinum i Ottenow et molendinum Mirchow da bunt 3 mr. j- und
16 huner -j, Dominici et Purificationis.
Taberna Mirchow 1/ 2 mr. Martini.
Tuskow habet 10 uncos, unus est liber, quilibet dabit 13 sC., 2 pullos
vel 2 ol. pro pullis, Martini et duos dies laboris in feno.
Molendinum k vocatur Tursiglow cum taberna 1 mr. 10 sc. Purifica-
tionis. Dis ist wuste. Summa 6 1 /2 mr. 1- 2 sc.- I (6 den.) cum molen, triti-
ci et pullis.
Stansicz hat 14 hoken, der s t a r o s t hat 1 hoke fry, die andern icii-
I W rkp.: Cobnensem. h W rkp.: Colmensem.
j-j Przestawiono poprawiajqc szyk zdania.
w[Us.t]. I-I Poprawione.
I Nr (189) i niżej 1-15-1.
k Obok na marginesie:
-
212

cher da bit 13 sc. et duos pullos ad castrum, Martini. Item tres taberne,
quelibet dabit 1 mr. Martini. Molendinum cum taberna dabit 3 mr. Item
dabit 1/ 2 mr. de clausura angwille m-m, Martini. Item n si sollen 0-0 (2)
gertener seczczen. Iclich 1 fird. Martini. Summa 13 1 /2 mr. 1 se. ane ger-
tener et syner pullos.
Milosehow habet 10 uncos, unus est liber, quilibet dabit 1 mr. Mar-
tini et 4-or dies laboris in feno. Item 4 hoken sint wuste.
Sakow habet 10 uncos, unus est liber, quilibet dabit 16 se., 2 pullos
vel 2 sol. pro pullis, Martini. Summa 6 mr. 7 se. 6 den. II
Trsebon hat 10 uneos, eyner ist fry, quilibet dabit 1/ 2 mr. Martini.
[Summa] 4 1 /2 mr.
Lyne hat 14 hoken, eyner ist fry, iclieher zcinset 11 se., 2 pullos adir
2 sol. Martini. Molendinator dabit 1 mr. Martini. Item 1 hoke ist wuste.
Summa 7 mr. 7 sc. 1 schill. mit ku, s w i n und hunergelde.
Nakel hat 14 hoken, eyner ist fry. Iclieher zcinset 1/ 2 mr., 2 pullos
vel 2 sol. pro pullis, Martini. Item tabernator habet 1 uneum et taber-
nam, dabit 3 fird., 8 pullos adir 8 sehill. vor die huner, Martini. Summa
7 mr. 1 fird. 2 sol.
Smasin hat 8 hoken, eyner ist fry. Iclicher zeinsęt 16 se., 2 pullos vel
2 sol. Martini. Molendinator dabit 1 mr. Martini. Item 1 hoke ist wuste.
Summa 5 1 /2 mr. 10 se. 1 minus sol. obirall.
Selcz hat 22 hoken, ezwene hoken sint fry, di andern iclicher zcin-
set .1/ 2 mr., 2 pullos vel 2 sol. und 3 mensuras avene, Purificationis et
habet 2 jugera pratorum in Parchow. Summa 10 mr. 16 se. obirall.
Glussehin habet 30 mansos, super hos debet loeare 13 hoken, eyner
ist fry, quilibet dabit 1 mr., 2 pullos vel 2 sol., 3 dies laboris in feno,
Johannis und Purifieationis. Item (4) p-p hoken sint wuste, und 2r-r
(ho[ke]n) fry uff 2 jar. Summa 12 mr. s -. 10 se. 1 minus sol.t II
229
Okręg pucki
Putz-ker gebiete.
Zeum ersten di stat Put7Jk
Putzk die stat hat 97 1 /2 hovenstete. Ielieher gipt 4 se. Summa 16 mr.
20 den. ane 8 sc.
Penestici, balneatores, seriba et maeeelle 10 1 /1 mr.
I-Item Putzk b habet 4-or mansos minus 4 jugera in paludem [s],
m-m 1_1/. mr.-I. n Obok na marginesie: w[ust]. o-o 1-6-1. p-p 1-5-1.
r-r I-ist.-I. B-B 1-11 sol.-I. t Na s. 218 tylko tytuł: Di Nuwe gasse
uffer Aldenstadt, a poniżej liczba 16 przerobiona z liczby 13.
229 a Nr (104). b Na marginesie znak: #.
-
s. 217
s. 110
213

....-
,
-
quilibet dabit 4 1 /2 c fert. Purificationis. Omnia servicia rusticalia sunt
exempti.-/
Die eyne wintmole dabit 2 1 /2 last siliginis et 1/ 2 last tritici, terminu s
Nativitatis Christi et debet triticum dare magistro piscaturis.
Di andir wintmole dabit 4 last silignis et t/ 2 last tritici, Epihanie,
et triticum debet dar e magistro piscaturis.
/=Olbrecht d Lankow dabit 6 mr. von beiden synen erben, Martini
apczulosin mit 10 mr. 1 mr.=/
Molendinum Karnykow dabit alle jar 1 last siliginis. Martini.
Molendinum Roghusen dabit alle jar 4 last rogen, Martini.
Heil dabit 5 1 /2 mr. de 23 jugera pratorum, Johannis Baptiste, de illis
haben paludibus 2 jugera ex speciali gratia.
Heilgsternest dabit 7 mr. von 28 jugera pratorum, Johannis Baptis.te.
Summa Putzk-łStat, Heil, Heigsternest 38 mr. 16 sc. 20 den. e II
Putzker f gebyte
Putzkerdorff hat 50 huben. Itzliche tzinset 1 mr. und 2 huner.
(Item) 22 morgen, dovon tzinsen sy 3 fert. 1 sol. Item haben sy
4 huben wesen 4 minus morgen, dovon tzinsen sy 4 mr. 8 sc. 1 sol. Sum-
ma 55 mr. 1/ 2 fert. 6 minus den. ane dy huner uff Lichtmessen, (die hu-
ner uffs huwe).
Gnisdaw hat 36 huben. Itzliche tzinset 3 fert. und 2 huner uff Licht-
messen. Summa 27 mr. ane dy huner, (uffin hoff 2 huner).
Lepitz hat g-g 52 huben. Itzliche tzinset 3 fert. uff Lichtmessen und
1 virtil, das tzinset 4 1 /2 sc. Ouch tzinsen sy 3 mr. vor wal d l1-h und 1 kret z-
mer tzinset 1 1 /2 mr. i - I (Summa 43 mr. 16 1 /2 sc. ane huner uff den hoff.)
Swarsow hat 34 huben. Itzliche tzinset 3 fert., 2 huner uff Lichtmes-
sen. Ouch tzinsen sy 3 mr. vor wald j-j und 1 kreczmer tzinset k- 1/ 2 mr.,
12 huner -k. 1-1 (Summa 29 mr. ane huner, sie sullen uffin hoff.)
/=Gorik hat 13 haken und ist wust. Itzlicher hake tzinset 1/2 mr.
uff Lichtmessen. Summa 6 1 /z mr.=/
/=Grantzlow hat 26 huben, der sint 2 wust. Itzliche tzinset 1/ 2 mr.,
2 huner uff Lichtmessen und 10 garten, itzlicher tzinset 10 sc. Summa
17 mr. 4 sc.=/
Strelin hat 26 huben. Itzliche tzinset 3 fert. uff Lichtmessen und
2 huner m-m und 1 kretzmer tzinset l/Z n mr. Summa 20° mr. (ane huner
uffe hyws t?] P).
s.107
c Cyfra powtórzona. d Obok na marginesie: # wust. e U dolu stro-
ny: l-Summa 39 mr. 16 sC". 20 den.-I. f Nr 102. U góry strony (4), a na
marginesie: +. g-g 1-20-1. h-h I-und 2 mr. vor wesen-I. I-I l-Summa
46 mr. 4 III sc. ane dy huner-I. j-l I-und 4 1 /1 mr. VOl' wesen und l mr.
8 S'C. vor dy obirmosse-I. k-k Tekst wymazany i poprawiony. 1-1 I-Sum-
ma 35 mr. 4 minus SC. ane dy huner-I. m-m I-Ouch tzinsen sy 1. mr. vor.
das obirland-I n Cyfra poprawiona. o Cyfra poprawiona. P Wyraz po-
prawiony.
214

Prussow hat 32 1 /1 hube, der sint 7 wust. Itzliche tzinset l/z mr. und
2 sol. hunergeld und 1 se. reisegeld uff Lichtmessen und 3 garten, itzli
cher tzinset 2 se. und 2 sol. hunergeld und 1 mole tzinset 2 mr. Summa
21 mr. 1 se. 3 minus den. (mit den huner). II
Klappow hat 27 huben, der sint 2 wust. Itzliehe hube tzinset 14 se.
und 2 huner uff Liehtmessen. Oueh tzinsen sy 3 mr. 8 se. vor wesen
und der sehultis tzinset 1/ 2 mr. und 1 kreezmer tzinset 21/Z mr. und ist
wust. Summa 211/2 r mr. 2 se. (ane huner uffin hoH).
Tzilbow hat 27 huben. Itzliehe tzinset 17 se. und 2 sol. hunergeld.
Summa 20 mr. 18 den. (mit den huner).
Brusedow hat 27 huben. Itzliehe tzinset 21 se., (2 huner). Summa
23 1 /2 mr.
Poltzin hat 521/2 huben. Itzliehe tzinset 1 mr. und 1 kretzmer tzinset
· 3 fert.- s Summa 53 mr. unde 1 fert. (ane huner uffe t huws).
Tzeehtzin hat 33 huben. Itzliehe tzinset 1/ 2 mr., 2 huner. Summa 16 1 /2
mr. ane dy huner (uffs huws).
Knyuen hat 35 huben, der sinł, 18 wust. Itzliehe tzinset 3 fert. und
1 kretzmer tzinset 1 mr. -Summa 27 m. 1 fert. (ane hun er, si horen uff
den hoff).
Grosdorff hat 27 huben. Itzliehe tzinset 1 mr."-u und 1 kretzmer
tzinset 2 mr. v-v Summa 29 mr. (21 se. 18 [den.] mit den huner).
Bussehyn hat 18 haken. Itzlicher tzinset 1 mr., 2 sol. hunergelt w-w
(Summa 18 mr. 14 se. 1 sol. mit den huner.).
Karwan hat 30 garten und ist wust. Itzlicher tzinset 1/ 2 mr. und
2 huner uff Nyeolai. Oueh tzinsen sy 4 mr. vor wesen uff Michaelis.
ltem 1 kretzmer tzinset 1 1 /2 mr. uff Nycolai. Summa 20 1 /2 mr. ane
dy huner. ,
NadoI hat 19 huben. Itzliche tz"thset 1/2 mr. und 2 huner uff Mar-
tini. Summa 9 1 /2 mr. ane dy huner, ( si horen uff den hoH}.!1
Gnewo x hat 28 huben. Itzliehe tzinset 14 se. und 2 huner und 2 gar-
ten. Itzlicher tzinset 4 se. und 1 mole tzinset 9 fert. und 1 kretzmer
tzinset 16 se. Summa 20 mr. Y - Y 10 minus se. (ane huner, si horen uff
den hoff).
Silistry hat 37 huben. Itzliche tzinset 20 se., 2 huner und 4 huben
waldes, do von tzinsen sy 3 mr. und 1 kretzmer tzinset l/Z mr. und 1 mole
tzinset 1 last rocken. Summa 34 mr. 8 se. z - Z(ane di last roeken unde
ane huner uffin hoff}.
Rekow hat 42 huben, der sint 10 wust. Itzliehe tzinset 14 se., (2 hu-
ner). /-Summa 32 mr. I/Z minus fert.-/
poprawiona. s-s Poprawiane. t Wyraz poprawiony, obok
u-u I-und 15 morgen wese dovon czinsen sy 2 mr. I/I minus
v-v Wymazane: 4 sc. w-w I-und l mole czinset 3 fert. Sum-
8 sc. l sol.-I. x (Nr 105). y-y l-minus-I. z-z I-ane
r Cyfra
I-hoff-I.
fert.-I.
ma 19 mr.
dy mole-I.
s. 108
s. 111
,
215

Item itliche hube gipt 1 sc. reisegelt, wen man sal reisen und 1/ 2 men-
suras avene. (Summa 24 1 /1 mr. ane huner, si horen uffin hoff.)
/=Riben hat 26 huben. Iclich dabit 1/ 2 mr. Purificationis. Taberna da-
bit 1 mr. Purificationis. Item 4 hub en sint wust. Item 5 huben fryh
han. = /
Miroschin hat 32 huben czinshafftig. Itczliche gibt 21 sc. unde 2 hu-
ner uff Lichtmesse. !tern 1 kretczem gipt 16 sc. Summa 28 mr. 16 sc.
ane huner, sie horen uff den hoff.
Summa summarum des blibenden czinses mit dem wusten 500 unde
43 1 /2 mr. 2 schilI.
Summa der geryngeten unde derlossen 39 mr. minus 1/ 2 fert. im
S. 112 Putczker gebithe. BB II
Putzker Bb gebiete polnische dorffer leenrecht und ir czins
/=Molendinum Granslow cum taberna dabit omni anno 12 mr. Pen-
thecosten. !tern dabit 3 mr. von wasser, das von der snydemole geet.=/
Molendinum serrale BC debet [dare] 20 mr. Martini, di ist nu wuste.
Malens frumenti dabit 5 mr. Penthecosten, is ist wust.
Moledinum Nanitz 1 mr. Martini, is ist wust.
Taberna S!łgors cum molendino serrale 5 mr. Martini.
Molendinum frumenti ibidem 2 mr. Jacobi.
Rsuczow dabit 2 mr. pro jure Po l onic o , Martini.
Slawoschin dabit }l/2 mr., talentum cere, denarium Coloniensem ad,
Purificacionis.
Crocow dabit de unco vel de aratro 1 mensuram tricici vel 1 men-
suram siliginis et ter cia m partem unius talenti Be-ae (cere) pro tritico et
siligine dabit omni anno 16 sc. Martini.
Gosczino dabit 2 mr. Purificationis.
Gnewow dabit 40 mensuras avene, talentum cere, denarium Colo-
niensen Bf, Purificationis. (Summa sine serra Granslow 33 mr. 4 sc.)
Suppoczin dabit 2 mr. Martini. al - al
Mrsesin hat 17 hoken zcinshaften. Iclicher gipt 1 mr. 8 sc. Purifi-
cationis. Molendinum da bit 6 mr. Martini.
!tern der s t a r o s t gibt vom lachswer 8 mr. Purificationis ab.
!tern 6 gartener, iclicher gipt 1 SC. Purificatiunis. Summa 36 1 /2 mr.
2 sc.
Das ysenwerk zcum Knywen 8 mr. Penthecosten, 1/ 2 schag stabysen,
vom schak ronen 4 sc. sluzegelt und sal fry 100 holcz flissen uff di
Rede.
BB U dolu strony: l-Summa des vischmeister ane Riben 550 mil". 15 mr.
9 sc. minus 18 minus [s] den., 559 mr. 21 sc. 18 'IDinus den.-I.
ab Nr 1-112-1 i dopisany olówkiem: 106. ac Na marginesie w tym
i dwóch następnych wierszach dopisane: w[ust]. Bd W rkp.: Col-
mensem. Be-Be l-<lenarium-I. Bt W rkp.: Colmensem. BI-al (Summa
l...] 64 mr. 4 sc.) Tekst wskutek wymazania nieczytelny. ab Na margi-
nesie dopisane: Di monche nemen 19 se. 6 den. decimarum.
21ti

Kolkow Matzke, v l a d er, dabit Purificationis 3 fert. von dren tei-
len von s w i n, kuo (etc.)
Petrasch von Kolkow dabit 8 sc. von virden teile vor s w i n, kuo. II
Polchow a1 hat 14 hoken, 1 ist fry, die andern iclicher gipt 4 1 /2 fird. s. 135.
2 sol. hunergeld, Purificationis. Summa 15 mr. 1 aj sc. 1 sol.
Tupadel hat 9 hoken, iclicher dabit 15 sc. et 14 dies laboris, Puri-
ficationis. Item ak 4-or ortulani, iclicher gipt 3 1 /2 sc. Purificationis, ein
gart w[ust). Canapum, pullos, ova, caseos dantur ad curiam, Purificatio-
nis. Summa 6 mr. 5 sc.
Wostrow hat 6 zcinshoken, quilibet dabit 13 sc. et 14 dies laboris,
Purificationis. Canapum, pullos, ova, caseos dantur ad curiam, Putifi-
cationis. Item villa dabit 2 mr. ane 8 sc. de pratis, Purificationis. a1 - al
Summa 5 mr. am - am ane 2 sc.
Lantsche hat 7 hoken, eyner ist fry, quilibet dabit 14 sc. und 1 sc.' pro
canopo, Martini. Item 1 hoke ist wust ano Item ein garte dabit 4 sc. Mar-
tini. Wust. ao Summa 3 1 /2 mr. 2 minus sc.
Warschow hat 8 zcinshoken, quilibet dabit 3 fert. ap und 2 sol. huner-
gelde, Martini. Molendinum dabit 2 mr. Martini. Summa 8 mr. 1 fert.
1 sol. II
Prsetoczin hat 8 hoken, eyner ist fry, di andern iclicher gipt 16 sc. s. 136
Martini. Summa 4 1 /2 mr. 4 sc.
NadoI dabit 1/ 2 mr. pro jure Polonico, Martini.
Sagors hat 8 hoken, eyner ist fry, di ander quilibet dabit 15 sc. und
2 sol. hunergelde, Martini. Item 1 hoke ist wust. Summa 4 1 /2 mr. 1/ 2 fert.
1 minus sol.
Gora hat 18 hoken, eyner ist fry, di andern iclicher zcinset 20 sc.,
2 dies laboris, Martini. Item 2 hoken sint wust. Item 11/ 2 hoken ar haben
fry. Hem molendinum dabit 20 sc. Martini. Summa 15 mr.
Beskouitz dabit de quolibet manso 1 mensuram avene, thalentum ce-
re, denar'um Coloniensem as. Hec hereditas debet habere 4-or jugera pra-
torum in Merica, ibidem pro quibus defalcantur 4-or jugera pratorum sita
prope flumen Reda.
Wispow hat 111/2 haken, der sint 1 1 /2 hoken fry, di andern quilibet
dbit 17 sc. und 2 sol. hunergelde, Purificationis. Item 1 hoke ist wust.
Summa 7 mr. 10 sc. at - dt II
Summa cum Riben 150 aU mr. 13 av mr. 19 sc. 1 sol. BW-BW leenzcins
und polnisch dorffer sine civitate. ax II
al Powyżej 1-14-1 i dopisane olówkiem: zu 132. aj Cyfra zamazana, bylo
prawdopOdobnie 3. ak Na marginesie: w[ust]. al-al Zamazane 2 poczqtko-
we wiersze. am-am Tu poczqtek litery p. on Na marginesie: w[ust].
ao Na marginesie: w [ust]. ap Wyraz poprawiony. ar Wyraz popra-
wiony. al W rkp. Colmensem. at-at I-Summa 96 mr. 9 sC. 1 schill.-I.
au Cyfra poprawiona i nadpisana wyżej. av Cyfra poprawiona i nadpt-
sana wyżej. aw l-sine civitate [?] cum attinentiis. Heił-I. ax Reszta
strony pusta.
2\7

Dese 8Y noehgesehrebenen geben s w i n, ku und yo vom hoken 4 se
k o s s i n geldes, welche do haben besatzten hoken. Iclieh ku 1 fert. und
das s w i n 16 se.
, /-Kolkow, s w i n, ku und vor 3 1 /2 hoken k o s s i n gelde.-I
Oppalin s w i n und ku.
Luboezin s w i n und ku und 3 1 /2 hoken k o s s i n geld.
Glyncke s w i ri, kue.
Croeow s w i n, kue und von 4 hoken k o s s i n geld.
Gossehyno s w i n, kuc und von 5 hoken k o s s i n geld.
Wis:;;ok s w i n, kuo.
Lantouitz s w i n, kuo.
Meinkouitz s w i n, kuo.
Parsehitz s w i n, kuo.
Suleczitz s w i n, kuo.
Warsinsow s w i n, kuo.
Lissow s w i n, kuo.
Polchow Cleyne s w i n, kuo.
Clanyno dabit s w i n, kuo.
Redesehow s w i n, kuo.
Parskow s w i n, kuo.
Lissenow s w i n, kuo, daz virteil ist fry.
Bandirgow s w i n, kuo.
Nanitz s w i n, ku und von 2 1 /2 hoken k o s s i n geld.
Smeehow s w i n, kuo.
Pantkouitz s w i n, kuo.
Gouyno s w i n, kuo.
Robakow s w i n, kuo.
Vstirbow s w i n, kuo.
Ostian Damprow s w i n, kuo.
Zelow s w i n, kuo. aZ-8Z
(Summa 26 mr. 2 1 /2 se.)
230
s.206
Okręg sulmiński
Solmyn 8
Daneker gebiete leenreeht lInd polniseh zcins
Krukowicz alio nomine Rixin hat 16 hub en und 1 morgen, dabit de
8Y Nr (116). 8%'-8Z Poniżej: l-Summa s w i n, kuo 24 Ilz mr. Ilz sc. Hem
18 Ilz hoken zcu 4 sc. Summa k o s s i n g e l t 3 mr. 2 sc.-I.
230 8 Nr (183).
2J8

quolibet manso 4 se. und von dem pfluge 1 seheffel roeken und 1 sehef-
fel weys, adir vom haken 1 seheffel roeken und 1 seheffel weys, de toto
1 talentum eere et denarium Coloniensem b, Martini. Summa 3 mr.
8 mmus se.
Solow dabit 5 mr. reisegelt.
(Bandisehin 3 mr. 1 minus fird. reisegelt).
Cleyne Bellieow dabit 2 mr. Martini c-c.
Gross Bellieow. /-Haneke Prusse d-d sehulteis zeu Grosse Bellieow
dabit 11/2 mr. Martini, abeezulosen mit 15 mr.-/ e
Bandisehin urid Solaw maehen hoy vor das reisegelt.
Pampow, Krzifeeze dabit 3 mr. Martini.
Exow dabit 2 mr. vor k o s s i n gelt, ku, s w i n, p r o w o d donec
mansionem ibidem possidebit, Martini, zeu colmisehem rechte zeu be-
seezezen, her selben sal polniseh reeht behalden.
Clossow dabif 2 1 /2 mr. Martini.
Glasbude habet 6 mansos, dabit 2 mr. 9 se. 6 den., Martini.
Prsegarsino dabit 2 mr. I-de aratro 1 mensuram tritici et 1 mensu-
ram siliginis et talentum eere et denarium-I Coloniensem f, Martini.
Muderstenez dabit de quolibet aratro 1 mensuram tritici et 1 men-
suram siliginis, talentum eere et denarium Coloniensem I, Martini.
Kletsehow dabit de quolibet aratro 1 mensuram tritiei et 1 mensuram
siliginis, talentu m cere et denarium Coloniensem h, Martini, vel dabit
pro toto 1 1 /2 mr. Martini.
Iunechow dabit 1/2 mr., talentum cere et denarium Coloniensem i,
Martini.
Vitomyn habet 40 mansos, dabit de quolibet manso 1 mensuram
avene, Coloniesem j denarium et talentu m cere, Martini.
Trsibislauiez dabit 1 mr. Martini.
Kaze Magnum et Kolipke dabunt 3 mr. Martini. Item dabit 1 mr. de
piseatura, Martini. / /
Strellin dabit P/" mr. (vor s w i n, kue, p r o w o d etc.) Martini. Er s. 207
hat polnisches reeht, syne lute colmisches recht.
Rucike Jan dabit 1 1 /2 mr. Martini. Hem Heyneze ibidem 1 1 /2 mr. Martini.
Lissow da bit 1 mr. Martini.
Retmanowiez dabit 2 mr. Martini.
Maloczin Nouwm [8] da bit 5 fird. Martini.
Woyano dabit 1 1 /2 mr., talentum eere, denarium Coloniensem k et
pflugkorn, dabit 1 mensuram siliginis et 1 mensuram tritici, Martini.
Chudomyn dabit pflugkorn, talentum cere, denarium Coloniensem t,
dabit 7 mensuras tritiei et 7 mensuras silignis, Martini.
b W rkp.: Colmensem. c-c /-3 mr. l minus fird. reisegelt-/. d-d Skreślo-
na jakaś litera. e Na marginesie: w[ust]. f W rkp.: Colmensem.
II W rkp.: Colmensem. h W rkp.: Colmensem. I W rkp.: Colmensem.
J W rkp.: Colmensem. k W rkp.: Colmensem.
219

s. 189
......
Golamko, GoVino dabunt 30 mensuras avene, talentum eere, denar-
ium Coloniensem m, Martini.
Tuekar dabit pflugkorn, de aratro 2 mensuras siliginis et de uneo
1 mensuram siliginis, talentu m eere, denarium Coloniensem n, Martini.
Pro toto 30 mensuras siliginis.
Busskow hat 40 mansos, de quolibet manso seu uneo da bit 1 mensu-
ram avene, talentum eere et denarium Coloniensem o, Martini.
Mnyssehow dabit pflugkorn et terciam partem talenti eere et dena-
rium Coloniensem P, Martini; 6 1 /2 mensuras tritiei et 6 1 /2 mensuras sili-
ginis, Martini.
/=Ossek dabit pfl, ugkorn talentum eere et denarium Coloniensem T,
dabit 6 mensuras siliginis et 6 mensuras tritici, Martini, dovon geboret
-..myme herren ezwey teil zcu geben.=/
Jodotowiez. dabit talentu m eere, denarium Coloniensem \ Martini.
Malkow dabit pflugkorn, talentum eere, denarium Coloniensem u,
Martini; dabit 4 mensuras tritiei et 4 mensuras siliginis, Martini.
Zeapeleke dabit talentum eere et denarium Coloniensem v, Martini.
Kressehow dabit 3 1 /1 mr., talentum eere et denarium Coloniensem w,
Martini.
Lesno dabit pflugkorn, talentum eere, denarium Coloniensem x, dabit
20 mensuras siliginis, Martini.
Lesin Parvum dabit 1 mr., Coloniensem y denarium, talentum eere,
eolmiseh reeht, Martini.
Bankow dabit 4 mr., Colonicnsem z denarium, talentum eere, Mar-
tini.
Slupno dabit 2 mr., talentum eere, denarium Coloniensem aa, Martini.
Quadendorff dabit talentum eere, denarium Coloniensem ab, Martini;
magdeburgseh reeht.
Langenfort dabit talentum eere, denarium Coloniensem ac, Martini;
magdeburgseh reeht. / /
Cossow ad hat 10 haken, eyner ist fri ae, die g hoken iclieher zeinset
21 se;, 2 huner, adir jo vor das hun 1 ar 801., des geben sie 11 se. uff
Martini und ]0 SC. 2 so1. a &, Purifieationis. Hem der s t a r o s t dabit
8 SC. von symc frien haken, Martini. (Summa 8 1 /2 mr. 6 den. cum pullis.)
Czezcisehow hat 7 1 /2 hoken zeinshaftig, quilibet dabit 1/ 2 mr. und
3 mensuras avene, Martini. Summa 3 1 /2 mr. ] fird. und 221/2 mensure
avene.
l W 1'kp.: Colmensem. m W Tkp.: Colmensem. n W rkp.: Colmensem.
o W rkp.: Colmensem. P W rkp.: Colmensern. T W rkp.: Colmensem.
· Wyraz poprawiony. t W rkp.: Colmensem. u W rkp.: Colmensem.
v W rkp.: Colmensem. w W rkp.: Colmensem. x W rkp.: Colmen-
sem. y W rkp.: Colmensem. z W rkp.: Colmensem. aa W rkp.:
Colmensem. ab W rkp.: Colmensem. BC W rkp.: Colmensem. Bd Po-
wyżej: Nr 1-160c-1 i (173) oraz (6). Be I-heit-I. ar Cyfra poprawiona.
Bil Wyraz poprawiony.
220
"

Boyan hat 12 1 /2 hoken zcinshaftig, quilibet dabit 1 mr., 2 mensuras
avene, Martini eh-ah.
Der s t a r o s t zeu Boyan habet tabernam et ortum, dabit 14 se.
Martini.
Summa 13 mr. 2 se., 25 menSUl'e avene.
Ottomyn hat 6 hokin zcinshaftig, quilibet dabit 11 se. pro deeima,
Martini. Summa 3 mr. 1 minus sc.
Cleyne Wurle. Domenie dabit 1 mr. Martini von dren huben zeur
Wurle geleggen ken der heiden, di von des meistirs geheisen gelost wur-
den. Summa ane reyse 73 mr. 9 se. 1 sehill.
Dese noehgesehrebene guter geben s w i n, ku und k o s s i n, vor
di ku 1 fird., vor swin 16 se. und yo vom besatzten haken 4 se. k o s-
s i n g e l t (und geben alle vor p r o w o d 4 sc.)
Smangorsin gibt s w i n, ku und k a s s i n von 2 1 /2 hoken.
Koprzifno dabit (d[i]midium) s w i n und ku, die helffte.
Bargasin dabit s w i n und kue.
Dobrsevino da bit s w i n, ku und k o s s i n von II/C hoken.
Zcirsenow da bit s w i n, kue und k a s s i n von 8 hoken.
/-Trselyno dabit s w i n und kue./ II
Vitolene 4-or ortu lani s w i n, kue.
Erczissehow dabit s w i n et kue. s. 190
Prandissehow dabit s w i n et kue.
Irkaezin dabit s w i n et kue.
Maloezin Magnum s w i n et ku.
Boronitz s w i n und ku. Die hirsehaIt gibt vom s w y n e 1/ 2 fird.
ane 10 pfen., wom kugelde gibt die hirsehaft 15 pfen.
Vitzlin dabit s w i n und ku.
Borkow dabit s w i n und kue.
Cleyne Bessehow dabit s w i n und kue.
Glintz Cleyne dabit s w i n und ku.
Ostroseh da bit s w i n, ku und k o s s i n gelt von 7 hoken.
Culpin Magnum s w i nt kue.
Mnissehow dabit s w i n und kue.
I-Rambow dabit s w i n und kue.-/
Elniseh dabit s w i n und kue und k o s s i n gelt von 7 haken.
Lysow das dritte teil dabit s w i n und kue.
Warsin Cleyne dabit s w i n und kue und k o s s i n gelt von 4 ha-
ken.
.
Wartsch halb s w i n und ku und k o s s i n gelt von 3 hoken und
die p a n e n dienen t wen die jarezal unglieh ist al.
Summa Salmenhoff 73 mr. 9 se. 1 sol. sine reisegelt und ane s w i n,
kue ete.
ah-ah Poniżej: l-Summa 12 l/I mr., 25 mcnsure avene.-f.
miejsce na 2 wiersze.
al Poniżej wolne
221

Item summa s w i n, kue, k o s s i n und p r o w o d 28 mr. (10 mi-
nus den.).aJ-a J II
s 219
Hoyak
Czappelow. Die dry huben wezen zcu Zappellow, das hoy zcu ma-
chen sint also geteilet. Solaw sal machen 1 1 /2 hube, Bandischin dry vir-
teil, di lIochompnate 3 virteil. So sin t n<:lch 3 1 /2 morgen, di sint beschei-
den, den von Bandisschin und von der Kempnate vor dis scharwerk so
sint di van Solow und Bandisschin des reise geldes irlassen. Actum
CCCCIIIIo. II
231
Urząd Leśny
s. 204 Dis is der a czins im Waltampte czu Danczk uff Martini
Bonensak habin 22 hokin, die uff deme how erbeiten. Item der
kreczemer Vrienwalt dat 5 mr. und 1 fird. I-Item communitas dat
2 mr. von 1/ 2 huben wesen, die sien in geringet.-/ Summa 5 b mr.
1 fird.
Gorka der s t a r o s t dat l mr. Hem Dominik Domestri dat 5 firn..
de taberna. Item 2 garten, i[c]licher gibt l fird. und sien wust.
Item Klunpingen vere dat 4V2 mr.
Hem Krimsdorff habet 4 garten, quilibet dat 1 fird., wust.
Plonendorff hat 13 1 /2 hube, icliche hube gibt l mr. und 1 pfunt pfef-
fer c und 4 huner. Item 2 kreczem, iclicher dat 1 mr. und l pfunt pfef-
fer. Item taberna Duczke dat 1 mr. und 40 huner ad castrum. Item
4 morgen wesen geben 1 mr. Summa 17 1 /2 mr.
Quadendorff dat 15 mr. von den huben uff Winacht und gebin 12 d
mr. von wesen mit deme kreczeme uff Purificationis, am wesenzcins
is 4 mr. geringet. Summa 27 mr.
Bandeschin hat 17 huben minus 10 morgen, icliche hube gibt 1 mr.
und 2 huner, das hun var 14 den. Item 7 garten, iclicher gibt 4 sc. von
6 huner und 2 sc. vor erbeit. Hem l kreczem 1 mr. 12 huner, 5 gar-
ten wust. Summa 21 mr. 1/ 2 fird. 7 den.
Warcz hat 22 huben, icliche gibt 1 mr. 2 huner. Item die mole 2 mr.
aj-aj Tu 3 wyrazy wymazane. ak (Nr 190). Caly wpis znajduje się po-
środku strony, początek i koniec strony puste.
231 a Nr (182). b Cyfra poprawiona, bylo: 7. c Na marginesie powtó-
rzone: pfeffer.. d Obok na marginesie: Hinrich Hartenig [?] habet czu
magdeburgischem rechte.
222
.........

\
,
Item der kreezem gibt 1 mr. und 2 huner. Summe 25 mr. 3 fird. minus
1 sol.
Solow hat 30 1 /2 hube 7 morgen und 1 virtel eynes morges, ieliehe
hube gibt 1 mr., 2 huner. Item 8 1 /2 hube 4 1 /2 morgen obirmose, icliehe
hube gibt l mr. Hem 3 kreezim, iclichir gibt 11/2 mr., 12 huner. Item
4 garten, ielieher gibt 1 fird., 4 huner; 2 kreezem sin wust. Summa 46 1 /2
mr. 6 1 /2 se. 3 den. (mit den huner oberall). II
Lublow hat 41 huben, ieliehe hube gibt 15 se. Item 3 kreezem, iclieher s. 205
gibt 2 mr. uff Purifieationis. Summa 311/2 mr. 1/ 2 fird.
Suelmyn hat 36 huben, icliehe gibt 1/ 2 mr. und 2 huner. !tern 1 kre-
ezem gibt 1/ 2 mr. 4 sol. Summa 18 1 /2 mr. e - e 4 sol.
Nestampow hat 27 huben, ieliche hube gibt 15 se. 2 sol. Summa
17 mr. 3 fird. 18 den.
Sehoneweze hat 24 1 /2 hub e und 5 morgen, ieliehe hube gibt 15 se.
Summa 15 mr. 4 1 /2 se.
Reynefeld hat 50 huben, ieliehe hub e gibt 15 se., 2 huner uff daz
hues. !tern eommunitas habet 12 1 /2 hube, ieliehe gibt 15 se. !tern 2 kre-
ezeme, ielieher gibt 2 mr., 30 huner. Die mole gibt 2 1 /2 mr. Hokenbude,
brotbenke geben 3 fird., do sin 2 huben wust. Summa 47 f mr. g - I
(7 1 /2 se.)
Smolsin hat 27 huben, ieliehe hub e gibt 1/2 mr., 2 huner uff das hues.
!tern 1 kreezem 3 fird. !tern eommunitas dat 3 mr. von obirmose. Sum-
ma 17 mr. 1 fird.
Hogendorff hat 14 huben und 12 morgen, ieliehe gibt 1/ 2 mr., do sin
2 1 /2 hube wust. Summa 7 mr. 5 se. minus 6 den.
Kuwal hat 25 huben 11 morgen, icliehe gibt 1 mr. Item 2 kreezeme,
der eyne gibt 9 se., der ander 2 1 /2 mr., der ist wust. !tern der h- seholeze
gibt -h 2 mr. I - 1 Summa j-j k- 28 mr. minus 1/ 2 fird -k 1- minus 6 den.- l
Emegow habet m-m 18 huhen minus 5 morgen, icliche hube gibt 16 se.,
2 huner. !tern 1 kreezem 16 se., wust. Item l garten 4 se., wust. Summa
13 mr. 7 n se. 22 o den.
Guteherberge habet 42 garten, iclieher gibt 1 fird. /-Item eommuni-
tas dat 10 mr. vor 40 morgen wezen und 10 se. van obirmose.-I !tern Ster-
nebergen l?] kreezem gibt p- 9 fird.- p , /-demen is 3 fird. geringet r_l.
Hermans kreezem 5 firn. Summa 13 s mr.ł- t II
Kolne u hat 32 huben, ieliehe gibt 1/2 mr., 2 huner .uff das hues. !tern s. 208
4 kreezem, iclieher gibt 2 mr., 2 huner, brotbanek gipt 1/ 2 mr., die mole
gibt 2 mr., do sin 2 huben wuste. Summa 26 1 /2 mr.
e-e 1-3 fird. l sol.-I. f Cyfra mazana. I-I 1-3 fird. l lotto [?l-I. h-h Ma-
zane. I-I (/-Schultis 2 mr. abeczulosen-/). 1-j 1-29 [cyfra porawiona] minus
III fird.-I. k-k Poprawione. l-l Innym atramentem. m-m 1-5-1. n Cyfra
poprawiona. o Cyfra poprawiona. P-P Poprawiane, lekcja wątpliwa.
r Lekcja wątpliwa. · Cyfra poprawiona. t-t 1-4 sc. minus l schill.
[?]-I. u Nr (184), na marginesie: p. 11.
223

Quisirshutte hat 12 huben, icliche gibt 1/ 2 mr., 2 huner, 6 huben siI1
wuste. Summa 6 mr. 10 sc. minus l sol. (mit den huner).
Bucholcz hat 36 huben, icliche hube gibt 1/ 2 mr. Item der kreczem
gibt 4 mr., di mole gibt 2 1 /2 mr., 4 huben wuste. Summa 24 1 /2 mr.
Kolletczkow hat 20 huben, icliche gibt 1/2 mr., 2 huner. Item l kre-
czem gibt v- 16 sc.- v , w-w 6 huben sin wuste. Summa 11 x mI'. 8 sc. (mit
den hunan (s)).
Seuelt hat 32 huben 22 1 /2 morgen, icliche hube gibt 1/ 2 mr. Item
1 kreczem gibt 3 fird., l hube wuste. Summa 17 mr. 1/ 2 fird.
Kobeschow hat 36 huben, icliche gibt 1/ 2 mr. Hem der kreczem gibt
1/ 2 mr., 5 huben wuste. Summa 18 1 /2 mr.
Guteherberge hat 42 garten, iclicher gibt 8 sc. Hem eyn kreczem
gibt 5 fird. (Hem dy gemeyne gipt 10 mr. von wesen. Item 10 sc. von
obermosen.) Summa 25 1 /2 mr. 4 x sc.
Manckeczin hot 15 huben, icliche gipt 16 sc., communitas dat 3 fird.
van wesen, 2 huben wuste. Summa 11 mr. minus 1 fird.
Kylow hat 25 huben, icliche gibt 1/ 2 mr., di mole 2 mr. Item der
kreczem 2 mr. Y - Y Summa z-z 16 1 /2 mr. minus 2 mr. (s/.
Redlow hat 28 huben, icliche gipt 16 sc. Item 1 kreczem gibt 3 fird.,
10 huner aa-aa, di gemeyne 2 mr. vor vischerie, 3 huben wuste. Summa
2P/2 ab mr. ae - ac 2 sc. (mit des kretczmers huner.)//
s. 209 (Dis ad noehgeschreben ist vorgeben von unserm homeister am czin-
se us deme Waltampapthe [sI 91 mr. 22 sc. 7 den. mit dren abgelosten
marken gerechent Nativitatis Marie anno etc. XXo [8 IX 1420].
Item das geryngeten am czinse im Waltampthe summa 30 mr. 15 sc.
minus 6 den.
Item 15 mr. ist gerynget an der Oren an der obirmosen oben die
summa. Summa des blibenden geldes mit deme wusten das alle jor ge-
fallen sal us dem Waltampthe 900 mr. 97 mr. 2 se. 22 1 /2 den.)
Kemnate hat 14 1 /2 hube, der schultis hat 1 1 /2 hube fry. Von ae den
13 huben hat der kreczhmer zcum kreczhem 1/ 2 hube und czinset 7 fird.
2 sc. und 6 huner. Di 121/2 hube, icliche zcinset 4 1 /2 fird. und 2 huner,
Martini. Item di gemeyne gibt 1 1 /2 mr. 2 minus den. von der obirmossen,
Martini. Item icliche zcinshube gibt 1/ 2 fird. reisegelt. Summa ane reise
und huner 17 mr. 11/2 at SC., /-dovon geboren myme herren czwey teil,
v-v Wyraz poprawiony. w-w l-dem is 8 sc. geringet-I. x Cyfra po-
prawiona. y-y Wymazane: Mei5ter Bernhard ..., a potem: I-Meister Be.n-
hard dat 2 mr. abeczuloesen-I. z-z Wymazane: 19 mr. u-aa l-di mole
1 mr. 8 sc.-I. ab Cyfra poprawiona. ac-ac Wymazane: minus f?].
ad Powyżej poprawiony i skasowany tekst: I=Summa des czinsses obirall im
Waltampte czu Dancz,ke 1100 mil.'. (28 mr.), [28 mr. poprawione, nadpisane
Ą 'wymazane 3 wyrazy, a na górnym marginesie (31 lIlII.'. zcmss) oraz p. 12]
1 fird., des sin l-mr. abeczul06en-1 und 30 mr. minus 9 schill. seyn van der
summa geria1get. Item 71 mr. 3 fird. wuste=l. ae Wyraz poprawiony.
at Cyfra poprawiona.
224
t
..

3
I
daz macht 11 mt. 14 sc. 10 den., VOn 30 huner geboren myme herren 20
huner.-I .....,. I
(Adams Besschow.) Gross Besschow hat 16 1 /2 hube, dovon hat der
schultis 1 1 /2 hube 4 1 /2 al morgen fry, di 15 hube ane 4 1 /2 morgen, iclich
zcinset 16 c. und 2 hun er, Martini ah-ah. Molendinum da bit 2 mr.,
(12) al-ai huner, Martini. Iclich zcinshube wen man reiset gibt \/" fird.,
1 scheffel habir und der schultis eyn pferdt van 2 mr. und eynen knecht.
(Summa 12 mr. ane huner und reisegelt.)
Molendinum Nestempaw alle quatedemper 3 mr., itm 15 huner.
Summa dis jar 12 mr.
Malendinum Seuelt dat 8 mr., l last rogen, Martini, Pasce aj-aj.
Summa Kempnate, Besschaw, Nestempaw et Seuelt 53 mr. 9 1 /" sc.
mit der last rogen zcu 4 mr. ak II
Purificationis zcins a\
s.203
Prust hat 63 huben, icliche gibt 5 fird. Item 2 huben, icliche gibt
7 mr. Item 4 huben, icliche gibt 5 1 /" mr. Item 8 huben obirmose, icliche
gipt 5 fird., 2 k a p p u n e n czu 4 sol. Hem communitas dat 10 mr. vor
di Crampicz. Hem 6 kreczeme, iclicher gibt 2 ml'. 4 pfunt pfeffers. Item
2 fleisbencke, icliche gibt 1 ml'. Hem 2 brotbencke, icliche gibt l mr.,
di eyne is wusten. Item scherbude und hokinbude gebin 1/ 2 mr. Item
1 hokenbude gibt 4 sc. Summa 150 mr. 2 mr. minus 3 sopm
Rostow hat 13 1 /2 hube, icliche gibt P/" mr. Hem communitas dat
1/2 mr. vor obirmose. Item 1 kreczem 3 fird. Item 14 virteille, iclichs
gibt 1 mr. Summa 35 1 /2 mr.
Heynrichsdorf hat 55 1 /2 hube, icliche gibt 1 1 /2 mr. Communitas dat
1/ 2 mr. vor 10 morgen. Der scholcze gibt 27 sol. vor 9 morgen. !tern 30
garten, iclicher gibt an- 1 fird.- an Hem 2 kreczem, iclicher gibt P/2 mr.
l-Hem an iclichem garten is 2 sc. geringt.-I Summa 94 1 /2 mr. 4 1 /2 sc.
9 den.
Juskow hat 28\/2 hube und 15 morgen, icliche hube gibt 1/ 2 aO"mr., di
mole gibt 4 mr. Item l kreczem 5 fird. Summa 34 mr. 1 fird.
Wunenbergen hat 34 huben, icliche gibt 1/ 2 mr. Hem communitas dat
13 mr. vor wesen, l-<łovon is 2 mr. geringet-I. Item der Heidekrug
gibt 2 mr., der and er kreczem gibt 1/ 2 mr. Summa 32 1 /" mr.
ag Cyfra poprawiona. ah-ah Poniżej wymazane: Summa hubenzcins 12
mr. 16 sc. n. UllJd huner. al-al /-6-/. aj-aj Poniżej: /-42 mr. 12 sc.
10 den.-/. ak Poniżej przepisana ołówkiem część powyższego tekstu.
a\ Obok z prawej strony skreślona cyfra 6 oraz dopisana 203. am Poniżej
skasowany tekst. /=Ora hat 44 huben, icliche gibt 1/1 łmr. Itern 2 kll"eczem,
iclicher gibt P/I mr. Item l kreczem gibt 2 anr. !tern di gemeyne geben
35 mr. von obirmose, des is in 15 mr. gell'i.oget. Item an des hofemans 2 huben
get abe l mr. Item an iclicher hube get abe l schilJl. von, den hoppegarten.
Summa 62 ffiT. minus 2 sc.=/. an-an Poprawione. ao Cyfra popra-
wiona.
225

\
Nynekow hat 30 1 /2 hube 3 morgen, ieliehe gibt 1/ 2 mr. Item 1 kreezem
gibt 1/ 2 mr. Summa 15 mr. 19 se. 6 den. II
s. 202 Petirshagen ap hat 24 1 /2 garten, der ist eyner vrye, iclieher gibt 1 mr.
und 1/ 2 se. Der seholcze gibt 8 se. vor biersehenken. Item 2 kreezem uff
deme Hoppenbruehe geben 10 ar-ar mr. unde 1 fird. (vor 2 morgen we-
sen. Item 1/ 2 mr. von der smede. Item die sehrotbude dat 1/ 2 mr.) Sum-
ma 35 1 /2 mr. ao-a9 (1 10th 7 1 /2 den.)
Langefort hat 24,1/2 garten, ielieher gibt 3 fird. Item 1 kreez€.m 5 fird.
Item 1 kreczem 2 1 /2 mr., wusten. Item 1 mole 2 mr. 8 se., wusten, 2 gar-
ten wusten. (Gird von der Boke ha bet czu magdeb[urg]isehem reehte.)
Summa 24 1 /2 mr. minus 1 se.
Sehonewalt hat 32 huben, ieliehe gibt 1/ 2 mr., 2 huner uff das huz.
Item 2 kreezeme, eyner gibt 2 1 /2 mr. der ander 1 mr. at - at Di mole 1 mr.,
2 -k o p p u n e n, wusten. Item 11 huben, wusten. Summa 20 1 /2 au mr. av - av
Sehoneflis hat 30 huben, icliehe gibt 1/ 2 mr., 2 huner, mitten ander
(die p a n e n haberrs,) wustoo. Item di mole gibt aw- 5 fert.,-aw 2 k o p-
p u n e n. Summa 16 mr. (1 fert.) 4 sol.
Czisow hat 18 huben, icliehe gibt 1/2 mr., 2 huner uff das hues. Item
1 kreezem 2 mr.. di mole 1 1 /2 mr. Summa 12 1 /2 mr.
Polnershutte hat 27 huben, ieliehe gibt 1/ 2 mr., 2 huner, der is 22 wu-
sten. Item 1 brotbanek 1/ 2 mr., wusten. Item 2 kreezem, eyner gibt 2 1 /2
mr., der ander 2 mr. Summa 18 1 /2 mr. ax - ax
Ora gibt 11 mr., 2 sol. vor howdi:nsten, 1/1 mr. ay - ay (1 den.) slet man
abe am hofeman. (Summa 10 1 /1 mr. 23 den. anE den hofeman.)
Czipplow hat 4 garten, iclieher gibt 1/ 2 mr., 6 huner. (Non dat dem
waltmeister.)
Bartlin hat 25 garten, ielieher gibt 14 se. 2 sol. und 2 se. vor erbeit.
Summa 17 1 /2 mr.
Kamyn eyn kreezem gibt 2 mr., wusten.
(Herman Jungkneeht. Der ezinsed [s] 5 mr. vom glasewerke, vaeu-
um.) II
s. 220 Ore az hat 44 huben ezinshafftig. Itezliehe ezinsed 1/ 2 mr. unde 2 - hu-
ner. Item so geben sie 20 mr. von der obermossen. Item so slet man abe
yo der huben 1 sehill. vor die hoppengarten. Item so slet man abe dem e
hofeman von 2 huben 1 mr. 2 sehill. Item 22 se. slet man im abe von der
obermosen. !tern so geben sie yo von der huben 8 seheffel haber, von
den seheffel slet man in abe 20 den. am ezinse. Summa des habers 300
unde 36 seheffel. Summa des geldis vor den haber 9 mr. 8 se. ane des
hofemans ezw[e] huben haber. Item 2 kretezem, itezlieher gibt 1 1 /2 mr.
Item 1 kretezem gipt 2 mr. Summa des ezinses 44 mr. 8 se. 1 sol. II
)
r
)
i
ap Nr (181). ar-ar I-sc.-I. ao-ao 1-8 8<:. minus 8 den-I. at-ot I-de-
me ist l mr. geri,oget-I. au Cyfra poprawiona. av-av./_l/. fird 6 den-I.
aw-aw Poprawiane. ax-ax 1-10 SC. minus l sol.-I. ay-ay 1-3 sol.-I.
az Nr (191), obok zamazana ;akaj cyfra f l-p. 21-1.
226

232
Rozliczenie owsa zużytego w latach 1424-1428
Usgelegen haber ym XXV-ten jare etc. a
pwtczker gebiethe gelegen (itczlichin scheffel 3 1 /2 gutten
s. 129
Ins
ling) .
Brwslaw tenetur 1 las t 8 scheffel.
Gnewaw 40 scheffel.
Cechenczin 1 last.
Pritten 50 scheffel (debet l?] dare 4 mr. 19 schilI.; dedit totum).
Sylstry 1 last.
Knywin czwu leste (b-b, debet dare 12 mr.)
I-!tem dem pfleger czu Mirchaw czwu leste-I.
Dissen nochgeschreben haber hadt meyn herre vorfuttert uff c deen
richthoven czur Lewenburg. Czum ersten 1 1 /2 last 11 scheffel uff Pu- ·
rificationis XXIIII. Item 1 1 /2 last uff d Johannis XXIIII. !tern e 1 last
30 scheffel uff Dominici XXIIII. !tern 2 las t 2 scheffel uff Martini
XXIIII. Item 2 last uff Purificationis XXV. !tern 1 last 40 scheffel uff
Johannis XXV. !tern 1 f-last 2 -f [scheffel] uff Dominici XXV. !tern 2 le-
ste 1 (scheffel) uff II Martini XXV-ten. Item 1 last 40 scheffel uff Purifi-
cationis XXVI. !tern 2 leste uff Dominici 1m XXVI-ten. Item 1 1 /2 last
uff Martini im XXVI jore. [I]tem h 2 leste und 7 scheffel Purificationis
im i XXVII-ten. Item 1 1 /2 last 4 scheffel J Johannis im XXVII-ten. [Item}
1 last 8 scheffel off Dominici im XXVII-ten. [Item] 2 leste und 2 scheffel
uff Martini im XXVII jore. Item Purificatio Marie im XXVIII jore... last
14 scheffel. Hem uff Johannis 2 leste 2 scheffel im XXVIII k jore. Hem
2 leste minus 2 scheffel [Do]minici l. II
schil-
233
)
r
)
i
Wykaz odpłatnych świadczeń za sianokosy
Des huses wezen Dantzk das hawelon gipt di hirschaft.
Nynnekow macht eyne hube und 13 morgen.
Quadendorff macht eyne hube und 4 morgen.
Wonnenberg macht 1 1 /2 hube und 1/2 morgen.
s 251
232 a Nr (117), dopisany poniżej tytułu. b-b Id... d.re?-I. c Wyraz po-
prawiony. d Wyraz poprawiony. e Kleks. f-f Na wymazanym
tekście. II Wyraz poprawiony. h Odtqd aż do końca strony brak
poczqtku wskutek ubytku papieru. I Wyraz poprawiony. J Wyraz
poprawiony. k W tekście omyłkowo XXVII. l U dołu strony, po-
środku: 167.
233 B Nr (218).
18 - Księga komturstwa
227

Breslaw macht 161/. morgen.
Crocow macht eyne hube und 6 1 /! morgen.
Wur1e macht 24 morgen.
Besschow, daz der compthur koufte, macht eyne b hube und 4 1 /% mor-
gen.
Plonendorff macht dry huben und 13 morgen. !tern so sint do an der
obirmossen czwu huben minus 7 morgen, di mag man vormiten adir zcu
zcinse ufgeben.
Jensyt der Wyssel by des pferdmarschalks bude legen 5 huben und
8 morgen, di man sleet, di brengen -zcusampne uf der Nerge, Gorke,
Bonsag und Clunping.
Summa der morgen, di man sleet uff beiden syten der Wyssel 500
morgen ane 5 morgen, di machen 16 1 /. hube ane di abirmosse 2 huben
ane 7 morgen, di da legen by Planendorff by dem rosgarten czwinsschen
lO Wonnenberg und Ninnekaw. II
b Poprawione, było: l.
I

V. POWINNOSCI WOJSKOWE [OK. 1400 R.]
Powinności wojskowe ciążące na wsiach komturstwa gdańskiego
Druk: F. B e n n i n g h o v e n, Die Kriegsdienste der Komturei Danzig um das
Jahr 1400, [w:] Acht Jahrkunderte Deutscher Orden in Einzelda1"stellungen, I, Bad
Godesberg 1967, s. 191-206.
Dis sint di dinst im Danczker gebiete und zcum irsten
di do gehoren ken Solmyn a
Kolipke \. d . t
K t J em ms
a cze
Retmanowitz ein dinst
Bankow ein dinst
Cleyne Culpin ein dinst
Gosschino ein dinst
Langenvort eyn di:nst
(}ros Maloczin ein dinst
Muderstentz ein dinst
Rutke ein dinst
Smangorsin ein dinst
Koprsifno ein dinst
Dobrsevino ein dinst
Czirsenow ein dinst
Strellin ein dinst
Vitelene ein dinst
Erczisschow ein dinst
Prandisschow ein dinst
Irkaczin ein dinst
Cleyne Maloczin ein dinst
Boronitz ein dinst
Witzlin ein dinst
/-Besschow ein dinst-/
Glintz ein dinst
Ostrosch ein dinst
Gros Culpin ein dinst
Rambow ein dinst
Elnysch ein dinst
Lissow ein dinst
Warzin ein dinst
Halb Wartsch ein dinst
Vitomyn ein dinst
Quadendorff eyn dinst
Russenczin ein dinst
Golamkow
Gofino
Gedingen
Swintzh }
ein dinst
Stresschin
Swinblok ein dinst
W oyano ein dinst
Chudomyn ein dinst
Clossow ein dinst
Krukowitz } . d . t
R . . eIn Ins
IXIn
Jodotowitz ein dinst
I unechow ein dinst
Krisschow ein dinst
Bargasin } . d . t
B hf l em ms
orc e t
Schonenfeld ein dinst
Zcapeleke ein dinst
Samberg ein dinst
Buskow ein dinst
Kleeschow ein dinst
Trsebislawitz ein dinst
Lappin ein dinst
Tokkar ein dinst
Prsegarsino ein dinst
Gros Lesin ein dinst
Malkow
Mnysschow
Crocow
Videlin ein dinst
I ein dinst
I
I
1 ein dinst
234 a Nr 187 poprawiony na 222.
234
8.254
.
229

Pampow } ein dinst \
Krsipfcze
Cleyn Bellicow ein dinst
Clein Mnisschow ein dinst
Cleyn Lezin ein dinst
s. 255 Borkow ein dinst
Summa 60 dinst.
Di dinst im gebiete Mirchow b
Czentstkow ein dinst
Milfino ein dinst
Borostaw ein dinst
Trsebelin ein c dinst
Stiskowitz ein dinst
Sirakowicz d ein dinst
Kosiczkow ein dinst
Tampitz ein dinst
Wansur ein dinst
Pusdrow ein dinst
Wart in Damprow ein dinst
Sackesow ein dinst
Nepoczolowitz ein dinst
Kantrsin ein dinst
Wiskoczin ein dinst
Poblotz ein dinst
Levin ein dinst
Lebno ein dinst
Czesschino ein dinst
Bandirgow ein dinst
Grsebentz ein dinst
Brodonitz ein dinst
Prsewocs ein dinst
Lantschitz ein dinst
Boruczin ein dinst
Siromyno ein dinst
Nessolowitz ein dinst
Grabow ein dinst
Kistow ein dinst
Oppursukow ein dinst
Kosnitz ein dinst
Podies ein dinst
Tuchlin ein dinst
Pa tzschow ein dinst
Cleyne Salekow ein dinst
Sdonowitz ein dinst
Occalitz ein dinst
Sulotzitz ein dinst
Summa 38 dinst. / /
Di dinst im gebite Lewinburg e
Crampechowitz ein dinst
Malschitz ein dinst
Redistow ein dinst
Semechouitz Damprow ein dinst
Jenewitz, Camelow ein dinst
Gans, Skarszow ein dinst
Vnibansino ein dinst -
Czewitz ein dinst
Labuone } . d . t
Conradtsdorff em ms
Rossitz, Eorkow ein dinst
Bandsofnitz ein dinst
Gros Swartow ein dinst
Ossek Kotzelow ein dinst
Chosiczhow ein dinst
Pogrisschow ein dinst
Sechlin ein dinst .
Chynow ein dinst
Slawischow ein dinst
Gros Mirsin ein dinst
Ribno, Slusschow ein dinst
Lantow ein dinst
Bargasin ein dinst
Vitoradze ein dinst
Kopafno ein dinst
Kanyno ein dinst
N esnachow ein dinst
Sassino ein dinst
Drsefno ein dinst
Schonore ein dinst
Parschno ein dinst
Rosgars ein dinst
Vitzko ein dinst
Comossow ein dinst
Serpsk ein dinst
Streletzin ein dinst
b Nr (223). c Wyraz poprawiony.
., Nr 188 poprawiony na 224.
d Wyraz poprawiony
230

.
Vrsecz ein dinst
Paraschin ein dinst
Schimirowitz ein dinst
Jatzkow ein dinst
J eszow ein dinst
Beberow ein dinst
Prsebando ein dinst
Gros Lobelow ein dinst
Pirlino ein dinst
Swichow ein dinst
Gartkowitz ein dinst
Towotzin ein dinst
Bozepol ein dinst
Gnewin ein dinst
Slauekow ein dinst
Solchow ein dinst
Schelesno ein dinst
Loffcz ein dinst
Velistow ein dinst
Cleyn Mirsin ein dinst
Trsebelin ein dinst
Borkow ein dinst
Bichow ein dinst
(Lubbetow)
Goditow ein dinst
Kyssow ein dinst
Enczow ein dinst
Sterbomir ein dinst
Nawffcz ein dinst
Kirskow ein dinst
Cleyn Lubbelow ejn dinst
Vndischin ein dinst
Chmelnydal ein dinst
Snicze1cz ein dinst
W ossow ein dinst
Damprawke f ein dinst
(Ruyow g-g ein halb dinst)
Massow ein dinst
Summa 73 dinst. / /
Die dinst im gebiete Putzk h
Rsuczow ein dinst
Slawschin ein dinst
Blanczko, Crocow ein dinst
Suppoczin ein dinst
Prussenow ein dinst
Kolkow ein dinst
Oppalin ein dinst
Luboczin ein dinst
Glyncke ein dinst
Gelesin ein dinst
Crockow ein dinst
Qwarselin ein dinst
Gosschin ein dinst
Wissok ein dinst
Lantowitz ein dinst
Meynkowitz ein dinst
Parschitz ein dinst
Suleczitz ein dinst
Warsinsow ein dinst
Lissow ein dinst
Cleyne Po1chow I ein dinst
Clanyno ein dinst
Redischow ein dinst
Parskow ein dinst
Lissenow ein dinst
Bandirgow ein dinst
Nanitz ein dinst
Smechow ein dinst
Pantkowitz ein dinst
Gofino ein dinst
Robakow ein dinst
Vstirbow ein dinst
J- Hostian Damprow -J ein dinst
Zelow ein dinst
Slawtow ein dinst
Bolischow ein dinst
Miroschin ein dinst
Osslanyn ein dinst
Gosczino ein dinst
Summa 39 dinst.
s.256
f Wyraz poprawiony.
g-g /-Ruyow und halb Beschow ein dinst.-/.
I Powyżej nieczytelny wyraz. J-J Trudno
atramentu z drugiej strony.
h Nr 189 poprawiony na 225.
czytelne z powodu przebicia
231

235
\
[1400-1406J
W yprawy wojenne - udzial i świadczenia
B.256
Druk: F. B e n n i g h o v e n, Die Kriegsdienste der Kom'lurei Danzig um das
Jahr 1400, Iw:] Acht Jahrhunderte Deutscher Orden in EinzeldarstellUlllgen, I, Bad
Godesberg 1967, s. 217-222.
Die winterreise im IIlIc [1400] jare
Waldampt richt us 14 soymer. Item 16 sleten.
Lewinburg 9 soymer das landt. Item 9 sleten. Item di stat 2 sleten.
Putzk daz landt 8 soymer. Item 8 sleten. Item di stat 2 sleten.
Oliua richtet us 6 sleten und 8 wepener.
Sucow richtet us 3 sleten und a-a soymer.
Des bisschoffs lute richten us 4 wepener. Item dry sleten.
Der Heilig& Geist eynen soymer, eynen sleten. II
Ken Polan b
Die sommerr,eise CCCCo anno, do hilt man hirschow und hatte usge-
boten, alz hienoch geschriben steet. Zcum ersten im Waldampte wepen-
ner und soymer.
s. 257
Waldampt: wepener c-c
Prust der scholtis ryet und di gemeyne richtet us 6 wepener.
Hinrichsdorff der scholtis ret und us der gemeyne fumf wepener.
Rostaw der schultis ryt und us der gemeyne eyn wepener.
Juskow der schultis ryt und tzwene wepener us der gemeyne.
Ora der schultis ryt und us der gemeyne vier wepener.
Lubbelow der schultis ryt und tzwene wepener us der gemeyne.
Bandischin, Solow, Kuwal, Nynnekow, Wonnenberg, Solmyn, Ne-
stempaw, Schoneweze, Reynevelt, Wartz, dese scholtisse ryten alleyne.
Koln der schultis ryt, Koleczkow hilft im.
Schonenwalt der schultis ryt und Bucholcz hilft im.
Kylow der schultis ryt und Czysow hi1ft im.
Seuelt der schultis ryt, Kobischow und Schmolschin helfem [s] im.
Di soymer im Waldampte communitas expediet d
Reynenvelt die gemeyne tzwene soymer, Nestempaw eyn soymer.
Wartz eyn soymer, Solmyn, Mankeczin czwene soymer, Schonewalt
eyn soymer, Redelow schultis und gemeyne eyn soymer, Koln, Kolecz-
kow czwene soymer, Kylow und Cziso dry soymer, Seuelt, Schoneweze
dry soymer und Wonnenberg tzwene soymer.
a-a I-wepener-I. b Nr 190 poprawiony na 226.
wyżej dwa wymazane wyrazy.
c-c I-v-I.
d PO-
32

Lewinburg: wepener communitas expediet
Nuwedorff der schultis ryt mit tzwene pferden e-e
.,
Crampe der scholtis ryt
Villekow schultis ryt
Labene der schultis ryt
Garczegor, Obleuitz ryt
Belgart, Sackenczein ryt
Pusitz, Bresin ryt
Lantsicz, Roslaszin ryt
Nuwedorff 6 wepener
Crampe, Belgard 4 wepener
Lab€ne 4 wepener
Obleuitz 2 wepener
Rekow f 2 wepener
Garczegor 2 wepener
Villekow 2 wepener.
.
Soymerlinge
Sackenczin 2 soymer, Pusicz 2 soymer, Bresin 2 soymer, Lantsitz
2 soymer, Roslasin 2 soymer, Kurow eynen soymer. II
Putzk: wepener und soymr s.258
Lepitz 4 wepener, Selistry dry wepener, Gnysdo 4 wepener, Czecho-
"tzin 2 wepener, Grantzlow 2 wepcner, Swarsow 3 wepener, Polczin 5 we-
pener, Strellin 2 wepcner, NadoI eynen wepener, Czillibow I eynen we-
pener und eynen soymer, Brusedow eyn wepener und eynen soymer,
Klappow eynen wepener und eynen soymer, Grosdorff h eyn wepener und
eyn soymer, Rekow eyn wepener und eyn soymer. Gnewo eyn wepener und
eyn soymer, Knywen eyn soymer, Riben eyn soymer. Prussow, Busschin
eynen soymer.
Die i-I somerirese CCCC secundo.
Das rytendc her zcu Instirburg am sontage noch Jacobi [30 VII 1402)
und vordan uff 6 wochen kost. Di zcu schiffe zcu Labiow und ouch von
dannen uff 6 wochen kost. Iclich schifknecht sal han ax, spaten und ey-
ncn rymen.
,
Waldampt
Us dem Waldampte richt man us 20 schiff'knechte. Iclicher sal haben
eynen rymen, spaten und ax. !tern eynen redlichen scholtissen, der sal
zcu schiffe {aren und by den schiffen blyben. !tern vier scholtissen, di sol-
len ryten gewopent by den buchssen. !tern 13 soymer, iclicher eyn sa-
telbyel, eyne schrope etc. und gute pferde.
f W środku wyrazu kleks.
t-t Nr 191 poprawiony
e-e l-dorc.zu 6 wepener us der gemeyner-I.
II Wyraz poprawiony. h Wyraz poprawionll.
na 227.
233

Lewinburg
Di stat richt us eynen wayn mit tzwen guten pferden. Item vom
lande us den deutschen dorffern 12 schifknechte. Item 8 soymer mit
guten pferden (ut prius). Item czwene redliche scholtissen, di sollen ry-
ten gewapent by der buchssen.
t
Pu tzk
Di stat Puczk richt us eynen wayn mit czwen guten pferden. Item
vom lande 8 schif1knechte. Item 7 soymer. Item czwene scholtissen by
der buchssen, alz vor geschreben ist. II
Oliua
Di von der Oliua richten us fumf wayne, iclicher wayn mit tzwen
guten pferden. Di wayne sal man in di schiff legen und di pferde geen
obir landt. Item 12 schifknechte. Item sechs scholczen, di ryten gewa-
pent by den buchsen, alz vor geschriben ist.
Sucow
Sucow der probest richt us 4 schiffknechte. Item 4 scholczen zcu
soymer alz vor.
s. 259
Bisschoff
Des bischoffs lute richten us fumf J schifknechte. Item dry scholczen
by den buchssen ut prius alz vor.
Heilige Geist
Der Heilige Geist richt us czwene schifknechte ut pnus, einen so-
ymer.
.
Zcimermanne
Item czwene zcirmerman by den schiffen und czwene by den buchs-
sen.
Ritter und kneche richten us schifknechte k alz hienoch geschreben
steet.
Danczker gebiete
. Russczin, Golamko, Gofino, Suleczicz, Chudomyn einen schiffknecht.
. . Swintz, Stresschin, Rambow und Gros Lezin eynen knecht.
Ryxin, Woyanow, Irkaczin eynen knecht.
(Itern Cleyn Mnisschow, Vide lin, Warzin eynen knecht.)
Elnisch, Tuckar, Clossow -eynen knecht.
(Item Piskersdorff, Rutke, Gros Culpin eynen knecht.)
Exow, Slupnow, Mnisschow, Malkow eynen knecht.
Katcze, Kolipke, Pampow, Krsifcze eyn knecht.
(Item Prandischow, Mudirstencz, Samb erg eynen knecht.)
J Wyraz poprawiony.
k Wyraz poprawiony.
234

,
Kresschow, Bargasin, (Gros} Maloczin eyn knecht.
Ratmansdorff, Cleyn Maloczin, Czirsenow eynen knecht.
Cleschow, Ostrosch, Boronitz, Wartsch halb eynen knect.
Smangorsin, Kopprsifnow, Strellin eynen knecht.
Dobrsefin, Vitzlin und Lissow eynen knecht. II
Vitomyn, Bellicow, Schonenfelt eynen knecht.
Erczischow, Bankow, Cleyn Lezin eyn knecht.
Busskow, Zcapelcke, Lappin eynen knecht.
Elnisch I, Borkow m-m (Gosschin} eynen knecht. Gosschin blib oberig.
Mirchow
Zcantskow, Trsebelin n, Wiskoczin, Milfenow ein knecht.
Soromyn, Borntzin, Borostow, Grabow ein knecht.
StiskoWltZ, Podies, Tuchlin, Kistow ein knecht.
Paluwitz, Occalitz, Gos-llitz, Wansur ein knecht.
Kosicikow, Zcesschin, Grsebentz, Brodonitz ein knecht.
Sackrsow, Wartin o Damprow, Nepoczolowitz ein knecht.
Kantrsin, Poblotz, Lebno, Levin einen knecht.
Prsewocs, La ntscrun , Nessolowitz, Sdonowitz ein knecht.
Sirakouitz, Oppursukow einen knecht.
Lewinburg
Labune, Zcewitz, Cunratsdorff, Schimirowitz ein knecht.
Rossitz, Borkow, Kosiczhow ein knecht.
Crampechowitz, Kotzelow und Pogrisschow ein knecht.
Reddistow, Malschitz, Cleyn Lubbelow ein knecht.
2hynow, Strel1in, Kissow ein knecht.
Goditow, Velistow, Jeszow ein knecht.
Unybansin, Pusdrow, Snicelcz ein knecht.
Nawfcz, Lofcz, Paraschin ein knecht.
Bozepol. Chmelnidol, Cleyn Mirsin ein knecht.
Bargasin, Serpsk, Vrsecz ein knecht.
Vitoradze, Viczko, Comossow ein knecht.
Kopafno, Nesnachow, Paraschno einen knecht.
Bandzofnitz, Canyno, Towoczin einen knecht.
Sassino, Beberow, Jatzkow einen knecht.
Schonor, Swichow, Borkow einen knecht.
Prsebando, Slauekow, Rosgors und Schelesno einen knecht.
Czechlin, Undischin, Pirlin einen knecht.
Gross Lubbelow, Bichow, Gnewow einen knecht.
Gartkouitz, Enczow, Ribno, Slusschow einen knecht.
Slauschow, Lantow, Gans, Skarszow einen knecht.
1 Poniżej powtórzone Elnitzh. m-m I-Ruyow, Beschow-I.
poprawiony. o Wyraz poprawiony.
n Wyraz
s. 260
.
235

Gros P- Mirsin, (Gros) Swartow -P, Sulchow ein knecht.
Deutsch Damprow, Kirskow, Sterbenyn ein 'knecht.
Masschow, Jenowitz, Camelow und Drsefnow ein knecht.
Wossow ist oberig. II
s.261
Putzk
Mirosschin, Oslanyn, Lissenow halb einen knecht.
Rsuczow, Blanczko, Cleyn Gnewin eyne.n knecht.
Wude, Bolischow, Gosticzin eyn knecht.
Gelenzin, Gosschin, Qwarsclin, Wissok, Crocow einen knecht.
Gnewow q, Ostia'l1 Damprow, Vstirbow, Luboczin eyn knecht.
Kolkow, Oppahn, Polchow halb, Prussenow ein knecht.
Glincke, Lantowitz, Smechow, Zelow eynen knecht.
Meynkouitz, Parskow, Reddestow eynen knecht.
Parschitz, Suletzitz, Clanyno eynen knecht.
Pantkouitz, Cleyne Gofino" Robakow, Lisso einen knecht.
Warsinsow, Suppotzin, Nanitz ein knecht.
Slawtow beide eynen knecht.
Anno MCCCC tercio a
.
Di winterreysse anno tercio. Zcu Letzin sallen sie sin von huete obir
3 wochen t, actum in vigilia Nativitatis Christi [24 XII 1402]. Von Let-
zin u- sollen si -u haben uff eylff nacht futer und uff dry wochen kost.
Di sleten sollen sin zu Danczk am neesten dinnstag noch Circumcisionis
[2 I 1403] und di soymer des v mitwochen noch Circumcisionis [3 I 1403].
Lewinburg
Der voith 8 soymer, di sollen zcu Dantzk sin an der mitwochen frue
noch Circumcisionis Domini [3 I 1403].
Der stat slete sal sin zcu Dantzk am dinstage noch dem Nuwjares-
tage [2 I 1403].
Pu tzk
Putzk landt 7 soymer, eyn stat slete, di sollen sin zcu Danczk, alz
di von der Lewinburg.
Item tzwene gewopente scholczen, alz di dinstpflichtegen.
Oliua
Oliua richt us 6 sleten. ltem 6 gewopente scholtissen. Iclich slete,
n ax, eyn spaten. 1/
s. 262 Sucow dry soymer und dry sleten.
Der Heilge Geist eynen soymer und eynen sleten.
Bisschoff dry sleten und dry gewopente scholtissen.
P-P Przestawiono zgodnie ze znakami pisarza q Wyraz mazany. rWyraz
poprawiony. · Nr 192 poprawiony na 228 t Wyraz poprawiony.
u-u Wyrazy poprawione. v Wyraz zamazany.
236

Waldampt 14 soymer. !tern 16 sleten.
Hem vier rytende scholtissen gewopent.
Rangnite buwunge anno 3° Quasimodo gen iti {22 V 1403]
Waldampt 12 man. Lewinburg 6 ma'll. Putzk 6 man. Oliua 10 man. Su-
caw 5 man, des bisschofs dorffer 5 man. Heilge Geist 2 man. Uff dem
leger, do man buwet 4 wochen kost. klich man w-w eyn spate, eyn ax
und tzwene eynen leymhoken. / /
Winterreisse x anno y-y quinto Circumcisionis
Domini, actum am dinstage dovor [30 XII 1404]
Di dinstpf1ichtegen sollen sein jensyt dem Rabe an der Memelin am
dornstage vor Prisce [15 I 1405] und am sonnab(e)nde dornach
[17 I 1405] zcu Ragni te. Di sleten, soymer sollen sin zcu Dantzk an der
mitwochen noch Epiphanie Domini, octava st Circumcisionis [7 I 1405].
Sleten sollen haben eynen triber, eyn volger, eyn ax, eyn nebeger. Di
soymer sollen haben ein satilbyl, eynen sak und eyne schrope. Di dinst-
pf1ichtegen sollen ha ben jensyt z dem Habe an der Memelin vordan uff
8 nacht futer, 14 tage kost.
Oliue 4 sleten und dry rytende scholtissen.
Sukaw dry seumer und dry slethen.
Der Heilge Geist eynen scumer und eynen sleten.
Bisschoff aa-aa dry sleten und dry gewopente scholczen.
Waltampt 14 soymer und 16 sleten.
Lewinburg di stat eynen sleten, das landt 8 soymer u'lld 8 slcten und
czwene rytende scholtissen.
Putzk di stat eynen sleten, das landt 8 soymer und 8 sleten und
czwene rytende scholtissen.
Dese sleten von dem lande Lewinburg, Putzk wił der compthur us-
richten und wił daz gelt widernemen von den luten.
Beide Resschow eclicher eynen soymer.
Hockempnate eyn soymer. /I
Ken Samayten ab
Somerreise aC' anno quinto d£>r kompthur zcu Dantzk sal sich selben
zcu richten und mit im usbrengen bruder, dyner unde ad wepener us den
(syn en) steten, alz her meiste mag. Nemelich sal her uS'J'ichten us
der stat Danczk sechtzig wepener, die besten, di si gehaben mogen, der
3ullen di helfte gute schutczen sein, die bruder und dyner sollen alle
die helfte armbrost haben mit dem, das dorczu gehoret und ouch die
wepener us den steten.
s.263
.
s.265
-w-w I-m-I. x Nr 193 poprawiony na 229, na marginesie górnym nieczy-
telny znak i zal1U1zane: Homeister Deutsch Orden. y-y I-quarto-I.
z Wyraz poprawiony. aa-BO I-s-I. ab Nr 194 poprawiony na 230.
ae: Na maroinesie PTZY akapitach ozdoba podobna do litery C. ad Wyraz
poprawiony.
237.

Hem her sal usrichten boben seyne dyner 10 obrige gute at! schutczen,
di under der schutczen banyr ryten sullen und uff in nicht warten durf-
fen.
Item man sal iclichem bruder, der ein armbrost furet, eynen obrigen
soymerling usrichten.
Item so sullen yo tzwene at dyner, die do armbrost furen, eynen wol-
gereten knecht haben, der in ir pferde noch furet, wo sie abetreten,
des glich di obrigen schutczen und ouch di schutczen us den steten yo
tzwene eynen knech[t] sullen haben.
!tern her sal haben zcu syner buden 4 wagen und sich mit sowmsetel
und malen usrichten, ap di wagen abegyngen, das man uff den pferden
fure, was man darff.
!tern sal icliche cleyne bude nicht me denne 1 wagen habE:'ll.
!tern her sal us gebieten allen synen dynsten ane den man vor den
schaden steet.
!tern sullen yo 10 wepener und nicht mynner eynen wagen haben.
!tern das rytende heer sein zcu Insterborg den sandte Jocobstage
[25 VII 1405] und von dannen uf 4 wochen kost haben.
!tern di schiff sullen sein zcu Labiow am dinstage vor Jacobi [21 VII
140łi] und von dem Habe uff 4 wochen kost habn.
Hie hat des meisters brieff ende.
Item des kompthurs usrichtunge
Her mus haben fum f wyselschiff und syne nassute, di schifknechte
richten us (das) landt beide p a n e n und dutschen dorffer, aIs vor ist
geschriben in der andir somerreisen, sundir der kompthur richtet di
nassute us mit stuermane und knechten. !tern der kompthur richtet us
in die fumf ag wysselschiff, in iclich schiff eynen stuerman und eynen
platman. Man pflegit zcu geben vam schiffe /-1 man-I, dem stuer-
man gipt man 10 sc., dem platman 7 sc. ah - ah , eym knechte 1 fird. etc.
Iclich schiffknecht sal haben eynen rymen, ein ax und ein spaten.
Die p a n e n richten us eren schifknechte aIs vor ist geschreben, sun-
dir di dutschen dorffer richten us ere knechte zcum ersten im wald-
ampt. / /
s.266
Waldampt
Das Waldampt richt us 20 schifknecht mit erer zcugehorunge aIs vor
ist geschriben. Item 13 soymer, iclicher sal haben eyn satelbyl, eynen
:-ack und schrope.
Item eynen redlichen scholczen, der in dem schiffe fare und in dem
schiffe bleibe.
Hem vi er (gewopente) scholtzen mit guten pferden, di sollen mit dem
ae Wyraz przestawiony zgodnie ze znakiem pisarza.
ag Wyraz poprawiony. ah-ah I-glich-I.
at Wyraz poprawiony.
238

rytende heer sin zcu I'llsterburg Jacobi etc. [25 VII 1405] noch des homei-
sters geboth ut supra.
Lewinburg
Di stat richt us tzwene schutczen mit eym knecht. Das landt dutsch
dorffer 12 schifknecht aIs vor und 8 soymer und tzwene gewopente
scholtzen aIs vor etc.
Putzk
Di stat tzwene schutczen mit eym knechte. !tern di dutschen dorffer
8 schiffknechte und 7 soymer und 2 gewopente schulczen aIs vor.
!tern Oliua 12 schiffknecht aIs vor und 6 schulczen aIs vor.
!tern Sucow 4 schifknecht und 4 scholczen zcu soymer aIs vor.
!tern des bisschoffs lute fumff knechte und dry gewopente scoltzen
alz ai vor.
!tern der Heilge Geist 2 schiffknechte und eynen soymer alz vor.
!tern beide Resschow und di Kempnate steet an mym herren. II
Dis sint des kompthurs nachtleger aj
Schonenburg 1 nacht, Elbing 1 nacht, Brunsberg 1 nacht, Vederow
1 nacht. !tern zcu Konnigisberg 2 nacht, Kremiten 1 nacht, Salow 1
nacht, Insterburg adir zcu Jorgenberg 1 nacht.
!tern der, do vorryten wirt, sal uns schicken in iclichem nachtleger
bis zcu Cremiten yo uff di nacht 60 scheffel habir und hoy, notdurfft
uff 100 und 70 pferden.
!tern wir werden sein zcu Kremiten am donrstage vor Jacobi [23 VII
1405], do sal man schicken 100 und 20 scheffel habir hin und her widder
und hoy notdurfft und doselbist sal der kellirmeister lassen 4 tonen
merczbier und 2 tonen covents. Do boben sal der kellirmeister lassen
zcu Kremiten 5 tonen merczbier und 5 tonen covents, von den sal man
furen ken Salow 2 tonen merczbier und 2 tonen covents und ken Jor-
gen borg 3 tonen merczbier und 3 tonen covents. Dorczu sal man schic-
ken zcu Salow 100 und 20 scheffel habir und hoy notdurfft. !tern ken
Yorgenberg 100 und 20 scheffel habir und hoy notdurfft.
!tern 4 tonen merczbier furet man ins land zcu Samaiten.
Hem brot uspysunge
Hem alle tage sal man haben 4 1 /2 schog - brotes uff 150 ma'll, des sal
sin 40 herrenbrot, das obrige torkappelI.
Hem zcu Kremiten sal man haben uff eyn nacht 4 1 /2 schag brotes,
aIs vor.
Dorober so sal der kellermeister lassen zcu Cremiten 13 1 /2 schag bro-
tes, dovon sal man ken Slow furen 4 1 /2 schag brot und ken Jorgenberg
9 schag, aIs vor herrenbrot und torkappel.
Hem zcu Konigisberg sal man kauffen 3 scheffel pasternak.
al Wyraz poprawiony.
aj Powyżej: (231).
ak-ak I-und widder-I.
s.267
239

Hem 2 steyn swaden.
!tern das bagschiff sal man rtemen 2 1 /2 lesten rockenmeel.
!tern 1/ 2 last weissenmeel.
Item vom spicher 400 scheffel habir.
Item us dem keller 10 lesten bier covent und merczbier, obirall mit
den herren und dynern, di by den schiffen bleiben.
Item 18 schog brotes, di man lassen sal und vorczegen zcu Kremiten,
Salow, Jorgenberg und Breitenstein hin ak-ak (wirt), daz sal man hie
backen und meyssen. / /
s. 250 Dancz-k al ' [C]CCCVI am
AIso sal mans halden mit deme gesinde, daz man sendet uff die hu-
ser.
Zeum ersten eyme wytinge, de.n man sendet uff ein hus, sal man
geben 4 mr. uff ein jar und 4 par schu, czu iclicher quatertemper ein par
sehue und nieht me.
Jtem eyme arbeitende knechte, dem sal man geben 3 mr. daz jar
und 4 par schue, des gliehe sal man ouch geben kochern, beckern, bru-
wern und eyme iclichen andern knechten, di umb lon uff semelichen
husern dynen.
Item eyme czimmermanne, den man in eyne slechte bawde sendet,
hat er syne eygene koste, so sal man in dy woche an-an geben 9 sc. Gibt
man im abir di koste, so sal man im di woche l fird. geben.
Item bleibt ein czimmerman ein jar uff der Memel, dem man di ko.-
ste gibt, so sal man im uff daz jar fumff marc geben.
al Nr (217), na marginesie 1-184a-1 am Powyżej liczba: 26.
an-an I-nei-I.
"'

WYKAZ CHRONOLOGICZNY WPISÓW
1284, 20 lipca, Sławno
1286, b.d., Gdańsk
1292, b.d., Swiecie
1293, 13 lipca, Gdańsk
1294, 31 marca, Raciąż
1311, 28 sierpnia, Malbork
1312, 10 lutego, Malbork
1314, l maja. Gdańsk
1321, b.d. i m.
1323, 18 listopada, Elbląg
1334, 11 czerwca, Gdańsk
[1338?], b.d i m.
1338, 17 marca, Malbork
1338, 17 maja, Gdańsk
1338, 17 maja, Gdańsk
1338, 2 czerwca, b.m.
1338, l listopada, b.m.
1339, 20 października, Malbork
1339, 8 listopada, Gdańsk
1339, 21 grudnia, Malbork
1340, 16 października, [Gdańsk]
1340, 16 października; b.m.
1340, 11 listopada, b.m.
1341, 5 stycznia, Malbork
1343, 6 maja, Grabiny-Zameczek
1343, 28 sierpnia, Gdańsk
1343, 28 października, Malbork
1345, 16 sierpnia, b.m.
1347, 25 maja, Malbork
1347, 29 listopada, [Malbork]
1348, 7 stycznia, Gdańsk
1348, 12 stycznia, b.m.
1348, 26 maja, Zajączkowo
1348, 16 listopada, Malbork
1349, 9 sierpnia, Gdańsk
1349, 22 listopada, b.m.
1349, 19 grudnia, Gdańsk
1349, 19 grudnia, Gdańsk
1350, 15 stycznia, Malbork
1350, 15 maja, Gdańsk
Brzeźno, Godętowo
Mieroszyno
Witomino
Gołędzino
Witomino, Chwarzno
Fidlin
[Gdańsk]
Borkowo
Swincz, Straszyn
Czapelsko
Mal:;zewko
Redkowice
Krukowitz
Tokary
Leźno Wielkie
Orunia
Niestępowo
Maliki, Miszewo, Krokowo
Miłocin
Chudomin
Swarzewo
Lebcz
Sulmin
Lębork
Steblewo
Sochanino. Naniec. Smiechowo
Osiek-Kempnate
Schol1E!wiese
Gf:Ś
Bąkowo
Roszczyce, Barkowo
Garczegorze
Choczewo, Strzeżewo
Puck
Przyjaźń
Nowa Wieś
Skrzeszewo
Lublewo
Cedry Wielkie
Warcz
Nr 104
29
66
93
94
30
31
34
14
32
96
92
35
15
16
56
54
18
33
19
134
140
55
123
75
152
6
2
98
22
99
107
105
124
60
106
20
61
76
36
241

1351, 11 listopada, b.m.
1352, 31 sierpnia, Zajączkowo
1352, 6 grudnia, b.m.
153, 5 lutego, Gdańsk
1;J53, 17 listopada, Gdańsk
1354, 6 stycznia, Malbork
1354, 24 wrzśnia, Malbork
j 354. 26 listopada, b.m.
1354, 13 grudnia, Gdańsk
1355, 16 stycznia, Gdańsk
1355, 13 U!ótopada, Gdańsk
1356, 6 lipca, Lębork
1356, 6 lipca, Lębork
1356, 15 lipca, Gdańsk
1356, 27 grudnia, Malbork
1357, 15 listopada, Sobowidz
1357, 27 grudnia, [Malbork]
1357, 27 grudnia, Gdańsk
!358, 19 czerwca, Lębork
1358, 6 sierpnia, Gdańsk
1359, 11 marca, Malbork
1359, 25 maja, Gdańsk
1359, l lipca, Wielka Wieś
1360, 27 stycznia, Malbork
1360, 20 kwietnia, Bytów
1360, 6 grudnia, Lębork
1361, 6 czerwca, Sobowidz
1361, 28 czerwca, Lębork
1362, 16 lutego, Lębork
1362, 26 [?] czerwca, b.m.
1362, 30 listopada, Lębork
1363 [?], 9 stycznia, b.m.
1363, 5 kwietnia, b.m.
1363, 13 grudnia, Lębork
[po 1363] b.d. i m.
1364, 6 stycznia, b.m.
1364, 27 lutego, Malbork
1365, 5 maja, Grabiny-Zameczek
1365, 12 czerwca, b.m.
1367, 2 marca, Sulmin
1367, 24 sierpnia, Gdańsk
1367, 18 października, Gdańsk
1368, 3 maja, b.m.
1369, b.d., Grabiny-Zameczek
1369, 5 stycznia, Mątowy
1369, 8 lipca, b.m.
1370, 12 marca, b.m.
1371, b.d., Mieszczyn
1371. b.d., Dąbrówka
i372, 26 czerwca, Malbork
1373, 17 marca, Gdańsk
1374, 18 października, [Gdańsk]
242
Chylonia 58
Jagatowo 67
Lisewo 17
oo
Błądzikowo, Gniewino, Orzech 27
Janowice, Kębłowo 101
Trzcinisko, Trutnowy l
Tuchlino 79
Bialogarda 116
Lęczyce 119
[Gdańsk, kuźnia miedzi] 127
Pużyce 109
Rozłazino no
Swyneblok 71
Łostowdce 68
Dąbrówka Mała 87
Dąbrówka 85

Trzebisławice 24
Cieszenie 180
Witomino . 70
Wyspa na Wiśle koło Głowy Gdańskiej 13
Chłapowo 135
Osowo 100
Węsiory 80
Maszewko 122
Godętowo 86
Redystowo 103
Krępkowice 88
Zaskoczyn 114
Cewice 97
Kack Wielki Mały, Kolibki 69
Pogorszewo 102
Dziechlino 89
Gowidlino 158
Zwartowo, Kiełpino 90
Osłonino 28
Rusocin, Gołąbkowo, Gdynia, Go-
wino, Sulęczyno
Redłowo
Rotmanki
Lipce
Pruszcz Gdański
Niepoczołowice
Wojanowo
Kleszczewo
Kębłowo
Ciechocino
Mieszczyn
Dąbrówka
Tępcz
Strzelno
[Gdańsk]
10
57
73
43
38
81
72
74
108
141
192
193
37
136
65

1374, 3 grudnia, Malbork
1374, 20 grudnia, Lębork
1375, b.d. Gdańsk
1375, 2 grudnia, Gdańsk
1376, l lutego, Gdańsk
1376, 2 lutego, Gdańsk
1376, 25 kwietnia, Gdańsk
1376, 21 czerwca, Gdańsk
1376, 4 sierpnia, Gdańsk
1376, 8 września, Gdańsk
1376, 16 października, Gdańsk
1376, 21 grudnia, Lębork
1377, 22 kwietnia, Gdańsk
1377, 20 grudnia, Lębork
1378, 20 stycznia, Gdańsk
1378, 16 czerwca, Grabiny-Zameczek
1378, 18 czerwca, Gdańsk.
1378, 2 lipca, Malbork
1378, 9 sierpnia, Gdańsk
1378, 17 sierpnia, Malbork
1378, 14 września, Gdańsk
1379, 18 marca, b.m.
1379, 26 marca, Gdańsk
1379, 16 kwietnia, b.m.
1379, 16 kwietnia, b.m.
1379, 14 czerwca, Gdańsk
1379, 20 grudnia, Lębork
138, 18 stycznia, Malbork
1380, 11 listopada, Gdańsk
1381, 25 listopada, Sulmin
1382, b.d., Malbork
1382, 29 kwietnia, Malbork
1382, 10 listopada, Puck
12, 11 grudnia, Lębork
1384, 2 lipca [Grabiny-Zameczek]
1384, 3 lipca, [Grabiny-Zameczek]
1384, 3 października, Malbork
1389, 14 czerwca, Gdańsk
1391, b.d. Grabiny-Zameczek
1392, 17 marca, Grabiny-Zameczek
1392, 7 czerwca, Grabiny-Zameczek
1393, 18 lipca, Lębork
1394,5 maja, Gdańsk
1394, 5 maja, Gdańsk
1395, 17 stycznia, Puck
1395, 22 lipca, Puck
1396, 30 kwietnia, [Grabiny-Zameczek]
1396, 19 maja, [Grabiny-Zameczek]
1397, 10 czerwca, Gdańsk
1397, 17 czerwca, Gdańsk
1397, 6 lipca, [Grabiny-Zameczek]
1398, 10 lutego, [Grabiny-Zameczek]
1398, 26 września, [Grabiny-Zameczek]
\
19 - Księga komturstwa
J ankowo
Obli wice
Pruszcz Gdański
Puzdrowo, Niebędzino
Lipce
Lipce
Połchowo
Sławoszyno
Prusewo
Wielka Wieś
Glewitz
Wilkowo
Pruszcz Gdański
Łeba
Kowale
Łąka na Źuławach Steblewskich
Żelazno, Miromin
Nowe Miasto Gdańsk
Łętowo
Hel
Rokitnica
Ujeścisko
Mygowo
Nowe Miasto Gdańsk
Nowe Miasto Gdańsk
Schonewese
Łebień
Młode Miasto Gdańsk
Warcz
Będzieszyn
Sierakowice
Leźno Małe
Rybna
Krępa Kaszubska
Miłocin, Błotnik
Miłocin
Mokry Dwór
Łapino
Kieżmark
Cedry Małe
Cedry Małe
Rekowo
Celbowo
Brudzewo
Gnieżdżewo
Mrzezino
Leszkowy
Długie Pole
Pruszcz Gdański
Kurowo
Koszwały
Leszkowy \
Leszkowy
25
113
40
91
168
44
151
26
144
138
117
111
41
115
42
7
95
11
128
150
45
47
46
8
159
53
120
12
52
59
78
2]
147
112
196
195
9
23
189
187
186
118
145
146
139
137
206
197
39
121
185
202
207
243

1398, 28 grudnia, Gdańsk
1399, 23 maja, Gdańsk
1399, 7 czerwca, Gdańsk
1399, 7 czerwca, Gdańsk
1399, 16 czerwca. Grabiny-Zameczek
1399, 19 sierpnia, Królewiec
[przed 1400J. b.d. i m.
1400, 19 marca, Mirachowo
1400, 27 marca, [Grabiny-Zameczek]
1400, 6 czerwca, Grabiny-Zameczek
1400, 14 grudnia, Puck
1401, 21 stycznia, Gdańsk
1402, l maja, Gdańsk
1402, 11 maja, Gdańsk
1404, 15 czerwca, Cieplewo
1404, 22 lipca, Stare Miasto Gdańsk
1405, 13 czerwca, Grabiny-Zameczek
1405, 13 czerwca, Grabiny-Zameczek
1405, 14 czerwca, Grabiny-Zameczek
1405, 26 cz£'rwca, Grabiny-Zameczek
1405, 2 lipca. (Grabiny-ZameczekJ
1406, 12 stycznia, Stare Miasto Gdańsk
1406, 3 lutego, Grabiny-Zameczek
1406, 30 marca, [Gdańsk]
1407, 15 czerwca, Grabiny-Zameczek
1408, 22 marca, Grabiny-Zameczek
[ok. 1410-1413], b.d., Puck
[1410-1413], b.d., Puck
1412, 10 marca, Bytów
1413, 7 stycznia, Gdańsk
1413, 24 czerwca, Gdańsk
1416, 5 stycznia, Grabiny-Zameczek
1416, b.d., [Leszkowy]
1417, 29 maja, Grabiny-Zameczek
1417. 4 listopada, Grabiny-Zameczek
1417, 7 listopada, Laski
1418, 26 lutego, [Grabiny-Zameczek]
1418, 6 listopada, Malbork
(ok. 1419-1420], b.d. i m.
1420, 15 lipca, Puck
1422, 17 marca, Gdańs
1422, 26 kwietnia, Gdańsk
(1423-1428], b.d. i m.
[1423-1428], b.d. i m.
1424, 8 stycznia, b.m.
1424, 17 mar<;a, Gdańsk
1424, 17 marca, Gdańsk
1424, 14 maja, Gdańsk
1424, 24 czerwca, b.m.
1424, 13 lipca, b.m.
1424, 25 lipca, b.m.
1425, 2 lutego, Gdańsk
1425, 20 Jutego, b.m.
Żuława
Plooia
Przejazdowo
Szumles
Leszkowy
Schmergrube
Rekowo
Lapalice
Leszkowy
Steblewo
Rekowo
Mąkocin
Stare Miasto Gdańsk
Orunia
Bysewo
Koszwały
Wocławy
Krzywe Koło
Miłccin
Długie Polp
Strzelęcino, Godętowo, Paraszyno
Wocławy
Wocławy
Leszkowy
Tupadły
Ustarbowo
Studzicnice
Zagórze
Gdańsk
Suchy Dąb
Palczewo
Leszkowy
Oka lice
Osice
Reda
Gowino Małe
Gowidlino
Gdańsk-tartak
Krokowo, Goszczyno, Wysoka
Pużyce
Krakowo
Sianowo
Garozegorze, Obliwice, Nowa Wieś
Donimierz Mały
Białogóra
Załakowo
Krępice
Opalin
Młode Mia<;to Gdańsk
244
62
48
50
51
203
3
142
82
205
201
148
63
64
125
213
132
184
200
209
191
199
84
183
214
198
204
153
154
155
143
215
191
181!
108
83
216
182
217
181
156
162
160
171
174
5
161
165
164
173
163
166
167
172

1425, 24 czerwca, Gdańsk
1425, 28 sierpnia, b.m.
1426, 15 września, Mirachowo
[1428-1434], b.d. i m.
[1428-1434], b.d. i m.
1429, 15 maja, Królewiec
1429, 24 czerwca, Sulmin
1429, [przed 29 września], b.m.
1430, 5 marca, Lębork
1431, 22 kwietnia, Warcz
1432, 24 lutego, b.m.
1432, 10 listopada, Elbląg
1433, 9 lutego, b.m.
1433, 24 lutego, Gdańsk
1433, 27 marca, Gdańsk
1433, 10 listopada, b.m.
1434, 24 sierpnia, Grabiny-Zameczek
1434, 25 października, Malbork
1435, 27 marca, Grabiny-Zameczek
1435, l kwietnia, Grabiny-Zameczek
1437, 20 maja, Gdańsk
1438, 29 marca, Lębork
1445, 6 stycznia, Gdańsk
1447, 6 stycznia, Gdańsk
1453, 29 września, Gdańsk
B.d. [Grabiny-Zameczek]
-
Młode Miasto Gdańsk
Warcz
Mirachowo
Łapino, C:r.apelsko
Łapino, Czapelsko
V oglers
Grabiny-Zameczek, Suchy Dąb
Jeżewo
Sławoszyno
Stare Miasto Gdańsk
Sławoszyno
Główne Miasto Gdańsk - tartak
Steblewo
Malbork
Steblewo
Steblewu
Mąkorin
RozhLinr;
Ujeścisko
Prusewo
Krokowo, Goszczyno, Glinki
Suchy Dąb
170
169
175
133
176
4
218
219
157
177
220
178
222
221
223
179
210
224
212
211
77
129
133
126
131
190

INDEKS OSOB I NAZW GEOGRAFICZNYCH
opracowała Irena Janosz-Biskupowa
Indeksem objęto wszystkie 050by i nazwy geograficzne, wymienione w "Księ-
dze". Hasła, występujące w żródle w różnych formaoh, mają odsyłac:ze do haseł
głóWll1ych w postaci przyjętej w literaturze polskiej. Osoby określone tylkoimie-
niem i nazwą miejscowości, z którą były związane, podane zostały zarówno pod
imieniem własnym, jak i nazwą miejscowości. Trudności nasuwały występujące po
sobie dwa imiona, gdyż nie było wiadomo, czy chodziło o dwie osoby, czy też
jedno z imion nie był-o nazwiskiem, np. Piotr Szymon czy Piotr i Szymon. Podob-
nie byo z zawodami, np. karczmarz - zawód czy tIlazwisko? Rozwiązania, przyjęte
w Indeksie, wydawały się najbardziej prawdopodobne, ale nie jes1t wykluczone,
że mogą być błę<lne. Przy imionach ogólnochrześoijańskich (Piotr, Paweł itp.) przy-
.jęto wersję polską, iII1.ne w zmodernizowanej wersji oryginału; zachowano też zdrob-
nienia. Ponieważ imię Jan odpowiada imionom Hans i Johan (Johannes), w klam-
rach umieszczono formę występującą w źródle.
Urzędników krzyżackich podano z oznaczeniem fUI1ikcji, a formę nazwisk urzęd-
ników gdańskich (zgromadzonych rÓWII1ież pod hasłem "Gdańsk"), opail'to na opra-
cQwaniu G. A. v. Mulverstedta l, wprawdzie przestarzałym, ale jak dotąd najpeniej-
szym.
Hasła w indeksie nazw geograficznych mają odsyłacze od formy podstawy
źródłowej do współczesnej formy polskiej. Przy nazwach geograficZll1ych natrafiono
na trudności z ich identyfVkacją i ustaleniem podziałów administracyjnych. Ponie-
waż "Księga", jak zaznaczono we Wstępie, ma w zasadzie podział administracyjny,
obowiązujący na przełomie XIV/XV w., starano się go :aachować. Jako podstawo-
we kryterium przyjęto podział występujący w "Księdze". Ponieważ jednak były
też miejscowości bez oznaczonej przynależności administracyjnej, korzystano z usta-
leń F. Bennighovena I, P. Thielena I, L. Webera ł i M. Bi6kupa I. Przy identyfikacji
nazw geogra ficZll1ych pom-ogły opracowania M. Baral, M. Biskupa 7 , P. Kriedtego 8
l G. A. v. M ii l v e r s t e d t, Die Beamten und Conventsmitglieder in den Ver-
waltungs-Districten des Deutschen Ordens innerhalb des Regierungsbezirks Danzig,
Zeistschrift des Westpreussischen Geschichtsvereins 24, 1888.
. F. B e n n i g h o v e 111, Die Kriegsdienste der Komturez Danzig um das Jahr
1400, [w:] Achtjahrhunderte Deutscher Orden, Bad Godesberg 1967.
. Das Grosse Zinsbuch des Deutschen Ritterordens, hrsg. P. G. T h i e l e n,
Mahrburg 1958.
ł L. Web e r, Preussen vor 500 Jahren, Danzig 1878.
I M. B i s k u p, Osady na prawie polskim na Pomorzu Gdańskim w pierwszej
polowie XV w., Warszawa 1956.
. M. B a r, Die Ortsnamenćinderungen in Westpreussen gegeniJ.ber dem Namen-
bestande der polnischen Zeit, Da.nzig 1912.
7 M. B i s k u p, A. T o m c z a k, Mapy województwa pomorskiego w drugiej
polowie XVI w., Toruń 1955.
8 Das Zinsbuch Bischof Johannes Kropidlos von Wlocławek vom Beginn des 15.
Jahrhunderts, hrsg. P. K r i e d t e, Jahrbuch fiir die Geschichte Mittel- und Ost-
deutschlands, 22, Berlin 1973.
246

i S. Rosponda 8 . Mimo wszystko nie zdał-ano rozwiązać wszystkich nazw geograficz-
nych. Największe trudności występowały przy identyfikacji nazw rzek i jezior,
zwłaszcza że sieć wodna uległa zasadniczej zmianie, a wiele jezior za.oikło. Pomocy
udzielił tu dr Claus Conradt z Getyngi, edytor Prussisches Urkundenbuch, za co
serdecznie dziękujemy. Niestety .nie wszystko udało się rozwiązać.
Wykaz skrótów

jez. - jezioro
m. - miasto
okr. - okręg
okr. mir. - 'Okręg mirachowski
okr. sulm. - okręg sulmiński
U. - Urząd
wł. - właściciel
wójt. - wójtostwo
wójt. grab. - wójtostwo grabińskie (Grabiny-Zameczek)
wójt. leskie - wójtostwo w Laskach
wójt. lęb. - wójtostwo lęborskie
z. - zamek
zag. - zaginio.na(y).
8 S. R o s p o n d, Slownik nazw geograficznych Polski Zachodniej
t. 1-2, Wrocław 1951.
Pólnocnej,
----

A
Adam z Bysewa 225
Adl. Freest - zob. Wrześcienko
Albert z Łebcza, ojciec Stanisława i Mi-
kołaja XXXVIII, 134
- wł. Witomi:na, Chwarma i Juszkowa
XXXIII, 80
Albrecht, starosta [s] gdański XXXIII,
81, 82
- wł. Rusocina, Gołąbkowa, Gdyni, Go-
wina i Sulęczyna XXVI, 8
Aldestadt - zob. Gdańsk, Stare Miasto
Aleksander [Allexis], wł. Łapina XXVII,
21
Altenburg, Dytrych v., w. mis,trz XXVI,
XXVIII, XXXIII, XXXVI, 16-19,
29, 79, 105
Ambroży, rycerz, wł. Witamina XXXI,
63
Amstele, Gelbin V., !kompan w. mistrza
W. v. Kniprode 9
Andrzej, burgrabia gdański 26
- kasztelan i sędzia gdański 60, 80, 87
- ze Sł,omowa, proboszcz koścIoła
N. Panny Marii w Gdańsku, Krzy-
żak, XLIV, XLV, 190, 191
- pisaIfz w. mistrza M. Kiichmeistra 73
- - - P. Rusdorfa 159
- z Gdańska 80
- sołtys w Kieżmarku 169
- - w Mąkocinie XXX, 55, 56
- - w Sulmini,e XXX, 49, 50
Anwm, Jan [Johan] v. wójt w Leszko-
wych XLII, 168
Arciszewo [Erczisschaw], okr. sulm. 221,
229, 235
Arno1d, sołtys w GaT,czegorze XXXIV,
88
Ascheburg, Burhard V., kompan w. mi-
strza W. v. Kniprode 2, 85
B
Baldersheim [Beldersheym, Seldersheim],
KOI1Il"ad V., komtur gdański XXV,
XXXIX, XL, 4, 142-146, 150, 152-
-154, 156, 207
- [Beldirsheym, Peltusheim,
heim], WoUram [Wolff]
gdański XXXVIII-XLI,
85, 131, 161
Selders-
v. 'komtur
15, 22, 61,
211.1
- kompan w. mistrza W. v. Kniprode
2,25
- w. komtur 9, 26, 30, 65, 67, 70, 75, 83,
85, 117
Balow [Balaw] Mikołaj, sołtys w Wocła-
wach 164
- Tydeman, sołtys w Wocławach XLIII,
176, 177
Bałga, komtur - zob. Elner, Dytrych v.
Bałtyk [Gross See, Salczensee] 62, 99
Bandeschin, Bangschin - zob. Będzie-
szyn
Bandirgow - zob. Będargawo
Bandsofnitz - zob. Bąsow,ice
BaII1!dzemir - 2Job. Będzimierz
Baillkow - zob. Bąkowo
Bargas:in, okr. sulm., zag. 221, 229, 235
Bargędzino [Bargasin, Bergensin], wójt.
lęb. 209, 230, 235
Barłomino [Buchoicz], U. leśny 224
Barnisław [Barnisla], sołtys w Ciechoci-
nie XXXVII, 123
Bartek z G05tkowa, zasadźca Studzien-
nic XXXVIII 136, 137
- wł. Jeżewa, ojciec Lorenza XXXIX,
138, 139
Bartenstein, właściciel posiadłości 204
Bartosz [Bartus,ch] z Lisewa, ławnik są-
du ziemskiego w Sulminie 157
- z R05ZCZYC, wł. Roszczyc i Borkowa
XXXIII, 84
BarUin [Bartely.o), U. Leśny 226
BaoSsen, Bertold V., wójt w Grabinach-
-Zameczku XLI, XLII, 166, 167, 169
Basse.nheim [Bussenheim), Zygfryd Wal-
pold V., komtur gdański x..XVII-
-XXXI, XXXIV-XXXIX, 13, 15,
20, 24, 30, 32-34, 36-40, 47, '48, 52,
58, 79, 92--94, 96, 99, 100, 102, 107,
108, 110, 118, 120, 126, 129, 134, 149
Bastweiler [Booiswilt], Kirsten v., leśny
gdański, urzędnik krzyżacki 48
Bąkowo [Bankow], akr. sulm. XXVII,21,
220, 229, 235
- wł. - zob. Cztan Piotr, Freitag
Hinczko
Bąsowice [Bandsofnitz, Bonswitz], wój,t.
lęb. 208, 230, 235
Bda, młyn, okr. mir. 211
Beberaw - zob. Biebrowo
Becker Kuncze, wł. działki w Siedlcach
203
Beggindod, Gotfryd V., krzyżak gdań. 118
-

Beheme Andrzej. rzeźnik gdański 202
Beichau, Jan [Johan] v., komtur gdań-
ski XXXIX 141
Beke, _Gerhard v. der, wl. przewozu
przez Motławę i karczmy w Krępi-
cach XXXIX, 147
Beldersheym - zob. Baldersheim
Belgarden, Belgarthen - zob. Białogar-
da
Bellicow Gross - 2)ob. Bie1kowo
BeUicow Cleyn - zob. Bielkówko
Bergau, Mikołaj V., wójt w Grabinach-
-Zameczku XLII, 170
Bernard, pisarz w. mistrza M. Kiich-
mejgtra 73
- przeor gdański 93
Bersina [Brensa], łacha na Zuławach
Steblewskich 11
Bertch Jan [Hans], zamies2Jkały [w
Gdańsku] nad Radunią 204
Bertoid, sołtys w Strzelnie XXXVII, 118
Bertram, wł. Oka lic 72
Berzel [Boczel], wójt w Miechucinie 119
Beschzmo, Bezino - zob. Brzeźno Lę-
borskie
Beskouitz - zob. Bieszkowice
Besschow - :oob. Bysewo
Beuthen, Enoch Luczman V., notariusz
w. mistrza D. v. Altenburg 17, 19
Będa;rgowo [Ba-udirgow], okr. pucki 218,
231; akr. mir. 230
BędzieszYlIl [Bandischin, Bangschin, Ben-
deschin], okr. sulm. XXX, 30, 31, 52,
53, 219, 222, 232
- sołtys - zob. Goczko, M-ikosz
Będzimierz [Bandzemir], ojciec Borzy.
sława ze Strzelęcina XXXII 73
- ze Zwartowa 78 '
BiałogCM'da [Bergarden, Belgarthen),
wójt. lęb. XXXV, 97, 98, 206, 211,
233
- 'sołtys - zob. Marcin
- Ziemia 82, 85, 99, 209, 233
Białog6ra [Wissenberg], woj. lęb. XL,
154, 207
- wł. - zob. Kołatka Michał
BichoUnitcza - zob. Zbychownica
Bichow - zob. Bychowo, Zbychowo
Biebrowo [Beberow], wójt. 1ęb. 209, 231,
235
Bielkowo [Gross Bellioow], okr. sulm.
219, 235
Bielk6wko [Cleyn Bellicow], okr. sulm.
219, 230
Bieszkowice [Beskouitz], okr. pucki 217
Bikstime Piotr z Gdańska 201
Bincczeveld, Kirstan v. - zob. Prin-
czesveld, Km-stan v.
Blanczko, Blanzekow - zob. Błądzikowa
Blewen Cristanus, członek Bractwa Ku-
charzy rw Malborku 199
Blumenstein, Teodoryk v., w. skarbnik
krzyżacki 19
Błądzikowo [Bla.nczko, Blanzekow), akr.
pucki XXVII, 24, 25, 231
- wł. - zob. Stefan
Błotnik [Schmerblock, Smerblocke], wójt.
grab. XLII, 174
Bobiswilt, Kirsten v. - zob. Bastweiler,
Kirsten v.
Boczel - zob. Berzel
Bodeken Mikołaj, ławnik we wsi Dłu-
gie Pole 175
Bogdan, wł. połowy Lisewa XVI, 18
Bogdansdorf, Kasper v., wł.Okalic
XXXII, 72
Bogusław [Bogusia], podskarbi stolnik
gdański 81
Bajan [Boyan], ok.r. sulm. 221
Boke, Gird v. der z Wrzeszcza 226
Bolaw - zob. Balow
Bolischow - zob. Bołszewo
Bollendorf, Henryk V., leśny gdański,
urzędnik krzyżacki 89
Bolsz€'WQ [Bolischow], okr. puc'ki 231,
236
Bomgart Jakub, notariusz publiczny ce-
sarski XLV, 199, 200
Bonensack - zob. Sobieszewo
Borchfelt, Borgfeld - zob. Borkowo
Borentin Godeke, sołtys w Leszkowych
181
Boreslaw, panek, sąsiad Zwartowa 78
Borkowo [Borkow), wójt. lęb. XXXIII,
78, 84, 208, 210, 230, 231, 235
- [Borchfelt, Boroivelde, Borgfeld.
Bornwelde, ViUene], okr. sulm.
XXVIII, 28, 37, 221, 229, 230, 235
wł. - zob. Przodlrowo, Tydeman z
Boronitz - zob. Borzęcin
Bor09tow - zob. Borzęstowo
Borucino [Boronitz, BoruC7Jm], okr. mir.
211, 230, 235
- młyn 211
Boruslaw, rycerz, wł. Dąbrówki XXXII,
74
24!J

Borzęcin [Boronitz), akr. sulm. 221, 229,
235
Borzestowo [Borostow), okr. mir. 211,
230, 235
Borzysław [Borisla), syn Będzimierza,
wł. Strzelęcina, Godętowa i Para-
szyna XXXII, 73
Bosel [Bozel, Boysel], wójt lęborski 71,
77, 89, 140
- piwniczy gdański, urzędnik krzyżacki
44
Bovenden [Bouyntyn, Boventhin, Po-
wenhem], Henryk V., w. komtur 2,
22, 25, 27, 60, 61, 63, 64, 76, 85
Bożej, syn Wioka, wł. Brzeźna Godę-
towa XXXIV, 87
Bożepole [Gr. Boszpol, Gr. Bozepol),
wójt. lęb. 92, 205, 208, 209, 231, 235
- kuźnia 205, 208
Braksztyny [Breitenstein], okr. tylżycki
240
Brandenstein, Henryk V., komtur zam-
k.owy gdański 137
Brandeke [Brant) Jakub, sołtys w Cel-
boW1ie XXXVIII. 127
Braniewo [Brunsberg], m. 239
Brandt Dawid, karczmarz w Voglers
XXV, 3, 4
Brant [Brandeke) Jakub, sołtys w Cel-
bowie XXXVIII, 127
Breitenstein - zob. Braksztyny
Brendel [Brendil] Behemud, leśny gdań-
ski, urzędnik krzyżacki 32, 55, 105,
107
- rybicki pucki 58
- w. skarbnik krzyżacki 191
Brensa - zob. Bersina
Breslow [Braslaw], U. Leśny, zag., 5, 4'l,
45, 228
- Mikołaj [Nickei] z Przejazdowa 204
Brodnica [Brooonitz» okr. mir. 230, 235
Broel Jan [Johan]. w. komtur 158
Brudzewo [Brusoow, Brusedow, Brusow],
pow. pucki XXXVIII, 128, 134, 215, 233
- sołtys - zob. Hińcza Rudy
- wł. Mikołaj, Stanisław, Wandirei
Brunsberg - zob. Braniewo
Brunsfort Jan [Hans], wł. działki w
Siedlcach 203
Brwslaw, okr. pucki, zag4 227
Brzeźno lęb. [Beschzino, Bezino, Bresen),
wójt. lęb. XXXIV, 87, 207, 211, 233
- wł. - zob. Bożej, syn Wicka
250
Buchheim Eckhard [Hechart), kompan
w. mistrza W. v. Kniprode 60
Bucholcz - zob. Barłomino
Burhardus, pisarz w. mistrza H. v. Pla-
uena 191
Busschin, okr. pucki, zag. 215, 233
Bussenheim - zob. Bassenheim
Busskow - zob. Buszkowy
Bustete [Buwstete] Jost, kompan, kom-
tura gdańskiego A. v. Schwarzbur-
ga 45, 131
Buszkowy [Busskow], okr. sulm. 220,229,
235
Butow: Henryk z Pruszcza f?] 204
Bychowo [Bichow], wójt. .Ięb. 208, 231,
235
Bysewo [Beschow, Buschyn], okr. pucki
XXXVI, 113, 114, 132, 221, 225, 228,
229, 233
- wł. - zob. Albrecht, Jeszko
Bytów [Buthow] XXXVIII, 70, 136, 137,
140, 193
prokurator - zob. Lichtestein, Łu-
kasz V.; Monch Gerard
c
Camelow - zob. Kębłowo
Cedry Małe [Kleyne Ziinder], wójt. grab.
XLI, 166, 167
- sołtys - zob. Kirsten
- ławnicy - zob. Garborch, Plaw Hen-
ryk, Tangael Henryk, Tule Piot.r
- z Cedr - zob. PaweŁ, Walter Klaus
- Wielkie [Gross Czynder], wójt. grab.
XXXII, 67, 163, 185
- sołtys - zob. Mikołaj
- z Cedr - zob. Juszkow
Celbowo [Czilibow, Tzilbow, Zcillibow),
okr. pucki XXXVIII, 127, 215, 233
sołtys - zob. Brant [Brandeke) Ja-
kub
Cewice [Czewitz, Zcewitz], wójt. lęb.
XXXIII, 83. 208, 230, 235
- wł. - zob. Gunter, Hannus, Klaus,
Waltcr
Chełmno [Colmen], m. lO, 13
Chłapowo [Klappow, Resehoup, Rese-
hubt], okr. pucki XXXVII, 117, 120,
133, 215, 233
- sołtys - zob. Klukow Jan [Hans],
Kunike Maciej
.
j

J
Chmieleniec [Chmelnydal], wójt. 1ęb.
210, 231, 235
Chmielno [Gmellin], Ziemia 8, 25, 64, 85,
161
Chocielewo [Kotze10w], wójt. lęb. 235
Choczewo [Choczisschow, Chosiczkow,
Gotendorf, Kosiczchow], wójt. lęb.
XXXIV, t!a, 230, 235
- wł. - zob. Jeszko syn Swinczy
Chośnica [Gosnitz, Kosnitz], okr. mir.
230, 235
Chudomin [ChQdomyn], okr. sulm.
XXVI, 18, 19, 219, 229, 234
- wł. - zob. Rekowo, Jeszko z
Chwarzno [Chwarsne], okr. pucki
XXXIII, 80
- wł. - zob. Albert, Stefan
Chylonia [Heynrichsdorf, Kylow], U.
Leśny 52, 224, 232
- sołtys - zob. Klukow Hannus
Chynowie [Chynow], wójt. lęb. 208, 230,
235
Ciechocino [Czechoczin, Tzechtzin, Zce-
choczin], okr. pucki XXXVII, 123,
215. 227. 233
- sołtys - zob. Barnislaw
Ciekocino [Sackenczin, Zcaskoczin], wójt.
lęb. 206, 208, 233
Cieplewo . [Czippelom, Zcipellow], U.
Leśny XLIV, 6, 189, 226
Cieszenie [Czisschino, Zcesschin], okr.
mir. XLI, 161, 230, 235
- wł. - zob. Nikusz, Paweł, Petrika,
Piotr, Swankosla, Swesla
Cisowa [Cz.isa, CZYk U. Leśny 226,
232
Cyganki [Suchanino, Suchanecke], wł.
Młode Miasto Gdańsk 13
Cyrke Jakub, Ławnik w Leszkowych 181
Czapelsko [Czapelke, Schaplitz, Zcape-
leke], okr. sulm. XXVII, XXVIII,
XXXVI, XL 32, 35, 112, 156, 157, 220,
229, 235
- sołtys - zob. Senicz, Wilhelm z
- mieszkaniec - zob. Michał, Mikołaj
sołtys w Lipcach
Czaple [Czappclow, Zcappelow), okr.
'-su lm. 222
Czcchlin - zob. Dziechlino
Czeczewo [Czezchischow), okr. sulm. 220
Czenger - zob. Zenger
Czerniewo [Czirsenow, Zcirsenow], okr.
sulm. 221, 229, 235 I
Czesschino - zob. Cieszenie
Czeszkowicz Paweł, sołtys w Pużycach
XL, 154, 155
Czewitz - zob. Cewice
Czezcischow - zob. Czeczewo
Częstkowo [Czentskow, Zcenstkow], okr.
mir. 211, 230, 235
Cz.ikten - zob. Sitten
Czilibow - zob. Celbowo
Czinder - zob. Cedry
Czinel, Jan [Johan] v., Krzyżak z kon-
wentu gdańskiego 76
Czingerische Lacken, niem. Heringsla-
ken - zob. Kanał Sledziowy
CzipeIlow, Czipplow - zob. Cieplewo
Czirsenow - zob. Czerniewo
Czisow - zob. Cisowa
Cziza - zob. Cisowa
Człuchów, komtur - zob. Walrader
Konrad
Czoller - zob. Zoller
Czolner Konrad - zob. Zollner v. Ro-
tenstein, Konrad
Cztan Piotr, wł. Bąkowa XXVII, 20
Czuchedom - zob. Suchy Dąb
Czullenhardt, Wolf v. - zob. Ziilnhart,
Wolf v.
Czysow - zob. Cisowa
D
Dahenfeld [Tahinveld) Zygfryd, w. mar-
szałek 85
Dalwin Kirstan, ławnik w Steblewie
178
Dammensdorf - zob. Niezabyszewo
Dameraw, Damerow, Dampraw - zob.
Dąbrówka
Damencz - zob. Donmierz
Damprow Semouitz - zob. Dąbrówka
Danziger Haupt - zob. Głowa Gdańska
Dąbrówka [Rune-, KUne- Deutsch Da-
merowI, wójt lęb. XXXII, 74, 92, 208.
231, 235
- wł. - z{)b. Boruslaw, rycerz
- Mała (Damerau Semeschowitz, KI.
Damprow, Damprawke), woj. lęb.
XXXII, 75, 207, 230
- - wł. - zob. Lankow Henning
- [Wartin Damprow), okr. mir. 230, 235
- [Dameraw), wójt. leskie XLII, 171, 172
- - sołtys - zob. Gerke
251

- - z Dąbrówki - zob. Maciej, syn
Severita
_ [Hostian Damprow], okr. pucki 218,
231, 236
- młyn 208
Deckir Piotr, karczmarz w Ploni XXIX,
41,42
Democh, wł. Miłocina XXVIII, 28
Depke z Kożyczkowa 211
Dernbach [Ternbach, Tornbach], Vol-
precht v., leśny gdański, urzędnik
krzyżacki 33, 37, 95, 119, 134, 149
- rybicki pucki, urzędnik gdański 34,
35, 38, 39, 4a, 48, 49, 53, 93, 94, 97,
99, 103, 111, 130
- wójt lęborski 24, 121, 126
Deutsch Dampraw - zob. Dąbrówka
Dirssaw - zob. Tczew
Dirsow Jan [Hans] z Gdańska 201
Ditlene, Rann,u,s v., wł. Godętowa
XXXII, 74, 75
Ditmar, sołtys w Łebczu XXXVII, 123
Dittenhofen [Dytenhouen] Jan [Johan],
leśny gdański, urzędnik krzyżacki
42, 45, 46, 56, 58, 72, 107, 131
Długie Pole [Langefelde, Langfelde),
wójt. Grabiny XLIII, 175-177
- sołtys - zob. Kirsten Piotr, Schulcze
Arnt
- ławnicy - zob. Bodeken Mikołaj,
Nybur Hanneke, Riche Klaus, Rose
Herman, Sprenger Marcin, Westfal
Jan [Hans], Westfal Henryk
- mieszkańcy - zob. Kursener Heine,
Lykevette Arnd, Strautknecht Ma-
ciej
Dobrosz [Dobrosch], sołtys w Pużycach
XXXIV, 89, 90
Dobrzewino [Dobrsevino], okr. sulm. 221,
229, 235
Domestri Dominik, karczmarz z Górek
222
Dominik, zasadźca Glewitz 117
- wł. Krępkowic, 70
- starosta w Łapalicach XXXII, 71, 72
- z Orla 22.1
Domisław, wł. Maszewka XXXIII, 82
Donimierz Mały [Cleyn Damencz]
XXXIX, 145, 146
- Wł. - zob. Grotkaw Piotr
Dorrebeke Henryk, ławnik w Miłocinie
172
Dortmundc, Jan [Johannesl v.., ksiądz
252
w konwencie gdańskim 90, 92, 102
Dowopil z Łebna, syn Unisława Słupiń-
skiego 140
Drahe, Helferich v., komtur gdański 73,
138
Drewis Piotr, ławnik w Wocławach 176
Drewn() [Dreffno] Jan, starosta Gowidli-
na XXXIX, 143
Drewus Mikołaj, karczmarz w Schmer-
grube XXV, 2, 3
Drsefno, wójt. lęb., zag.209, 230, 236
Duczke, karczmarz w Ploni 222
Dudelsheim, Giselbrecht, v., komtur
gdański XXX, XXXI, XXXIII-
XXXV, 55, 56, 61, 62; 70, 76. 77, 83,
85, 86, 105, 139
Dusemer [Tusemer], Henryk v., w.
mistrz XXVII, XXXI, XXXIII,
XXXIV, XXXVI 21, 67, 84, 88, 105
Dyklops Klauko, wł. Jankowa XXVII,
23
DytIeben Hannus, wł. Jagatowa, XXXI,
60
Dytrych Lange 204
- z. Pępawa, sędzia ziemski 157
- wł. W,ojanowa, brat Klausa i Mark-
warta XXXI, 64, 65
Dziechlino [Czechlin, Dzechlin, Sechlin],
wójt. lęb. XXXIII, 76, 77, 208, 230,
235
- wł. - zob. Jakub, Piotr, Stanisław,
Wojciech
Dzierzgoń [Christburg, Kristpurg], kom-
tur - zob. Fricke Ulryk, Kempna-
ther Marcin, Kornre, Sander v.,
WeUe, Fryderyk v., ZolIner, Konrad
v. Rotenstein
Dziwan, syn Waissila, wł. Witomina
XXXI, 59
E
Ebirdis Tideman, lawnik w Koszwa-
łach 165
Edilman Girke, sołtys w Plon i XXIX, 41
Eghart Jan [Hans] - ławnik w Leszko-
wych 184
Eichwalt Girke z; Gdańska l?] 202
Elbląg ,[Elbing], z. i m. XXVII, XL, 28,
133, 158, 159, 239
- komtur - :rob. Fricke Ulryk, Gans
Herman, Holt, Henryk v., Sitten,
Zygfryd v.

E1den, Bernard v., wójt tczewski 75, 76
Ellerbach - zob. Erlebach
Elner, Dytrych v., komtur bałgijski 134
- - w. komtur 12, 15
- Reinhard [Reynert], v., Krzyżak z
konwentu gdańskiego 87, 132
::- Rudiger, kompan w. mistrza W. v.
Kniprode 22, 61, 63, 64, 76
- w. komtur 65, 67, 79, 82, 133
- w. marszałe 23
Elnysch - zob. Lniska
Else, łacha k. Trzciniska, zag. l
El5en, Hildebrand v., z Gdańska XLV, 196
Emegow, Emgow - zob. Mygowo
Emmerich, Rutger v., zasadźca Lęborka
XXXVI, 105
Emud, Krzyżak ::: konwentu gdańskiego
50, 117
Emugow - zob. My\gowo
Enczow - zob. Jęczewo
Engilbert, syn Pietrasza, wł. Niepoczo-
łowic XXXII, 71
Enoch - zob. Beuthen, Enoch Lucz-
man v.
Erczisschow - zob. Arciszewo
Eringshausen [Eringeshwszen] Konrad,
.k.omtur zamkowy gdański 148, 150,
151, 154
Erlebach [ElIerbach, Elrerbach], Hen-
ryk v., leśny gdański, urzędnik
krzyżacki 16
- koniuszy gdański, urzędnik krzyża-
cki 31, 5'2, 78
- ZI konwentu gdańskiego 44
- Johan v., towarzysz komtura gdań-
skiego K. v. Bałdefshedm 143, 144,
146, 147, 149, 151, 154, 156
Konrad [Kurt], wójt lęborski XLV, 194,
195
Erlichshausen [Erleshusen], Konrad v.,
kompan w. mistrza M. Kiichmeistra
73
- Ludwik, w. mistrz 113
Ernstete, Erwin v., kompan w. mistrza
W. v. Kniprode 26
Essen [Essyn], Ludeke [Lodewik] v.,
komtur zamkowy gdański 16, 22, 62,
86, 98, 102, 109, 132, 161
- komtur gdański XXVIII-XXXI,
}C}C}eIII, 9, 26, 30, 35, 37, 51, 65, 76,
77
Euert Hincze, lawnik w Leszkowych 184
Exow - zob. Kczewo
F
Falkenstein [Valkenstein] Albrecht, ry-
bicki pucki, urzędnik krzyżacki 22
- Jan [JohalUles], kompan w. mistrza
D. v. Altenburg 17, 19
Fedderau [Vederow], k. Swiętej Siekier-
ki 239
Feuerbach, Wilhelm Weiss v., leśny
gdański, urzędnik krzyżacki 143, 144,
146, 147, 151, 154
- rybicki pucki, urzędnik gdański 108
Fiche Klaus z Gdańska XLV, 197
Fidlin [Videlin, Wyde1y], okr. sulm.
XXVII, 27, 229, 234
wł. - zob. Mirosław, d. chorąży
Fischersberg, Burchart) V., kompan w.
mistrza W. v. Kniprode 25
Fischkofer Laurentius z Malborka 199
Fleming Jakub, piwniczy gdański,
urzędnik krzyżacki 154
Floder Maciej, zasadźca Opalina XXXIX,
148
F10schow - zob. Kamienieckie Jezioro
Fogeler - zob. Voglers
Frankenhofen, Baldwin v., komtur zam-
kowy ,gdański 119, 124
- w. skarbnik krzyżacki 12, 13, 15, 79,
82, 134
Freitag [Veritag] Hiczko, wł. Bąkowa
XXVII, 20
Fricke Ulrych, komtur dzierzgoński, w.
szatny 23
- Iromtur elbląski, w. szpitalnik 133
Frone Mikołaj z Gdańska, dzierżawca
łąki i pastwiska XL, 150, 151
Frsecz - zob. Wrzeście
Fryderyk ze Straszyna, ławnik sądu
ziemskiego gdańskiego 114
G
Gabriel z Rusocina, ławnik sądu ziem-
skiego gdańskiego 114
Gans Herman, komtur gdański XXXVI,
XXXVIII, XL, 112, 137, 156, 157
- komtur elbląski, w. szpitalnik 191
- zoh. Gęś
Garoorch [Gerborch), ławnik! w Cedrach
Małych 167, 168
Garbraw, wójt. lęb., zag. 97
Gardkowice [Gartkowitz], wójt. lęb., 209,
231, 235
253

Garczegorze [Garczeger, Gartczegar],
wójt. lęb. XXXIV, XXXIX, 88, 146,
147, 206, 211-, 233
- wł. - zob. Arnold, Vecken
Gdańsk [Danzik, Danzig,] m. z.
XXVI-XLV, 15-17, 20-22, 24-39,
41-50, 53-56, 58, 63, 64, 67-69, 78-
-84, 90, 91, 97-99, 101, 102, 104,
106-110, 114, 116, 118-121, 123,125-
-129, 131, 132, 134, 141-152, 161,
189-191, 193, 195-198, 201, 227, 236,
237, 240
- Młode Miasto [Jungstat] XXVI, XXX,
XL, XLII, 13, 14, 56, 57, 160
- Nowe Miasio [Nuwestat = Główne]
XXV, XXVI, XXXIX, 8, 9, 11, 14,
141, 204
- Stare Miasto [Aldestat] XXX, XXXlI,
XXXVI, XXXIX, XLV, 49, 56-58,
73, 113, 114, 141, 142, 149, 195, ł96,
201, 202, 204
- biblioteka przy kościele N. Marii
Panny XLV, 190, 191
- bramy
- - Wysoka Brama [Hohe Thor]
XXVI, XXXIX 6, 141
- cmentarz Sw. Gertrudy 11
- kaplica Sw. Katarzyny 49
- kościół Sw. Bartłomieja 15
- - Sw. Katarzyny X, 142
-- -- Sw. Ducha 170
-- - N. Marii Panny X, 12, 190, 191
- -- proboszcz - zob. Andrzej ze Sło-
mowa, Mikołaj ze Słomowa
- Szpital Sw. Ducha [Hospital des Hei-
ligen Geistes] XLI-XLIV, 12, 163-
--169, 172-188, 232, 234, 236-239
- - Sw. Elżbiety XXXII, 58, 67, 68
- - Sw. Jerzego XXVI, 14, 109
- ulica Korzenna [Pfeffergasse] 204
- - Ogarna [Hundegasse] 195
- - Zamkowa [Burggasse] 141
- mieszkańcy -- zob. Andrzej, Biksti-
me Piotr, Cztan Piotr, Dirsow An-
drzej, Dirsow Jan [Hans], Eichwalt
Girke; Essen, Hildebrant V.; Fichc
Klaus, Frone Mikołaj, Geismer Hen-
ryk, Gruczmacher Lauken, Hinriks-
sone Goszwin, Holste Piotr, Ilhorn
Konrad, Juszkowo, Jakub z; Coll-
berg Henryk, Konrad; Koszczeslaw,
Henryk V.; Lange Gerard, Lange
Klauss, Lankensnyter Jan [Johan],
254
I
Letzkau Piotr, Ludege Jan' [Hans],
Maternus, Meteburger Michał, Ne-
weman Jan [Hans], Norenberg Mi-
kołaj, Ose Echart, Polkewicz Jan
[Hans], Prusse Lorenz, Rasenaw Jan
[Hans], Rese Piotr, Richenbach Bar-
tosz, Sandowin Piotr, Scharfenstein
Mikołaj, Scheffel Piotr, Scherer Jan
[Hans], Schramme Tideman, Schup-
ser Henryk, Sisslaff, Dytrych V.;
Slichting Herman, Stael Dytrych,
Stolczfus Piotr, Suchten Henryk,
Suchten Małgorzata, Symon Henryk,
Tetrow Ertman; Toron, Andrzej V.;
Wyse Nitsch
Unrot Jan [Hans], Walter i Mikołaj,
- urzędnicy książęcy:
burgrabia - zob. Andrzej
cześnik - zob. Julian
kasztelan - zob. Andrzej, Wojciech
palatyn - zob. Swięca
podkomorzy - zob. Unisław
sęd2Ja - zob. Andrzej; Jankowo,
Klauko z; Małoszyce, Maciej z; Na-
niec, Maczke z; Swill1cz, Miilrołaj z;
Swynoschicz Jeszke
starosta - 2Job. Albrecht, Swięca
stolnik - zob. Bogusław
- urzędnicy k,rzyżaccy:
komtur gdański - zob. Baldersheim,
Konrad V.; Beichau, Jan [Johan] V.;
Bollendorf, Henryk V.; Drahe, Hel-
ferich V.; Dudelsheim, Gisebrecht V.;
Gans Herman, Kersekorf Walter;
Kindswulie, Kirsilies V.; Kniprode,
Winrych V.; Nickeritz Fryderyk;
Ore, Albl'echt v. der; Pelland, Swe-
der V.; Plauen, Henryk V.; Poster
Mikołaj; Rechter, Henryk V.; Roten-
stein, Konrad ZoIlner V.; Rudiger;
Rumpenheim, Jan [Johan] V.;
Schwartzburg, Albrecht V.; Stegen,
Gerhard v.
komtur zamkowy - zob. Branden-
stein, Henryk V.; Eringshausen KOI!1-
rad; ES/sen, Ludeke v.; Frankenho-
fen, Baldwin v. Henryk. Herberge,
Jan [Johan] V.; Ludolf; Milen, Hen-
ryk V.; Monch Gerard; Nkkeritz,
Mikołaj V.; Pferdisdorf, Jan [Hans]
V.; Plauen, Henryk V.; Rabe Mikołaj;
Rohwedel, Henry-k V.; Rottenheim,
Jurge V.; Scharfenstein, Zygfryd

Kul V.; Stockheian, Jan [Hans] V.;-
Vesten, Konrad v.; Vieil"mund, Eber-
hard V.; Vinckenhaus-e:n Henryk;
Vinczefeld, Kirstan V.; Walsbach,
Otto V.; Witlich, Wilhelm v.
kompan komtura gdańsikiego - zob.
Erlebach, Henryk V.; Erlebach Jan
[Johan] V.; Gleich, Herman V.; Got-
tern Jan [Hans] V.; Helfenstein,
Wiłhelm V.; Iring Gotfryd; Cleen,
Henne V.; Plauen, Henryk V.; Po-
ster Mikołaj, R05t Klaus; Schonen-
burg, Herman V.; Techwitz, Jan
[Johan] V.; WiJppich Jan [Hans] v.
ksiądz z konwentu gdańskiego -
zob. Dortmund Jan [Johannes]; Go-
dischau, Mikołaj V.; Herwistyn Jan
[Johannes]; Jakub; Jan [Johannes];
Konrad; Orsel Jan [Johan]
cegielniczy - zob. Pfferkorn Hen-
ryk; Wieler Oswald, Wilholz Lode-
wik
koniuszy [Pferdemarschal] - zob.
Erlebach, Henryk V., Here, Henryk
V.; Trachenau Jan [Hans]; Willfsdorf,
Fryderyk v.
leśny - zob. Bastweiler Kirstan;
Brendel Behemut; Dittenhofen Jan
[Johan], Erlebach, Henryk V.; Har-
defurst Henryk; Heiligenberg, Her-
man Kul v.; Iring- GoUryd; Koch-
berger Herman; Landeil"er Wilhelm;
Milen, Henryk V.; Plettenberg He-
ydeurich v: Rheiuach, Jakub v. Te-
chwitz; Jan (Johan) v. Vladecheym,
Weczel v.
młyński - zob. Groist Henryk, Kol-
husen Henil"yk, Landerer Wilhelm,
Poster Henryk
nadzorca prac kamieniarskich [Stein-
meister] - zob. Ysselstein Gysel-
brecht v.
piwniczy - zob. Bosel; Fleming, Ja-
kub V.; Hopdorff, Henryk V.; Lan-
derer Wiłhelm; Tumpling Jan [Jo-
han] v.
rybicki pucki - zob. Brendel Behe-
mut; Falkenstein Albrecht; Feuer-
bach, Wilhelm Weiss V.; Landerer
Wilhelm; Lorch, Piotr V.; Minden,
Henryk V.; Techwitz, Jan [Johan] V.;
Trupnig, Bertold V.; Viermund,
Eberhard V.; Zenger Ulryk
tłumacz - zob. Jan
pisarz - zob. Grzegorz, Mikołaj, Tyl-
ko
bracia z konwentu krzyżackiego -
zob. C1Jinel, Jan [Johan]; Emud
Henryk; Koln, Jan [Johan] Ober-
stołz V.; Cruczeberg Jan [Hans];
Pechwinkel Mikołaj; Princzezcveld,
Kirstan V.; Quos, Mikołaj v. Was-
nek; Sale, Henryk v. der; Ulinbruch
Henryk; Vlek Henryk, Yser Ulryk
włodarze komtura - zob. Grelle
Walter; Kunostowicz Stefan; Mało-
szyce, Jesko z; Małoszyce, Maćko z;
Zwa,rtowo, Prsedeman z; Swinoscho-
wicz Jes.zko; Swincz, Jeszko z
Gdynia [Gdy.oyno, Gedi1ngen], okr. sulm.
XXVI, 8, 9, 229
Geismer Henryk z Gdańska, właściciel
Im"amu pod zamkiem 202
Gelenczen Jakub, właściciel tartaku
i arczmy w Zagórzu XXXVII, 125
Geles-in, Gelsen - zob. Golędzino
Gellinken - zob. Glinki
Gerhard - zob. Beke, Gerard v.
Gerke Herman, ławnilk w Koszwałach
166
- sołtys w Dąbrówce 172
- ławnik w Osica,ch 163
Georgenburg [Jorgenburg], z. nad Wy-
strucią 239, 240
Gęś [Gans], wójt. lęb. XXXIII, 84, 208,
230, 23.5
- mieszjmniec - zob. Nickei
- rz., połączenie Wisły Elbląskiej z Wi-
słą 16, 30, 31
Girognif - zob. Jarogniew
Gischkau - zob. Juszkowo
Giżycko [Letzin], z. komturstwo pokar-
mińs-kie 236
Glasbude - zob. Głazica
Gleich [Glich], Hennan V., Krzyżak
z konwentu gdańskiego 42, 45, 46, 55
- kompan kQffitwra gdańskiego A. v.
Schwarzburga 58, 73, 107, 114
Glewitz, wójt. lęb., mg. XXXV, 99
- sołtys - rob. Memschin Dominik,
Memsl.hin Szymon
Glincz Nowy [Glintz Cleyne], okr. sulm.
221, 229
Glinki [Glyncke, Glyneke], okr. pucki
XXXVI, 112, 113, 218, 231, 236
- wł. - zob. Winckerow, Jorgen v. der
255

Glubicz Zygfryd, sołtys w Koszwałach
XLI, 166
Głazica [Glasbude], okr. sulm. 219
Głowa Gdańska [Danziger Haupt, Mit-
telwerder, Neue Wassir], wójt. grab.
XXVI, 15, 16, 201
- mieszkańcy - zob. Jachclwk, Pro-
pheta Jan
Głusino [Gluschin], okr. mir. 213
Gmellin - zob. Chmie1no
Gnewin, Gnewyn - zob. Gniewino
Gniew [Mewe], komtur - zob. Zelhach,
Jan v.
Gniewino [Gnewin, GnewYIl1], wójt. lęb.
XXVII, 24, 25, 210, 231, 235
- wł. - zob. Stefan
Gniewomir [Gnyomir], brat Lekauta
i Stefana, wł. Swyneblok XXXI, 63, 64
- [Gneomir], wł. Zelazna i Mi'l"omina
XXXIII, 81, 82
Gniewowo [Gnowin, ąnewow], okr. puc-
ki 215, 216, 227, 233, 236
- Małe [Cleyn Gnewin], akr. pucki 236
Gnieżdżewo [Gnysdaw, Gnysdo, Gnysy-
dow], okr. puoki XXXVII, 121, 122,
214, 233
- sołtys - rob. Hannus
Gnysdo, Gnysydow - zob. Gnieżdżewo
Goczko, sołtys w BędrzJieszynie, brat M'i-
kosza XXX, 52, 53
G<Jdętowo [Goditow, Kodutow], wójt.
lęb. XXXII, XXXIV, 73-75, 87, 231,
235
- wł. - zob. Borzysław, syn Będzimie-
rza; Bożej, syn Wieka; Ditlene, Han-
nus v.
Godischau, Mikołaj V., ks;iąd;l w kon-
wencie gdańsk.im 66
Golamkow - zob. Gołąbkowo
Gołąbkowo [Golamkow], okr. sulm.
XXVI, 8, 220, 229, 234
Gołędzino [Gelensin, Gelsen, Jelentsyn],
okr. pucki XXXIII, 79, 80, 236
- wł. - zob. Mystko, rycerz
Gorik - zob. Góra
Gorlitz, Mikołaj V., wójt w Grabinach-
-Zameczku XLI, XLIV, 163, 184
Gosnitz - zob. Chośnica
Goochin - zob. Goszczyno
Gosczino, Gosticzin - zob. Gościnino
Gostkowo, wójt. bytowskie XXXVIII,
136, 137
- zob. Bartek z, wł. Studzienic
256
Goszczyno [Goschin, Gosczino], okr. puc-
ki XXXVI, XL, 112, 113, 152, 216,
218, 231, 236
- wł. - zob. Wiokerow Jorge; Kroko-
wo, Mściwój z
Goszyn [Goschino], okr. sulm. 229, 235
Gościnino [Gosczino, Gosticzin], okr. puc-
cki 236
Goteswald - ZOb. Koszwały
Gotko, wł. Leźna Wielkiego XXVI, 17
Gottern, Jan [HalllS] v., towarzysz kom-
tura gdańskiego M. P06tera 108
Gowidlino [Gofidelin, Gouidelin], okr.
mir. XXXIV, XXXIX, 84, 139, 140,
143 -
- tarosta - zob. Drewno Jan
- wł. - zo. Zcerdke Nikusz
Gowinoo [Gofino], okJr. pucki 218, 231
- okr. sulm. XXVI, 8, 220, 229, 234
- Małe [Cleyn Govyn], okr. pucki
XXXVIII, 137,138,236
- - wł. - zob. Pelsch Jan; Prusewo,
Szymon z
Góra [Gara, Gorik], <>ikr. pucki 214, 217
Górki [Gorken, Neufahr], U. Leśny 5,
222, 228
- karczmarz - !Zob. Domestri Dominik
Grabiny [Grebin] - Zameczek XXV,
XXVI, XXXI, XXXII, XLI-XLV,
6, 8, 9, 64, 65, 67, 72, 73, 163-170,
173-188, 195
- wójt - zob. Bassen, BeI1told v.; BeT-
gau, Mikołaj v.; GorHtz Mikołaj;
Grans Zygfryd; Ketzendoorfer Eber-
hard; KranichboTll1 Henryk; Vladi-
cheym, Wetzel v.
- mieszkańcy - zob. Molner Mikołaj,
Tyfensee Mikołaj, Wiłdenberg Mi-
kołaj
GrabowQ [Grabow], ok!t'. mir. 230, 235
Grans Zygfryd, wójt w Grabinach-Za-
meczku XLI-XLIV, 166, 173-175,
178-180, 182, 183
Granczlow, Granslow, Grantzlow - zob.
Reda
Grebin - zob. Grabiny
GreUe Walter, włodarz komtura gdań-
skiego 78, 140, 161
Grobesprochen Hincza, sołtys w Wiel-
kiej Wsi XXXVII, 120
Groist [Groest] Dytrych, młyński gdań-
s'k1i, urzęd:nik krzyżadd 42, 45, 46, 55,
56, 58, 72, 107, 125, 131, 137

!:!

Grose Tydeman z Leszkowych XLIII,
180
Gross Dorf - zob. Wielka Wieś
Grosse See, niezidentyfilmwane jezioro
k. Trzciniska 2
Gross Lesin - zob. Leźno Wielkie
Gross Maloczin - zob. Miłocin
Gros Swartow - zob. Zwartowo
Grote Jan [Johannes], sołtys w Miłoci-
nie XLII, 172-174
Grotkaw Piotr, wł. Doni.mierza Małego
XXXIX, 145, 146
Grsebentz - zob. Grzebieńcz
Gruczmacher Lauken, wł. młyna do
mielenia kory dębowej i folusza w
Gdańsku XXXI, 58
Grybno Parvum - zob. Grzybna Mała
Grrebieńcz [Grsebentz], 0Ikr. mir. 230,
235
GrzeJ{orz [Greger], kapelan w. mistrza
M. Kiichmedstra 73
- pisarz komtura gdańskiego W. Ker-
sekorffa 198
- - - - M. Postera 68
Grzybna Mała [Grybno Parvum], jez.
k. Witomill1a 59
Guczow, wójt. lęb., zag. 210
Gunter, wł. CewiJC, brat Waltera
XXXIII, 83
Guttern zob. Gottern
Guteherberge - zob. Lipce
Gyse Han.nus, ławnik w Miłocinie 172
H

!:!
Habe - zob. Zalew Wiślany
Hachelwerg, HachelweI'k. - zob. Osiek,
dziś część Gdańska
Hachinberger Ulryk, w. skarbnik krzy-
żacki 8, 21
H3.ko, w. marszałek krzyżacki 19
HLJltste Henryk 204
Hanke, ławnik w Steblewie 178
Hanneman Jan [Hans], sołtys w Ujeści-
sku XXXVII, 114,115
Hannus z Cewic 83
- sołtys w Gnieżdżewie XXXVII, 121,
122
- Cluyscz v., wł. Kleszczewa XXXI, 66
- SQłtys w Kowalach 34
- wł. zagrody w Łebieniu 103
- z Malik, sługa k,omItura gdańskiego
W. v. Kniprode 50, 117
- z Myg2Wa 39
Hans - zob. Jan
Hardefust Henryk, leśny gdański, urzęd-
nik krzyżacki 108
Hartwic, sołtys w Miłobądzu 172
Hartwich - zob. Hertwig
Hartwig Willam, sołtys w Osicach 163
Hase Milrołaj, wł. Łapina XXVII, 21
Haselow Kerstan, sołtys w Steblewie
186-188
Heidekrug, karezma wUjeścisKu 225
Heiligenberg, Herman Hug V., 'leśny
gdański, urzędnik krzyżacki 112
Heinrichsdorff, Heynrichsdorff - zob.
Chylonia, lVlygowo
Hcistrnest - zob Jastarnia
Hel [Heile] XXXVIII, 132, 133, 162, 214
- wójt - zob. Ruter Hennan
- Półwysep 121
Helfenstein, Wilhelm V., kompan w. mi-
strza Z. v. Bassenheima 130
- kompan P. Rusdorfa 159
Hellew.ig [Hellewyg], wł. kuźni miedzi
w Gdańsku XXXVI, 109
Hennyngen Hanke, sołtys w K05zwa-
łach 166
- Hyncze, ławnik w Koszwałach 165
Henryk [Heinrich], w. komtur 28
- pisarz w. mistrza M. Kiichmeistra 73
- 'komtur zamkowy [malborski] 28
- rybicki pucki, - zob. Minden, Hen-
ryk v.
- Krzyżak z konwentu gdai'lskiego 76
- [Heynrichs] Milkołaj, sołtys w Krzy-
wym Kole 186, 209
- sołtys w Lubiewie XXX, 54
- - w Nowej Wsi XXXIV, 88
- zasadźca Orunii, brat Jana i Miko-
łaja XXX, 51
- syn zarządcy folwarku w Orunii 201
Henryk z Pogorzały, sołtys w Steblewie
XXXI, 67
- Scholczen, wł. Skrzeszewa 20
Herberge, Jan [Johan] v., komtur zam-
,kowy gdański 31, 36, 52, 78
Herbist Balt'tłomiej, rektor Bractwa Ku-
charzy w Malborku 199
Herczeberg, Hercz.isbergh - zob. Miłocin
Herder Hannus, ławnik w Leszkowych
183
- Heyneman, sołtys w Leszkowych 184
Here, Henryk v., koniuszy gdański, u-
rzędnik krzyżacki 16
257

.
Herman Gerke, ławnik w Koszwałach
166
- z Niezabyszewa, sołtys w Koszwałach
XLI, 165
- ławn.ik w Koozwałach 165
- wł. Krukowitz XXVIII, 29
- Jerzy [Georg], wł. Schonewiese 2
Hertwig [Hartwich], sołtys w Koszwa-
łach 34, 35
Herwistyn Jan [Johannes], ksiądz w
konwenoie krzyżackim gdańskim 102
Heyle - zob. Hel
Heyncze z Rutek 219
Heyne Willam, ławnik w K05zwałach
166
- sołtys w Kieżmarku XLII, 169
Heyse, posiadłość [w Pruszczu?] 204
Hieronim [Jeronimus], kasztelan tczew-
ski 60
- wł. Maszewka, rycerz XXXIII, 82
Hildebra71d, pisarz w. mistrza H. v.
Plauena 191
Hincze Rudy [Rote], sołtys w Brud!zewie
XXXVIII, 128
Hinriksson GOll"Zwin z Gdańska f?] XLV,
196, 197
Hochredlau - zob. Redłowo
Hockempnate - zob. Ostróżek
Hoendorf Mikołaj z Malborka 199
HoenkiJrcher Jost, kompan w. mistrza
H. v. Plauena 191
Hoevelke Mikołaj ze Steblewa XLIV, 188
Hoftersheim [Hoeftersheym, Huf ter-
sheym, Ufftersheym], Gerhard V.,
prokurator mira.chowski 143, 144,
146, 147, 156, 196
Hogendorff, U. Leśny, zag. 223
Holste Piotr z Gdańska XLV, 196
Holt, Henryik v., w. marszałek krzyża-
oki XXV, 3, 4
- - komtur elbląski, w. sz.pitalnik
krzyżackj 73
Hopdorff [Hocdorf], piwniczy gdański,
urzędnik krzyżacki 70, 98, 102, 109
Hoppenbruch - zob. Stare Szkoty
Hvftersheim - zob. Hoftersheim
Hug zob. Heiligenberg, Herman
Hug v.
/
I
Ilhorn Konrad, wł. tartaku w Gdańsku
XL, XLI, 160
258
Instirburg - zob. Wystruć
Iring [Ył"ing], leśny gdański, urzędnik
krzyżacki 120, 122, 129
- kompan komtura gdańskiego J. Rum-
penheima 101
Irkatzin, okr. sulm., zag. 221, 229, 234
J
Jachelwk z Głowy Gdańskiej 201
Jackowo [Jatzkaw], wójt. lęb. 209, 231,
235
Ja-gatowo [Jodowitz], okr. sulm. XXXI,
23, 60, 220, 229
- wł. - zob. Dyklips Klauko
Jakub, pisarz w. mistrza M. Kuch-
meistra 73
- kapelan komtura gdańskiego W. Ker-
sekorffa 198
- wł. Dziechlina XXXIII, 76, 77
- wł. Lisewa XXVI, 18
- sołtys w Palczewie 168
- - w Pruszczu Gdańskim XXVIII, 30
Jan [Hans, Johann, Johannes]
- notariusz księoia Mśc,iwoja 87
- kapelan w. mistrza H. v. Plauena 191
- skarbnik konwentu malborskiego 27,
28
- ksiądz z konwentu gdańskiego 77, 78,
87,96
- tłumacz komtura gdańskiego Jordana
83
- proboszcz w Redzie 162
- wł. Malik i Miszewa XXVI, 18
- wł. Niestępowa XXX, 49
- zasadżca Orunii, brat Henryka i Mi-
kołaja, XXX, 51
- Pierzcha [Pirich], wł. Redkowic
XXXIII, 79 I
- sołtys w Przyjaźni XXX, 53
- z Rutek 219
- sołtys z Schonewiese XXIX, 48
- ze Straszyna, sołtys w Redzie
XXXVIII, 131, 132
JanewiJtz - zob. JaJrlowice
Janik, wł. Witomina, siostrzeniec żony
Mściwoja Sulisławy XXXI, 59
Jankowo [Jonechaw, Junechaw], okr.
sulm. XXVII, 23, 219, 229
- wł. - zob. Dyklips Klauko; Klauko,
sędzia gdański
Janowice [Janewitz, Jenewitz], wójt. lęb.
XXXIV, 85, 207, 230, 235
:J"
J
J

. .
-
- wł. - zob. Wirkoslaen Jeszko
Jarogniew [Girognif], wł. Niepoczołowic
XXXIl,71
Jaa:-osław [JeI"Oslaw], wł. Mieroszyna, sę-
dzia pucki XXVII, 26
- wł. Źela,zna i Miromina, poprzednio
Sydowa XXXIII, 81, 82
Jasień [Jessin, Nynekow, Yesse], U. Leś-
ny 226-228
- [Yesse], wójt. bytomskie XXXIX, 139,
140
- wł. - zob. Swersewin Nikusz
Jastarnia [Heilgsternest, Heisternes,t),
okr. pucki 133, 214
Jatzkow - zob. Jackowo
Jelenczino, Jelentsyn - zob. Gołędzino
Jeronimus - :wb. Hieronim
Jessin, U. Leśny, zag. 38
J eszow - zob. Jeżewo
Jeszko [Jeske], wł. Bysewa XXXVI, 113,
114
_ wł. Choczewa i Strzeżewa, syn Sw in-
czy XXXIV, 88
_ wł. Janowic i Kębłowa, brat Wirko-
slauena XXXIV, 85
_ z Kleszczewa, wł. Maszenka, wasal
komtura gdańskiego XXXIII, 82
- z Lubocina 140
- z Małoszyc, włodarz komtura gdań-
skiego 70
- sołtys wMieszczynie 171
_ Pierzcha [Pirich), wł. Puzdrowa
i Unieszyna XXXIII, 78, 79
- z Rekowa, wł. Chudomioa XXVI, 18,
19
- wł. Rotmanek XXXI, 65, 66
- ze Swincza [Swynoschouicz], włodarz
komtura gdańskiego 70, 90, 161
- - sędzia gdański 92
- wł. Warcza XXVIII, 29
Jeżewo [Jeschow, Jesdw, Jessow], wójt.
lęb. XXXIX, 92, 138. 139, 209, 231, 235
_ mieszkańcy - zob. Bartek, Lorenz
Jęczewo [Enzow], wójt. lęb. 209, 231, 235
Jodowitz - zob. Jagatowo
Jonechaw - zob. Jankowo
Jordan, komtur gdański XXXIII, 82
- ławnik w Kieżmarku 169
Jorgenburg - zob. Georgenburg
Julian [Iulianus], cześnik świecki 81
Junechow - zob. JanIkowo
Jundeshem Eckart, nadzorca taborów
w konwencie królewieckim 3
;;r
;)
5
20 - Księga komturstwa
Junge Herman, wł. wyspy koło Głowy
Gdailskiej XXVI, 15, 16
Jungestat - zob. Gdańsk - Młode Mia-
sto
Jungingen, Konrad V., w. mistrz XLIV,
2, 3, 189
Jungknecht Herman, wł. huty szkła 226
Jurgensdorf Jan [Hans] z Małborka 199
- Lukasz z Malborka XLV, 199
Juskow Jakub, rze:lJnilk gdański 202
- z Cedr Małych 208
- Maciej z Osie XLI, 163
Juszkowo [Juskow], U. Leśny XXIX,
31, 37, 80, 81, 202, 225, 232
- wł. - zob. Albert, Kuneke z, sołtys
Rokitnicy, Stefan
K
Kachmei5ter - zob. Kuchmeistel!'
Kack [Kacze, Katcze] Mały, okI!'. sulm.
XXXI, 61, 62, 229
- Wielki XXXI, 61, 62, 219, 234
_ Piotl!' z, rycerz -XXXI, 61, 62, 161
Kaczkowo [Katschow], wójt. lęb.
XXXIV, 86, 208
_ wł. - zob. Redystowo, Piotr z, Se-
myante
Kalmont [Calamute, Kalmunt] Konrad,
kompan w. mistrza W. v. Kniprooe
75,83
Camelow - zob. Kębłowo
Kamienica Królewska [Grosse Caments],
okr. mir. 212
Kamienieokie Jezioro [Floschaw] koło
Załakowa 145
Kamyn, U. Leśny l?], karczma, zag. 226
Camynata - zob. Kemenaten
Kanał Sledziowy [Czingerische Lacken] l
Kantrsin - zob. Kętrzyno
Kanyna, wójt. lęb., zag. 209, 230, 235
Karlikowo [Karny>kow], okr. pucki, młyn
214
Karwia [Karwan], okr. pucki 215
Kaspa-r z Kożyczkowa 211
- v. Bogdansdorff, wł. Okalie XXXII,
72
Cassnitt Jan [Johan], koniuszy gdański,
urzędnik krzyżacki 3
Katcze - zob. Kaok
Katschow - zob. Kaczkowo
Kczewo [Exow], okr. suIm. 219, 234
259

Kemenaten [Camynata), Herman v., pi-
sarz w. mistrza D. v. Altenburg
17, 19
Kemnate - zob. Ostróżek
Kempna1her Marcin, w. marszałek 73
- w. szatny, komtur dzierzgoński 159
Kersekorff [Kk'Skorp] Walter, komtur
gdański XXXVI, XXXIX, XL, XLV,
112, 138, 139, 156--160, 194--198
Kerstan, ławnik w Krzywym Kole 186
Kerstans Aindrzej, łaWiIliik w Wocławach
XLI, 164
Kesemarkt -- zob. Kieżmark
Kesselhut Mikołaj z Suchego Dębu
XLII, 170
Ketelbueter LoreI1lz, łaWI1Jik w Krzywym
Kole XLIV, 185, 186
Ketzendorfer [Ketczersdorfer] Eberhard,
wójt w Grabinach-Zameczku XLI-
ł--XLIV, 164, 165, 172. 176, 177, 181, 185
Kębłowu [Camelaw, Kamelaw], wójt.
lęb. XXXIV, 88, 89, 207
- wł. - zob. Janowice, Jesz, o z, We-
gener Piotr, Wiskoslauen
Kętrzyno [Ka'l1S'trsin], okr. mir. 140, 230,
235
- mieszkaniec - zob. Sulisław
Kielau - zob. Chylonia
Kielno [Collen, Kolne], U. Leśny 223, 232
Kiełpink'O [Culpin Klein), okr. sulm. 229
Kiełpino Górne [Gros CUlpin, Hochkel-
pin), okr. SU lm. XXXIII, 77, 78. 221,
229, 234
Kierzkowo [Kirskow). wójt. lęb. 210, 231,
236
Kieżmark [Kesemarkt), wójt. grab. XLII,
169
- sołtys - zob. Andrzej, Hey:ne
- ławnicy - 'zob. Jordan, Rykenow
Hanghe, Schramme Henryk, Trage-
heym Heyne
Kindswulie [Knydiswurle), Kirsilies V.,
komtur gdański XXVI, XXIX,
XXXII, XXXV, 18, 34, 42, 43, 69, 97,
101, 109
Kirskow - zob. Kierzkowo
Kirskorp - zob. Kerselkorff
Kirstan [CristialllUS) kapelan w. mistrza
D. v. Altenburga 17, 19
- [Kirstanyn], sołtys w Pużyeach
XXXIV, 89, 90
- Andrzej [Andrys), ławnik w Wocła-
waeh 178
-
260
'--
Kirsten, sołtys W Cedrach Małych 161,
168
- - w Długim Polu 175
K.isewo [Kyssow), wójt. lęb. 210, 231, 235
Kis10"vo [Kistow), akr. mir. 230, 235
Kłappo.v - zob. Chłapowo
Klatte [Klette) Piotr, ławnik w Wocła-
wacn XLIII, 176-178
Kłauko z Jankowa, sęd:z.ia ziemski gdań-
ski 114
Claus, wł. Cewie, brat Waltera XXXIII,
83
- Długi [Lange), zasadźca Młodego Mia-
sta Gdańska XXVI, 13, 14
- 'Sołtys w Tm.cińs){Ju i - Rosenaw, syn
Starnuesa XXV, l, 2
- wł. Wojaa1/owa, brat Dytrycha i Mar-
kwarta XXXI, 64, 65
Klede, Bernard v., wójt w Zajączkowie
60
Cledorff, w6jt. lęb., zag. 205
Cleen, Hcnne v., ksiądz- z konwentu
gdańskiego 156
Kleszczewo [Kleschow, Cletsch'Ow), okr.
sulm. XXX-XXXII, 54, 55, 66, 82,
219, 229, 235
- wł. - zob. Jeszko, Cluyscz Hannus,
Cluyscz Nitsch
KleUe - zob. Klatte
Kluencze - rob. Kłączno
Klukow Hannus, sołtys w Chylonii
XXX, 52
- Jan [Hans), sołtys w Chłapowie
XXXVII, 117
- Klaus, sołtys w Mygowie XXXIX, 38,
39
Klunpingen, Clunping, U. Leśny, zag.
222, 228
Kluyscz, Hannus z, wł. Kleszezewa
XXXI, 66
- Nitsch z, wł. Kles:z.czewa XXXI, 66
Kłączno [Kluencze), wójt. bytowskie, jez.
137
Kłanino [Klanin, Cłany'l1o), okr. pucki
218, 231, 236
Kłodawa [Cloda, Clodow), rz., dopływ
Motławy 30
Kłosowo [Clossow), okr. sulm. 219, 229,
234
Kniewo [Knyuen, Knywen), okr. pucki
215, 227, 233
- huta żelaza 216
Kniprode, Winrych v., komtur gdański
i

f
XXVII, XXIX, XXX, XXXVII, 17.
28, 39, 49-51, 116, 123
- w. mistrz XXV-XXVIII, XXXI,
XXXII, XXXIV, l, 6-9, 13, 18, 20,
22--25, 29, 40, 43, 60, 61, 63. 64, 66,
68-70, 74, 75, 78. 81. 83----85, 110, 132,
192
Knydiswurle - zob. Kindswulie
Kobysewo [Kobischow], U. Le.;ny 224,
Kochberger Herman. leśny gdański, u-
,rzędn1k krzyżacki 157
Kodutow, Kotzelow - zob. Godętowo
Colberg Henryk z Gdańska, wł. kramu
pod zamkiem 202
Kolec:zkowo [Kolec:zkow, Kolletzkaw],
U. Leśny 224, 232
Kolhusen Hemyk, młyński gdański,
urzędnik krzyżacki 32, 105
Kolibki [Koliepke, Kolipke], okr. sulm.
XXXI, 61, 62, 219, 229, 234
-- wł. - zob. Piotr ..
Kolkowo [Kołkow], okr. puoki, XLV,
198, 217, 218, 231
- włodarz - zob. Maoiej
_ mies:cll:ańcy - zob. Matzke, Pietrasz
Koln, Jan [Johan] Obet'stolz V., Krzyżak
z konwentu gdańskiego 44
Collen, Kolne - zob. Kielno
Colmen - zob. Chełmno
K'Ołatka Michał, wł. Białogóry XL, 154
Komorsk, oIkr. nOWSlki 192
Komoszewo [ComosSOW, Komsow], okr.
lęb. 209, 230, 235
Concze -- zoh. Kuntcze
Konig Ludolf, w. komtur 117, 152, 243
_ w. mistrz XXV, XXVI, XXXI,
XXXVIII,2 5,9,19,67, 134
Konrad [Cu.nrait], ksiądz w konwencie
gdańskim 50, 117
_ poborca czyns2Ju ze Starego Miasita
Gdańska l?] 204
_ sołtys w Swarzewie XXXVII, 116
Conxadtsdorff, wójt. lęb., :lag. 230, 235
K()nungsberch - zob. lU'61ewiec
Kopaniewo [Kopafno, Kqppenow], wójt.
lęb. 209, 230, 235
Coppersmedes Jakub z Gdańska, wł.
kramu pod zamkiem 202
Koprzifno [Koprsifino], okr. s'Ulm., zag.
221, 229, 235
Komre [Kot't1&e], Sander v., w. szatny,
-komtur dzief'Zgoński 19
Kosiczchow - zob. Choczewo
Kosiczschow, Kosiczkow - zob. Ko-
życzkowo
Kosnitz - zob. Chośnica
Kosowo [Cossaw], okr. sulrn. 220
Koszczeslaw Henryk z Gdańska, właści-
ciel tartaku XLI, 160
Koszwały [Goteswald], wójt. grab. XLI,
165, 166
- sołtys - zob. Glubcz Zygf;ryd, Hell1-
nyngh Hanke, Niezabyszewo, Her-
man z; Pruszcz, Jan [Hans] z; Zyg-
fryd
_ ławnicy - zob. Ebirdis Tideman,
Gerke Herman, HeI1lIlyngen Hincze,
Herman, Heyne Willam, pruse Hyn-
cze, Pnlst Jan [Hans]
Kottenheim, Jurge v., komtur zamkowy
gdański 108, 115
Kotzelow - b. Chociewo
Kowale [Kuwall], U. Leśny XXVIII, 34,
223, 232
_ sołtys - zob. Hanll1us, Hertwich
KOŹIna [Cosma], wł. Zelazna i Miromi-
na XXXIII, 81, 82
Kożyczk.owo [Kosiczkow], akr. mir. 211,
230, 235
_ mieszkańcy - zob. Depke z; Lew in,
Kaspar z
Crampen - zob. Krępa Kaszubska
Crampitz - zoo. Krępice
Krakowo [Crokauw], U. Leśny l?] XXV,
4, 5
- starosta - mb. Vross Jan
Crampechowitz - zob. Krępkowice
Kranchvelt - zob. Kranichfelde
Kranichfelde [Kranchvelt], Henryk V.,
kompan w. mistrza D. v. Altenbur-
ga 17, 19
Krebislache, łacha m. Pruszczem a rz.
Kłodawą 30
Kremiten [Cremiten], U. Leśny komtur-
stwa bałgijskiego 239, 240
Krentczmer Jan [Yan], karczmarz w Mi-
rachowie XL, 156
Kreschow - zob. Skrzeszewo
Kreter [Creter], karczmarz w Pruszczu
Gd. XXVIII, 32, 33
Kra Kaszubska [Krampe, Crampen],
wójt. lęb. XXXV, 93, 206, 211, 233
- sołtys - zob. Volczer Hincze
Krępice [Krampigen, Crampitz], U. Leś-
ny XXVIII, XXIX, XXXI, XXXIX,
32, 40, 41, 61, 115, 125, 147, 203, 225
261

- Gerard, wł. przewozu przez Motławę
i łąkę 147
Krępkowice [Crampechowitz], wójt. lęb.
XXXIII, 76, 207, 230, 235
- wł. - zob. Dominik, Maciej, Wicko
Kribkol, Kribkov, Kriefkohl - zob.
Krzywe Koło
Krig Jan [Hans], młynarz w Warczu
XL, 150
Krimsdorff, U. Leśny, zag. 204
Krischow - zob. SkrzeszeWQ
Kristpurg - zob. Dzierzgoń
Cristianus - zob. Kirstan
Krokowo [Crokow], okr. pucki, za.g.
XXVI, XXXVI, XL, 18, 112, 113, 152,
158, 159, 216, 218, 229, 231, 236
- wł. - zob. Jan, Mściwój, Wickerow,
Jorge v. der
Cronen, Willam V., wójt lęborski 154
Krostkowo [Crostekow], Scibor z, wł.
Rekowa XXXVII, XXXVIII, 124, 130
Królewiec [Konigsberg, Konungsberch],
z. i m. XXV, 2-4, 240
- komtur zamkowy - zob. Swelborn
Henryk, Tussenfelder Michał,
- szpitalnik - zob. Moozebach, Fryde-
ryk v.
- nadzorca taborów - zob. Jundesheim
Eckart
Krsipfcze, okr. suLm., zag. 218, 230, 234
Cruczeburg Jan [Hans], Krzyżak z kon-
wentu gdańskiego 118
Krukowitz, okr. sulm., zag. XXVIII, 29,
218, 229
- wł. - zob. Herman
Krzywe Koło [Cribkol, Kribkow, Krief-
hohl], U. Leśny XLIV, 185, 186, 222
- sołtys - zob. Heynrichs Mikołaj
- ławni,cy - zob. Katelbuether Lorenz,
Kerstan, Sander, Wilde Jan [Hans]
Kuchi11eister [Kachmeister] Michał, w.
mistrz XXXII, XLV, 72, 191-193
- w. marszałek 191
Kul Fryderyk - zob. Scharfenstein,
FrydeI'k Kul v.
Culpin - zob. Kiełpienko
- Gross - zob. KiełpiJno Górne
- wójt. lęb., zag. 77, 78
Kune Dampraw - zob. Dąbrówka
Kuneke [Kunneke] z Juszkowa, sołtys w
Rokitnicy XXIX, 37,38
Kunike [Cvniken] Maciej, sołtys w Chła-
powie XXXVII, 117
262
Kunostowicz Jan z Lętowa, brat Miko-
łaja, stryj Piotra XXXVI, 110
- Michał, wł. Sławoszyna XXVII, 24
- Mikołaj, wł. Lętowa, brat Jana, stryj
Piotra XXXVI, 110
- Piotr, wł. Lętowa, bratanek Jana
i Mikołaja XXXVI, 110
- Stefan, włodarz komtura gdańskiego
70, 77, 78, 90, 92, 98, 140
Kuntcze, wł. Sławoszyna XL, 157-159
Kurowo [Kuraw], wójt. lęb. XXXV, 104,
207, 233
- wity\!; - zob. Leslawicz Stefan
Ku-rsener Heine z Długiego Pola XLIII,
175
Kuwall - zob. Kowale
Kylow - zob. Chylonia
I
L
Labene - zob. Lebień
Labiawa [Labiow], z., komornictwa rag-
nookie 233, 238
Labune, Labuone - zob. Lebunia
Lakensnyder Jan [Johan], z Gdańska,
wł. budy pod zamkiem 202
Lanczic,ze - zob. Lężyce
Landerer [Lander] Wilhelm, leśny gdań-
ski, urzędnik krzyżacki 31, 35, 36, 78
- młyński gdańsi, urzędnik k,rzyżacki
111, 128, 129
- piwniczy gdański, urzędnik krzyżacki
52, 118, 132
- rybicki pucki, urzędnik krzyżacki 124
Lange Claus - zob. Klaus Długi
- Gerard z Gdańska, wł. tartaku
XXXIX, 141, 142
- Jakub, sołtys w Leszkowych XLIII,
179, 182-184
Langefelde, Langfelt - zob. Długie Po-
le
Langenvort, Langfuhr - zob. Wrzeszcz
Langerak [Langwergk], Jan [Johan] V.,
w. skarbnik krzyżacki 2, 60, 85
Lanko.w HenniJng, wł. Dąbrówki Małej
XXXII, 75
- Olbrecht z Pucka 214
Lantoffnitoza - zob. Lętownka
Lantorw - -zob. Lętowo
Lantowitz - zob. Lętowke
Lantsohe - zob. Lączyno
Lappin, Lappyn - zob. Lapino

,
Larheim, Markwart V., kompalJl. w. mi-
strza W. v. Kniprode 9, 26, 67
Laski [Lesk], wójt. leskie XLV, 191, 192
Laubheim [Loupheim, Lupheim], Dy-
trych v., leśny gdański, urzędnik
krzyżacki 24, 93, 121, 124, 126
- komtur zamkowy gdański 94, 130
- prokurator bytowski 34, 35, 38, 39,
41, 48, 49, 53, 97, 99, 103, 111
- wójt lęborski 33, 37, 95, 119, 149
Lauffcze - zob. Łówcz
Laurentius, podkomorzy ks'ięc,ia Mści-
woja 87
Lebe, Lebemunde - zob. Łeba
Lebno, Dowoipil z, syn Unisława Slupin-
skiego 140
- Woysław z, 140
Leczkow Hannus, sołtys w Leszkowych
XLIV, 179, 182
Leczkow - zob. iles:z.kowy
Lekaunt ze Swinma, wł. Warcza
XXVIII, 29
Lamken Piotr, ławnik w Wocławach 176
Lenczke Jakub, ławnik w Palczewie 168
Lepczk, Lepitz' - zob. Łebcrz
Lesin - zob. Leżno
Lesk - zob. Laski
Leslauicz Stefan, sołtys w Kurowie
XXXV, 104
Les'zkowy [Leczkaw, Leszken], wójt.
grab. XLII-XLIV, 168, 179-185
- wójt - zob. Anwill, Jan [Johan] v.
- sołtys - zob. Borentin Godeke, Ha-
selow Kersten, Herder Heyneman,
Jo[hannes], Lange Jakub, Leczkow
HaoOnus
- ławnicy - zob. Eghart Jan [Hans],
Evert Hi,ncze, Herder Hannos, Mon-
sterberg Andrzej, Monsterberg Han-
neke, Pauel, Pauel Henryk, Pauel
Tideman, Stange Henryk, Stange
Willal1ll, Sunderman Eghart, Sunder-
man Klaus, TyI1ke Jaikub: Woyen
Jakub, Woyen Michał, Zuchteleuendt
Ha.nneke
- mieszkańcy - zob. Gr,ose Tydeman,
Hoevelke Mikołaj, Hoevelke Piotr,
Oelmolner Arnold, Oelmolner Ja-
kub, SantfOll1: Marcin, Stange Hen-
ryk, Stange Willam, Tralaw Henryk,
Tydeke, Wootsak Jakub
Letaut, wł. Swynebloka, brat Gniewo-
mka i Stefana XXXI, 63, 64
Letzin - zob. Giżycko
Letzkau [Letzhowen, Letzkow] Piotr
z Gdańs.ka, prowizor szpitala Sw.
Ducha XLIV, 169, 170
Levin z Kożyczkowa 211
Lewinburg - zob. Lębork
Lewino [Lewyno], okr. mir. XXVII,
XXXII, 20, 68, 69, 212, 230, 235
- Piotr z, wł. Leźna Małego i Sierako-
wic XXVII, XXXII, 20 68, 69
Leźno Małe [Cleyn Lezin], akr. sulm.
XXVII, 20, 220, 230, 235
- wł. - zob. Lewino, Piotr z
_ Wielkie [Gross Lesin], okr. sulm.
XXVI, 17, 220, 229, 234
- wł. - zob. Gotko
Lębork [Lewinburg], m. i z. XXVII,
XXXIII-XXXVI, XXXIX, XLV, 22,
72, 73, 77, 83, 86, 87, 89--97, 100--
-102, 105, 111, 112, 138, 139, 193,
194, 205, 206, 227, 232-237, 239
- zasadźca - zob. Emmerich, Rutger v.
- okręg [Lewinburgisch gepiete] XLVI,
193, 194, 205, 209, 211, 230
- wójt - zob. Bosel; Dernbach, Vol-
precht V.; Erlebach Konrad; Lichten-
stein, Łukasz V.; Noten, Zygmunt V.;
Osterheim, Gerard V.; Plettenberg,
Heydenrich v.; Rheinach, Jakub V.;
Spiegel Jan [Hans]; Tronchen, Wil-
helm V.; Wippach, Jan [Hans], V.;
Wien, Jordan v.
Libenstein, Kuno v., kompan w. mistrza
W. v. Kniprode 13, 23, 79, 82, 134
- w. komtur 8
Lichtenfeld - zob. Niestępowo
Lichtenstein, Karol V.; kompan w. mi-
strza K. Zollnera v. Rotenste,in 8
- Łukas-z V., prokurator bytowski 137
- - wójt lęborsi 138
Liebenhof - zob. Zając:MOWO
L inden, Gotfryd V., w. marszałek krzy-
żacki 12, 133 '"
Linia [Lyne], okr. mir. XXXII, 69
- wł. - zob. WeroOikonis Jan
Lipce [Guteherberge] XXVIII, XXXIX,
35, '36, 149, 201, 223, 224
- sołtys - zob. Mikołaj z Czapieiska
Lisewo Kaszubskie [Lissow], wójt. lęb.
207
- okr. pucki 218, 231, 236
- mieszkańcy - zob. Balrtosz
- okr. sulm. XXVI, 18, 229
263

- wł. - zob. Bogdan, Jakub
- BartoslZ z, ławrnik sądu zdemskiego
w Sulminie 157, 219, 221, 229, 235
Lissenow - zob. Łyśniewo
- wójt. lęb., zag. 78
Litow Piotr, wł. Zwartowa XXXIII, 77
Lniska - [EllerniJtz, ELnisch], okr. sulm.
221, 229, 234, 235
Lobeck - zob. Łebcz
Lobelow - zob. Lublewo
Lodewik - zob. Essen, Ludeke v.
Loffcz., Lowffcze - zob. Łówcz Górny
Lorch [Lul'ch], Piotr V., rybicki pucki,
urzędnik gdański XLI, 138, 162
Lorenz, syn Bartka z Jeżewa XXXIX,
138, 139
Lorheym [Larheym], Marqwart v., kom-
pan w. m.istrza W. v. Kniprode 65
Loupenheim, Loupheim - zob. Laup-
he im
Lubiatowo [Lubetow], wójt. lęb. 208, 231
Lublewko [Cleyn Lubbelow], wójt. lęb.
210, 231, 235
Lublewo [Gross Lobelow], wójt. lęb. 209,
231, 235
- U. Leśny XXX, 54. 223, 232
- sołtys - zob. Henryk
LubociJno [Laubheim, Luboczin], okr.
puc,ki 140, 218, 231, 236
- mieszkańcy - zob. Jeszko
Lobonese ,- zob. Łebiooiec
Lubowidz [Lubauisnicz], wójt. lęb. 208
Luckefleich, Dytrych V., sołtys w Wil-
kowie XXXV, 92, 93
Ludege Jan [Hans] z Gdańska 201
Ludeke, komtur zamkowy gdański
zob. Essen, Ludeke v.
Ludolf, komtur za.mkowy gdański 17
Ludwik [Lodewik], komtur zamkowy
gdański - zob. Essen, Ludeke v.
Lurch - zob. Loreh
Lybenhove - zob. Zajączkowo
Lyborius, kapelan w. marszałka W. v.
Tettingen 3
Lykevette Arnd z Długiego Pola XXII,
XXIII, 175
Lynowsche See - zob. Łebiana
Lyne zob. Linia
Ł
Łapalice [Lapa licz], okr. mir. XXXII, 71
- staosta - zob. Domiln,i-k
264
......
Łapino [Lappin, Lappyn], okr. sulm.
XXXII, XXXVI, XL, 21, 67. 68, 156,
157, 229, 235
- wł. Szpital Sw. Elżbiety w Gdańsku
- wł. - zob. Aleksander, Magnus, Ha-
se Mikołaj, Stefan Łącrzyno [Lant-
sche, Lantschit], okr. mir. zag. 211,
217, 230, 235
Łeba [Lebe, Lebemunde], wójt. lęb.
XXXV, 96, 97, 205, 211
- rz. 92, 93
ŁebC'z [Lepczk, Lepitslk, Lobeck, Lobsch],
okr. pucki XXXVII, XXXVIII, 123,
134, 214, 233
- sołtys - :lJOb. Albert, Ditmar
Łebień [Labene], wójt. lęb. XXXV, 102,
103, 206, 211, 233
- mieszkańcy - zob. Hannus, Piotr,
Volczer Herman
Łebiana [Łętówka, Lyl1lbwsche See], jez.,
wójt. lęb. 103
Łebieniec [Lubonese], wójt. lęb. 210
Łebno [Lebno], okr. mir. 230, 235
- mieszkańcy - zob. Dowopil, syn Uni-
slaffa Slupinskiego, Woysław
Łebskie [Lebesche See], jez.. wójt. lęb. 97
Łebunia [Labune, Labuone], wójt. lęb.
230, 235
Lęczyce [Lanczicze, Lancschitz, Lantc-
schitz] - wójt. lęb. XXXV, 101, 125,
206, 208, 209, 211, 233
- sołtys - zob. Roszkin Ryszard, Willam
Lętowice [Lantowitz], oklf. pucka 218,
231, 236
Lętowni<:a [Lantoffnitcza], rz. 110
Lętowo [Lantow], wójt. lęb. XXXVI, 110,
208, 230, 235
- wł. - zob. Kunostowicz Jan,' Kuno-
stowicz Mikołaj
Lężyce [Lanezicze], okr. pucki 125
Łostowice [Schonenvelt], okr. sulm.
XXI, 61, 229, 235 \
- wł. - zob. Ubech, Rutger v.
Lówcz Górny [Lauffcze, Loffcz], wójt.
lęb. 210, 231, 235
Lyśoiewo [Lissenow], okr. pucki 218,
231, 236
M
Maciej [Maczke, Matczey, Mattis] z Ma-
łoszyc,. włodarz komtura gdańskiego
70, 77, 98

- z Małoszyc [v. Malczicz), sędzia ziem-
ski gdański 76, 90, 140
- z Nanieca, sędzia ziemski 77
- syn SiveI"ita z Dąbrówki XLII, 171
- włodarz z Kolkowa XLV, 198, 217
- wł. Krępkowic XXXIII, 76
- Floder, zasadźoa Opalina XXXIX, 148
- wł. Sochanina, Nanieca i Smiechowa,
brat Naszude XXXVIII, 134
Maczke - zob. Maciej
Magnus, wł. Lapina, brat Stefana
XXXVI, XL, 112, 156
Ma,iński Ma6ko, sołtys w Prusewie
XXXVI, 107, 108
Malbork [Marienburg, Mergeburg, Me-
lenburg), . m. i z. XXV-XXVIII,
XXXI-XXXIV, XXXVI, XXXVIII,
XLV, l, 2, 5, 7-9, 12, 13, 15, 18, 21,
23, 25, 26, 28--30, 61, 63, 67--69, 74,
84, 85, 105, 132, 133, 193, 194, 199
- wikaria Bractwa Kucharzy XLV, 199
- skarbnik malborSlk'i - zob. Jan
- szpitalnik malborski _ - zob. Segehar-
dus .
- mieszkańcy - zob. Blewen Crista-
nus, Fischkofer Laurentius, Herbist
Bartholomeus. Hoendorf Mikołaj,
Jurgesdorf Jan [Hans], JurgesdoTf
Mikołaj, Richtsterynne Lucja
Malczicrz:, Malschicz - zob. Małoszyce
Maliki [Mahlkau, Malkow], okr. sulm.
XXVI, 18, 220, 229
- wł. - zob. Jan
- Hannus z, sługa konwentu gdańskie-
go 50, 117
Malkow - zob. Maliki
Maloczin - zob. Miłocin
Małoszyce [Malczkz, Malschicz], wójt.
lęb. 70, 140, 207, 230, 235
- - Jeszko z, włoQarz komtura gdań-
skiego 70
- Maciej, włodarz komtura gdańskiego
70, 140
Mankeczin - zob. Mąkocin
Marcin [Martinus, Mertin], kapelan
w. mistrza Konrada Zolnera v. Ro-
tenstein 8
- pisarz w. mistrza P. Rusdorfa 158,
159
- złotnik z Gdańska 203
- sołtys w Białogardrz:ie XXXV, 97, 98
- z Mygowa 39
_ wł. Niepoczołowic XXXII, 71
- wł. Ostróżka, brat Mikołaja, Piotra
i Pawła XXV, 5
- sołtys w Prusewie XXXVII, 126
Marczenowitz, panek, sołtys w Rybnie
XXXVIII, 129
Marienburg - zob. Malbork
- Jan [Hans] 204
Markowicz Mikosz [Mykus], starosta
w Tupadłach XXXVIII, 153
Margqwart Jan [Hans], ławnik w Ste-
blewie 186-188
_ [Markwart), wł. Wojanowa, brat
Klausa: i Dytrycha XXXI, 64, 65
Mastyn Gerke, wł. 2 tartak6w w Orunii
nad Radunia XXXVI, 106, 107
Maszewko [Massow Cleyn], wójt. lęb.
XXXIII, 82, 105
- wł. - zob. DomJsław, Hieronim;
Kleszczewo, Jeszko z; Michał, Piotr,
Sulisław
Maszewo [Maschow] Lęborskie, wójt.
lęb. 207, 231, 235
Matczey, Mattis - zob. Maciej
Materno, złotnik gdański 203
Mąkocin [Mankeczin, Mankotschin], U.
Leśny XXX, XXXII, 55, 56, 67, 68,
224, 232
- sołtys - zob. Andrzej
Mątowy. [Montow], wójt. lesk,ie XXXI,
66,67
Mechoczin - zob. Miechucino
Meinkowitz - zob. Minkowice
Melenburg - zoh. Malbork
Melfenow - zob. Milwino
Mellin - zob. Milen
Memelin - zob. Niemenica
Memschin Dominik, zasadżca Glewitz
XXXV, 99
_ Szymon, zasadźca Glewitrz: XXXV, 99
Menden - zob. Minden
Mergenburg - zob. Malbork
Merica, okr. pucki, łąki 217
Mestin - zob. Mieszczyn
Mestwin - zob. Mściwoj
Meteburger Michał, rzeźnik z Gdańska
202
Meynkowitz - zob. Minkowice
Michał [Michel], wł. Czapelska XXXVI,
XL, 112, 156, 157
_ wł. Maszewka XXXV, XXXVI, 105
_ wł. Niepoczołowic XXXII, 7l
_ wł. Warcza XXVIII, 29
_ starosta w Wielistowie XXXIX, 138, 139
265

I
Miechuoino [Meehoczin), okr. mir. 119,
212
- wójt - zob. Berzel
Mieroozyno [Miroschin], okr. pucki
XX"III, 26, 122, 216, 231, 236
- wł. - zob. Jarosław
Mierzeja Wiślana [Nerge, Nerye) XXV,
3-5, 228
Mierzynko [Cleyne Mirsin], wójt. lęb.
210, 231, 235
Mierzyno [Gross Mirsin], wójt. lęb. 208,
230, 236
Mieszczyn [Mestin], okr. sobowidzki
XLII, 171
sołtys - zob. Jeszko
- mieszkaniee - zob. Moelner Tyl'O
Mikołaj [Myc)()S, Niclos, Nicolaus], kape-
lan w. mistrza W. v. Knipode 9, 26,
64, 65, 67, 70, 79, 82, 134
- kapelan w. mistrza P. Rusdorfa 158,
159
- proboszcz kościoła Sw. Katarzyny
w Starym Mieście Gdańsku 142
- pisarz komtura gdańskiego J. v. Bei-
cha u 142
- - - - M. Postera 108, 115
- sołtys w Cedra-ch 163
- z Czapiel:Ska, sołtys w Lipcach
XXVIII, 35, 36
- wł. Gęsi XXXIII, 84
- syn Henryka, sołtysa w Krzywym
Kole 209
- sołtys w Miłocinie 180
- wł. Niepoczołowic XXXII, 71
- wł. N iestępowa XXX, 49
- zasadźca Orunii, brat Henryka i Ja-
na XXX, 51
- wł. Ostróżka [Osieka], brat Marcina,
Pa'ła i Piotra XXV, 5
- wł. Połchowa, dawniej Brudzewa,
syn Alberta z Lebcza XXXVIII, 134
- Ze Swincza, sędzia ziemski 143, 144,
147
- wł. Warcza, sędzia ziemski XXVIII, 29
- z Wrześcien'ka 209
Mikooz [Mikosche], sołtys w Będzieszy-
nie, brat Goczka XXX, 52, 53
Mikoszewo [Micoschin, Niclo5walde),
okr. sulm. [?) 201
- mieszkańcy zob. Ortman Jan
(Hans)
Milen (Mellin, Molen), Henryk _ V., leśny
gdański, urzędnik krzyżacki 161, 198
266
Milwino [MelIwin, Milfinow], okr. mir.
211, 212, 230, 235
- karczma 212
Miłobądz [Giross Millebantz), okr. sobo-
widzki 172
-- sołtys - zob. Hartwik
Miłocin [Maloczin Gros, Herczeberge,
Herczisburg], okr. sulm. XXVIII,
XLII, 28, 172--174, 221, 229, 235
- wł. - zob. Democh, Tomasz
- sołtys - zob. Grote Jan [Johan), Mi-
kołaj
- ławnicy - zob. Dorrebeke Henryk,
Gyse Hannus, Parsaw Hannemen,
Pruse A1de
- mieszkańcy - zob. Polen Tyderyk,
Scherff Jan [Hans), Schulcze Georg
Miłocin Mały [Clene Maloczin], okr.
sulm. 219, 229, 235
Miłoszewo [MHosohow), okr. mir., 213
Minden [Menden], Daniel V., kompan
w. mistrza W. v. Kniprode 70, 75, 83
- Henryk V., rybicki pucki, urzędnik
krzyżacki 16, 25, '44, 62, 70, 71, 77,
78, 86, 87, 90, 92, 96, 98, 102, 109, 117,
118, 132
Minkowice [Menkowitz, Meynkowitz),
okr. pucki XXXVI, 112, 113, 218, 231,
236
Mirachowo [Mirchow) XXXII, XL, 71,
72, 156, 175, 227, 235
- karczmarz - zob. Krentczmer Jan
- karczmy 212
- młyn 212
- okręg [Mirchawsche gepiet) XLVI,
211, 230
- - prokurator - zob.. Hofetreschein,
Gerard V.; Pfrymer Curt; Pletten-
berg Heidenrich; Hoftersheim, Ge-
rard v.
- leśny, urzędnik krzyżacki - zob.
Monch Gerard
Miromin, wójt. lęb., zag. XXXIII, 81, 82
- wł. - zob. Gniewomir, Jarosław,
Koźma, Paweł, Wojan
Mirosław, wł. Fidlina, b. chorąży XXVII,
27
Miroschin, Mirschin, Miruschin - zob.
Mieroszyno
Mirsin - zob. Mierzyno
Mtrsin Cłeyn - zob. Mierzynko
Miszewko [Cley.o Mnischin], okr. sulm.
230, 234
"

MLszewo [Mnischow], okr. sulm. XXVI,
18, 220, 221, 229, 234
- wł. - zob. Jan
Mistko - zob. Mystko
Mittelwerder - zob. Głowa Gdańska
Mnischow - zob. Miszewo
Mnischin Cleyn - zob. Miszewko
Mokry Dwór (Mudirstencz, Nassenhu-
ben], okr. sulm. XXV, XXVI, 7, 219,
229, 234
- wł. - zob. Reber Dytmar
Molen - zob. Milen
- Arnold z Leszkowych XLII, 179, 180
XLII, 179, 180
Molner [Moelner] Arnold, karczmarz
z Suchego Dębu 195
- Mikołaj ze Steblewa 178
- Mikołaj z Grabin-Zameczku XLV,
. 195
- Tylo z Mieszczyna XLII, 171
Monch [Munch] Gerard, leśny mira-
chowski, urzędnik krzyżacki 53
- komtur zamkowy gdański 22
- prokurator bytowski 94, 130
Monsterberg Munsterbergh] Andrzej,
ławnik w Leszkowych 181
- Hanneke, ławnik w Leszkowych 179,
181-184
Moszebach, Fryderyk V., szpitalnik kró-
lewiecki 4
Motlicz, wójt. lęb., zag. 205
Motława [Motlaw, Muttelaw, Grosse],
rz. 12, 14
- I)/Iała, Cleyne], rz. XXXIX, 7, 11, 45,
106, 107, 147
Mrzezino [Mrsesin] , okr. pucki XXXVII,
119, 216
- starosta - zob. Virchen
Mściwoj [Mesteweyn, Mestwin], książę
pomorski XXXIV, 26, 59, 79, 80, 87
- wł. Krokowa, G05zczyna i Wysokiej
XL, 152
Muderste:ncz, Mutterstrentz zob. Mo-
kry Dwór
Munch - zob. Monch
Munder - zob. Minden
Munde - zob. Wisłoujście
Munsterbergh - zob. Monsterberg
Munzmeister [Muntczemeister) Konrad,
sołtys w Ujeściskach XXIX, 40
Muttelaw - zob. Motława
Mygowo [Emegow, Emgow, Emugow), U.
Leśny XXIX, 38, 39, 223
- sołtys - zob. Klukow Claus
- mieszkańcy - zob. Hannus, Marcin
Mynden - zob. Minden
N
Nadole [Nadoi), okr. pucki XXXVII, 124,
215, 217, 233
- zasadźca - zob. Piotr, Swyan
Nagel Borchart, ławnik w Wocławach
164, 178
Nakło (Nakei], okr. mir. 213
Naniec [Nanecze, Nanitz], okr. pucki
XXXVIII, 134, 135, 218, 231, 236
- wł. - zob. Maciej, Nassude
- Maciej z, sędzia ziemski 77
- młyn 216
Nassenhuben - zob. Mokry Dwór
Nassude, wł. Sochantna, Nanieca i Smie-
chowa, brat Mateusza XXXVIII, 134
Nawcz [Nawffcz], wójt. lęb. 92, 210, 231,
235
Neckeritcz - zob. Nickeritz
Nepuczal, wł. Niepoczołowic XXXII, 71
Nerge, Nerye - zob. Mierzeja Wiślana
Nepoczolowitz - zob. Niepoczołowice
Nesnachow - zob. Nieznachowo
Nessolowitz - zob. Niesiołowice
Nestempaw, Nestempohl - zob. Niestę-
powo
Neufahr - zob. Górki
Neuwerder - zob. WasI/kowa
Nuwe Wassir - zob. Wisła Gdańska
Newemann Jan [Hans] z Gdańska, fun-
dator szpitala Sw. Ducha 169, 170
Nickei z Gęsi 78
- Piotr, wł. karczmy i młyna w Redzie
162
Nickeritz [Nikeritcz, Nockeritcz), Fryde-
ryk, komtur zamkowy Gdański 142
- Henryk, w. skarbnik krzyżacki 73
- Mikołaj, komtur zamkowy gdański
142
Niclos Henryk, sołtys w Krzywym Ko-
le 209
Niclo",waldc - zob. Mikoszewo
Niebędzino [Ungebansin, Wobensin), wójt.
lęb. XXXIII, 78, 79, 208, 230, 235
- wł. - zob. Pierzcha Jeszko
Niemen {Memel), rz. 240
Niemenica [Memelin), odnoga Niemna
,
\
,
267

przy jego ujściu 237
Niepoczołowice [Nepoczolewićz, Niepo-
czolewiez], okr. mir. XXXII, 71, 230,
235
- wł. - zob. Engilbert, Jarogniew, Mar-
cin, Michał, Mikołaj, Nepuczal, Pie-
trasz, Piotr
Niesiołowice [Nessolowitz], okr. mir. 230.
235
Niestępowo [Nestampow], U. Leny
XXX, 49, 223, 225, 232
- wł. - zob. Jan, Mikołaj
- młyn 225
Niezabyszewo [Damensdorf], wójt. by-
towskie, Herman z, sołtys w Kosz-
wałach 164
Nieroachowo [Nesnachow], wójt. lęb.
209, 230, 235
Nikusz {Nykusz], wł. Cieszeni XLI, 161
Nitsch v. Cluyscz, wł. Kleszczewa XXXI,
66
Nockeritcz - zob. Nickeritz
Nogat, rz. XXXII, 67
Norenberg Niclos z Gdańska 201
Noten, Zygmunt V., wójt lęborski 112
Nowa Wieś [Nuedorff, Nugendorf, Nu-
wedorff], wójt. lęb. XXXIV, XXXIX,
Ś8, 146, 147, 206, 233
- sołtys - zob. Henryk
Nuwewerder - zob. Waszkowo
Nybur Hanneke, ławnik w Długim Polu
175
Nymmerlach, ławnik w PaIczewie 168
Nynkowy [Nynne'kow], U. Leś.ny 232
o
Oherstolz - zob. Kohl, Johan Ober-
stolz v. ...
Obliwice LObislauicz, Oblewiez], wójt.
lęb. XXXV, XXXIX, 94, 95, 146, 147,
206, 233
- sołtys - zoo. Wieko
Oelmolner Arnold z Leszkowych XLIII,
179, 180
Oka lice [Occalitz], okr. mir. XXXII. 72,
230, 235
- wł. - zob. Bertram; Bogdansdorff,
Kasper v.
Olbrecht - roob. Albrecht
Oliwa [Olyua, Olyuen], klasztor cyste-
rek XLV, 11, 200, 232, 234, 236-239
268
Opalin [Oppalin], okr. pucki XXXIX,
148, 218, 231, 236
_ zasadźca - zob. Floder Maciej
OPPuJ:sukow - zob. Zekowo
Ore, Albrecht v. der, komtur gdański
XXIX, 48
Orle [Cleyne Wurle], okr. sulm. 221, 228
- mieszkaniec - zob. Dominik
- [Wurle], okr. pucki 236
Orlow, Henryk V., wójt tczewski 17
Orsel, Jan [Johan] V., ksiądz z konwen-
tu gdańskiego 76
Orstesheim - zob. Osterheim
Ortman Jan (Hans] z Milroszewa 201
Orunia [Ore, Ohra] , U. Leśny XXX,
XXXVI, 51, 106, 107, 201, 224, 226,
232
- zasadźca - zob. Henryk, Jan, Miko-
łaj
_ właściciel 2 1artaków w Orunii
zob. Mastyn Gerke
Orzech, okr. mir. XXVII, 24, 25
--,. wł. - 'Zob. Stefan
Ose Echart z Gdańska, wł. kramu pod
zamkiem 202
Osice [WossitzJ, wójt. grab. XLI, 163
- sołtys - zob. Hartwig Willam
_ ławn icy - zob. Schenclke Gerke,
Schencke Jan I[Hans], SchuIcze
Piotr, Stippre Jan [Hans]
_ mieszkaniec - zob. Juszkowo, Ma-
ciej z
Osiek L Hachelwerg, Hachelwerk], część
Gdańska 30, 151, 201
Osiek [Ossek], okr. sulm. L!] 220
Osieki Lęborskie fOssek, Kotzelow),
wójt. lęb. 230
- wł. - zob. Marcin, Mikołaj, Paweł,
PiQtr
Osłon ino [Osslallyn], okr. pucki XXVII,
25, 26, 231, 236
_ wł. - zob. Ostaszewo, Szymon z
Os owo Lęborskie [Ossow, Wossow], wójt.
lęb. XXXIV, 84, 231, 236
- wł. - zob. Zcerdke Ni-kusz
Ostaszewo I[Ostesschow), Szymon z, wł.
Osłonina XXVII, 25, 26
_ [Schonenburg], wójt. leskie 239
Osterhedm [Orstesheim, Ostirheym], Ge-
rard v., wójt lęborski 125, 137
Osterwig - zob.Ostrowite
Ostian Damer'kaw - zob. Dąbrówka
Ostróżek '[Hockempnate, Kemnate,

I -
SCharfenort], U. Leśny XXV, 5, 222,
224, 225, 237-239
Ostróżki [Osterholt, Ostrosch], okr. sulm.
221, 229, 235
Ostrowite [Osterwig], Wicko, syn sołty-
sa 226
Ostrzyckie {Ostrowit See] Jezioro 64
Otomin [Ottomyn], okr. su lm. 221
Ottenaw - zob. Sianowo
p
(.
Palczewo [palczaw], wójt. leskie XLII,
168
- sołtys - zob. Jakub
- ławnicy - zob. Jordan, Lenczke Ja-
kub, Nymmerlach, SeefeU
- mieszkańcy - zob. Wotsak Jakub
Palland - zob. Pelland
Pałubice fPaluwitz], akr. mir. 235
Pampow - zob. Pępowo
Pantkowitz - zob. Pętkowice
Papenhetm [Pabe1nhem, Papirheym,
Pappenheym], Rabe Lucolf V., kom-
pan w. mistrza W. v. Kniprode 22,
61, 63, 64, 70, 76
Paraszyno [Paraschin, Paruzewiez], wójt.
lęb. XXXII, 73, 205, 209, 231, 235
- wł. - zob. Borzysław, syn Będzimie-
rza
- młyn 205
Parsaw Hanneman, ławnik w Miłocinie
172
Parschno, Paraschno, wójt. lęb., zag.
209, 230, 235
Parszczyce {Parschitz], okr. pucki 218,
231, 236
Parszkowo [Parskawl. okr. pucki 218,
231. 236
Paruzewicz - zob. Parasz}no
Patschow - zob. Pączewo
Paweł [Pauel, Paulus], palatyn świecki
60,81
- starosta świecki 26
- syn sołtysa w Cedrach Wielkich XLI,
167
- wł. Cieszeni. .rycerz XLI, 161
- ławnik w Leszkowych 184
- wł. Źelazna i Miromina, poprzednio
Sydowa XXXIII, 81
- wł. Ostróżka, brat Marcina, Mikołaja
i Piotra XXV, 5
Pauwels Tydeman, ławnik w Leszko-
wych 179, 182--184
Pączew{) [Patzschaw], akr. mir. 230
Pellandt {Palland], Sweder v., kapelan
w. mist'rza W. v. Kniprode 23
- komtur gdański 64, 89, 91
- w. skarbnik krzyżacki 9, 22, 26, 30,
61, 63, 65, 67, 70, 73, 76, 85
Pellighus Mikołaj [Mikoła] starosta w
Ustarbowie XXXVIII, 136
Pelsch [Poelsch], wł. Gowina Małego 138
Peltuscheian - zob. Baldersheim
Perlino [Perfin, Pirlino], wójt. lęb. 209,
231, 235
Petershagen, U. Leśny, dziś część Gdań-
ska 226
Petrika, wł. Cieszeni, rycerz XLI, 161
Pępo\vo [Pampow], okr. sulm. 219, 230,
234
- Dytrych z, sędzia i ławnik sądu
ziemskiego w Sulminie 157
Pętkowice [Pantkowitz, Pentkowitz], okr.
pucki 218, 231, 236
Pfefferkorn Henryk, cegielniczy gdański,
urzędnik krzyżacki 115
Pferdisdorf, Jan -[Hans] V., komtur zam-
kowy gdański 25, 44
Pfrymer Kurt, prokurator mirachowski
198
Piecki [Piskersdorf], akr. sulm. 234
Pierzcha [Pirich] Jan, wł. Redkowic
XXXIII, 79
- Jeszko, wł. Puzdrowa i Niebędzina
XXXIII, 78, 79
Pietrasz {Petrasch] z Kolkowa 217
- wdowa po wł. Niepoczoławic XXXII,
71
- z Sumowa, wł. Węsior XXXII, 70
Pilgerim, kapelan w. mistrza W. v. Kni-
prode 15, 20
Piotr [Peter, Petir, Petrus], wł. Cieszeni,
XLI, 161
- wł. Dziechlina XXXIII, 76, 77
- wł. Kacka Małego i Wielkiego oraz
Kolibek, rycerz XXXI, 61, 62, 161
- z Kaczkowa, wł. Kaczkowa, następ-
nie Redystowa XXXIV, 86
- z Lewina, wł. Leźna Małego XXXII,
68,69
- - wł. Sierakowic XXVIII, 20
- wł. zagrody w Lebieniu 103
- wł. Maszewka XXXV, 105
- z Nadola, zasadźca Rekowa 124
,
269

- wł. Niepoczołowic XXXII, 71
- wł. Ostróżka, brat Marcina, Mikołaja
i Pawła XXV, 5
- sołtys w Redłowie XXX, 51
- z Rusocina XXV, 6
_ - wł. Rusocina, Gołąbkowa, Gdyni,
Gowi-na i Sulęczyna, brat Albrechta
XXVI, 8
- - rycerz 161
Pirich - zob. Pierzcha
Pirłino - zob. Perlino
Piser Wojciech [Woyczek], wł. Trzebi-
sławic XXVII, 22
Piskersdorf - zob. Piecki
Placczek, Henryk de, w. komtur_ 27
Plauen, Henryk V., w. mistrz XLIV, 190
- w. komtur 159
- kompan w. mistrza A. v. Schwarz-
burga 32, 105
- - w. marszałka H. Holta 4
- komtur gdański XXXVII, XXXVIII,
125, 136-137, 191
_ komtur zamkowy gdański 42, 45, 46,
55, 56, 58, 72, 107, 131
Plaw Henry,\{, ławnik w Cedrach Ma-
łych 167, 168
Plehnsdorf - zob. Plonia
Plemiona fPlenechow], Scibor z, wł. To-
kar XXVI, 16
Plettenberg [Pletebercht, Plettenbrecht],
Heydenrich V., leśny gdański, urzęd-
nik krzyżacki 34, 35, 38, 39, 41, 103,
Ul
- szafarz gdański, urzędnik krzyżacki
48, 49, 53
- wójt lęborski 94, 122, 128-130
- - mirachowski 101
Plonia [Plehnendorf, Tyfensee], U. Le3-
ny XXIX, 41-44, 222, 228
- sołtys - zob. Edlman Girke, SI ich
Hannus
- karczmarz - zob. Deckir Klaus, Dec-
kir Piotr, Duczke, Volczen Klaus
Plachta Maciej, sołtys w Załakowie
XXXIX, 144
Pobłocie [Poblotz], okr. mir. 230, 235
Podjazdy [Podies], okr. mir. 211, 230, 235
- młyn 228
Poelsch - zob. Pelsch
Pogorszewo ,[Pogrisschow, Puggerschow],
wójt. lęb. XXXIV, 85, 86, 208, 209,
230, 235
- wł. - zob. PrzSen Wojciech
270
Pogorzała [Wernersdorf], wójt. leskie
XXXI, 67
- Henryk z, sołtys w Steblewie 67
Pogrisschow - zob. Pogorszewo
Polen Tyderik z Miłocina i Błotnik
XLII, 174
Polkewicz Jan [Hans], rzeźnik z Gdań-
ska 202
Po.)nershute, U. Leśny, zag. 226
Polska [Polen] 232
Polchówko [Cleyne Polchow], okr. pu-
cki 218, 231
Połchowo '[Pochow], okr. pucki
XXXVIII, 134, 217, 236
- wł. - zob. Mikołaj, Stanisław
Połczyno [Polczin], okr. pucki 215, 233
Pomorze [Pomaryn, Pomeranie] XXVII,
19, 28, 63, 69, 70
Postar Henryk, młyński gdański, urzęd-
nik krzyżacki 142
Poster Mikołaj, komtur gdański XXXII,
XXXVI, 67, 107, 111-114
- kompan komtura gdańskiego J. v. Bei-
chau 142
Powenhem - zob. Bovenden
Prandischow - zob. Prędzieszyn
Praust - zob. PrUS2Jcz
Prędzieszyn [Prandischow, Prangschin] ,
okr. suIm. 221, 229, 2M
Princzezcveld [Bincczeveld], Kirstan V.,
krzyżak z konwentu gdańskiego 117
Pritten - zob. Prynka
Prokowo [Prockow], okr. mir. 212
Propheta Jan z Głowy Gdańskiej 201
Prsebandow - zob. Przebędowo
prsedeman ze Zwartowa, włodarz kom-
tura krzyżackiego 112
Prsegarsino, ok!". sulm., zag. 219, 229
Prswocs - zob. Przew&
Prusewo [Prussenow, Prussow], okr. pu-
cki XXXVI, XXXVII, 107, 108, 215,
231, 233, 236
- sołtys - zob. Mainski Maćko, Marcin
- Szymon z, wł. Gowina Małego
XXXVIII, 137, 138
Pruse Alde, ław.oik w Miłocinie 172
Prusse Hyncze, ławnik w Koszwałach
166
- Lorenz z Gdańska XLV, 195
prust Jan [Hans], ławnik w Koszwałach
165
Pruszcz [Praust, Prust], U. Leśny
XXVIlI, 30, 32-34, 203, 225, 232
,

l
- sołtys - zob. Jan, Jakub
- ka.rcmarz - zob. Kreter
- wł. jatki mięsnej i kramu - zob.
Schober Pecze
- wł. tartaku i folusza - zob. Schifho-
wer Piotr
- mieszkańcy - ob. Stein Erhard
Prynka [Pritten], okr. pucki 227
Przebędowo [Prsebandow], wójt. lęb. 78,
209, 231, 235
Przedsław [Prsedslaus], podczaszy świe-
cki 60
Przejazdowo [Quadendorf], U. Leśny
}(}(I)(, 44, 45, 204, 220, 222, 227, 229
- sołtys - zob. Redłowo, Rutge.r z;
Walter
- miesz!tańcy zob. Bertsch Jan
[Hans], Breslow Nickei, Scharff Ja-
kub
Przetoczyno [Prsetoczin], okr. mir. 217
Przewóz [Prsewocs], okr. mir. 230, 235
Przodkowo [Sevelt), U. Leśny 224, 225,
232
- Tydeman z, wł. Borkowa XXVIII, 28
- młyn 225
Przsen Wojciech [Woiczech), wł. Pogor-
szewa XXXIV, 85, 86
Przyjaźń [Reynfeld], U. Leśny, XXX, 53,
223, 232
- sołtys - zob. Jan
Przypko ze Swincza, wł. Tępcza XXVIII,
29
Puck (Puczke, Putzik,
XXXVI-XXXVIII,
129-131, 135-138,
234, 236, 237
- burgrabia - zob. Scibor
- sędzia ziemski - zob. Mieroszyn, Ja-
rosław z
- mieszkańcy - zob. Lankow Olbrecht
- okręg [Land zcu Puczke] XLVI, 8,
25, 158, 159, 213, 214, 216, 227, 231
Pucka Wieś [Putzkerdorf], okr. pucki 214
Pucka Zatoka [puczker Habe] 122
Pudrowo [Pusdrow], okr. mir. XXXIII,
78, 79, 212, 230
- wł. - zob. Pierzcha Jeszko
- wójt. lęb. 235
Pużyce [Pusicz, Pwsitcz], wójt. lęb.
XXXIV, XL, 89, 90, 154, 155, 207,
211
- sołtys - zob. Czeszkowicz Paweł, Do-
brosz, Kirsten
Putzk], m. i z.,
105, 119-122,
213, 214, 232-
Q
Quadendorf - zob. Przejazdowo
Quisirshutte, U. Leśny, zag. 224
Quoss [Qwoss], Mikołaj v. Wasnek,
Krzyżak z konwentu gdańskiego 66
Qwarselin, okr. pucki, zag. 231, 236
R
Rabe Mikołaj, komtur zamkowy gdań-
ski 125
Raciąż (Racens), z. XX}(III, 80, 81
Radoszewo [Reddeschow, Reddischow,
\ Reschow], okr. pucki 218, 231, 236,
237, 239 _
Radunia IRadune], rz. XXXVI, 20, 31,
36, 106, 107, 204
Ragneta [RangIllite], z. 237
Rambow - 2Job. Rębowo
Rasenaw Hancke z Gdańska 201
Ratman Hannus ze Steblewa 178
Ratmansdorff - zob. Rotma.nki
Reber Dytmar, wł. Mokrego Dworu 7
Rechter, Henryk V., komtur gdański
XXVI, XXVIII, XXX, f XXIV, 20,
29, 52-54, 88
Reda [Granslow], okr. pucki XXXVIII,
XLI, 131, 162, 214, 233
- proboszcz - zob. Jan
- sołtys - zob. Stolppman Michał,
Straszyn, Hannus z
- wł. karczmy i młyna - zob. Nickei
Piotr, Tyle Hannus
- młyn 216
- rz. XXVI, 18, 123, 127, 128, 217
Redelow - zob. Redłowo
Reddeschow, Reddischaw - zob. Rado-
szewo
Redistow - zob. Redystowo
Redkowice [Retkowitz), wójt. lęb.
XXXIII, 79
- wł. - zob. Pierzcha Jan
Redłowo [Hochredlau, Redelow), U. Leś-
ny XXIX, XXX, 44, 51, 224, 232
- sołtys - zob. Piotr
- Rutger z, sołtys Przejazdowa 44
Redystowo (Redestow, Redistow], wójt.
lęb. XXXIV, 86, 92, 207, 230, 235
- wł. - zob. Kaczkowo, Piotr z; Se-
myanta
Reckin [Rixin], okr. sulm. 229, 234
271

Rekowo [Rekaw, Rekow, Reschow], wójt.
lęb. XXXVI, 100, 206, 211, 233
- sołtys - zob. Volczer Herman
- okr. pucki XXVI, XXXVII, XXXVIII.
18, 19, 124, 215, 233
- wł. - zob. Krostkowo, SC'lbor z;
Swyanowicz Piotr
- zasadźca - zob. Nadole, Piotr z; Na-
dole, Swyan z
RckQwo, Jes7!ko z, wł. Chudomina XXVI,
18, 19
Reschow - zob. Radoszewo
Rese PiQtr, wł. szlifierni w Gdańsku 202
Resehubt - zob. Chłapowo
Reskowo, jez. koło Cieszeni 161
Retman, Retmanowicz - zob. RotmłCl
Reynefeld, Rheinfeld - zob. Przyjaźń
Rębowo [Rambow], okr. sulm. 221, 229,
234
Rheinach {Rinaocht, Rynacht], Jakub V.,
leśny gdański, urzędnik gdański 101
- wójt lęborski 22
Ribano - zob. Rybienko
Riben - zob. Rybna
Ribcnow, Ribno - zob. Rybie.nko
Riche Klaus, ławnik w Długun Polu
175, 177
Richenbach Bartosz z Gdańska 202
Richthof - zob. Sulmin
Richtsterynne Łucja z Malboirka XLV,
199
Rinacht, Rynacht - zob. Rheinach
Rixin - zob. Rekcin
Robakowo, okr. puoki 218, 231, 236
Rode, Henryk V., kompan w. mistrza
M. Kiichmeistra 191
Roghusen, okr. pucki, młyn niezidenty-
fikowany 214
Rohwedcl [Rowerder], Henryk V., kom-
tur zamkowy gdański 161, 196, 198
Rokitnica [Heynrichsdorf], U. Leśny
XXIX, 31, 37, 225. 232
- sołtys - zob. Juszkowo, Kuneke z
Rooaly Jan [Hans], dworzanin księcia
Mściwoja 26
Rosenaw k. Trzciniska, zag. l, 2
Rose Herman, ławnik w Długim Polu
177
Rosenawsche Gertruda ze Steblewa
XLIII, 178, 179
Rosgars - zob. Rozgórze
Roslache, łacha na Zuławach Steblew-
skich 11
272
Rosolosin - zob. Rozłazino
Rost [Rest] Klaus, kompan komtura
gdańskiego H. Gansa 138, 157
Rostow - zob. Roszkowo
Roszczyce [Rossitz], wójt. lęb. XXXIII,
84, 208, 230, 235
- wł. - zob. Bartosz
Roszkin [Roschkin] Richard, sołtys w
Łęczycach XXXV, 101
Roszkowo ,[Rostow], U. Leśny 225, 232
Rote - zob. Hińcza Rudy
Rotenstein, Konrad Zollncr v. - zob.
Zollner v. Rotenstein Konrad
Rotmanki [Rattmansdorf, Retmanowitz],
okr. sulm. XXXI, 31, 65, 219, 229, 235
- wł. zob. Jeszko
Rowcter - wb. Rohwedel
Rozgbrze [Rosgors], wójt. lęb. 209, 230,
235
Rozłazmo [Roslosyn, Rosslasin] , wójt.
lęb. XXXIV, XXXVI, 91, 111, 206,
211, 233
- sołtys - zob. Ryszard. Sułko
Rs'uczow - zob. Rzucewo
Ruciike - zob. Rutki
Rudig,er, komtur gdański XXVII, 28
Rulandus, pisarz w. mistrza H. v. Plaue-
na 191
Rumpenheim, Jan V., komtur gdański
XXXV, XXXVII, XXXVIII, 100, 104,
119, 121, 122. 127, 128
Rune Dameraw - 2Job. Dąbrówka
Rusdorf, Paweł V., w. mistrz XXV, XL,
3, 4, 157-159, 198
- w. komtur 73
Rusocin I[Rus,czin, Russenczin], okr.
sulm. XXVI, 8, 9, 229, 234
- Albrecht i Piotr z, wł. Rusocina, Go-
łąbkowa, Gdyni. Gowina i Sulęczy-
na XXVI, 8
- Gabriel, ławnik sądu ziemskiego
gdańskiego 114
- Piotr, wł. łąki na Zuławach Steblew-
skich XXV, 6
- - rycerz 161
Rustete [Rwstete] Jost, kompan w. mi-
strza A. v. Schwarzburga 56
Ruter Herman, wójt helsKi 132
Rutger z Redłowa, sołtys w Przejazdo-
wie XXIX, 44
Rutki [Rucike, Rutke], okr. s'l11m., zag.
13, 219, 229, 234
- wł. Młodc Miasto Gdańsk
\
1
J

'- łnieszkaJlcy - zob. Heyncze, Jan
Rybienko [Ribano, Ribanow, Ribno],
wójt. lęb. 208, 210 [?], 230, 235
Rybna [Riben, Rybno], okr. - pucki
XXXVIII, 129, 216, 217, 233
- sołtys - zob. Marczenowitz, panek
- jez. koło wsi Rybna 129
Ruyow, wójt. lęb., zag. 208, 231
Rykenow Hangke, ławnik w Kieżmarku
169
Ryszard I[Richard], sołtys w Rozłazinie
XXXIV, 91
Rzucewo [Rsuczow], akr. pucki 216, 231,
236
s
Saalaw - zob. Źuława
Sagors - zob. Zagórze
Sal()w, komturstwo bałgijs'kie 239
Sackensin - zob. Ciekocino
Sackoczin, Sakoczin - zob. Zaskoczyn
Sackrsow - zob. Za'krzewo
Sakow - zob. Źakowo
Salczensee - zob. Bałtyk
- niezidentyfikowane jez. k. rlag. Gle-
witz 99
Sale [Sahle], Henryk [Heidenreich] v_
der, Krzyżak z konwentu gdańskie-
go 50, 117
Salekow Cleyne - zob. Załakowo
Salink() [Saulincke], wójt lęb. 210
Salino [Salmenhof, Saulin], wójt. lęb.
XXXII, 25, 208
- młyn 227
okręg 75, 82, 209
Salykow - zob. Załakowo
Samayten - zob. Źmudź
Samberg - zob. Ząbrcz
Sambri<:ze, jez. k. Gołąbkowa XXVI, 8
Sander, ławnik w Krzywym Kole 186
Sandowin Pi()tr, zasadźca Młodego Mia-
sta Gdańska XXVI, 13, 14
Santfort Marcin z Leszkowych XLIV,
183, 184
Sarbsk [Serpsk], wójt. lęb. 209, 230, 235
Sarbskie Jezioro [Serpiczker See], wójt.
lęb. 115
Sarnewitz - zob. Źarnowiec
Sarow (Zarow] Jan [Hans]. ławnik w
Steblewie 186-188
Sasino [Sassino], wójt. lęb. 209, 230, 235
Saulin - zob. Salino
Saulincke - zob. Sa linko
Schaderosz, Ludtholt V., sztormowy na
Mierzei WiślaaJ.ej 4
Schaplitz - zob. C-zapelSik()
SCharfenberg, Zygfryd Kule V., komtur
zamkowy gdański 93
Scharfenort - zob. Ostrożek
Scharfenstein, Fryderyk Kul V., komtur
zamkowy gdański 34, 35, 38, 39, 41,
48, 49, 53, 97, 99, 103, 111
- młyński gdański, urzędnik krzyżacki
119
- rybicki pucki, urzędnik gdański 24,
33, 37, 59, 95, 121, 126, 134, 149
- Mikołaj, rzeiniJk z Gdańska 202
Scharff Jakub z Pruszcza I?] 204
Sc4eff Albrecht, kiomtur świecki 52
Scheffel Piotr z Gdańska XLV, 195
Schelesno - zob. Źelazno
Schencke Jan {Hans], ławnik w Osicach
163
Scherer Jan [Hans], wł. kramu koło łaź-
ni w Gdańsku 203
Scherff Jan [Johan] z Miłocina XLII,
173, 174
Schidlitz - zob. Siedlce
Schifhower Piotr, dzierżawca folusza
w Pruszczu l?] 203
Schimirowitz - zob. Siemirowice
Schirak()witz - zob. Sierakowice
SChmergrube I[Smergrube], U. Rybicki
S7Jkarpawy XXV, 2, 3
- .karczmaj['z - zob. Drewus Mikołaj
Schmolsin - zob. Smolno
Schober Pecze, wł. jatki mięsnej i kra-
mu w Pruszczu XXVIII, 33
Scholczen Henryk, wł. Skrzeszewa
XXVI, 20
SChoneburg - zob. - Ostaszewo
SChonenfeld, Jan [Johan] V., kompan
w. mistrza W. v. Kniprooe 15, 20,
79, 82, 134
- rybicki pucki, urzędnik krzyżacki
125, 137
- z()b. Lostowice
Schoneflis, Schoneflys - zob. Szumles
SChonenburg, Herman v., kompan kom-
tura gdańskiego H. v. Plauena 125,
137
Schoneweid Rutger V., kompan w. mi-
strza P. Rusdorfa 158
SChonewiese, Schonewese, U. Leśny, zag.
XXV, XXIX, 2, 48, 223, 232
273

- sołtys - zob. Jan
Schonors - zob. Szczenurze
Schonenror, Schonrohr - zob. Trzcini-
sko
Schonwald, Schonenwald - zob. Sze-
mud
Schramme Henryk, ławnik w Kieżmar-
ku 169
- Tideman z Gdańska 202
Schroter Herman z Pruszcza [?) 204
- Jakub, ławntk w Wocławach 164, 176
Schulcze Arnt, s-ołtys w Długim Polu
177
- Jerzy [Georg] z Miłocina XLIV, 172,
173
- Piotr, ławnik w Osicach 163
Schupser Henryk z Gdańska 202
Schwartow - zob. Zwartowo
Schwarzburg [Swarczborge), Albrecht V.,
komt\l[" gdański XXVIII-XXX,
XXXII, XXXV, XXXVI, XXXVIII,
32, 41, 44-46, 54-56, 71, 73, 104,
106, 113
- Czegenhardus [Segehardus), szpital-
n1k malborski, urzędnik krzyżacki
27,28
Schwintz - zob. Swincz
Sdonowitz - zob. Zdunowice
Sechlin - zob. Dziechlino
Seefelt, ławnik w Palczewie 168
Segeha'I"dus - zob. Schwartzburg Cze-
genhardus
Selcz - zob. Sielczno
Seldersheim - zob. Baldersheim
Selisrry - zob. Źelistrzewo
Semechowitz Damprow - zob. Dąbrów-
ka
Semyanta, bratanek Piotra z Kac:zkowa,
wł. Redystowa XXXIV, 86
Senicze, Wilhelm z, wł. Czapelska
XXVII, 28
Serbie, bród na Łebie (?) 97
Serpiczker See - zob. Sarbskie Jezioro
Serpsk - :z.ob. Sarbsk
Sevelt - zob. Przodkowo
Sianowo [Ottenaw), okr. mir. XXXIX,
142, 143, 212
- karczmarz - zob. Wojciech
- młyn 212
Siedlce [Schidlicz], okr. sulm., obecnie
część Gdańska 203
- wł. działek - zob. Becker Cuncze,
Brunsfort Jan [Hans]
274
SieIcZJno [Selcz), okr. mir. 213
Siemirowice [Schimirowitz), wójt. lęb.
209, 231, 235
Sierakowice (Schiralwwitz, Sirakouicz),
okr. mir. XXXII, 68, 69, 211, 230,
235
- wł. - zob. Lewino, Piotr z
Silistry - zob. Zelistrzewo
Sirakouicz - zob. Sierakowice
Siromyno - :z.ob. Zuromino
Sislaff, Dytrych V., wł. tartaku w Gdań-
sku XLI, 160
Sitten [Czilkten], Zygfryd V., w. szpital-
nik, komtur elbląski 19 .
Siverit z Dąbrówki, ojciec Macieja
XLII, 171
Skarszewo (Skarssow), wójt. lęb. 208,
230, 235
Skłodowicz Stanisław, wł. Swincza
i Straszyna XXVI, 16
Skrzeszewo [Kreschow), okr. mir. XXVI,
20, 220, 229, 235
- wł. - :z.ob. SchoIczen Henryk
Slammow - zob. Słomowo
Slauck,ow - zob. Słuchowo
Slauekow - zob. Słajkowo
Slauischow - zob. Słajszewo
Slauna - zob. Sławno
Slawschen - zob. SławOBzyno
Slawtow - zob. Sławutowo
Slich Hannus, sołtys w Ploni XXIX, 42,
43
Slichtinger Herman z Gdańska 80
Slupno, okr. sulm., zag. 220, 234
Slupinsky Unisław [Unislaff) 140
Sluschow - zob. Słuszewo
Słajkowo [Slauekow], wójt. lęb. 210, 231,
235
Słajszewo [Slauischow), wójt. lęb. 230
Sławno [Slauna), z. XXXIV, 87
Sławoszyno [Slawschen], okr. pucki
XXVII, XL, 24, 157-159, 208, 231
- wł. zob. Kunostowicz Michał,
klasztor cysterek w Zanowcu
- Kuntcze z, wł. Sławo szyna XL, 157-
-159
Sławutowo [Slawotin, Slawtow), okr.
pucki 231, 236
Słomowo [Slammow], Andrzej z, pro-
boszcz kościoła N. Marii Panny w
Gdańsku XLIV, XLV, 190, 191
Słuchowo (Sluckow, Slusschow), wójt.
lęb. 208, 230
'"
r
D
Ił
"
I

- młyn 208
Słupsk [Slupe], Z., kasztelan - zob.
Swięca
Słuszewo [Sluschow], wójt lęb. 210, 235
- młyn 208
Smangorsin - Smęgorzyn
SmażY!lllo [Smasin], okr. mir. 213
Smerb10cke - zob. Błotnik
Smergrube - zob. Schmergrube
Smęgorzyn {Smangorsin], akr. sulm. 221,
229, 235
Smolno [Schmolsin], U. Leśny 232
Smołdzino I[Schmolsin, Smolsin], U. Leś-
ny 223
Sniczelcz, wójt. lęb., zag. 231, 235
Snur, łacha na Zuławach SteQlewskich 11
Sobieszewo [Bohnsack, Bohensack], U.
Leśny, 222, 228
- karczmarz - zob. Vrienwalt
Sobowidz [Sabowkz], z., XXXII, 74-76
Sochanino ,[Sochanyno], okr. pucki, zag.
XXXVIII, 134, 135
- wł. - zob. Maciej, Nassude
Solaw - zob. Z,uława
Solchow, wójt. lęb., zag. 231
Solmyn - 'zob. Sulrnin
Sonowicz Damero - zob. Zankowisko
Sopieszyno [Suppoczyn, Suppoczin], okr.
pucki 216, 231, 236
Specht Mikołaj, ławnik w Wocławach
176
Spiegel Jan [Hans], wójt lęborski 68,
161, 196, 198
Sprenger Marcin, ławnik w Długim Po-
lu 177
Stabeschow - zob. Staniszewo
Stael Dytrych z Gdańska XLV, 196
Stange Henryk z Leszkowych, brat Wil-
lama XLIV, 184, 185
- Willam z Leszkowych, brat Henryka
XLIV, 184, 185
Stanisław, kasztelan świecki 60, 81
- wł. Połchowa, wcześniej Brud,zewa,
syn Alberta z Lebcza XXXVIII, 134
_ wł. Dziechlina XXXIII, 76, 77
Staniszewo (Stabeschow], akr. mir. 143,
212
Stanken, karczma k. Trzciniska, zag. 2
Stansic.z - mb. Stężyca
Starbienino [Sterbenyno, Sterbomir],
wójt. lęb. 210, 231, 236
Stare Sz'koty [Hoppenbruch], U. Leśny,
dziś część Gdańska 226
r
D
Ił
"
I
21 - Księga komturstwa
Steblewo [Stubbelaw], wójt. grab. XXXI,
XLIII, XLIV, 67, 178, 186-188
- sołtys - zob. Haselow Kerstan; Po-
gorzała, Henryk z; Stormer Han-
nus
_ ławnicy - zob. Dalwin Kirstan, Han-
ke, Jan [Hans], Margquart Jan
[Hans], Molner Mi-kołaj, Ratman
Hannus, Sarow Jan [Hans], Sweyn
Piotr, Symon Jan (Hans], Symon
Piotr, Wolder [Walder] Mikołaj, Ty-
deke
_ mieszkańcy - zob. Hoevelke Miko-
łaj, Hoevelke Piotr, Rosenawsze
Gertruda
Stefan [Steffan], wł. Błądzikowa, Gnie-
wina i Orzecha XXVII, 24, 25
- wł. Lapina, brat Magnusa XXXVI,
XL, 112, 156, 157 _
- wł. Witomill1a, Chwarzna i Juszkowa
XXXIII, 80
- wł. Swyneblak, brat Lekauta i Gnie-
womira XXXI, 63, 64
Stegen, Gerhard V' I komtur gdański
XXXIII, 84
Stein Erhart z Pruszcza I[?] 204
Sterbenyno - zob. Starbieni.no
Steynort Jakub, sołtys w Szumiesie
XXIX, 45, 46
Stężyca Szlachecka rStansicz], okr. mir.
212
Stibor - zob. Scibor
Stippre Jan [Hans], ławnik w Osicach
163
Stiskowitz, akr. mir., zag. 230
Stobelawsche Werder - zob. Zuławy
Steblewskie
Stockheim [Stocheym, Stogheym], Jan
'[Hans] V., komtur zamkowy gdański
143-147
Stolezfus Piotr, wł. placu w Gdańsku
XL, 153
Stolppman Michał, sołtys w Redzie XLI,
162
Stormer Hannus, sołtys w Steblewie 178
Storues, wł. Trzcil1iska , ojciec Klausa 1
Strantknecht Maciej z Długiegu Pola
XLIII, 176 , 177
Straszyn [Stresschin], okr. sulm. XXVI,
XXXVIII, 16, 131, 132, 229, 234
- wł. Skłodowicz Stanisław XXVI, 16
- Fryderyk z, ławnik sądu ziemskiego
gdańsKiego 114
ł
I
l
275

- Hannus, sołtys w Redzie XXXVIIl,
131, 132
StreiIn, wójt. lęb., zag. 235
- okr. sulm., zag. 229, 235
- zob. Strzelno
Strellentzin - zob. Strzelęcino
Struga, wójt. lęb., zag. 110
Strupperger Joast, w. marszałek krzy-
żacki 159
Strzebielino [Trsebelin], okr. mir. 211,
230, 235
- wójt. lęb. 210, 231
Strzelęcino ,[Strelentzin, Trselenczin],
wójt. lęb. XXXII, 73, 209, 230
- wł. - zob. Borzysław, syn Będzimie-
rza
Strzelno [Strelin], okr. pucki XXXVII,
118, 214, 233
- SQłtys - 'Zob. Bertold
Strzeżewo [Strezsow], wójt. lęb. XXXIV,
78,88
- wł. - zob. Jeszko, syn SWinczy
Stubbelaw - zob. Steblewo
Studenicz - zob. Studziennice
Studziennice [Studenicz], wójt. bytow-
skie XXXVIII, 136, 137
- zasadźca - zob. Gostkowo, Bartek z
Styskowitz, okr. mir., zag. 211, 235
Subkowy .[Subkaw], akr. sobowidzki 192
Suchanino [Suchanec.ke] - zob. Cyganki
Suchten, Henryk v. z Gdańska XLV,
196, 197
- Małgorzata, wdowa po Henryku
XLV, 196, 197
Suchy Dąb [Czuchedom, Zugdam], wójt.
grab. XLII, XLV, l, 169, '170, 195
- karczmarz - zob. Molner Arnold
- mieszkaniec - zob. Kesselhut Mikołaj
Suoow - zob. Źukowo
Sulchow '[Solchow], wójt. lęb., zag. 210,
236
Sulicice [S uleczitz] , okr. pucki 218, 236
- okr. sulm. 234_
Sulęczyno {Suleschyn], okr. mir. XXVI,
8,230
Sulisław [Sulislaff] z- Kętrzyna [Kantr-
sin] 140
- wł. Maszenka, rycerz XXXIII, 82
SUlisława, żona księcia Mściwoja XXXI,
59 -
Sulmin [Sulmyn, Richthod'] XXX, XXXI,
XXXVI, XL, XLV, 49, 50, 52, 53, 65,
66, 112, 194, 195, 218, 223, 232
-276
- sołtys - zob. A!ndrzej
- ławnicy sądu ziemskiego w Sulmi-
nie - zob. Lyssaw, Bartosz z; Pępo-
wo, Dytrych z
- okręg XLVI, 218, 221
Sułko {Su1ke], sołtys w Rozłazinie
XXXIV, 91
Sumowo, Pietrasz z, wł. Węsiorów
XXXII, 70
Suncza - zob. Swięca
Sund eman Claus, ławnik w Les2ikowych
184
Suppoczin - zob. Sopieszyl1'o
Swankosla, wł. Cieszeni, rycerz XLI, 161
Swantke - zob. Swięca
Swarczburg - zob. Schwarzburg
Swarto',v - zob. Zwartowo
Swarzewo [Swarsow], okr. pucki
XXXVIlI, 116, 214, 233
- sołtys - zob. Konrad
Swarsewicz Nikusz, pan z Jasienia [Yes-
se?] XXXIX, 139-141
Sweder - zob. Pelland
Swelborn Henryk, komtur zamk'owy
królewiecki 3
Swesla, wł. Cieszeni XLI, 161
Sweyn Jan [Hans], ławnik w Steblewie
186
Swkhow - zob. Swichowo
- SwiJk'O - zob. Swięca
Swinczin Jeszko, włodarz komtura
gdańskiego 83
Swinoschowicz JeszkO, sędzia ziemski
gdański 90, 91, 92
Swyan zNadola, zasadżca Rekowa
XXXVII, 124
Swyanawitz Piotr, wł. Rekowa XXXVIII,
130
Swyneblok, okr. sulm., zag. XXXI, 63,
64, 229
- wł. - zob. Letaut, Gniewomir, Ste-
fan
Sydow, wójt. lęb., zag. XXXIII, 81
- wł. Jarosław, Paweł
Sylstry - zob. Źelistrzewo
Symon Henryk z Gdańska 202
Szame Henryk, sołtys w Wocławach 176
Szczenurze [Schonors], wójt. lęb. 209,
230, 235
Szemud [Schonwald, SChonenwald], U.
Leśny 226, 232
Szumles [Schonf1is], U. Leśny XXIX, 45,
46, 226
CD
ID
no

Gl
ID
n
- sołtys - zob. Steynort Jakub
Szymon [Simon] z Ostaszewa, wł. Osło-
nina XXVII, 25, 26
- z Prusewa, wł. Gowina Małego
XXXVIII, 137, 138
- Piotr, ławnik w Steblewie 178, 187,
188
S::ibor [Stibor], burgrabia pucki 26
- z Krotkowa, wł. Rekowa XXXVII,
XXXVIII, 124
- z Plemion [Plemechow], wł. Tokar
XXVI, 16
Smiechowo [Smechow], okr. pucki
XXXVIII, 134, 135, 218, 231, 236
- wł. - zob. Maciej, Nassude
SwichoWlo [Swichow], wójt. lęb. 209, 231,
235
Swiecie '[Swecze], z. XXXI, 59, 60
- palatyn - zob. Paweł
- starosta - zob. Paweł
- kasztelan - zob. Stanisław
- podczaszy - zob. Przed sław
- cześnik - zob. Julian
- komtur - zob. Scheff Albrecht
Swietlino [SwisHn], wójt. lęb.
- Nadoi 207
- Nagor 207
Swięca [Swiko], palatyn gdański 60, 80
- kasztelan słupski 87
- starosta gdański 26
Swięty Wojciech [Sente Albrecht], U.
Les.ny 31, 106
Swincz [SchwinŁ-cz, Swintcz, Swintsch],
okr. sulm. XXVI, 16, 229, 234
- wł. - zob. Skłodowicz Stanisław
- Jeszko z, wł. Warcza, włodarz kom-
tura gdańskiego 70, 83
- ojciec JesZika, wł. Choczewa i Strze-
żewa XXXIV, 88
- Lekaut z, wł. Warcza XXXVIII, 29
- Mikołaj z, sędzia ziemski gdański 143,
144, 147
- Przypko z, wł. Tępcza XXVIII, 29
- Woj.ciech [Woiczech], sługa komtura
gdański-egQ W. v. Kniprode 50, 117

T
Tadicz Goslaus, rycerz 83
Tahinvelt - zob. Dahenfeld
Tampitz - zob. Tę,pcz
Tangael [Taagel] Herma.o {Hariman],
ławnik w Cedrach Małych 167, 168
Tatyngen - zob. Tettingen
Tawęcino [Towotzin], wójt. 1ęb. 209, 231,
235
Tczew IDirssaw], z. 193
- kasztelan - zob. Hieronim
- wójt - zob. Ellede, Bernard V.; Or-
low, l:Ienryk v.
Techwitz [Thechewicz], Jan [Johan] V.,
kompan komtura gdańskiego J. v.
Rumpenheima 128, 129
- leśny gdański, urzędnik krzyżacki 22
- rybicki pucki, urzędnik krzyżacki 32,
42, 45, 46, 55, 56, 72, 105, 120, 122,
131
- wójt lęborski 101
Teodoryk, kapelan księcia Mściwoja 81
Ternbach - zob. Dernbach
Tetrow Ertman, wł. kramu pod zamkiem
w Gdańsku 203
Tettingen {Tatyngen], Werner v., kom-
pan w. mistrza K. ZoIlnera v. Ro-
tenstein 8
_ w. marszałek -krzyżacki XXV, 2, 3
Tępcz [Damptcz, Tampitz], okr. mir.
XXVIII, 29, 212, 230
- wł. - zob. Swincz, -Przy pko z
Thechewicz - zob. Techwitz
Tide, mieslikaniec okolic Zwartowa 78
Tilko - zob. Tylko
Tiplingen - zob. Tiimpling
Tirnbach - zob. Dernbach
Tokary [Tokkar, Tuckar], okr. sulm.
XXVI, 16, 220, 229, 234
- wł. - zob. Plemiona, Scibor z
Tole - zob. Tule
Tomasz, wl. Miłocina XXVIII, 28
Torbach - zob. Dewbach
Toron, Andrzej V., rzeźnik z Gdańska
202
Towotzin - zob. Tawęcino
Trachenau [Trachenow] Jan [Hans],
koniuszy gdański, urzędnik krzyżac-
cki 115
Trageheim Heyne, ławnik w KieŻInarku
169
Tralaw Henryk z Leszkowych XLIII, 181
Trankot Herman, sołtys w Warczu
XXIX, 47
Trewir, Karol z, w. mistrz XXVII,
XXXIII, 27, 81
Trsebelin - zob. Strzebielino
Trsebislawitz, Trseblowicz - zob. Trze-
bisławice
277

Trselenczin - zob. Strzelęcino
Trselyno, akr. sulm., zag. 221
Trsibislauicz - zob. TrzebisłBwice
Trupnig, Bertold v., rybicki pucki,
urzędnik krzyżacki 101
Trutnowy [Trwtenaw], wójt. grab. l
Trzcinisko [Schonenl'or, Schonrohr],
wójt. grab. XXV, l, 2
- sołtys - zob. Klaus, syn Storuesa
Trzebisławice [Trsebislawitz, Trsebslo-
wicz, Trs'ibislawicz], okr. sulm.
XXVII, 22, 219, 229
- wł. - zob. Piser Wojciech
Trzebuń [TrsebonJ, okr. mir. 213
Tuchlino, okr. mir. XXXII, 69, 230, 235
- wł. - zob. Wernikonis Jan
Tuckar - zob. Tokary
Tule (Tole] PIotr, ławnik w Cedrach
Małych 167, 168
Tumpling [Tiplingen], Jan [Johan], leś-
ny gdański, urzędnik krzyżacki 36,
52
- piwniczy gdański, urzędnik krzyżacki
31
Tupadły [Tupadel], okr. pucki XXXVIII,
135, 217
- wł. - zob. Markowicz Mikosz
Tursiglow, młyn, akr. mir., zag. 212
Tusemer - z-ob. Dusemer
Tussenfelder Michał, komtur zamkowy
królewiecki 4
Tuszki [Tuskaw], okr. mir. 212
Tydema'll z Przodkowa [Sevelt], wł.
Wiczlina XXVIII, 28
Tyfensee Mikołaj, piekarz w Grabinach-
-Zameczku 195
- zob. Plonia
Tyle Hannus, wł. ,kar'czmy i młyna w
Redzie 162
Tylko [Tiłko] Hanke, ławnik w Wocła-
wach 164, 178
- pisarz komtura gdańskiego Jordana
83
Tzechtzin - zob. Ciechocino
Tzilbow - zob. Celbowo
u
Ubech, Rutger v., wł. Lostowic XXXI,
61
Ufftersheym - zob. Hoftersheim
278
Ujeścisko [Wonll1enberch, Wunnenberg],
U. Leśny XXXVI, 39, 40, 114, 115,
225, 227, 228, 232
- sołtys - zob. Hanneman Jan [Hans],
Miinzmeister Konrad
- Heidekrug, niezidentyfikowany 225
Ulinia [Ulin], wójt. lęb. 207
UHnbruch Henryk, Krzyżak z konwentu
gdańskiego 83
Ulsen [VIsen], Mikołaj v., szatny gdań-
ski, urzędnik krzyżacki 109
Undischin - zob. Unieszyno
Unibandsino - zob. Niebędzino
Unieszyno [Un'dischin], wójt. lęb. 231,
235
Unisław [Vbislaus], podkomorzy gdań-
ski 26, 60, 80, 81, 87
Unrot Jan [Hans], wł. kramu pod zam-
kiem w Gdańsku 202
Unstet {Vnstet] Jost, kompan komtura
gdańskiegQ A. v. Schwarzburg 42, 46
Ursecz [Vrseczs] - zob. Wrześcienko
Ustarbowo [Wostraw, Wustraw], okr.
pucki XXXVIII, 136, 217, 218, 231,
236
- starosta - zob. Pellighus Mikola
v
Valkenberg - zob. Wolkenberg
Vecken, sołtys w Garczegorzech XXXIV,
88
Veuerow - zob. Fedderau
Veritage, Vritag - zob. Freitag
Vesten, Konrad v., komtur zamkowy
gdański 73
Veypch - zob. Wippach
Vicke - zob. Wicko
Videlin - zob. FidUn
Viermund [Virmunden, VirmynnenJ,
Eberhard v., komtur zamkowy gdań-
ski 24, 33, 37, 59, 95, 121, 126, 134,
149
- rybiok:i pucki, urzędnIk Krzyżacki 119
- Krzyżak z konwentu gdańskiego 90,
92, 96
Viłestow - !Zob. Wielis.towo
Vilkaw, Villekow - zob. Wilkowo
Vinckenhausen [Vinkenhusen] Henryk,
Krzyżak z konwentu gdańskiego 83
Vinczefeld [Vintczeuelt], Kirstan v.,
komtur zamkowy gdańsKi 50

.
Virchen, starosta w Mrzezinie XXXVII,
119
Vischmeh Gerhart, kompan w. mistrza
W. v. Knipr.ode 20
Vitlena - zob. Borkowo
Vitomyn - zob. Witamino
Vitoradze - zob. Witoradze
Vitzko - zob. Wicko
Vitzlin - zob. WiczHno
Vladicheim [Vladerheym], Wetczel V.,
kompan w. mistrza P. Rusdorfa 158,
159
- leśny gdański, urzędnik krzyżacki 142
- wójt w Grabinach-Zameczku XLIV,
186-188
Vlek Henryk, Krzyżak z konwentu gdań-
skiego 50, 117
Vlsen - zob. Ulsen
Vnibandsino - zob. Niebędzino
Voglers [Fogeler], U. Rybicki Szkarpa-
wa XXV, 3,4
- karczmarz - zob. Brandt Dawio
VoIczen Klaus, karczmarz w Ploni
XXIX, 41, 42
Volczer Herman z Lebienia XXXIV, 102
- - sołtys w Rekowie XXXV, 100
- Hincze, sołtys w Krępie Kaszubskiej
XXXV, 93
Volkenberg - zob. Wolkenburg
Vrienwalt, karczmarz z Sobieszewa 222
..... Vross Jan [Hans], starosta w Krakowie
XXV, 4, 5
Vrsecz - zob. Wrzeście
W
Waissil, OJCIec Dziwana XXXI, 59
Walder, Walther - wb. Wolder
Walkynberg - zob. Wolkenburg
Walrader Konrad, komtur człuchowski
134
Walpot - zob. Bassenheim, Zygfryd
Walpot v.
Walspach {Walsbach], Otto V., komtur
zamkowy gdański 138
Walter, włodarz komtura gdańskiego -
zob. Grelle Walter
-- z Przejazdowa 204
-- Klaus z Cedr Małych XLI, 166
- wł. Cewic, brat Guntera XXXIII, 83
- wł. Cewic, brat Klausa XXXIII, 83
Walter i Mikołaj z Gdańska XLV, 195,
196
Wandirsei, wł. Brudzewa XXXVIII, 128
Wansur - zob. Węsiory
Warcz [Wartsch], okr. sulm. XXVIII,
XXIX, XL, 29, 47, 150, 157, 158, 221,
222, 229, 232, 235
- 50łtys - zob. Trankot Herman
- wł. - zob. Jeszko, Michał; Mikołaj,
sędzia ziemski; Swincz, Lekaut z
- młynarz - zob. Kr.ig Jan [Hans)
Warsinow -- zob. Warzewo
Warszkowo [Neuewerder, Nuwewerder,
Wars.chow], okr. pucki 130, 217
Wartin Dam.prow - zob. Dąbrówka
Wartsch - zob. Warcz
Warzenko [Warz in Cleyne], okr. sulm.
221, 229
Warzewo [Warsinow], okr. pucki 218,
231, 236
Warzno [Warzin], okr. sulm. 229, 234
Wasnetz [Wasnek), Mikołaj Quoss v., -
zob. Quoss Mikołaj v. Wasnek
Weczlaw - 'ZOb. Wocławy
Wegener Piotr, wł. Kębłowa XXXIV, 88,
89
Weipech - zob. Wippach
WeiselEn -- zob. Wisła
Weiss - zob. Feuerbach, Wilhelm Weiss
v.
Welle, Fryderyk V., w. szatny, komt\ir
dzierzgoński 191
-- Rapot v., kompan w. mistrza W. v.
Kniprode 15
Wenczel, Krzyżak z konwentu gdańskie-
go l?] 2
Werder - zob. Źuławy
Wernersdorf - zob. Pogorzała
Wernikonis Jan [Johannes], wł. Tuchli-
na i Linii, rycerz XXXII, 69
Westfal Henryk, sołtys w Długim Polu
177
_ Jan [Hans], ławnik w Długjm Polu
175
Węsiory {Wansur), okr. mir. XXXII, 70,
212, 230, 235
_ wł. - zob. Sumowo, Pitrasz z
Wickerow, Jorge v. der, wł. Krokowa,
Goszczyna i GHnek XXXVI, 113
Wicko [Vitzko), wójt. lęb. 209, 230, 235
__ [Vicko, Vinczken], syn Bożeja
XXXIV, 87
- wł. Krępkowic XXXIII, 76
_ sołtys w Obliwicach XXXV, 94, 95
- - w Ostrowitym 202
279

Wiczlino [Vitzlin, Witzlin], okr. sulm.
221, 229, 235
Wieler Oswald, cegielniczy gdański,
urzędnik krzyżacki 156
Wielistowo [Vilistow], wójt. lęb. XXXIX,
138, 210, 231, 235
- starosta - zob. Michał
Wielka Wieś [Gross Dorf) , okr. pucki
XXXVII, 117, 118, 120, 215, 233
- sołtys - zob. Grobesprochen Hincza
Wien LWihen, Wyen, Wygen] Jordan,
wójt lęborski 32, 34, 35, 38, 39, 41,
42, 45, 46, 48, 49, 53, 55, 56, 58, 72,
99, 103, 105, 107, 111, 120, 131, 205
- leśny gdański, urzędnik krzyżacki
125, 137
Wikbold [Wicbold), kapelan w. mistrza
W. v. Kniprode 2, 22, 25, 60, 61, 63,
75, 76, 83, 85, 97
Wilde Jan [Hans], ławnik w Krzywym
Kole 186
Wildenberg, Fryderyk V., mistrz krajo-
wy pruski XXVI, XXVII, 16, 28
- Mikołaj, kowal w Grabnach-Zamecz-
ku 195
Wilhelm z Senicz, wł. Czapelska XXVII,
28
Wtlholz [Walholcz) Lodewik, cegielniczy
gdański, urzędnik krzyżacki 102
Wilkowo IVilkow, Villekow] , wójt. lęb.
XXXV, 92, 93, 205, 206, 233
- sołtys - zob. Luckefleich Dytrych
Willam, sołtys w Lęczycach 208
;- Heyne, ławnik w Koszwałach 185
Wilsdorf [Wylzdorff], Fryderyk V., ko-
niuszy gdański, urzędnik krzyżacki
112, 191
Winricus - zob. Kniprode, Winrych v.
Wippach [Veypch, Weipech], Jan [Hans]
V., kompan komtura gdańskiego M.
Postera 77
- wójt lęborski 126
Wir.koslaen, wł. Janowic i Kębłowa, brat
Jeszka XXXIV, 85
Wisen, Wilhelm v. - zob. Feuerbch,
Wilhelm Weiss v.
Wiskoczin - 2Job. Wyszedno
Wisła [Wissel, Wyssele, Wyszele), rz.
XXVI, 14-16, 57, 228
- Gdańska [Nuwe Wassir], rz. 16
Wisław [Wislaus), biskup włocławski 81
Wisłoujście [Munde], wójt. leskie l?],
189, 203
280
Wissel - zob. Wisła
Wissenberg - zob. Białogóra
Wissok - zob. Wysoka
Witek [Vitken], wł. Zaskoczyna XXXV,
95, 96
Witlich, Wilhelm V., komtur zamkowy
gdański 32, 100, 105, 120, 122, 128, 129
Witomino [Vitomyn]. okr. sulm. XXXIII,
59, 63, 80, 219. 229, 235
- wł. - zob. Albert, Ambroży, Dziwan,
Janik, Stefan
Witoradz LVitoradze], wójt. lęb. 209, 230,
235
Witzlin - zob. Wiczlino
Wocławy [Weczlaw, Wotzlaff], wójt.
grab. XLIII, 45, 164, 176-178
- sołtys - zob. Balow Mikołaj, Specht
Mi,kołaj, Szame Henryk
- ławnicy - zob. Balaw Tydeman, Dre-
wis Piotr, Kirstans Andrzej, Klatte
Pi?tr, Lemken Piotr, Nagel Bor-
chart, Schroter Jakub, Specht Mikołaj
Wojan [Woyan], wł. Zelaz.na i Miromina
XXXIII, 81, 82
Wojanowo [Woyanow], okr. sulm. XXXI,
64, 65, 219, 229, 234
- wł. - zob. Dytrych, Klaus, Markwart
Wojciech [Woczek, Woiczek], kasztelan
gdańsk,i XXXVIII, 28
- wł. Dziechlina XXXIII, 76, 77
- karczmarz w Sianowie XXXIX, 142,
143
- ze Swincza, sługa komtura' gdańskie-
go W. v. Kniprode 50, 117
Wolder [Walder, Walther] Mikołaj, ław-
nik w Steblewie XLIV, 186-188
Wolholcz - zob. Wilholz
Wolkenburg [Valkenberg], Lodewig V.,
w. szatny krzyżacki 60
Wonenberch, Wonnenberg - zob. Uje-
ścisko
Wossitz - zob. Osice
Wossow - zob. Osowo Lęborskie
Wostrow - zob. Ustaroowo
Wotsak Jakub z Palcrzewa XLII, 168
Woyan Michał, ławnik w Leszkow ch
181
Woyen Jakub. ławnik w Leszkowych
179, 182, 184
Wojsław [Woyslaff] z Lebna 140
Wrzeszcz [Langenvor,t, Langfuhr], okr.
sulm., obecnie część Gdańska 220,
226, 229
.

_ mieszkaniec - zob. Boke, Gerd v.
der
Wrzeście [Frsecz, Vrsecz], wójt. lęb. 97,
208, 210
Wrześcienko [Vrsecz], wójt. lęb. 209, 231,
235
- młyn 208
- mieszkaniec - zob. Mikołaj
Wulsag Jan [Hans] z Pruszcza l?] 204
Wunnenberg - zob. Ujeścisko
Wurle Cleyne - zob. Orle
Wustraw - zob. Ustarbowo
Wydelyn - zob. Fidlin
Wyspowo [Wispow], okr. pucki 217
Wystruć [Insterburg), z. 233, 238, 239
Wyszecino [Wisko;:zin], okr. mir. 230, 235
Wyen, Wygen - zob. Wien
Wyes - zob. Weiss
Wysoka {Wissig, Wissok], okr. pucki,
zag. XL, 152, 218, 231, 236
- wł. - zob. Krokowo, Mestwin z
Wyssele, Wyszele - zob. Wisła
Wyze Nitscze, wł. kramu pod zamkiem
w Gdańsku 202
y
Yesse - zob. Jasień
Yring - zob. Iring
Yser Ulryk, Krzyżak z konwentu gdań-
skiego 16, 44, 50, 102, 117
Ysselstein, Gyselbrecht v., nadzorca prac
kamieniarskich [steynmeister], urzęd-
nik gdański 77
z
Zachteleuendt Hanneke, ław.nik w Lesz-
kowych 184
Zagórze [Sagors], okr. pucki XXXVII,
125, 216, 217
- wł. karczmy l tartaku - zob. Ge-
lenczen Jakub
- Zajączkowo [Liebenhof, Lybenhove], okr.
Subkowy XXXI, XXXIV, 60, 88
- wójt - zob. Klede, Bernard v.
Zakrzewo [Sackersow], okr. mir. 235
Zalew Wiślany [Ha be) XXV, 3, 4, '51,
116, 237, 238
Załakowo [Salykow], okr. mir. XXXIX,
144, 230
- sołtys - zob. Płachta MacieJ
Zankowisko [Sonowicz Damero), jez. 64
Zaskoczyn [Sackoczin, Saskoczin], wójt.
lęb. XXXV, 95, 96, 208, 230, 233
Zarow - zob. Sarow
Ząbrcz {Samberg], okr. sulm. 229, 234
Zbychownica [Bichoffnitcza), rz. 110
Zbychowo [Bichow], jez. 110
Zcackoczin - zob. Cj.ekocino
Zcantschow, Zcentstkow - zob. Częstko-
wo
Zcapelken - zob. Czapelsko
Zcechoczin - ;zob. Ciechocino
Zcerdke Nikusz, wł. Gowidlina i Osowa
XXXIV, XXXIX, 84, 139, 140
Zceschin - zob. Cieszenie
Zcewitz - zob. Cewice
Zcillibow - zob. Celbowo
Zcippelow - zob. Cj.eplewo
Zcirsenow - zob. Czerniewo
Zczewitz - zob. Cewice
Zdunowice fSdonowitz], okr. mir. 230,
235
Zelbach, Jan [Johan), v., w. szatny,
komtur gniewski 73
Zenger [Czenger] Ulryk, rybicki pucki,
urzędnik krzyżacki 68, 112, 148, 151,
161, 196, 198
- kompan w. mars'załka W. v. Tettin-
gen 3
ZeydenhGr Henryk, brat Szymona XLII,
171, 172
- Szymon, brat Henryka XLII, 171, 172
Zipplau - zob. Cieplewo
Zoller [Czoler], Fryderyk V., w. komtur
191
Zollner [Czolner, Zcolner] v. Rotenstein
Konrad, komtur gdański XXXIV,
XXXVII, 65, 67, 71, 88, 123
- w. szatny, komtur dzierzgoński
XXXII, 134
- w. mistrz XXX, 7
Zugdam - zob. Suchy Dąb
Ziilnhart [Czullenbard], Wolf v., komtur
gdański XXVII, 21
Zilnder - zob. Cedry
Zwartowo [Schwartow, Gros Swartow],
wójt. lęb. XXXIII, 77, 78, 208, 230, 236
- wł. - zob. Littow Piotr
- Przedeman z, włodarz krzyżacki 94
Zygfryd [Sifrid, Syfryt) , sołtys w Kosz-
wałach - zob. Glubicz
- wł. Krępkowic XXXIII, 76
281

Ź
Źakowo [Oppursukow, Sakow], okr. mir.
230, 235
Źarnowiec [Sarnewitz, Zarnowitz], okr.
pucki, cysterki XL, 157-159
- Zatoka XL V, 198
Źelazno [Schelesno, Sellasin, Zelaschno],
wójt. lęb. XXXIII, 81, 82, 210, 231,
235
- wł. - zob. Gniewomir, Jarosław,
Koźma, Paweł, Woja n
Źelewo [Seelau, Zelow] , okr. pucki 218,
231, 236
Źelistrzewo [Selistry, Silistry, Sylstry],
okr. pucki 215, 227, 233
Żmudź [Samaiten] 237, 239
Źukowo [Sucow], okr. mir. 232, 234, 237,
238
Żuława [Solaw], okr. sulm. XXX, 54, 55,
219, 222, 223, 232
Źuławy Steblewskie [Stobelawsche Wer-
der] XXV, 2, 6
Źuromino [Siromyno, Soromyn, Zurro-
min], okr. mir. 230, 235
r
ł
.
I

INDEKS RZECZOWY
opracowała Karola Ciesielska
Indeks obejmuje tylko tekst źródła, nie uwzględnia zatem, w przeciwieństwie
do indeksu osób i nazw geografic2!l1ych, terminów występujących w regestach i we
wstępie. Z samego tekstu źródłowego pominięto powtarzające się w każdej arendze
i promulgacji dokumentów (część I-II wydawnictwa) takie terminy jak "rat",
"v-olbort", "wille", "brud er", "eldeste bruder", "fratres", "gebietiger", "mitgebitiger".
Nie uwzględniono również terminów "er ben", "nachkomelingen" i "nachkomen",
występujących łącznie z nazwiskiem osoby otrzymującej nadanie, kupującej czynsz
itp. Są to, poza częstotliwością występowania, terminy, których rola w przekazywa-
nej treści jest pasywna. Ilekroć jednak wymienieni "bracia", "dostojnicy" czy "na-
stępcy", spadkobiercy" występują w treści żródła w roli aktywnej, tylekroć zostali
objęci indeksem. Dla oszczędności miejsca nazwy zawodów osób występujących
w roli świadków wymienione zostały tylko w indeksie osób.
Indeks sporządzono w języku \polskim, ale terminy mniej znane oraz wieloznacz-
ne, łacińskie i niemieckie, podano także w brzmieniu oryginalnym z odesłaniem do
hasła głównego. Przy hasłach głównych, będących przekładem wspomnianych ter-
minów obcych (np. bona, erbe, gut, hof, hofestat, hoke, hou, hov, how, hoy, ruem,
rum, i in.), bądź występujących w źródle w formie zniekształconej podawano w na-
wiasie wersję lub wersje oryginalne. Podobnie uczyniono z terminami, dla których
nie zdołano ustalić pewnego, nie budzącego wątpliwośoi polskiego odnośnika. W nie-
których przypadkach, w których nie zdołano ustalić nazwy bądż znaczenia terminu.
pozostawiono je bez objaśniania, np. przy rodzajach drewna (geschirrholcz), piwa
(covent, merczbier) czy sukna (brustewische, kogel, kolsis, messlich, ruwe, slagtuch,
stokbreit) i in.
Hasła treściowo bogatsze i łączące się z innymi rozbudowane zostały za pomocą
podhaseł. Podhasła o większej wartości informacyjnej podano dodatkowo jako
hasła główne. Stosowano również odsyłacze do haseł pokrewnych bądż innych. roz-
szerzających zasięg informacji.
Terminy obcojęzyczne wyodrębniono kursywą. Zastosowano 3 skróty: k. = koło,
kościół NMP = kościół Najświęlszej Marii Panny i zob. = zobacz..
(
.

A
acker - zob. pole, rola, ziemia
advocatus - zob. wójt
adwokat [sachwald] 133, 194
alsper - zob. węgornia
ammecht - zob. władza
anfechter - zob. napastnicy
angarium - zob. czynsz, podatki
angele - zob. wędki
anger - zob. majdan
angehorungen - zob. przynależności
apelacja od wyr()ku sądowego [gestrofte
orteil], do Chelmna 10, 13
- do Elbląga 133
zob. wyroki sądowe
aratrum - zob. radło
arbitrium liberum - zob. pozwaienie
arma - zob. broń
armbrost - zob. kusza
armenhov - zob. Szpital Sw. Elżbiety
w Gdańsku
artykuły, dot. sądownidwa wypisane
z przywileju 200
- umowy o sprzedaż tartaku 160, 161
- umowy utrzymać w mocy 194
ax - zob. siekiera
B
bagna [bruch, paludum] 96, 213, 214
- należące do Helu 214
bagschiff - zob. statek piekarnia
bale [bolen] dla zamku w Gdańsku 142,
203
zob. ceny, drewno
balneator - zob. łaziebnik
banyr - zob. chorągiew
baronowie, rada 87
baustat - zob. plac pod budowę
beczaler - zob. spłacający [dług, czynsz]
beczalunge - zob. dziesięcina
beczki, piwa 5, 189, 239
- śledzi 133
benen - zob. pszczoły, ule
bergfrid - zob. stołp
besecczer, beseczczer - zob. zasadźca
besiczer - zob. posiadacz
bessering - zob. kara sądowa
besserung - zob. naprawa
bewyser des dorfis - zob. sołtys
bibliotekd [librię, lybreye] 190
284
- ufundowanie przy kościele NMP w
Gdańsku 190, 191
- potwierdzenie fundacji 190, 191
- - z wszystkimi obecnymi i przyszły-
mi książkami 190, 191
zob. książki
bieda [notdurft] mieszkańców wsi 127, 128
zob. obniżenie czynszu
bierschenk - zob. wyszynk piwa
bigraft - zob. pogrzeb
bischoffsgelt - zob. dziesięcina
biskup kujawski [bischof, bischov, by-
sCho!, bysscof, episcopus Wladisla-
viensis ecclesie, von _ Koyaw, von
Kuyaw] l, 11, 12, 15, 31, 38, 39, 41,
44-47, 50, 52, 53, 55, 56, 81, 89-91,
93-95, 99, 100, 102-104, 117, 118,
121, 122, 124, 126-129, 132, 155, 192,
234
- daje sanie na wyprawę zbrojną 236,
237
- - zbrojnych sołtysów 236, 237
zob. dziesięcina, poddani, spór
o dziesięc,inę
blassen 200
błoto [bruch, kot], na łąkach 42
- na Zuławach Steblewskich 6
bogenholtz - zob. drewno na łuki
bolen - zob. bale
bolwerk - zob. grobla, wał ochronny
borgkwal - zob. wał zamkowy
borneholtez - zob. drewno opałowe
braka [wrekerye] 58
brudere, unsere brudere, unsere eldeste
brudere - zob. Krzyżac, Zakon
bród [vort] na granicy Łeby 97
- w Borkowie 78
- garbrawski 97
- zw. Serbie 97
bruche, bruechere - zob. ugór
brustewische laken - zob. sukno
brzeg, wybrzeże [staden, strand] 11, 200
- mors.ki 3, 4
- - gd:de miasto leżało 11
- - strzeżenie 3, 4
- - - w wY2)naczonych granicach 4
- - umacnianie 3
- prawo brzegowe 200
- Zatoki ZarnowieckieJ 198
brzegi, fosy między Młodym Starym
Miastem Gdańskim 57
- - bez prawa zabudowy 57 .
- - na szerokość drogi 57

- - zerwane naprawiać 57
- - umacniać [vorbollwerken] 57
- Motławy 7, 12
buchssen - zob. działo
buda balwierza 225
zob. czynsz
- koniuszego 228
- kramarza 223
- śrutownika 226
zob. czynsz
budy, małe z l wozem dla strzelców 238
- z 4 wozami 238
- pod ratuszem w Lęborku 205
- przed zamkiem 202, 203
- przy łaźni 203
budowle [bawde, gebuwde], 162, 240
- trudne 240
budulec, wolny wyrąb w lasach Zakonu
5, 120, 125, 162
budynek, budynki 5, 120, 141, 172
- budować 120
- zakaz budowy 14
- - na ostrowiu w Gdańsku 11
- - na wysepkach Młodego Miasta
Gdańska 14
zob. tartak
bursztyn [b urnste in, gogat, lapis] 27, 28
- użytkowanie 17
- zbieranie 27, 28
busserinen - zob. pokutnice przy kapli-
cy św. Marii Magdaleny w Gdań-
sku
buten - zob. ule
buty [schu], dla kucharzy 240
- piekarzy 240
- piwowarów 240
- pracujących pachołków 240
- innych pachołków 240
....:... osób pracujących za wynagrodzeniem
, 240
- wytlinga 240
buwunge - zob. umocnienia
bydło, wypędzać na wspólne pastwisko
11, 14
- Młodego Miasta Gdańska 14
bysscof - zob. biskup
c
canapum - zob. konopie
caseus - zob ser
castrum - zob. zamck
cech rzeźników w Gdańsku 149
- otrzymuje łąkę na wspólne pastwi-
sko 149
cegielnik [czigelmeister] 195
ceny, bali 142, 203
- desek 142
- - okorowanych 142, 203
- dylów 142, 203
- kapłonów 225
- koni 51, 54. 127, 128, 131, 137, 225
- kóz 217, 218
- krów 209, 218, 221
- kur 207, 211-213, 220, 222
- odpadów drewna 203
- owsa 226, 227
- piwa 189
- sera 210, 211
- sukna 189, 190
- śwhi. 209, 218, 221
- żyta 210, 211, 225
cheminiacy [colmenere] 74
chleb [brat] 5, 10, 14, 12
- jeść [być. na utrzymaniu] 43
- pośledni [torkoppel] dawać do zwózki
siana 5
- sprzedawać na targu 10, 14
- - w karczmie 125
- wypiekać 240
- - dla 150 osób 239
- dla 40 panów [herTenbrot l 239
- - dla 110 czeladzi pośledni [torkap-
pell] 239
- za t/I wiardunka dawać w każdą nie-
dzielę 133
chłop, chłopi [gebauer, gebuer, gebuwer]
12, 51, 52, 104, 125 .
- osadzają zagrodników na wolnych ra-
dłach 212
- ze wsi niemiecklich 104
zob. rybołówstwo, rycerz
chłopak [junge, puer] 87, 90
- bierze żonę 87
chmielnik [hoppengarten] 38, 225, 226
- sprzedać 38
chorągiew [banyr] strzelców 238
chrzty 103
cieśle [zcimermanne] 234, 240
- na wyprawIe idą przy działach 234
- - płyną statkami 234
- wysłani do trudnych budowli 240
- - wyżywienie 240
circumspectus vir - zob. mieszczanie
clausura angwille - zob. węgornia
285

cmentarz, św. Gertrudy w Gdańsku 11
- kościoła św. Bartłomieja w Gdal'lsku
15
- - NMP w Gdańsku 12
collatio - zob. utrzymanie
colmenere - zob. chełminiacy
communitas - zob. gmina
copiczen, copitzen, coptzen - zob. kopa
coppermole - zob. kużnia miedzi
crampfunt - zob. funt rynkowy
cruczen - zob. krzyże
curia - zob. zamek
czeladź [gesinde, knecht], obozowa [seu-
mer, somerling, soymer, soymerling]
100, 121, 232, 233, 234, 236, 237, 238,
239
- - bierze udział w wyprawach zbroj-
nych 100
- - zabiera na wyprawę dobre konie
233
- - - toporek przy siodle 233, 237,
238
- - - worek 237, 238
- - - zgrzebło 233,237,238
- - zbiera się w Gdańsku 236, 237
- - gminy wysyłają na wyprawę
zbrojną 232, 233
- - Urząd Leśny wysyła na wyprawę
zbrojną 232
- - wsie wysyłają na wyprawę zbroj-
ną 232, 233, 234, 236, 237
- - sołtysa 43
- - wysyłać do zamków 240
- okrętowa [schifknechte] 233-236,
238-240
zob. wyprawy zbrojne, załoga stat-
ków
czigilschune - zob. szopa na cegły
czinstag - zob. dzień płacenia czynszu
czoggarne - zob. sieci
czopowy wina [wynczapp] , zakaz sprze-
daży wina 133
- także z wolą Zakonu i mieszczan 133
czowe - zob. sieci
c;;;ubehorunge - zob. przynależności
czusproche - zob. roszczenia
czynstag - zob. dzień płacenia czynszu
czynsz {czins, cins, zcins] l, 2, 4, 29, 31,
53, 95, 96, 104, 108, 120, 123, 126, 129,
130, 155, 201, 211, 216, 222, 226
[=odsetki] od długu 139
- - spłata 139
- dożywotni 7; łanów dla proboszcza 162
286
- karczmarza 133, 143, 203, 206, 213,
214, 215, 222, 224
- - od dobrego p(wa 133
- - od piwa okrętowego [schifbier]
133
- kowala przed zamkiem 201
- kramarzy 1p, 205, 213
- kupiony 204
- lennego prawa polskiego 207
- lenny [leenzcins] 217
- łaziebników 213
- miasta Hel, stary 133
- - zakaz obniżania podwyższania
133
- miasta Łeba 97, 205
- młynarza 213
- należny Zakonowi [hirschaftczins],
pierwszeństwo płacenia 163-164,
173, 175-182, 184-186, 188
- - ze StaregQ Miasta Gdańska 196
- - - przyznanie dożywotnio w za-
mian za ruchomości i nieruchomości
196
- - - zwrot Zaonowi po śmierci 196
- nowy Młodego Miasta Gdańska 204
- obniżyć 127, 128
- piekarza 133
- pisarza 213
- polski 66, 78, 87, 207, 218
- - w zamian za czynsz poprawny 66
- - zwolnienie 87
- połowa na budo()wę i naprawy dla
miasta i Zakonu 15
zob. bud'nek, budynki, zakaz budo-
wy
- poprawny [rechte czins, rechteborgin,
zcins, rechte erbczins] 39, 40, 44, 49,
56, 66, 90, 93, 95, 98, 99, 102, 108, 109
- - w pieniądzu 44, 45, 49, 50, 56, 58,
66, 90, 93, 95, 98-100, 102, 108, 109,
115, 117, 118, 121, 122, 125, 126, 128,
131, 135, 136, 144-146, 148-150, 155
- - - w kapłonach 56
- - - z karczmy 125
- - - w kurach 40, 44, 49, 50, 90, 93,
95, 98-100, 102, 108, 115, 117, 118,
121, 122, 126, 132, 145, 150, 155
- - - w owsie 115
- - - z radeł osiadłych i nieosiadłych
135, 136
- - - za roboty 6 dni 44
- - z tartaku 125

- - wieczysty 148
- przeUczenie ze starej na nową mone-
tę 193, 194
- - przy kupnie -i spłacie 194
- - - przy spłacie długu 193
- - - dożywocia 193, 194
- rekognicyjny [in signum dominii, zu
bekentnisse der hirschaft, der hir-
schaft] , w pieniądzu 9, 17, 19, 20, 23,
24, 30, 60, 65, 66, 69, 70, 72, 79, 83,
110
- - w wosku 7, 9, 17, 19, 20, 23, 24, 30,
60, 65, 66, 69, 70, 72, 74, 79, 83, 110
- - jak inni chełminiacy 74
- roczny, na fundację wieczną wikarii
Bractwa Kucharzy w Malborku 199
- - przekazanie księdzu dożywotnio
wraz z dochodami 199
- - z karczmy 156
- -.z łanów przejętych przez folwark
162
- - - przeniesienie na inne łany po
20 latach 185
- - - zastawienie i podział 185
- - sprzedaż Szpitalowi Sw. Ducha w
Gdańsku 163-169, 173-186, 188
- - - pierwszeństwo wykupu 163-
-167, 173, 175-186, 188
- - zastawienie zarządcy Szpitala Sw.
Ducha w Gdańsku 187
- - jako zastaw przenIesiony na inne
dobra 163
- - z tartaku 203
- - z zagród 174
- - - sprzedaż i wykup 174
- rybaków 205
- sołtysa 53, 114, 118, 129, 165, 201, 208,
212, 215, 219, 223, 225
- - .z karczmy 39
- - z morgów 22
- - z ogrodu 39
- - wykup 219
- - a wys.zynk piwa 226
- straganiarzy 133
- szewców 133
- uwolnienie przywilejem 204
- wieczysty {erbczins, eweclich czinss,
ewige zcins] 94, 127, 129, 201-203
- - z łanów 53, 94, 127, 129
- - z tartaku 203
- - z zagród 53, 94
- - - za kury 53, 94, 127, 129
- złotnika 203
- z budy balwierza 225
- z bud 202, 203, 205
- - kramarskich 223
- ;z chmielnika 226
- z domu kupieckiego 12, 15
- - po połowie dla mieszczan Za-
k<Jnu 15
- z dóbr 50, 66, 90, 113
- - połowa 50
- - uwolnienie 113
- - ,osiadłych lub nie 152
- z folusza 58, 203, 205
- - wykup 58
- z folwarku 68
- z gospodarstwa 14
- - spłacać ratami 14
- z gruntu przy fosie między Starym
i Młodym Miastem Gdańskim 57
- - wyznaczonego 102
- z huty szklanej 226
- - żelaznej 205, 216
- (l jatki mięsnej 33, 34
- z jeziora 211
- z kanału odpływowego 202
- z karczmy 3, 4, 33, 35, 36, 38, 39, 43,
45, 56, 125, 143, 162, 206, 207, 208,
212, 213, 216, 221-226
- - po połowie dla sołtysa i Zakonu
35, 56
- - roczny 156
- - zw. swerynsche 204
- - dla wilkarij 162
- za konopie 217
- za kozy 152
- z kramów 12, 15
- - po połowie dla mieszczan Zako-
nu 15
- z kużni 226
- z lasu 140, 214, 215
- z łanów l, 2, 31, 39, 40, 45, 47, 49,
52-54, 96, 103, 108, 114, 115, 118,
121-123, 127, 128, 131, 150, 160, 18i,
206-208, 213-216, 218, 219, 222-226
- - dożywotni 114, 162
- - obniżenie 127
- - ad placitum domini 206
- - płaci gmina 31
- - płacić wiecznie 53
- - pełny 96
- - pierwszy 95, 130, 172
- - zmniejszony 206, 207, 226
- - czynszowych 31, 35, 38, 46, 56, 92,
98, 102, 117, 118, 226
287

- - odstąpionych przed sądem ławni-
czym 168, 173, 175-188
- - pustych 68, 216, 225
- - wolnych, pobiera sołtysowa 170
- - - lepszy wraz z poprawą pienią-
dza 170
- - - taki jak Krzyżacy 170
- - zasiedlonych czynszowych 52
- z ław piekarskich 12, 15, 35, 223, 225,
226
- - po połowie dla mies'zczan i Za-
konu 15
- - - dla sołtysa i Zakonu 35
- z ław rzeźnickich 12, 15, 204, 205, 213,
225
- - po połowie dla mieszczan i Zako-
nu 15
- - - dla sołtysa i Zakonu 35
- z ław szewskich 12, 15, 205
- - po połowie dla mieszczan i Zako-
nu 15
- - - dla miasta i Zakonu 205
- z łaźni 12, 133, 203-205
- - po połowie dla mieszczan i Zako-
nu 15
- z łąki 4, 32, 37, 41, 42, 115, 118, 146,
149, 151, 201, 214, 215, 217, 222-226
- - doprowadza wieś do upadku 115
- - płaci gmina 118
- - wyższy 151
- - zmniejszony 222, 225
- - :zwolnienie 115
- za łódź do połowu śledzi 133
- z młyna 150, 162, 203, 205-208, 211.c;.
-213, 215-217, 222-226
- - w kurach 150, 211
- - dla wikarii 162
- z młyna garbarskiego 204
- z młyna do kory dębowej 58, 203, 205
- - wykup 58
- z młyna wodnego 201
- z młyna zbożowego 47, 216
- z morgów 35, 202, 206, 207, 212, 214,
219, 222, 223, 225, 226
- z nadmiaru 2, 31, 36, 38, 41, 50, 56,
90, 103, 117, 122, 155, 208, 216, 223-
-226, 228
- z niedomiaru 2, 41, 56, 117, 122
- - odciągnąć 50, 90, 155
- - uwolnienie 2, 117, 122, 155
- z oberży 20
- z ogrodu 39
- z olejarni 201
288
- z parceli zabudowanej, placu 141, 142,
205, 208, 213
- od piwa dobrego 13,;3
- - piwa okrętowego 133
- z placu 203
- - w Młodym Mieście Gdańsku 153,
204
- - - wykup 153
- z posiadłości [erbeczins), 204, 205, 214
- - wykup 214
- i pożytki z Mł{)dego Miasta Gdańska,
po połowie dla mieszcza.o i Zako-
nu 15
- z przewozu 203, 222
- z radeł 72, 99, 104, 112, 119, 120, 143,
145, 146, 154, 155, 170, 207, 212-217,
220, 221
- - czynszowych 216, 217
- - niezasiedlonych i zasiedlonych 135,
136, 155
'Zob. szarwarki
- - płacą miesrtkańcy 72, 104, 112
- - płaci starosta 143
- z ratusza w Młodym Mieście Gdań-
sku 15
- - po połowie dla mieszczan i Zako-
nu 15
- - w Łebie 205
- z roli uprawnej 102
- za ryb łowienie (rybołówstwo) 51, 62,
133, 219, 224
- - dla rybickiego 51, 62
- - ustanowić według zwyczaju 133
- za sieci do połowów przybrzeżnych
[strandgarn) 133
- - do łowienia śledzi 133
- - - węgorzy 133
- z sołectwa 126
- 'Za stajnię 202
- za skutę 133
- ze szlifierni 202
- ze śrutownika 226
- za świnki morslkie 133
- z tartaku 107, 125, 142, 160, 205, 208
- - na dwie raty 107
- - wieczysty 203
- - wraz z placem 142
- - na zamek gdański 107
- z Urzędu Leśnego 222, 224
- - zmniejszenie 224
- z węgorni 212, 213
- z wiatraka 205
- z wioseł [=łodzi] 133

- za wodę płynącą z tartaku 216
- z wygonu dla koni 208
- z wyspy k. Głowy Gdańskiej 16
- za wytapianie tranu 133
- z zagród 36, 37, 53, 55, 89, 94, 120,
135, 205, 206, 213--217, 221--226
- - na zamek gdański 89, 104
- w zamian za gościtwę 210, 211
- - kozy (kassingeld, kossengelt] 110,
152, 209-212, 217-219, 221
- - krowy [kufgelt, kufpenning, ku-
gelt, kuozcins] 20, 24, 62, 65, 76-78,
85, 87, 110, 113, 119, 134, 137, 138,
148, 152, 208, 212, 217, 219, 221
- - - zwolnienie 59, 87, 134
- - kury [hunergeld, hunnergelt] 114,
128, 210-213, 215, 217
- - len 210, 211
- - namaz 59
- - opole 59
- - owies 115, 226
- - - nie może być zmeslOny 115
- - polskie służby ciążące na dobrach
84, 86, 110, 119
- - porębę 137
- - powóz 59
- - za prawo polskie 22-24, 62, 65,
79, 110, 119, 216, 217
- - przewód 59, 110, 208, 209, 212, 219,
221
-- -- pszenicę 216
- - roboty 226
- - - na folwarku 226
- - - - odciągnięty ekonomowi 226
- - - należne Zakonowi 69
- - - przy sianie 5, 37, 211, 226
- - sery 210, 211
- - slróżę 59
- - świnie [swingeld, swynpfenning]
20, 24, 62, 65, 76-78, 85, 87, 110, 113,
119, 134, 137, 138, 148, 152, 208, 209,
212, 213, 217, 219
- - - zwolnienie 87, 134
- - udział w wyprawach zbrojnych
108, 114, 126, 215, 216, 219, 221, 222,
224, 225
- - - obronę granic [lachswer], płaci
starosta 216
- - - udział w pospolitym ruszeniu
54
- utrzymanie śluzy [sluzegelt] 216
- - woły 59
- - zamiana nd roboty przy sianie
219, 222
- - żyto 216
D
danina, kapłony 56, 225, 226
- - tłuste 31
-krowy 59, 62, 69, 76-78, 84, 113, 119,
209-213
- kury 31, 35, 38-40, 44, 46, 47, 49,
50, 52--55, 90, 92--96, 98--100, 102-
-104, 108, 112, 114-118, 121-123,
126--129, 131, 132, 145, 155, 206, 207,
210-217, 220, 222-226 .
- łój 205
- owies 8, 29, 30, 63, 69, 70, 79, 96, 114,
207, 208, 210-213, 216, 217, 219-221,
226
- pieprz 44, 133, 225
- pszenica 7, 17, 19. 65, 205, 208, 212, 219
- słód 205
- śledzie 133
- świnie 62, 76-78, 84, 113, 119, 205,
209-213
- woły 59
- wosk 7, 9, 17, 19, 20, 23, 30, 208
- żyto 7, 17, 19, 52, 65, 66, 205, 208, 210,
211, 214, 218-220
zob. czynsz, dziesięcina, meszne,
płużne, taca
darowizna pszczół we wsiach polskich 195
- wieczna dóbr 26, 80, 81
dąb, dęby na polu 78
- trzy z jednego pnia, jako znak gra-
niczny 110
denarius = denar - zob. pieniądze
deski okorowane {swarten], dla zamku
w Gdańsku 142, 203
zob. ceny, drewno
dębina, nadanie prawa wyrębu 58
- dla potrzeb młyna do kory dębowej 58
dies laboris - zob. roboty
dinst - zob. roboty, służba
dinstpflichtigen - zob. obowiązani do
służby wojskowej
dug,. długi 137, 138, 193, 195
- przel,iczenie starej dobrej monety na
nową 193
- - lub jej równowartość 193
- - starej lichej monety na nową 193
- - - lub jej równowartość 193
- poręczenie spłaty 195
289

"
- zaciągnąć pod zastaw dóbr 138
- - spłata wraz z czynszem [=odset-
kam i] po 5 latach 139
- - - według wiłkierza zwyczaju
139
dobra, posiadłość [bona, erbe, gut, gutte-
re] l, 2, 8, 12, 14, 16-31, 35--41, 43,
50-53, 56, 62, 63, 65, 69, 72, 73, 75-
-77, 79, 81--84, 86, 89--92, 95, 96,
98, 99, 101, 103, 104, 110, 112-114,
116, 118-123, 128-132, 134, 135, 137-
-140, 148, 152, 155, 157-159, 161,
195, 221
- biskupa 11
- - wjazd 11
- lenne [leengut] 74
- - w okręgu lęborskim 74
- 3 część 77
- 4 CiZęŚĆ 69
- klasztoru oliwskiego 11
- kupno 82, 113, 140
- miasta Łeby 96, 97
- mierzyć 2, 31, 50, 56, 60, 62, 65, 122
- mieszczan gdańskich, na wolniźnie 12
- - wolność sprzedaży i zamiany 12
- odziedziczone, nadanie na prawie
chełmińskim 20
- opuścić 114
- osiadłe i nieosiadłe 152
- podział 21
- polskie 138
- na polskim prawie rycerskim 18, 77
- - sprzedać 76
- na prawie rycerskim 28, 69
- połączenie na prawie polskim 152
- - wraz z wszystkimi posiadłościami
i przynależn<mciami 152
- - - z obowiązkiem zasiedlenia 152
- -połowa 18, 86
- poprawić 40
- po śmierci spadkobierców wracają do
Zakonu 148, 152
- - zgodnie z prawem polskim 152
- posiadać 40
- - na prawie polskim 22, 62
- - wiecZi!1ie 40
- - - na prawie niemieckim 40, 50
- - - na niemieckim prawie chełmiń-
skim 40, 50
- prosić o nadanie prawa chełmińskie-
go 140
- przekazać komturowi gdańskiemu
wraz z przywiłejem 114
290
- z przyległościami 82, 84, 139
- - zostawiĆ na prawie polskim 148,
158
- przy.padłe Zakonowi jako "pusczina"
138
- sołtysów 192
- spór o granice 112, 157
- sprzedaż, warunki 28, 76, 113
- - opuszczenie 114
- - przekazanie wraz z przywiłejem
114
- stare 84
- w starych granicach 69, 75, 77
- wykupienie 73
- - przez mieszczan gda-ńskich 14
- w wyznaczonych przez Zakon grani-
cach 22, 23
- Zakonu 140
- zakupienie 20
- zamiana lIla konia 26
- - na inne dobra 110
- zasiedlić 29, 30, 37/38, 40, 47, 49-51,
54, 95, 99, 104, 116, 118, 120-121,
123, 137, 148
- - na niemieckim prawie chełmiń-
skim 40, 43, 50
- - na prawie chełmińskim 47, 152
zob. nadanie, opłaty, czynsz, pomia-
-ry, szarwarki
dobro uczynione przez Zakon 196
dochód [rent he, vorrat] z łanów 170-
-172
- czasowy [czitliches vorrat] dla dóbr
40, 43, 50, 98, 116
- - dla mieszkańców wsi 43
- - dla sołtysa 38, 40, 50, 91, 98, 116
- sprzedaż 170-172
- wolny od szarwarków i robót 171
- wykup 171, 172
zob. plony
dokument sądowy [scriptura iudicioni-
bus] 69
dom, domy fdomus, habitatio, koufhus],
mieszkalny 199
- kupiecki budować według potrzeby
12
- - w Młodym Mieście Gdańsku 14,
15
- - - wymiary 15
- należący do tartaku 160
zob. sprzedaż
domini - zob. Krzyżacy, Zakon
dominium książęce 9

domus principalis - zob. zamek w Mal-
borku
dorsze, łowić w morzu na własny uży-
tek 9
- oie na sprzedaż 9
dostojnicy [gebitige, metegebitige, obir-
stel, książęcy 26
- Zakonu 191, 192
- - potwierdzają fundację biblioteki
191
- na zamku w Bytowie 193
- - w Gdańsku 193
- - w Tczewie 193
zob. baronowie, prałaci
dowód uznania władzy pana [in signum
dominii) 30
zob. czynsz rekognicyjny, uznanie
władzy
dożywocie (lieprente) , z czynszu dla
matki 114
- kupno 193, 194
- - spłata czynszu w nowej monecie
193, 194
- - - w nowej dobrej monecie 193
- - - w nowej lichej monecie 194
- - - według równowartości monety
193
zob. fundacja wieczna wikarii, fun-
datorka, przeliczenie
drewno [holcz, holtcz] 16, 25, 30, 40, 50,
90, 142, 155
- bale 142, 203
_ deski okorowane 142, 203
- dębina 58
- dyle 142, 200, 203
- - kupują ludzie w tartaku 142
- dla karczmy według potrzeby 3
krzyżackie ciąć w tartaku 142
- na opał [borneholtcz), dla proboszcza
162
- dla potrzeb mieszkańców 116, 122
- odpady [wrack) 203
- pniaki 216
- - cięte 125, 160
- - - wolne 125
- powały [legerholcz] 3
- - na ogień 5
_ wspólne dla chłopów i tartaku 125
- wykorzystać z lasu 125
- do wyrobu łuków 189
- - zakaz wywozu 189
- wolne na budowę 5, 120, 125
_ _ dla mieszkańców wsi 120, 125
22 - Księga komturstwa
_ - - w lasach Zakonu 120, 125
- - dla proboszcza 162
- - rąbać 5, 125
_ _ dla mieszkańców w granicach wsi
132
_ _ - wolność spławu Redą do morza
132
- - - - wyrębu 132
- - dla miasta Hel 133
- zw. geschirrholcz 125
_ zbierane [lesenycze) 140
zob. spław drewna, ceny
droga, drogi 31, 45, 50, 101
- budować 11, 167
- - przez grunt biskupa 11
- dojazdowa do tartaku 106
- do Leby 97
- do Szpitala św. Jerzego 109
_ prawdy i zbawienia wskazywać 191
- stara 78
_ wiejska 10, 31, 45, 46, 55, 90, 91, 95,
121-123, 155, 200
_ wodna, na Motławie dla Zakonu 11
- wolna, niezabudowana 151
_ - do przepływu wody 151
_ - dla ruchu statków i łodzi 151
_ - przez grunty krzyżackie 147
_ - - do chodzenia 147
_ _ - dla pojazdów i jazdy konnej
147
zob. d'rogi i ścieżki
- wspólna 41
- wzdłuż brzegów fosy między Młodym
i Starym Miastem Gdańskim 57
- - wolna dla mieszkańców Młodego
Miasta Gdańska 57
- zakładać 11, 14
- - gdzie wygodnie 11
_ - trzy z wolnilIny gdańskiej 12
_ _ - na pożytek wsi i Zakonu 12
drogi i ścieżki, dla Zakonu 47, 50, 53,
91, 93, 94, 98, 99-101, 103, 108, 112,
115, 121-123, 126, 127, 129, 130, 147,
155
_ budować gdzie wygodnie dla kraju
i Zakonu 14, 91, 98, 101, 112, 155
- dla zamku w Gdańsku 123
drogi i ulice Gdańska 10, 13
zob. sądownictwo drogowe
duchowni [geistliche) kościoła NMP w
Gdańsku 100
ducz, ducze, dutsche recht - zob. pra-
wo niemieckie
291

dwór [hof, unscr hoJ) sądowy w Ko-
morsku 192
- w Mirachowie 156
- w Subkowych 192
- w Sulminie 53
- w Warczu 158
.. dyle [bolen, delel 200
- dla zamku w Gdańsku 142, 203
-- dobre 142
- - dla zamku w Gdańsku kupować
142
dyner - zob. sługa, słudzy
działo I[buchsse] 233, 234
zob. służba wojskowa sołtysa
dzieci, utrzymać do pełnoletności 21
zob. dobra, podział
dziedzic 59
dziedzictwo [erbe, hereditas] 5, 26, 59,
80, 217
zob. nadanie wsi na prawie patro-
nackim
- opuszczone 87
- - sprzedaż 87
- na prawie rycerskim 69
- sądownictwo dla dziedzica 59
- sprzedaż 59
- zamiana 59, 81
- zwo\nienie od wszelkich podatków
i powinności 59, 80
- - od krów 59
- - narzazu 59
- - opola 59
- - podwód 59
- - powozu 59
- - przewozu [prevot, provot) 59
- - psów karmienia la canibus) 80
- - stanu 80
- - stróży [strosa) 59
- - wezwań do zamku 59
- - wołów 59
- wolne 80
- wyjęcie spod władzy ludzi książę-
cych 26
- - i ich sądownictwa 26
dziegieć [teer], ograniczenie wywozu 189
dzieło czcigodne [irbare werk] probosz-
ClJa kościoła NMP w Gdańsku 190
zob. biblioteka, fundacja
dzień, termin płacenia czynszów [czin-
stag, czynstag) 90, 91, 102, 135, 136,
155, 181
dzierżawa łąki 151
- z wszystkimi płodami i pożytkami 151
292
-- - pierwszenstwo do następnej dziet
żawy 151
dziesięcina {bisschofsgelt, czeende,
czehnde, czende, zezende] , dla bi-
skupa l, 12, 15, 31, 38, 39, 41, 44-
-47, 50, 52, 53, 55, 56, 89-91, 93-
-95, 98-100, 102-104, 117, 118, 121,
122, 124, 126-132, 155, 192, 210, 211,
216, 221
- w jęczmieniu l
- w pieniądzu 31, 38, 39, 41, 44-47, 50,
52, 53, 55, 56, 90, 93-95, 98-100,
102-104, 117, 118, 121, 122, 124, 126-
-132, 155, 221
- spór między biskupem i Zakonem
192
- -- ze wsi krzyżackich 192
- - - w snopkach 192
- - - pobierają sołtysi 192
-- - zbiera Zakon 131
- - - i sam przekazuje z dóbr 11
- w życie 210, 211
- dla mnichów 216
- dla proboszcza 49, 158, 159
- - w owsie 49
- - w pieniądzu 158, 159
- - w życie 49
zob. meszne, płużne, taca
1
E
ekonom [hofeman), syn 201, 225, 226
ele - zob. łokieć
ellendenhov - zob. Szpital Sw. Elżbiety
w Gdańsku
engelen - zob. wędka
eptige - opat
eąuus - zob. koń
erbczins - zob. czynsz wieczysty
erbe - zob. dziedzictw(), posiadłość
erbecins - zob. czynsz od posiadłości
erbegeld - zob. spadek
erbgeld - zob. zapłata za dobra
erbis recht -- :zob. prawo dziedziczne
erle - zob. olcha
exaccio - z,ob. czynsz, podatki
expeditio - zob. wyprawy zbrojne
expens - zob. kosm
eylendenhov - zob. Szpital Sw. Elżbiety
w Gdańsku

F
fenig [fphenning, pfennig, phenning] -
zob. pieniądze
fenum - ZQb. siano
fideles terTe Pomeranie - zob. poddani
księcia pomorskiego
flismole - zob. młyn wodny
fLoder - zob. włodarz
folga [voLgeT] = podstawka do osi ło-
żyska sani 237
foLk - zob. ludzie
folusz fwaLkmoLe] 58, 203, 205
zob. czynsz, nadanie, tkacze
folwarK [hav, hof, hov, huw, vorwerk]
13, 68, 150, 158, 159, 162, 214, 215,
222, 226
- krzyżacki 208, 214-216
- ma prawo do 3 dni mlewa 150
- należący do Zakonu 103
- - daje owies i żyto proboszczowi 103
- przejmuje łany należące do probo-
stwa 162
- roboty folwarczne [howdinst] 226
forderung - zob. roszczenia
fosa {graben] 6, 7, 57, 58
- w dańsku, do Wysokiej Bramy 6
- - obmurować i pogłębić 6, 7, 141
- j11iędzy Młodym i Starm Miastem
Gdańskiem 57, 58
- - brzegi obwałować [voTbolwerken] 57
-- -- oczyszczać 57
-- - opalować 57
- - miejsce na drogę na każdym brze-
gu 57
- - użytkować 57
-- - wykopać 57
- - wymiary 57
- - zakaz zakładania braki innych
przedsiębiorstw 58
fpeTt - zob. konie
fpLuckkorn - zob. płużne
FTaternitas Cocorum - zob. Bractwo
Kucharzy w Malborku ,
frater noster, fratTes nostri - zob. Krzy-
żacy, Zakon
frucht - zob. płody
fTeiheit, freyheit - zob. w01nizna, wol-
ności
fuchbassan (7) 200
fundacja biblioteki przy kościele NMP
w Gdańsku 190, 191
zob. biblioteka
- wiecZll1a wilkarii (ołtarza) Bractwa
Kucharzy w Malborku 199
- - przekazanie wraz z czynszem księ-
dzu jako zasłużone dożywocie 199
fundatorka [coLLatTix] wikarii Bractwa
Kucharzy w Malborku 199
- utrzymanie dożywotnie 199
- - przekazanie po śmierci Bractwu
Kucharzy 199
funt [krampfunt, kTompfund, maTg-
pfunt, punt, talentum], przedmiotów
z miedzi 109
- piepr7Ju 44, 133, 222, 225
- wosku 7, 9, 17, 19, 20, 23, 24, 30, 60,
63, 65, 66, 69, 70, 72, 79, 83, 110, 158,
159, 208, 211, 212, 216, 217, 219, 220
zob. czynsz rekognicyjny, uznanie
władzy
furen - zob. W()zy
furtum - zob. kradzież
fuss - zob. stopa
futeT - zob. pasza
,
-
G
gaje {nemus, cum nemoribus] 80--81, 87
- otoczone wodami 80-81
garbarnia {gerwerhof] krzyżacka w
Gdańsku 151
garbarze [getwer] 58
zob. młyn garbarski
garbe - zob. snopek
garn - zob. sieci
gasse - zob. ulica
gastidwa - zob. gościtwa
gebiet - zob. komturstwo, okręg
gebietigeT, gebitiger -- zob. dostojnicy
ZakOll1u
gebirge - zob. wzgórze
gebrechen - zob. nędza, przestępstwa
gebuer, gebuwer - zob. chłopi
geczew - zob. sieci
gedeien - zob. pOyślność
geisseLmarkt - zob. targ kozi
geistliche vater - zob. biskup kujawski
gekow - zob. kupno
geLd, gelt -- zob. czynsze, pieniądze
gemach - zob. pokój
gemeine landreise -- zob. pospolite ru-
szenie
gemeine recht - rob. prawo powszech-
ne
293-

..
gerechtigkeit - zob. prawo, przywilej
gereytschaft - zob. wyposażenie
geschefte - zob. przedsiębiorstwo
geschirrholcz, rodzaj drewna 125
zob. drewno
gesinde - zob. czeladź
gespan - zob. zaprzęg
gesworen - zob. przysięgli
gift - nadanie, darowizna
glasewerk - zob. huta szklana
gmina [communitas, gemeine, gemeyne]
31, 32, 42, 55, 120, 225
- Łebienia 103
- miasta Łeby 96
- Starego Miasta Gdańska 57
- daje proboszczowi owies 103
- - żyto 103
- daje czeldź obozową [soymer] 232
- - zbrojnych 232, 233
- ma wspólne pastwisko z zagrodami
120
- otrzymuje łąkę 41-42
- wykonuje roboty jak inne wsie nie-
miecJde 55
zob. czynsz, Źuława
gogat - zob. bursztyn
gospodarstwo [hof, hofestat] 12, 14, 43,
103, 151, 160, 174, 192
- łany na młyn krzyżacki 103
- Młodego Miasta Gdańska 14
- - dozwolona wielkość 14-_
- - zasadźców, wolne 14
- - zasiedlone i niezasiedlone 14
- - wolne od czynszu 14
- duże, dla biskupa jako uposażenie 12
- dla kościoła NMP w Gdańsku jako
uposażenie 12
- dla proboszcza 3 wolne jako uposaże-
nie 15
- dla proboszcza kościoła św. Bartło-
mieja w Gdańsku 15
- sprzedaż czynszu 174
- zastavv 173/174
gostidwa - zob. gościtwa
gość, goście [gast, gest e] Zakonu 45, 46,
89, 93, 95, 100, 108, 121, 126, 200
- popełniają przestępstwa 200
- zakaz przywozu sukna angielskiego
189
zob. sądownictwo
gościtwa [gastidwa, gostidwa], świadcze-
nie związane z utrzymaniem panu-
jącego w podróży 210, 211
.294
góra, wzniesienie [gebirge, steynberg] 11,
78
- gliniana na granicy Łeby 97
- kamienna 78
graben - zob. fosa, rów
granica, granice 7, 8, 10-13
- brzegu morskiego 4
- dóbr 8, 19, 20, 23, 26, 29-31, 38-40,
45, 46, 48, 59--63, 65, 66, 68-70, 72,
75-79, 81, 83, 86, 89, 90, 92, 95, 110,
116, 121-123, 140, 145, 157, 158, 161
- - Młodego Miasta Gdańska 13, 14
- - N-owego Miasta Gdańska 10-12
- - opis 30, 31
- - opisać prawdziwie w dokumencie
140
- - - bez wiedzy w. mistrza 140
- - - przy jeziorze 110
- - - przy rzece 110
- - - spór 157
- - - stare 39, 69, 75, 77, 110
- - - usypane [beschutte] 30, 31
- - - w linii prostej [driboeme ge-
richte, driebome gerichte, treboum
gerichte] 11, 30, 31
- - - wyznaczone przez Zakon 22, 65,
66, 70, 74, 79, 88, 110, 128, t58, 161
- - - przez włodarza 161
- folwarku.13
- lasu 140
- łanów 7, 74, 75, 83, 93, 128
- - wyznaczone przez Zakon 7
- hlk 4, 140, 147
=- - wyznaczone przez Zakon 4, 147
- Łeby 96, 97
- - niedokładne, wymierzyć na nowo
96
- Młodego Miasta Gdańska 14
- Nowego Miasta Gdańska 11, 12
- - w linii prostej 11
- - oznaczona 11
- opactwa oliwskiego 200 .
- wolnizny mieszczan gdańskich 12, 13
- - dowieść prawem 12
- - po obu stronach wody 12
- vvsi 10, 11, 13, 38, 39, 45, 46, 48, 53,
59, 68, 71, 84, 90, 91, 115, 132, 154,
155, 158, 159
- - stare 39
- - na wolniźnie 10
- - wyznaczone przez Zakon 126-128,
135, 158, 159
grobla [bolwerk] 151, 153
.

- przy tamie 51
zob. tama, wał ochronny
groe orden - zob. klasztor cysterek w
Zarnowcu
grunt, pole [gut, ruem, rum, ruom] 4,
12, 57, 58, 139, 151
- pod budowę karczmy 4
- - młyna 47, 103
- - - w zagrodzie 94
- przy fosie między Młodym Starym
Miastem Gdańskiem 57
- - na drogę 57
- - niezabudowany 57
- -- zakaz zakładania braki innych
przedsiębiorstw 58
- na wolniźnie 12
- - sprzedać lub zamieniĆ 12
- - wolny dla Szpitala Sw. Ducha w
Gdańsku 12
-- - - z prawem zabudowy 12
- -- wolny na magazyn drewna 57,- 58
- - - dla Szpitala Sw. Elżbiety. w
Gdańsku 58
zob. folusz, młyn do kory dębowej
gut - zob. dobra, grunt, posiadłość, to-
war tartaku (=drewoo)
H
hak, hake, hoke - lob. radło
hant (czu der hant steit) = wolny --
zob. łany, łąka
hanthaftiger tat -- zob.. uczynek, schwy-
cić na gorącym
harnisch - zob. pancerz
ha welon - z.ob. płaca za roboty przy
sianie
heechtengelin - zob. wędka do łowienia
szczupaków
heidzeen - zob. jeziora leśne
hereditas - zob. dziedzictwo
heren dis landis - z.ob. Krzyżacy
herengebot - zob. nakaz Zakonu
herinfang -- zob. sieĆ do łowienia śledzi
herlichheit - zob. Zakon
herfertin -- zob. wyprawy zbrojne
herren -- zob. Krzyżacy
herrenbrot - zob. chleb dla panów
herschildes not (tu wojna) - zob. wojna
herweste [jesień?] 133
heu - zob. siano
heubt zcu machen zob. roboty przy
groblach
heuslag - zob. sianokosy
hobe - zob. łan
hobpbriff - zob. przywilej
hobtmann - zob. starosta
hof, hoff - zob.' folwark, gospodarstwo
hofestad, hofestat, hofstat - zob. par-
cela zabudowana
hofeman - zob. ekonom
hoke -- zob. radło, kram
hokenbude, hokinbude - zob. buda kra-
marza
hoker - zob. straganiarz
holczung, holtzung zob. magazyn
drewna, las
holm - zob. ostrów
homicidium - zob. mężobójstwo
hoppengarten - zob. chmielnik
hoptgelt - zob. kwota, suma główna
hoptlewten - zob. starostowie
hoptstul - zob. kwota, suma główna
hort = ort - zob. obszar
hospital- - zob. szpital
hou, how - zob. siano
houauste - zob. sianokosy
hov - zob. dwór sądowy
hove - zob. łan
howdinst - zob. roboty folwarczne
howfe - zob. stóg
hoy -- zob. siano
hoydinst - zob. roboty przy sianie
hunergeld - zob. czynsz w zamian za
kury
hus - zob. dom, zamek
hut - zob. straż, dozór
huta, szklana [glasewerk], pusta 226
- żelaza {ysenwerk] 205, 216
- - daje 60 pni lub płaci na utrzyma-
nie śluzy 216
-- -- -- żelazo prętovve 216
_ - ma wolny spływ drewna Redą 216
- - w Bożepolu płaci czynsz komtur-
stwu i wójtowi 205
I
instrument notarialny 199
- ze znakiem 199
iudicii fructus - zob. kary sądowe
iudicium universal e - zob. sąd po-
wszechny
irrung - zob. nieporozumienie
iurisdictio patronatus - zob. jurysdyk-
cja patronalna
295

ius patronatus - zob. prawo patronatu
ius Teuthunicum - zob. prawo niemie-
ckie
J
jajka [ov;..m), dawać na zamek 217
jarmarki [yormarkte) pod Lęborkiem 19
zob. ubój, uprawnienia sądowe
jatka mięsna [vleischbanck] 33
- wymiary 33
zob. ława rzeźnicka
jazda, konnica [rytende her, rytende
heer) 233, 238
- zbiórka w Wystruciu 233, 238, 239
- - z wiktem na 4 tygodnie 238
- - - na 6 tygodni 233
jaz [weer, wer] 12, 51, 123
- na Redzie 123
jezioro I[lacus, _see, zee) 8, 18, 31, 46, 70,
87, 100, 110, 137, 211
- dla Zakonu 31
- krzyżackie, pilnować 103
- lene [heidzee) 10. 14
- Bychowo 110
- w Grzybnie Małej 59
- Kamien:eckie 145
- w Kfącznie 137
- Ostrowite 64
- ok. wsi Rybna 129
- Sambricze, połowa 8
- 7ankowi!>ko 64
- w Węiorach 70
jęczmień (gerste) l, 45
- dla proboszcza l, 45
- - jako tac<1 45
jugerum - zob. mórg
juncherr - zob. rycerz młody
junge - zob. chłopak
jura omnia et singula - zob. prawa
jurysdykcja petrymonialna (iurisdictio
patronatus] w dominium książęcym
59
- zob.- sądownictwo
K
kalkhof - zob. wapniarnia
kamień [stein), jednostka miary 239
- łoju 20
- słoniny 239
kanał odpływowy [vorvlucht] 202
- Raduni 36
296
kane - zob. łódź
kaplica św. Katarzyny w Starym Mie-
ście Gdańsku 49
kapłan, kapłani [cappelan, capplan, pri-
ster] kościoła NMP w Gdańsku 190,
191
- obecni i przyszli, potrzebują dobrych
książek 191
- świeccy 191
kapłony [cappunen, kappunen, koppu-
nen) 31, 56, 203, 226
- da wać jako czynsz 56
- - do kuchni komtura 203
- - tłuste 31
- po 4 szelągi 22
kappunen - zob. kdpłony
kapuza [kogil) 190
zob. ulmo
karczma [kreceme, kreczem, kretczschem,
schenkerye, taberna] 3, 4, 31, 33, 35,
36, 38-40, 43, 45, 50, 56, 94, 123, 143,
156, 162, 206-208, 212, 213, 216, 221-
-223
- budować 4, 108, 147
- - bez żadnych ciężarów 147
- - zakaz zabudowywania 125
- daje kury 38, 206, 213, 222, 223
- - na zamek 222
- - pieprz 222, 225
- krzyżacka 103
- kupuje rybicki pucki 162
- - (Jdsprzedaje 162
- ma łąkę i pole 212
- może prowadzić jatkę mięsną 33
- nadanie na prawie lubeckim gruntu
pod budowę karczmy 4
- na prawie magdeburskim 226
- przy tartaku 142
- pusta 215, 223, 226
- slVerynsche 204
- sprzedaje chleb 125
- - piwo 125
- - inne potrawy 125
- wolna dla sołtysa 123
- dla Zakonu 31, 40, 90, 91, 94, 98, 101,
108, 112, 115, 116, 155, 162
zob. drewno, nadanie, ł.:ln, morgi
karczmarz {kreczmer, kretschem] 33, 42,
133, 143, 156, 213-215, 222, 224
- daje kury 213, 214, 224
- - płaci czynsz w zamian 213
- płaci czynsz od dobrego piwa 133
- - od piwa okrętowego 133
.,

,
- posiada radło ziemi i karczmę 213
- - łany ziemi 224
- zakaz wyszynku piwa 156
- z Suchego Dębu 195
2)ob. czynsz, karczma, nadanie
karwen 121
kary sądowe (bussen, iudicii fructus):
- sądu drogowego, 1/3 dla Zakonu 89
- - nad gOośćmi, 1/3 dla ZakOonu 89
- w Młodym Mieście Gdańsku 13
- - l/a dla zasadźcy i sędziego 13
- - 1/3 dla ZakOonu 13
- według prawa lubcckiego 132
- - l/a dla wójta 132
- - - po jego śmierci dla mieszczan
132
- - - ale kary sądu drOogowego dla
Zakonu 132
- - 1/3 dla Zakonu 132
- z sądownictwa niemieckieg.o 90, 132
- - dla dziedzica 59
- - - za sądzenie kradzieży 59
- - - - mężobójstwa 59
- - dla sołtysa 132
- z sądOownictwa w opactwie Ooliwskim
200
- - dla klasztoru 200
- - dla Zakonu 200
- trzeci fenig (dritte fphenningk, drit-
te pfenning) l, 89
- - dla mieszczan miasta Hel 133
- - dla mieszkańców wsi 45
_ - dla sołtysa l, 30, 35, 36, 3-40,
43, 46--48, 50, 51, 53, 55, 56, 90, 91,
93-96, 98-101, 103, 104, 108, lU,
115--118, 121-124, 126--131, 144, 155
- - - jako czasowy dochód z dóbr
50, 98, 116
- - - z sądownictwa niemieckiego 40,
90, 91, 98, 111, 132, 155
- - - - na prawie chełmińskim, po-
siadać wiecznie U5
- - - - dla sołtysa, do l grzywny
66
- - - za sądzenie osób schwytanych
na gorącym uczynku 98, 101, 155
_ _ - z wszystkich sądów 35, 39, 43,
48, 51, 53, 94, 96, 101, 103, 108, 122,
126-129
- - - z sądów wie1kich i małych 55,
56, 144, 155
- - - - "na gardle i ręce" (obir hals
und hand] 131
- wielkie i małe 30
- - l/S dla Gdańska l, 10, 135
- - l/a dla Zakonu 10, 43, 123, 155
zob. opłaty, sądownictwOo
kaznodzieja (prediger) kościoła NMP w
Gdańsku 191
- potrz€buje dobrych książek 191
- wskazuje ludowi drogę prawdy 191
keller - zob. piwnica
keze - zob. ser
kirchengeld - zob. suma główna
kZafter - zob. sążeń
klasztor [nonnencZoster, oroe Oorden] cy-
sterek w Źarnowcu 157-159
- kupujoe dobra wraz z folwarkiem 158,
159
- - z krzewami 158, 159
- - z lasami 158, 159
- - z łąkami 158, 159
- - z pastwiskami 158, 159
- - z polami 158, 159
- - z ugorami 158, 159
- - z _zaroślami 158, 159
- - Ooddaje przewód 158, 159
- - wosk 158, 159
- w Oliwie 11, 200
_ - daje ludzi do budowy umOocnień
w Ragnccie 237
- - daje na wyprawę zbrojną wozy
z dwoma dobrymi końmi 234
- - - sanie 236, 237
_ - - ludzi do załogi statków 234, 239
- - - sołtysów .konnych 237
- - - - zbrOojnych 234, 236, 239
zob. dobra
knecht, knechte - zob. czeladź, pacho-
łek, rycerz niepasowany, służba
kobiety [vrow, vrowennamen] 12, 21
kOoche - ZOob. kuchnia
kocioł [kesseZ) w łaźni 133
zob. łaźnia
kogil - zob. kapuza
kolen - zob. węgiel
koło napędowe do sa-ni [triber ] 237
kompan komtura gdańskiego, rozstrzyga
spór Q granicę między dobrami 157
komtur [compthur, kompthuer] 228,
237-239
- posiada łąkę 9
- udaje się na letnią wyprawę 237
- - z braćmi (=Krzyżakami] 237
- - ze zbrojnymi 237
- - ze służbą z miast 237
297

- wyposaża sanie na wyprawę 237
- - i ściąga pieniqdze od ludz 237
- wyposażenie na w.fpJ."aw 238
- wystawia "rassut;:." z załogc! 228
- - ze sternikiem 2J
- - statki wiślane 238
- - - z "platmanem" 238
- - - ze sternikiem 238
- gdański 73, 113, 114, 139, 151, 153, 158,
159, 189, 190, 192, 207
- - zamkowy 73, 189, 190
- - - kupuje dobra 73, 113
- - - - z wszystkimi prawami 113
- - - łąkę kupuje 228
- - - - wydzierżaw,ia 151
- - otrzymuje skonfiskowane sukno
angielskie 189
- - rozstrzyga spór o granice dóbr
112, 157
zob. noclegi, wyprawy zbrojne
komturstwo [compthurei, unser ampt,
unser gebiet, hus, unser hus] 47,
121, 125, 128, 136, 196
- księga komturstwa 114
konie, koń I[fpeTde, fpeTt, pfeTd, pferde]
5, 26
- do robót przy sianie 5
- na wyprawę zbrojną 17, 19, 25, 51,
54, 65, 72, 84, 85, 103, 108, 121, 124,
126-128, 131, 137, 225, 233, 238, 239
- - dobre 233, 234, 239
- - - wysłać lądem 234
----z wozem 234
- - komtura 239
- - za 2 grzywny 225
- - za 3 grzyWl!1Y 51
- - za 4 lub 3 grzyw.oy 54, 124
- - za 5 grzywien 127, 131, 137
- wypas na ostrowiu 11
- w zamian za dobra 26
zob. ogier, wygon, wypas
koniuszy [pferdemaTschalk] 5, 228
konopie [canapum], dawać na zamek 217
konwent -klasztoru cysterek w Źarnow-
cu 157-159
kopa [schag, schok] 5, 142, 206, 239
kopa, kopica [copiczen, copitzen, copzen]
siana 42, 45
kopperhamer - zob. kuźnia miedzi
korzec, korce {mensura, scheffel] l, 7,
31, 162
- jęczmienia l, 45
- owsa 8,29-31,38,45-47, 49, 50, 52, 53,
298
6, 69, 70, 79, 83, 90, 91, 93--96, 98,
100, 102, 103, 105, 114, 115, 118, 121,
123, 127, 128, 130, 131, 155, 207, 208,
210-213, 216, 217, 219-221, 225-227,
239, 240
- pasternaku 240
- pszenicy 7, 17, 19, 65, 66, 72, 207, 208,
216, 219, 220
- słodu 205
- siana 139
- żyta 7, 17, 19, 31, 38, 39, 46, 47, 49,
50, 52, 53, 65, 66, 72, 90, 91, 93-95,
98, 100, 102, 103, 105, 118, 121, 123,
127, 128, 130, 155, 208, 210, 211, 216,
218--221)
korzyści [nucze, nutz, utilitas] z łąki 147
- z ugoru 147
- ze wsi [dóbT] 68, 71, 90, 110, 138, 145
- - kupno-sprzedaż 71, 76
-- Zakonu z dóbr 103
- - zachować wiecznie według stare-
go zwyczaju 133
zob. służby, pożytki, szarwarki
kossengeld, kossingeld - (lob. czynsz w
zamian za kozy
kost - zob. koszt, utrzymanie, wikt
koszt, budowy i napraw w Młodym
Mieście Gdańsku 15
- pokrywają po połowie mieszczanie
i Zakon 15
- fosy 57
- umocnień 19
- utrzymania konia 51
kosz własny [proprium expensum] w'-
prawy zbrojnej 17, 19
- Zakonu 127, 128, 131
- - wikt dla sołtysa z koniem 127, 128,
131
kot - zob. błoto
kościół [ecclesia, kirche] 31, 38, 81, 112
- budować 91
- uposażenie 31, 38, 112
- św. Bartłomieja w Młodym Mieście
Gdańsku 15
- - uposażenie 15
- św. Ducha w Gdańsku 170
- - prowizorzy 170
-- Najświętszej Marii Panny w Gd;\l1-
sku 12, 191
- - ludny [reich am folke] 191
- - ma biegłych w piśmie kaznodzie-
jów 191
- - - nauczycieli 191
I
t
"

-- -- -- zarządcę [vorUJeser] 191
- - uposażenie 12
-- w Przejazdowie 204
zob. biskup, dziesięcina, fundacja
biblioteki, proboszcz, taca, uposaże-
nie
Kowal [smet] 195, 201
- w Grabinach-Zameczku 195
- przed zamkiem 201
kozy [kassen, kossen] 152, 210, 212, 221, 222
- targ kozi [geisselmarkt] 133
zob. czynsz w zamian za kozy
kradzież Hurtum] 59
kraj [Land, Lant, terra nostra] 10, 12, 14,
19, 31--34, 37, 39, 40, 45, 47, 49, JQ,
53,60--62,65,68,73,76--78,87,89--91,
95--101, 103, 108, 109, 112, 115, 118,
120, 121, 126, 127, 129, 142, 145, 146,
148, 149, 151, 155, 170, 189, 192, 193
-- napaść na 120
- przebywać 28 lat poza krajem 73
- wspólna obrona 42, 45
zob. dziesięcina, miasta, obrona kra--
jowa, pieniądz, moneta, sukno, wy-
prawy zbrojne, zwyczaje
kram, kramy Ihoke, krom] 12, 15, 34
- budować według potrzeby 12
- czynsz po połQwie dla mieszczan
i Zakonu 15
- z rybami 14
zob. budy
kramarz, kramarze [kramer, penestici],
dają pieprz 133, 156, 215
- c;przedający ryby może mieszkać w
micście tvlko za zgodą Zakonu 14
krampfunt, kramphunt -- zob. funt
krancken, kranken, kranken lute, kran-
ken Luyte in dem Hospitale des Hi-
ligen Geistes czu Danczk - zob.
Szpital Sw. Ducha w Gdańsku
kreceme - zob. .karczma
krowa [ku, kuo, vacca] 18, 20, 24--26,
59, 62, 65, 69, 76-78, 84, 110, 113,
119, 148, 152, 208--213, 217--219, 221,
222
zob. czynsz w zamian za .krowy
krzewy [strucher] 42, 158, 159
- na łąkach 42
Krzyżacy [domini, /teren, heren dis lan-
dis, herren. unser heren] , bracia 73,
170, 190, 204, 206, 210, 220 227, 240
idą z komturem na letnią wyprawę
237
- -1 Z kuszą i wszystkim co do niej
należy 237, 238
- - - z pachołkiem [soT/merling] do
pomocy 238
- mają ścieżkę spacerową 151
- piwo covent i merczbier dla panów
240
- sukno białe dla panów 190
krzyże [cruczen] , na granicy Leby 97
książę pomorski 59
zob. Mściwój
książki [buche], dobre 190
- pozostaną wiecznie przy uposażeniu
kościoła 191
- przygotować dla nich miejsce i po-
kój [gemach] 191
-- w!asne proboszc7a 191
-- zakaz przemieszczania zabierania
191
- - z wyjątkiem braci Zakonu 191
zob. biblioteka, fundacja, Pismo
Swięte
księga komturstwa [komtursbuch] 114
- wpisać list 192
księs-ŁwQ [herczogthum, terra] 26, 80
zob. prawa książęce
księża [pfaffen] 12
kucharze [kocher, cocus] fundują wika-
rię Bractwa Kucharzy w Malborku
199
kuchnia krzyżacka [koche] 203
kufpennig, kugeLd, kuozcins zob.
czynsz w zamian za krowy
kupcy [kouffLute], płacą czynsz 133
kupno [empcio, gekoUJ] 203
- czynszu 194
- dóbr 27, 28, 82, 140
- - na wieczne posiadanie 82
-- folwarku 157, 159
- karczmy przez rybickiego z Pucka
162
- młyna przez rybickiego z Pucka 162
- ryb według wartości 10
- wsi z wszystkimi korzyściami 71
- - na wieclJne posiadanie 71
- - przez klasztor cysterek w Zarnow-
cu 158, 159
- -- - wraz z folwarkiem 158, 159
zob. zamiana
kury [huner, henner, pulle] 31, 35, 38--
--40, 46, 47, 49, 50, 52--54, 90, 92--
96,98-100, 102-104, 108, 112,114,116,
118, 121--123, 126--129, 131, 132, 145,
299

152, 155, 206, 207, 210-217, 220, 222-
-226
- dawać na 'folwark krzyżacki 214-216
- - na zamek 217, 222, 223, 226
- - Krzyżakom 225
- - z karcmy 38, 222, 224
- - z łanów 31, 35, 39, 40, 44, 47, 49,
50, 52--54, 90, 92--96, 98, 100, 102,
103, 108, 114-118, 121, 122, 124, 126-
-129, 131, 132, 145, 150, 155
- - z młyna 150
- - z radeł 99, 104, 112
- - z zagród 53, 55, 94; 215
-- - - jako czynsz wieczysty 53
- za 14 denarów 222
kusza [armbrost] 237, 238
- i wszystko co do niej należy 237
wb. wyprawy zbrojne
kuźnia [smede] 226
- krzyżacka 202
kuźnia miedzi [coppermole, hamer, kop-
penhamer, koppermale], 204
- budowa 109
- wielka w Gdańsku 109
- wykonuje dla Zakonu nowe przed-
mioty w miedzi 109
- -- stare naprawia 109
zob. miedź, nadanie
kwota główna [geld, hoptstul], spłacić
bez umorzcnia 139
- i bez wykrętów 139
kwatery [zcimer], dla potrzeb Zakonu
131
-- z wyżywieniem [mastung] 131
L
labor antiąuus - zob. roboty dawne
lachswer - zob. obrona granic
lak en - zob sukno
land - zob. kraj, wieś
land es beschirrung - zob. obrona kra-
jowa
landrecht -- zob. prawo krajowe
landvolk -- zob. ludność wiejska
landwere - zob. obrona krajowa
lantding - zob. sąd ziemski
lantwera -- zob. obrona krajowa
las, lasy [silva, wald, walt, welden] 3,
12, 25, 30, 40, 50, 68, 81, 86, 87, 97,
117, 140, 158, 159, 214, 215
- drzewo z lasu dla karcmy 3
300
,
- nadanie 25, 30, 68, 80, 86, 115, 158,
159
- naletący do Łeby 97
- sprzedaż 87
- na wyspie k. Głowy Gdańskiej 16
- Zakunu 120
- hO 'valne drewno na budowę 120
- zdobyć z wszystkimi uprawnieniami
140
z,,'=' czynsz, granice
last - zob. łaszt
ledermole - wb. młyn garbarski
leenlute - lennicy
leengut - zob. dobra lenne .
leenzcins - zob. czynsz lenny
lehen wylle - zob. prawo lenne
len [vlachs] 210, 211
lenne prawo polskie (loenrecht polnisch]
207 zob. czynsz
lennicy fleenlute, lehnlute] 23, 43, 59, 95,
98, 101, 121, 132
- prawo sądzenia 23, 43, 95, 98, 101, 121,
132
- mieszkający na wsi 98
lesenycze - zob. drewno
leśny [waltmeister] 157, 226
- rozstrzyga spór o granicę między do-
brami 157
leycn, leyne - zoh. ludzie świeccy
leymberg - zob. góra gliniana
leymhoke - zob. motyka do gliny
librie - zob. biblioteka
lieprente - zob. dożywocie
linia prosta graniczna ldriboeme, drie-
borne, treboum gerichte] 11, 30, 31
list, listy, dOkumenty [brU, brief, litera,
notitia, orkunde, pagina, sChrift,
scriptura, testimonium] 2-7, 9, 12,
15, 17, 19-21, 23-28, 30-42, 44-47,
49, 50, 52, 53, 55, 58--66, 68--70, 72,
75-87, 89. 90. 92-100, 102, 103, 105,
107-110, 112, 113, 116, 119-122,
124-131, 133-139, 142-144, 146-147,
149, 151, 153, 156-159, 161, 163--166,
168, 170, 173-188, 191, 192, 196-198,
201, 204
- dl:l dóbr 75
- - unieważnienie przed sądem ław-
niczym 75
- - stary, odnaleziony, traci moc 75
- jla młyna, odnaleziony traci moc 150
-- niesprawiedliwy 140
- otwarty 77

- opieczętowany 171, 172
- pełn(;mocn 194
- potwierdzający fundację biblioteki 191
- potwierdz'de pieczęcią, passim
- wie,kiego mistrza 238
- - wpisać do księgi {komturstwa] 192
- wrzucić do ognia 140
- wyciąg 140
- l.:łchować 192
- zerwać [=nie dotrzymać] 185
zob. przywilej, umowa
littowen cleydungen - zob. odzież na
wzór litewski
zob. sukno
lokowanie na prawie chełmińskim
Lęborka 105
- Młodego Miasta Gdaliska 13
lon - zob. wynagrodzenie
ludność wiejska [landvolk] 62
- łowi ryby 62
ludzi [lewte, lewthe, luete, lute, man]
76, 77, 157, 209
- winni dawać sanie na wyprawę
zbrojną 237
- dostarczyć do budowy umocnień 237
- - z łopatami 237
- - z motykami do gltny 237
- - z siekierami 237
- idący na wyprawę 19
- ,książęcy 26
- kupujący dyle w tartaku 142
- na prawie magdeburskim 87
- nie mający prawa chełmińskiego lU
- - niemieckiego 43, 91, 101, 132
- nie-Niemcy 101, 155
- nie niemieckiego języka 23, 39, 45-48,
53, 55, 93--95, 99--101, 103, 104, 108,
111, 121, 126-129
- osiedlić na wyspie l:!, 16
- polsc:; 90,91, lIl, 155
- - nie mający prawa chcłmiliskiego
111
- na polskim prawie rycerskim 66, 76
- świeccy 12, 191
- ubodzy 192
- uczciwi gO
- .hviadcz,ą i składają przysiGgę 140. 194
- - w sporze o las i łąkę 140
- winni miel' prawo chełmiliskie 209.
212, 219
- ze wsi, popełnili przestGPstwa 25
zob. p'JcIdani, s:]downictwo, uczynek,
przestępstwa, mieszkańcy wsi
l..
łacha, łachy [lache] 11, 12, 42, 43
- nad Motławą 11
- przylegające do wolnizny gdańskiej
12
- zw. Roslache 11
- zw. Snur 11_
łan, łany [hub e, huve, mansus] l, 2, 11,
13, 17, 18, 20--26, 28--31, 34, 36, 39,
40, 42-51, 53-56, 60-62, 64-66, 68,
69, 74-76, 79, 83, 86, 90--96, 98--103,
108, 111, 114, 115, 118, 120-123, 126--
-131, 137, 150, 154, 155, 160, 162,
163, 171, 172, 180, 206-209, 212-216,
218-226
- między i poza tamami l
-- mają panowie 226
- może mieć tylko mieszkaniec wsi 44
- czynszowe l, 31, 38, 40, 43, 44, 46,
50, 52, 54, 56, 90, 92, 98, 102, 116, 117,
132, 173, 216, 224-226
- - dzielić 47
- - dla mieszkańców wsi 35
- - dla proboszcza 38
- - ni zastawione.i zapłacone 165, 186
- - zapłacone 186, 192
- - zasiedlone 192
- - płacą dziesięcinę biskupowi 192
- dokupione w starych granicach 39
- komtura 9
- łąki 6, 32, 38, 41, 42, 45, 114, 115, 118,
149, 222, 227, 228
- -- dla Zakonu 38
- - zmniejszone 222
- należące do probostwa przejmuje fol-
wark 162
- - zwrot na życzenie 162
- nadane, opłacone i nie zastawione
164, 167, 168, 172, 175--179, 181, 182,
184-188
- - zastawione 164, 185
- oddać proboszczowi jako uposażenie
162
- - nieoczynszowane 162
- w starych granicach 55
- osadzenie zagrodników 54
-- os iadłe 46, 52, 53
- owsa 226
- puste 124, 155, 206, 207, 214-216, 223,
224, 226
- - podział na 25 gospodarstw l-radło-
wych 155
3Ql

- - w 16 wsiach 207
- - wolne od sianokosów 124
- nad Redą, wyznaczone przez Zakon
128
- sprzedaż czynszu z łanów Szpitalowi
Sw. Ducha w Gdańsku 164, 167, 168,
173, 175-182, 184-186
- uprawne 211, 212
- wolne 43, 47, 52, 170, 173, 187, 207,
216, 224
- - dla sołtysa 30, 35, 46, 53-56, 92,
93, 96, 100, 102/103, 114, 118, 121-
-123, 126-129, 224, 225
- - - co dziesiąta 35, 38-40, 43, 48,
50, 51, 90, 91, 115-117, 123125, 130
- - - z nadmiaru 55
- - dla urzędu sołeckiego l, 98, 101,
108, 130, 132
- - czynsz pobierać 170
r-- - dla probostwa 103-
- - - na chrzty dla mieszkailców 103
- - - na pogrzeby dla mieszkańców
103
- - dla proboszcza 31,38,54,91, 103, 118
- - dla Zakonu 11, 94
- - - zamiana z łanem biskupa 11
- - nie zastawione 163, 165, 166, 169,
183
- - - opłacone 163, 165, 166, 183
- - - wyjąwszy służbę dla Zakonu
165, 183
- - na utrzymanie sądu 30
- wykup czynszu 187
- zasiedlone 8, 29, 46, 53, 63, 66, 69, 70,
79, 83, 93--95, 100, 118, 121-123,
126-129
- zastawienie czynszu rocznego zarząd-
cy Szpitala Sw. Ducha w Gdańsku
187
- - wykup 188
zob. nadanie i darowizna łanów zie-
mi
łaska, łaskę [gnade], czynić 8
- szczególna 8, 13, 23, 34
łaszt, łaszty {last] 162
- mąki pszennej 240
- - żytnie] 140
- owsa 227
- pszenicy 205, 214, 215, 225
- żyta 205, 214
lawa, ławy piekarskie (brotbanck, brot-
benke] 12, 14, 15, 35, 223, 225, 226
- budować wed_ług potrzeby 12
302
- pusta 225, 226
zob. czynsz
- rzeźnickie [fleischbank, maccellum]
12, 15, 35, 204, 205, 213, 225
- - budować według potrzeby 12
zob. czynsz, jatka mięsna
- szewska [schubenken] 12, 14, 15, 205
- - budować według potrzeby 12
zob. czynsz
ławnicy [scheppen], sądu w Cedrach
Małych 167, 168
- w Długim Polu 175, 177
- w Kieżmarku 169
- w Koszwałach 165, 166
- w Krzywym Kole 186
-- w Leszkowych 179-184
- w Miłocinie 172-174
- w Osicach 163
- w Palczew:e 168
- w Starym Mieście Gdańsku 178, 186-
-188
- w Suchym Dębie 170
- VI' W0cławach 164, 176, 178
ławnik sądu ziemskiego [landscheppe]
rozstrzyga spór o granice dóbr 157
łaziebnicy (balneatores], placą_ czynsz
213
łażnia, łażnie (badstobe] 12, 133, 203-205
- budować według potrzeby 12
- dają po 2 _ funty pieprzu od kotła 133
- w Gdailsku 203
-- - krzyżacka 141
- - przy ul. Korzennej 203, 204
- w Lęborku 205
-- - płaci czynsz Zakonowi 205
- w Młodym Mieście Gdańsku 15, 204
- przed zamkiem 204
łąka ,[pratum, wese, wesewachs, weze]
4-6, 8, 9, 12, 18, 20, 25, 29, 30, 36/7,
40-42, 50, 68, 79, 81, 86, 87, 90, 92,
94, 97, 101, 103, 114-116, 118, 119,
121, 124, 125, 127, 129, 140, 143, 146-
148, 151, 155, 158, 159, 201, 207, 212--
-215, 217, 222-225, 227
- czynsz powoduje upadek wsi 115
- dla karczmy 4, 94
- dla młyna krzyżackiego 94, 103
- dla potrzeb mieszkańców 116, 118, 122
- - na pastwisko 118
- dla sołtysa 145
- - wolna 51
-- dla starosty 143
- dla Zakonu 38, 94, 97, 121, 140

- - kosić 5, 45, 124
- - po obu stronach Wisły 228
- - uprawiać 119, 124
- - na wygon dla koni 121
- dzierżawa na 10 lat 151
- - z wszystkimi płodami pożytka-
mi 151
-- - wo1na od szarwarków 151
- - pIerwszeństwo do ponownej dzier-
żawy 151
- komturstwa gdańsk.iego 9, 227, 228
- - odpłatne roboty przy sianokosach
227, 228
- mieczyć 147
- młynarza 57
- na Helu 121
- - w granicach wyznaczonych przez
Zakon 121
- należące do dóbr 20, 79, 129
- - do karczmy 212
- - do Łeby 92, 97
- - do rzeżników gdańskich 201
- - do Zakonu 41/42, 45, 122
- - - grabić 42, 45
- - - kosić 42, 122, 124
-- -- -- oczyszczać z błota 42
- - - - z krzewów 42
- - - uprawiać 42
- na Mierzei Wiślanej 4
- na prawie polskim 207
- nad Radunią 20, 36
- nad Redą, 'kosiĆ 217
- na wyspie k. Głowy Gdańskiej 16
-- na Zuławach Steblewskich 6
- - poza granicami dóbr 8
---:- odstąpiĆ za czynsz 146, 228
- - z płodami i korzyściami 146
- pokos [wesewachs, wesewuchs] l, 61,
86, 94, 125, 156
- -- dla karczmy 12
- - wspólny dla chropów i sołtysa 51
- - - z obowiązkiem utrzymania ko-
nia na wyprawie 51
- - - w !Zamian za owies 51
- sprzedaĆ 38
- urządziĆ i uprawiĆ 151
-- zdobyĆ prawnie 140
łęgi, trzęsaw.iska [bruch] 6, 36
- łowiĆ ryby 36
łokieĆ [ele], miara długości 201
łopata [spaten] 233, 236
- zabrać na wyprawę zbrojną 233, 236,
238
,
- - do budowy umocnień 23.
łowić ryby, małymi sieciami 62
- z prawem trzymania mężczyzny dG
łowienia 121
- w jeziorach leśnych 10, 14
zob. rybołówstwo, ryby
""'łódż [halbschiff, kane, sChiffl 121, 151
- do połowu ryb 62
- płaska [nassute, pram] 6, 238
- - z sianem 6
- wolna do połowu śledzi 120
- -- dla starosty 120
- załoga do łodzi 121, 238, 239
zob. pr<lwo połowu ryb, wyprawy
zi}roJne
łój [u.nslitt] 2001
- ka.nień łOJu dla wójta 205
M
m'1ccelle, macellum - ZQb. ławy rzeź-
nickie
magisteT piscatuTis - zob. rybicki
magazyn drewna [holtzung] 58
majątek [gueter, gut und habe, varende
habe] 5, 144, 180
- dziedzh:zć 5, 144
- mieszczanina gdańskiego 196, 197
-- - ruchomy i nieruchomy 196
- ruchomy, należący do tartaku 160
- dla sołtysa jako zastaw 180
majdan [anger] przed cmentarzem św.
Gertrudy w Gdańsku 11
- zakaz zabudowy 11
mąka pszenna {weissenmeel] 240
- żytnia [rockenmeel] 240
malen - zob. znaki
manifesta traditionis - zob. zdrada
mansus, miara ziemi - zob. łan
margpfund, jednostka ciężaru zob.
funt rynkowy
marktagen -- zob. targowe dni
masa '[ilośĆ] ziemi 65, 79, 90, 98, 103, 104
mast, mastung - zob. wypas
meisteT - zob. mistrz, wielki mistrz
mennica [muncze] 12, 15
- dla Zakonu 12, 15
mensura, jednostka ciężaru - zob. ko-
rzec
merczbier - zoh. piwo
merswyn - zob. świnka morska
mcssekorn - zob. meszne
'-
303

tneszne [tnessekorn) 31, 90, 98, 155
- dawać wieczyście 31
- owies 31, 90, 91, 98, 155
- żyto 31, 90, 91, 98, 155
mężczyzna, mężczyźni [man), w załodze
łodzi do łowienia ryb 121
- pracujący przy sianokosach 211 ..
mężobójstwo [homicidiutn] 59
miasta, miasto [civitas, stad, stat, stete]
31, 153, 193, 217
- dają pachołków na letnią wyprawę
zbrojną 239
- - strzelców dobrych 237, 239
- - - najlppszych 237
- - zbrojnych 237
- - na wyprawę zbrojną sanie 232,
236, 237
- - - wozy z dobrymi końmi 234
- - - zb;rka w Gdańsku 236
- - ludzi do budowy umocnie1'1 237
- zob Gd'J.ń!'k, wonizna
- Młode Miasto Gdańsk, rozmiary 14
- Lębork 1 g;;
- - płaci czynsz 205
zob. wójt
- Puck, wolny od służebności wiejskich
214
zob. rozporządzenie
miedź [kopper] 109
zob. kuźnia miedzi, przedmioty
z miedzi
miejsce budowy [umocnień] w Ragnecie
237
miejsce pod budowę [buwstad] 53
- młyna krzyżackiego 103, 133
- - zbożowego 47
-- - - wskazane przez Zakon 47
- granicznI! 11
- w zagrodach 94
mielenie [zboża] w młynach krzyżackich
89
mieszczanie, mieszczanin [circumspectus
. vir, burgere, di stete]:
- Helu 132, 134
- - otrzymują prawo lubeckie 132/3
- GłÓWl!1ego Miasta Gdańska 160
- Młodego Miasta Gdańska 13, 14, 153
- - otrzymują wszelkie pożytki z wy-
jątkiem prawa menniczego i wymia-
ny pieniądza 15
- - kary sądowe 13
- Nowego Miasta Gdańska 10, 11, 12,
190, 197
304
- -- dzielą ukno 189, 190
- -- kary sądowe 10
- - otrzymują wieś lub łany na zasie-
dlenie 10
- -- na swoje w(.lniźnie 10
- - - z prawem' utworzenia sołectwa
10
- - - wszeLkie pożytki z wyjątkiem
prawa menniczego i wymiany pie-
niądza 12
- starzy l:J
- - płacą dziesięcinę biskupowi 15
zob. kary sądowe, mieszkańcy
mieszkanie [wonung] za strzeżenie je-
ziora 103
mieszkańcy [einwonner, incole, inwoner],
dziedzictwa 59
- Helu, otrzymują prawo lubeckie 132/3
- Młodego Miasta Gdańska 13, 57
- - wykonują roboty przy f06ie 57
- Nowego Miasta Gdańska Ił, 10. 12
- Orunii 106
- Osieka {obecnie część Gdańska] 151
- Starego Miasta Gdańska 57, 58
- - wykonują na własny koszt roboty
przy fosie 57
- kraju 189
- - zakaz przywozu sukna angielskie-
go 189
zob. miasta, mieszczanie, fosa, suk-
no
- wsi, dóbr l, 5, 9, 31, 34-38, 40, 41,
43--46, 49, 50, 52, 54, 59, 62, 67, 72,
73, 89-92, 98-104, 106-108, 111, 112,
114-124, 126-128, 131, 132, 135, 136,
144-146, 155, 180
- - biorą udział w obronie kraju
przed najazdem 120
- - - jak inni poddani Zakonu 120
- - dają kUTY 52, 54, 93, 108, 121-123,
126-128, 131, 132
- - - owies na pospolite ruszenie 131
- - - pieniądze w zamian za udział
w wyprawach zbrojnych 108
- - drewno rąbią i spławiają Redą do
morza 132
- - dziedziczni 9
- - korzystają z drewna 122
- - - z łąk 122
- - - z nadmiaru 122
--:" - - z pastwis,k 122
- - - z płodów wszelkich 122
- - - z ugorów 122

- - z wód 122
- - - z zarośli 122
- - - łąkę dla Zakonu koszą 122, 124
- - - uprawiają 124
- - mają prawo pierwokupu 38
- - mogą mieć tylko 2 łany czynszowe
44
- - mielą zboże w młynie w Lęborku
89
- - orzą 3 morgi na chwałę Bożą 40,
115
- - osiadli na łanach 62
- - płacą za wszystkie polskie prawa
119
- - - z wszystkiego co się w grani-
cach wsi znajduje 115
- - pracują przy sianokosach 5
- - proszę () podział wsi na radła 111
- - na prawie polskim 5, 135, 136
- - - mają do każdego zaprzęgu po
4 morgi 5
- - przyjmują potwierdzają przywi-
lej 115
- - schwytani na gorącym uczynku
43, 90, 91, 155
- - sieją 3 morgi na chwałę Bożą 40,
115
- - toczą spór o łąkę i ugór 146, 147
- - ustawiają włoki w jeziorze 145
- - winni osadzić 6 zagrodników 120
- - wykonują szarwark 108, 120, 131
- - - jak inne wsie 108
- - - na wezwanie Zakonu 131
- - wolni wiecznie od "puscziny" 119,
135, 136
- - wykonują na rzecz komtura obo-
wiązki prawa polskiego 135, 136
- - - jak było określone w pierw-
szym zasiedleniu wsi 135, 136
- - zagród 36
zob. chrzty, czy,nsz, dobra, pogrzeby,
posiadacz, rybołówstwo, sądowni-
ctwo
militis devocio - zob. rycerz
mistrz [kowalski) 109
- jego pomocnicy 109
- piekarski [backmeister) 195
- - w Grabinach-Zameczku 195
- z Bytowa 140
mlewo, 3 dni dla folwarku krzyżackiego
150
- w młynie w Lęborku 89
zob. młyn
młot [hamer] 109
zob. kuźnia, kuźnia miedzi
młyn, młyny [male, mole, molendinum,
moel"stad, molenstaten) 31, 50, 81,
114, 140, 203-209, 211-217, 222--226
- budować 23, 35, 47,53, 133
- - i 'Z pożytkiem użytkować 35
- daje kapłony 203, 226
- - do kuchni krzyżackiej 203
- - kury 206, 212, 225
- - - płaci w zamian czynsz 211
- - słód wójtowi 205
- - żyto 214, 215, 225
- - - wójtowi 205
- ,krzyżackie 103, 106
- - szkody dla nich 106
- kupuje rybicki z Pucka 162
- - odsprzedaje 162
- ma mórg łąki na prawie polskim 207
- miejsce na młyn [moelstad] 11, 14,
89, 103, 133
- - nad wodą wymierzyć 11
- - zakaz zabudowywania 125
- nalei'-y do panów 207
- płaci za wodę 216
- pusty 212, 226
- stary 31
- dla Zakonu 31, 50, 53, 89-91, 93-
--95, 98, 101, 108, 112, 115, 116, 119,
121-123, 126, '127, 129, 130, 133, 155
- - budować 93, 94, 99, 100, 103, 121,
122, 126, 127, 129, 130, 133
- - - wygodnie dla wsi 133
- - dla zamku w Gdańsku 123
- - i wszystko co do niego należy 116
- - obowiązek mielenia 89
- - - 3 dni 150
zlJb. c7ynsz, nadanie
młyn garbarski [ledermole] 204
zob. czynsz, garbarnia
młyn do kory dębowej (lomole, loomole)
58, 203, 205
zob. czynsz, dębina
młyn pieprzowy [pfeffirmole) 31
młyn wodny ,[flismole] 201
zob. czynsz
młyn zbożowy [kornmole, molendium
frumenti) 47, 216
- budować 47
- - dla Zakonu 47
- - krzyżacki 58, 89
- pusty 216
zob. czynsz, łąki, mlewo, młynarz, słód
305

młynarz [molendinator, molmeister] 57,
114, 213
młynówka [moelgraben, molgraben, mol-
grubin, molegrabenwasser, mulgrab]
11, 31, 47, 78, 109, 151
- dla Zakonu 14, 47, 53, 119, 121, 123,
126
- - budować 95, 119, 126
- - - według potrzeby 95
- - poprowadzić 14, 53, 94, 95, 99, 100,
103, 108, 121, 126, 127
- - - według potrzeby 95
- dla zamku w Gdańsku 123
- między tamami 151
- woda dla kuźni miedzi 109
. - - wykorzystać w Osieku 151
zob. młyn
mnisi [bruder, monchel], biorą dziesięci-
nę 216
- z Oliwy, sądzą przestępstwa popeł-
nione przez swoich poddanych w
granicach opactwa 200
- - na drogach wiejskich i poza nimi
200
- - pObierają kary sądowe 200
moelgraben - zob. młynówka
moelstete - zob. miejsce na młyn
molet ich - zob. staw młyński
molwasser - zoł'J. młynówka
moneta [muntcze, monet e] , nowa 193,
194
- - dobra 193, 194
- - lub jej równowartość 193, 194
- - przeliczenie ze starej 193
- stara 193, 194
- - dobra 193, 194
- - - przeliczenie na nową 193, 194
- - - - lub jej równowartość 193,
194
- zła [geringe geld] 193, 194
- - spłata w nowej złej 193, 194
- - - lub w równowartości 193
- zwykła [gewonliche] 194
Ziob. mennica, pieniądz
morgi, mórg [jugerum, morgen] 4, 17, 18,
22, 35-37,40, 42, 48, 49,53-55,60,65,
92-94, 102, 114, 119, 121, 124, 125,
129, 147, 156, 202, 203, 206, 207, 212-
-215, 217, 218, 222-228
- czynszowe 35, 54
- - dla zagrodników 54
- św. Jerzego 14
- - zakaz budowy na nich 14
306
l
- dla karczmy 94, 125
- dla karczmarza ! 03
- dla krzyżackich zagrodników 103
- dla krzyżackiego młyna 103
- dla tartaku 106, 125
- 11. pod budowę młyna 47
- 3 na zagrodę 94
- wolne dla sołtysa 5, 36, 51, 92, 100,
145, 225
- - co dziesiąta 36
- - dla Zakonu 38
- w wyznaczonych przez Zakon grani-
cach 93
morze ,[see] 9, 132
- zob. brzeg, spław drewna
most [brucke, brugke] 10, 11
- nad fosą między Młodym i Starym
Mia\Stem Gdańskiem 57
- - budować i utrzymywać wspólnie
57
- nad wodą między spichrzami w Mło-
dym Mieście Gdańsku 153
- na nowej tamie 151
- z Gdańsa na wolniznę 11
- z zamku - krzyżackiego do miasta 10
motyka do gUny {leymhoken] 237
- zabrać do budowy umocnień 237
muncze - zob. mennica
mury miasta Gdańska 10, 11, 14, 163,
177,179, 184, 185, 196
.
N
nachtleger - zob. noclegi
nadania i da,rowiUlY dla Młodego Mia-
sta Gdańska 13, 15
- dla Nowego Miasta Gdańska 12
nadanie dóbr, dziedziczne 25-27
- wolne od dawa'nia krów 26
- - świń 26
- - koszenia siana 26
- w zall1ian za konia 26
- - wraz z prawami i pożytkami ,ksią-
żęcymi 26
- z uwolnieniem od władzy ludzi i do-
stojników księcia 26
- na prawie chełmińskim l, 8, 16-20,
23, 29, 37/38, 47, 49, 51, 63, 69, 70, 89,
95, 99, 104, 118, 120, 121, 123, 128,
134/135, 148
- - na wieczne i dziedziczne posiada-
nie l, 37138, 47, 95, 99, 104, 118,
121, 128

t
I
i
_ _ _ i zasiedlenie 37/38, 47, 51, 95,
99, 104, 118, 120, 128
_ _ na wieczne, wolne i dziedziczne
posiadanie 8, 17, 19, 20, 23, 29, 60,
63, 69, 70, 122
_ _ _ i zasiedlenie 49, 89, 148
_ _ na zasiedlenie i posiadanie 123
_ _ w granicach wyznaczonych przez
Zakon 8, 19, 70, 95
_ - - z jeziorem 70
_ _ _ z wszystkimi pożytkami 38, 89
_ _ _ _ z wyjątkiem pożytków nale-
żących do Zakonu 38
_ _ _ z .obowiązkiem założenia 60 za-
gród 89
_ _ _ w granicach wyznaczonych
przez Zakon 89
_ na prawie dziedzicznym' na wieczne
posiadanie 27, 80
_ _ uwalniając od Qbowiązku karmie-
nia psów I[a canibus] 80
- - - .od stanu 80
...... _ _ od wsze1kich opłat i praw nale-
żących do księstwa 80
_ _ _ od wszystkiego rz wyjątkiem
tego co do ziemi należy 80
_ _ _ _ obrony przed niebezpieczeń-
stwem 80
-:na prawie magdeburskim 5, 20, 22,
24, 60, 72, 75, 78/79, 84, 86, 88, 110
_ _ na wolne, wieczne i dziedziczne
posiadanie 22, 23, 60; 72, 75, 78179,
84, 86, 110
_ _ _ z wszystkimi od dawna przy-
sługującymi przynaleŻlllościami 84
_ _ _ w zamian za inne dobra 84, 86,
87, 110
_ _ - z lasami 86
_ - - z łąkami 86
_ _ _ z pastwiskami 86
_ _ _ z pokosem z łąk 86
_ _ _ z wszystkiani pożytkami 110
_ _ _ na zasiedlenie 110
_ _ _ z obowiązkiem świadczeń pra-
wa polskiego 88
zob. sądownictwo
_ na prawie niemieckim 79
_ na niemieckim prawie chełmińskim,
na wieczne, dziedziczne posiadanie
i zasiedlenie 40, 50, 51, 116
_ _ z pofytkami z dr ewna 40, 50, 116
_ _ - z lasów 40, 50
_ _ _ z łąk 40, 50, 116
23 - Księga komturstwa
_ _ - z pastwisk 50, 116
_ _ _ z innych płodów 40, 50, 116
_ _ _ z ugorów 40, 50, 116
_ _ - z wód 40, 50, 116
_ _ z wszystkimi pożytkami 51
_ - - z zaroślami 116
_ _ _ z wyjątkiem pożytków z dróg
przechodzących przez dobra 50
_ _ - - z karczem 50
_ _ - - z młynów 50
_ _ _ _ pożytków należących do Za-
konu 40, 50
----z rud 50
_ na prawie polskim 28, 137
_ _ na dziedziczne i wieczne posiada-
.oie 137, 138
_ _ _ z wszystkimi pożytkami i przy-
należnościami 138
_ _ - na zasiedlenie 137
_ _ _ zwalniając od robót przy sianie
137
_ _ _ -od wszelkich szarwarków 137
zob. rybołówstwo
_ na polskim prawie rycerskim 18, 77,
78
_ _ na wieczne posiadanie 77, 78
_ _ _ i dziedzic2JIle posiadanie 78
_ _ _ uwalniając od dawania krów
18,77
_ _ - - świń 18, 77
_ _ - - od opłat 18
_ _ _ _ od sianokosów i innych ro-
bót 18
_ _ _ - od wypraw zbrojnych 18
_ _ _ wykonują służebności prawa
polskiego 18
_ na prawie rycerskim 28
_ _ w zamian za inne dobra 69
_ _ _ na wieczne posiadanie 69
__ _ _ jak inni rycerze i poddani zie-
mi pomorskiej 69
_ _ - w starych granicach 69
- na wieczne posiadanie 80/81
- - z lasa;ni 80
- - z łąkami 80
- - z młynami 81
- - z p,'stwi!'kami 80
_ _ z p:>lami uprawnymi nieupraw-
nymi 80
- z wodami 80
_ _ z wszystkimi obecnymi i przyszły-
mi pożytkami w ziemi i na ziemi 81
_ _ - w granicach dóbr 81
307

- - z wszystkimi wolnościami posiada-
nymi przez biskupa włocławskiego
81
- s'ołtysowi 122, 123
- - na prawie chełmińskim 122, 123
- - - na wo1ne, wieczne i dziedzicz-
ne posiadanie 122
- - - na pierwsze zasiedlenie 123
- - - z co dziesiątym łanem wolnym
123
- - - z jazem na Redzie 123
- - - z wolną karczmą 123
- - - z wolnymi łanami 122
- na niemieckim prawie chełmińskim
30, 31
- - na wieczne według prawa posia-
danie i zasiedlenie 30
- - - z wszystkimi pożytkami z dre-
wna 30
- - - z lasu 30
----złąk30
- - - - z pastwisk 30
- - - - z ugorów 30
----zwód30
- - - - z wszeLkimi płodami 30
- - - z wyjjltkiem pożytków należ-
nych ZakO1fowi 30
zob. kupno dóbr, pożytki Zakonu,
prawo połQWU ryb
nadanie folusza wraz z gruntem gdań-
skim tkaczom 58
- na prawie chełmińskim na wieczne
i dziedziczne posiadanie 58
nadanie folwarku mieszczanom Młode-
go Miasta Gdańska 13
- Szpitalowi Św. Elżbiety w Gdańsku 68
- - w wyznaczonych granicach 13
-uadanie gospodarstwa w Młodym Mie-
ście Gdańsku 14
nadanie gruntu, roli 4, 25, 57
- pod budowę karczmy 4
- na prawie lubeok1m 4
- przy fosie między Młodym Starym
Miastem Gdańskiem 57
- - mieszkańcom Stall'ego Miasta
Gdańska 57
- - - na wolne posiadanie na prawie
chełmińskim 57
- - - 'l'1a magazyn drewna 58
- - - bez prawa zabudowy 58
- - - z prawem dQ korzystania
z drewna i innych pożytków przez
szpital w Gdańsku 58
308
- - - z prawem zabudowy według
wygody 57
zob. grunt, nadanie placu
nadanie jazu na Redzie 123
- bez utrudniania spławu drewna 123
- z zakazem spiętrzania wody 123
nadanie karczmy 2, 3, 33, 123, 125, 142,
156
- na prawie chemińskim 3, 123, 143,
156
- - sołtysowi 123
- - na wieczne i dziedziczne posiada-
nie 3, 143, 156
- - - i zasiedlenie 156
- - - z obowiązkiem umacniania
brzegu morskiego 3
- - - z pokosem z łąk 156
- - - ze starym wygonem dla koni
156
- - - z prawem otwarcia jatki mięs-
nej 33
- - - z prawem połowu ryb 3
- - - z wołnym wyszynkiem piwa 143
- - - z ziemią 143
- - - z zapewnieniem wyłączności
wyszynku piwa we wsi 156
zob. czynsz, karczma, połów ryb
- na niemieckim prawie chełmińskim
125
- - położonej na wodzie 125
- - wraz z pokosem z łąki 125
- - - z ziemią 125
- - na wieczne i dziedziczne posiada-
nie 125
- - z prawem kupna sprzedaży
chleba 125
- - - piwa 125
- - - innych potraw 125
nadanie kramu 34
nadanie książęce dziedzictwa 60
nadanie kuźni miedzi z obowią2Jkiem wy-
konywania ws'zystkich przedmiotów
z miedzi potrzebnych komturstwu
109
- - nowych rzeczy z miedzi komtur-
stwa 109
- - naprawy starych 109
- - - z zapłatą według umQwy 109
- - z prawem budowy 109
- - - używania wody z młynówki
109
nadanie i darowizna {gift] łanów ziemi
21

- na prawie chełmińskim 1, 7, 61, 65,
66, 74, 84, 102/103
- - na dziedziczne i wieczne posiada-
nie l, 61, 65, 66, 74, 103
- - - i wolne posiadanie 7, 61, 65, 74
- - wolnych 102/103
- - na zamieszkanie 103
- - z obowią2Jkiem pilnowania jeziora
103
- n prawie magdeburskim 21, 60, 62,
64, 75, 83
- -- na wolne, dziedziczne i wieczne
posiadanie 60, 62, 64, 75, 83
- .la polskim prawie rycerskim 78
- - na dziedziczne i wieczne posiada-
nie 78
wolnych sołtysowi 30, 35, 46, 53-56,
92, 93, 96, 100, 102/103, 114, 118, 121-
-123, 126-129, 224, 225
- - co dziesiąty 35, 38-40, 43, 48, 50,
51, 90, 91, 95, 115-117, 123-125, 130
nadanie łąk 20, 25, 29, 36, 37, 41, 103, 121
- na prawie chehnińskim 147, 155, 156,
158, 159
- - na wieczne i dziedziczne posiada-
nie 37
-- - na wspólne pastwisko 37
- na niemieckim prawie chełmińskim
;J7, 149
- - na wieczne i dziedziczne posiada-
nie 149
- - -- ce('howi rzeźników w Gdańsku
na wspólne pastwisko 149
- kaTczmarzom 42
- - wolne od wypraw zbrojnych
i szarwarków 42
- 4 morgi dla młyna krzyżackiego 103
- mieszkańcom dóbr [wsi] 36/37, 41, 103
- - na pastwisko 37, 118
- pokosu trawy 115, 156
- sołtysowi, gminie i wsi 32, 41/42
- - na dziedziclJne i wieczne posiada-
nie 32, 42
- - - i użytkowanie 42
- - wolne od wypraw zbrojnych
i szarwarków 32
zob. czynsz, łąki
nadanie młyna na prawie chełmińskim
150
- na wieczne i dziedziczne posiadanie
i zasiedlenie 150
- - wraz z 2 łanami ziemi 150
- - z 1 łanem wolnym od szarwarków
150
- - z prawem Zakonu do łowienia ryb
w stawie młyńskim 150
zob. czynsz, młyn, młynówka
nadanie młyna do kory dębowej wraz
z gruntem gdańskim garbarzom 58
- na prawie chełmińskim na wieczne
i dziedziczne posiadanie 58
- - z prawem korzystania z drewna
dębowego w lasach Zakonu 58
zob. czynsz, dębina, młyn do kory
dębowej
nadanie ,placu [hofestadt, Tum] 141, 142,
153
- w Młodym Mieście Gdańsku 153
- - na wieczne i dziedziczne posiada-
nie 153
- pustego pod budo()wę tartaku 141
- - na wieczne posiadanie według
prawa miejskiego 141
zob. czynsz, parcela zabudowana
nadanie prawa chełmińskiego miastu
Gdańsk 9
- i jego mieszkańcom 9
- wraz z sądownictwem 9
- Młodemu Miastu Gdańsk 13
- - i jego mieszkańcQm 13
- - wraz z sądownictwem 13
- Lęborkowi 105
- Puckowi 105
zob. miasta, sądownictwo
nadanie prawa lubeckiego mieszczanom
i mieszkańcom Helu 132/133
- wraz z sądownictwem 132
z()b. miasta, sądownictwo
nadanie prawa wolnego połowu ryb,
jedną siecią przy brzegu Zatoki
Źarnowieckiej 198
- wolnego od czynszu 198
- za wierną służbę 198
zob. rybołówstwo, ryby, sieci
nadanie przewozu w Krępicach przez
Motławę 147
- na prawie chełmińskim 147
- - na wieczne i dziedziczne posiada-
nie 147
- - wraz a łąką 147
zob. czynsz, przewóz
nadanie tartaku, na prawie chełmińskim
106
- na wieczne i dziedziczne posiadanie
106
309

"-
- - 'z 'prawem budowy śluzy 107
- - z wolnymi drogami dojazdowymi
106
- - z wolnym rybołówstwem w Motła-
wie 107
- - - spławem drewna Motławą i Ra-
dunią 106
- - IZ rowami z wodą 106
- - bez szkody dla Zakonu młynów
krzyżackich 106
- - ze stawem rybnym 107
- - z ziemią wokół 106
- na niemieckim prawie chełmińskim
125
- - na wieczne i dziedziczne posiada-
nie 125
- - - wraz z ziemią 125
- - - z prawem wyrębu budulca w
lasach krzyżackich 125
- - - - innego drewna l[geschirT-
holcz, snyderonen) 125
zob. czyns'z, drewno, tartak
nadanie urzędu sołtysa, na prawie cheł-
mińskim 39, 46-48, 52-54, 67, 92,
93, 95, 100, 104, 105, 115, 117, 120, 121,
130, 155
- na niemieckim prawie chełmińskim
36, 40, 43, 50, 89-91, 98, 101, 108,
126, 131, 132
- - z wolnymi łanami l, 98, 101, 108,
130, 132
zob. kary sądQwe, łany wolne dla
sołtysa, sądownictwo nadanie
sołtysowi, sądQwnictwo sołtysa, soł-
tys, urząd sołtysa
nadanie wsi, prawem dziedzicznym na
wieczne posiadanie:
- z drewnem 25
- z lasami 25
- z łąkami 25
- z pastwiśkami 25
- z rolami 25
- z sądownictwem wielkim, małym
nad ich ludźmi 25
- z ugorami 25
- z ulami 25
- IZ wszystkim co do niej należy 25
- wolne od dawania krów 25
- - ze świń 25
- - od należnej robocizny 25
nadanie wsi na prawie chełmińskim 2,
8, 39, 44-46, 48, 52-54, 56, 67, 88,
310
92, 93, 100, 111, 115, 117, 124, 127-
-130, 144, 154, 155, 157-159
- - na wieczne i dziedziczne posia-
danie 8, 39, 45, 46, 48, 53, 56, 92, 93,
100, 111, 115, 117, 127, 129, 130, 144,
154, 155
- - z obowiązkiem zasiedlenia 39, 46,
48, 52, 53, 56, 67, 88, 92, 93, 115, 117,
124, 127-130, 144, 155
- - w dawnych granicach 154
- - z drew.oem 155
- - z lasami 115
- - z łanami pustymi 155
- - z łąkami 115, 155
- - - nad Łebą 92
- - z pastwiskami 155
- - z płodami innymi 115
- - z Qbowiązkiem utrzymania kościo-
ła 112
- - - założenia zagród 94
- - z podziałem na gospodarstwa ra-
dłowe i obowiązkiem zasiedlenia 155
- - - na 25 radeł 111
- - z polami 115
- - z rolą uprawną i nieuprawną 155
- - z ugorami 115, 155
- - z wszystkimi pożytkami 39, 48, 115
- - z pożytkami, które mieć mogą 155
- - - z wyjątkiem pożytków należą-
cych do Zakonu 39, 48
- - z zagrodami 53
- - z zaroślami 155
- - w granicach wyznaczonych przez
Zakon 53, 54
- klasztorowi cysterek w Zarnowcu
157, 159
- - wraz z folwarkiem 158, 159
- - na wolne i wieczne posiadanie
158, 159
- - z obowiązkiem służby z ogierem
158
- - - z pancerzem 158
- - - na każde zawołanie 158
- - - do obrony kraju 158
- - - na wyprawy zbrojne 158
- - uwolnienie od obowiązku służby
wojskowej 159
.zob. kupno wsi, nadanie urzędu soł-
tysa, wyprawy zbrojne
nadanie wsi na prawie magdeburskim
85
- - na wolne, dziedziczne i wieczne
posiadanie 85

zob. dziedzictwo
nadanie wsi na prawie niemieckm 65/66
nadanie wsi na niemieckim prawie cheł-
mińskim 43, 89-91, 96, 98, 101, 108,
126, 131/132
- na wieczne i dziedziczne posiadanie
90, 91, 96, 98, 108, 126, 131
- - zgodnie z prawem 43, 98
- - z dziesiątym łanem wolnym 90, 91
- - z drewnem 90
- - z łanami wolnymi od czynszu 96,
101, 108, 126, 132
- - z łąkami 90, 101
- - z polami 100
- - z pastwiskami 90, 101
- -- z rolą uprawną i nieuprawną 90,
101
- - z obowiązkiem zasiedlenia 43, 90,
91, 96, 98, 101, 108, 131
- - z ugorami 101
- - z wodami 101
- - z wszystkimi pożytkami 90, 101
- - z zaroślami 90, 100
zob. nadanie urzędu sołtysa
nadanie wsi na prawie polskim 5, 105,
119, 135. 136, 143, 145
- na wieczne i dziedziczne posiadanie
5, il9, 135, 136, 143, 145
- - na zasiedlenie 71, 119, 135, 143, 145
- - star<>ście 5, 71, 119, 135, 136, 143
- - z łąkami 143
- - z morgami wolnymi 5
- - z obowiązkiem grabienia ukła-
dania siana w stogi 5
- - z polskim sądownictwem 5
- - z radłami wolnymi 135, 136, 143
- - z rolą 143
-- - z sądownictwem 119
- - z wszystkimi płodami i korzyścia-
mi z wyjątkiem rud należnych do
Zakonu 145
zob. sądownictwo, szarwarki
nadanie wsi mieszczanom Młodego Mia-
sta Gdan'-ka 13
nadanie wsi opuszczonej na wieczne po-
iadanie Szpitalowi Sw. Elżbiety w
Gdańsku, z lasami 68
- z łąkami 68
. - z pastwiskami 68
- z przynależnościami 68
- z l"olami 68
- z ugorami f,1!
- z wolnościami 68
- jako dodatek do folwarku 68
nadanie wsi prawem patronackim na
wieczne posiadanie 59
- z wszystkimi pożytkami znajdujący-
mi się w granicach wsi pod niebem
59
- - na i pod ziemią 59
- - wraz z jezi<>rem 59
zob. dziedzictwo
nadanie wsi sołtysowi, na prawie cheł-
mińskim 35, 39, 46, 48, 52-54, 67, 88,
92, 93, 100, 111, 115, 117, 127-130,
144, 155
- na niemieckim prawie chełmińskim
43, 89/90, 91, 96, 98, 101, 108, 126,
131/132
zob. łany wolne dla sołtysa, sądow-
nictwo sołtysa, służba wojskowa soł-
tysa, sołtys, urząd sołtysa
nadanie uprawnień sądowych w spra-
wach uboju na jarmarkach 195
nadanie wysepek mieszczanom Młodego
Miasta Gdańska 14
nadanie [darowizna] wyspy. na Wiśle
k. Głowy Gdańskiej .na prawie cheł--
mińskim, na wieczne posiadanie 16
- z prawem zasiedlenia ludzi 16
zob. wyspa
nadanie zagród na niemieckim prawie
chełmińskim na wieczne i dziedzicz-
'ne posiadanie 36
i zasiedlenie 36
.cb. zagrody
nadmiar [abirmosse, obirland, obirmose]
2, 7, 31, 36, 41, 47, 55, 61, 65, 74, 8-3,
90, 98, 103, 114, 122, 145, 155, 208,
214, 223, 225, 226
- łąki 147, 228
_ - oddać za czynsz 117, 228
_ - - w gO!1"szej ziemi 83
_ _ -- wydzierżawić 228
- podzIelić i ulywać 47
- należy do młynarza 114
_ wolny dla sołtysa 35, 41, 50, 55, 90,
117, 122, 145, 155
- wolny od szarwarku 55
zob. czynsz
najeźdźcy [anfechter, anvechter, inva-
sOf'es] kraju 19, 60, 61, 64, 74
- Zakonu 74
- napaść na kraj 120
z:>b. wyprawy zbrojne
naprawa [besserung] tamy 106, 151, 192
311

naraz - zob. narzaz
narzaz (naraz], danina składana księciu
59
- u wolnienie 59
nauczyciele (lerer], przy kościele NMP
w Gdańsku 191
- potrzebują dobrych książek 191
negeber - 2Job. świder (do piastów?]
nemus - zob. gaj
nędza {gebrechen] mies2Jkańców wsi 127,
128
zob. obniżenie czynszu
niebezpieczeństwo (periculum] , obrona
przed 80
niebo (celum] 59
.oiedomiar łanów 2, 41, 47
- obniżenie czynszu 41
- łąki 75, 147
- ziemi 56, 63, 1p, 122
zob. czynsz, łany, łąka, nadmiar
nieruchomości (czubehorunge unbewe-
gliche], należące do tartaku 160
- po zmarłym mieszczaninie gdańskim
prawnie zdobyte 196
- - przekazanie Zakonowi w zamian
za czynsz roczny 196
noclegi [nachtleger] dla komtura 239
- z dostarczeniem owsa i siana dla ko-
ni 239
- - piwa covent 239
- - - merczbier 239
nonnencloster - zob. klasztor cysterek
w Źarnowcu
notariusz publiczny 199
- potwierdza fundację wikarii Bractwa
Kucharzy w Malborku 199
notdurft - zob. potrzeby, użyt.ek
o
obergericht - zob. sąd zwierzchni
oberża [wirtchus] pusta 205
obirste, unsere obirste - zob. dostojnik
książęcy
obniżenie czynszu przez w. mistrza 127,
128
- z powodu biedy i nędzy mieszkań-
ców 127, 128
obowiązani do służby wojskowej [dinst-
pflichtigen] 236
- wkt na 14 dni 237
- zbierają się nad Niemenicą 237
312
- - w Ragnecie 237
zob. sołtysi, wyprawy zbrojne
obron.a granic [lachswer] 216
- kraJowa (beschirung, landwere, terre
defensio] 7, 8, 17-20, 22-25, 29, 46,
60-66, 69, 70, 72, 74, 75, 78, 79, 83-
--86, 137, 158
- przed niebezpieczeństwem 80
- przeciwko najeźdźcom 18, 19, 60, 61,
64, 74
- - na każde wezwanie Zakonu 158
- według nakazu Zakonu 8, 64-66, 69,
70, 72, 74, 75, 78, 79, 83--86, 137
- z woli prawa lennego 62
- wspólna [gemeine landes beschirung]
42, 45
- zwolnienie 42
'Obszar miasta [wichbild] 12, 14
- granice 12, 14
zob. miasta, sądownictwo niemieckie
obszar -[hort, ort] należący do miasta
Hel 133
odnowienie przywileju 81, 82, 122, 130, 144
- spalonego 81, 82
- zaginionego 144
odzież na wzór litewski [littowen cley-
dung] 190
zob. sukno
ogień [/uer] wrzucić list 140
z-ob. opał
ogier [hengst] na wyprawę zbrojną 158
ogrody (garten] między Młodym i Sta-
rym Miastem Gdańskiem 57
- sołtysa 39
zob. zagrody
ojciec duchowny [= biskup] 55
zob. biskup, dziesięcina
okręg {gebiet, gebit] 238
- chmielneński 85
- gdański 59, 128, 229, 234
- lęborski 195, 230, 235
- mirachowski 230, 235
- nasz 47, 48
- pucki 214, 216, 231, 236
.olcha [erle] ścięta 31
olejarnia [oelmole} 201
olejnik [o el mol ner], płaci czynsz z młyna
wodnego [flismole} 201
ołtarz w wikarii Bractwa Kucharzy w
Malborku 199
- przekazanie dożywotnio wraz z do-
chodami 199
zob. fundacja

opactwo [eptige] w Oliwie 200
opał [fuer], drewno 5
opole, posługa prawa poirskiego 59
- zwolnienie 59
orden - zob. Zakon
ordynacja 69
ort - zob. miejsce, obszar
ort grenicze - zob. granica, punkt gra-
niczny
ortulani - zob. zagrodnicy
orzeczenie [ussproch] sądu ziemskiego
i komtura 157
- w sprawie granicy dóbr 157
oskarżenie osób schwytanych na gorą-
cym ucz:rnku [handhaftige tat] 10,
13
- ludzi ze wsi 13
- - przed Zakonem 13
zob. kary sądowe, sądownictwo
osoby świeckie [leyne] przy kościele
NMP w Gdańsku 191
ostrów [holm] przy wejściu do Gdańska
11
- dQ wypasu koni 11
- bez prawa zabudowy 11
ovum - zob. jajka
owies [avena, haber] 8, 29-31, 38, 49,
50, 52, 63, 69, 70, 79, 83, 96, 114, 115,
207, 208, 210-213, 215-217, 219-221,
225-227, 239, 240
- dawać z łanu jako meszne 31, 90, 91,
98, 155
- - jako płuime 8, 29/30, 63, 69, 70, 79,
83, 115
- - na pospolite ruszenie 131
- - na wyprawę zbrojną 225, 240
- dla koni komtura 239
- dla probos2icza 31, 38, 45-47, 49, 50,
53, 90, 91, 93-95, 98, 100, 102, 103,
105, 118, 121, 124, 127, 128, 130, 155
- - jako taca 38, 45
- pozostaje jako czynsz 115
- ze spichrza 240
- zużyty na paszę 227
2Job. czynsz, danina, dziesięcina,
meszne, płużne, taca
p
pachołek, pachołcy [knecht, knec,!jte] 109,
238, 239
- idą na wyprawę zbrojną 225, 236, 238,
39
-'
- pomagają w kuźni miedzi 109
- - strzelcom 238, 239
- pracują na zamku 240
- - otrzymują wynagrodzenie 4 pa-
l y butów rocznie 240
- prowadzą konie 238
- zaciężni, zbiegli 133
zob. załoga statków, czeladż okrę-
towa
pale dębowe [eychenpfale), przy fosie 57
- w rzece 78
zob. dębina, drewno, fosa
paludum - 2Job. bagno
pancerz [harnisch] 72, 158
pan z Gowidlina 140
- z Jasienia 140
- z Włocławka - zob. biskup
panna, wychodzi !Za mąż 87
panowie [herren, panen] 28, 205, 207, 221,
226, 238, 240
- mają łany ziemi 226
- służą 221
- wystawiają czeladź okrętową [schif-
knecht e] 238
- - jak na inne letnie wyprawy 238
- ziemi pomorskiej 28
parcela zabudowana, gospodarstwo [ho-
festad, hofstat, hovestet) 205, 208, 213
- czynszowe 205
- pusta, wykorzystać najlepiej 141
- jako uposażenie k'ościoła NMP w
_ Gdańsku 12
pasternak, kupić w Królewcu 3 korce
240
pastwisko [heide, pascuum, trift, vieh-
trift, weide, weide mast] 11, 13, 25,
30, 37, 50, 68, 81, 86, 87, 90, 97,
101, 116, 151, 155, 158, 159, 221
- dla potrzeb mieszkańców 116, U8,
120, 122
- na wyspie k. Głowy Gdańskiej lU
- mleżące do Łeby 97
- wolne dla m. Hel 133
- - dla cechu rzeź,ników 149
- - dla zagrodników 120
- wspólne 11, 13, 14, 37, 39, 149
- - dla chłopów i karczmy 125
- - dla Młodego i Nowego Miasta
Gdańska 14
- - dla starych mieszczan 13
- wydzierżawić na 10 lat 151
- - wolne od szarwarków 151
zob. łąka, wygon
313

pasza [futer] na wyprawę zimową 236
-- na 8 nocy 237
pełnomocnik [sachweld] 133
penestici - zob. kramarze
pfaffen - zob. księża
pfand - zob. zastaw
pfarre - zob. probostwo
pfarrkirche - zob. kościół
pfeffer - zob. pieprz
pfeffirmole - zob. młyn pieprzowy
pfenning - zob. denar, fenig, pieniądze
pferdemarschalk - zob. .koniuszy
pfarrer, pfharrer - zob. proboszcz
pfleger - zob. prokurator
pflug - zob. radło, miara ziemi
pflugkorn - zob. płużne
pfund - zob. funt
pieczęć, pieczęcie [ingesegil, ingesigill,
lIngesegel], przywiesić do dokumen-
tu 2-7, 9, 12, 15-27, 30-39, 41, 42,
44-47, 49, 50, 52, 53, 55, 58--67, '69,
70, 72, 75-85, 87, 89, 90, 92-100, 102,
103, 105, 107, 109, 110, 112, 113, 116--
-122, 124-127, 129-139, 142, 156,
158, 159, 161, 163--188, 191, 200
- - urzędowa komturstwa 4, 5, 68, 108,
112, 113, 116, 143, 144, 146, 147, 149,
151, 154, 161, 196-198
- Dytrycha von Altenburg 17, 19
- Konrada von Baldersheim 143, 144,
146, 147, 149, 151, 154, 156
- Wolframa von Baldersheim 16, 118,
132, 161
- Zygfryda Walpota von Bassenheim
24, 33-35, 37-39, 41, 47, 49, 53, 59,
93--95, 97, 99, 103, 110, 119, 121, 126,
130, 134, 149
- Bartka z Je!ewa 139
-- Jana von Beichau 142
- Giselbrechta von Dudelsheim 62, 76,
87, 96
- Ludeke von Essen 31, 36, 52; 66, 77, 78
- Hermana Gansa 138
- Jeschkego, sołtysa z Mieszcrzyna 171
- Jordana, komtura 83
- Waltera Kersekorffa 161, 196-198
- Kirsilie von Kindswulie 18, 44, 70, 98,
102
-- Winricha von Krniprode 2, 6, 9, 12,
15, 20, 22, 23, 25, 26, 30, 50, 60, 61,
63-65, 67, 69, 70, 75, 79, 82--85, 117,
133
- komturstwa gdańskiego 89, 121
3U
-- Michała Kuchmeistra 73
- Macieja, syna Siwerta z Dąbrówki
172
- Mściwoja, księcia pomorskiego 26, 59,
80, 81
- Swedera PelIandta 90, 92
- Henryka von Plauen 125, 135-137,
191
- Mikołaja Postera, urzędowa 68, 108,
112, 113, 116
- Konrada Zolnera von Rotenstein 7,
89, 124
- Jana Rumpenheima' 100, 120, 122, 127,
129
-- Pawła von Rusdorfa 158, 159
- Albrehta von Schwarzburga 32, 42,
45, 46, 55, 58, 72, 105, 107, 131
- Wernera von Tettingen 3
- Karola z Trewiru 27
- Lorenza, syna Bartka zjeżewa 139
- wójta w Grabinach-Zameczku 163-
-170, 173-188
- urzędowa 170
- - w Leszkowych 168
piekarz, piekarze [becker, pistores] 133,
140, 205
- wynagrodzenie 240
- mistrz w Grabinach-Zameczku 19
zob. czynsz, ławy piekarskie
pieniądze [l1eld, gelt, moneta)
- denar [denarius] 190, 204, 206, 207,
211, 213-216, 219, 222, 223, 225, 226
- - koloński [denarius Coloniensis] 17,
19, 208, 211, 212, 216, 217, 219, 220
- - monety użytkowej [monete usua-
lis] 17, 19
- fenig [fpennig, pfennig] 89, 221
- - koloński [colnische, culnische] 7,
9, 20, 23, 24, 30, 60, 65, 66, 70, 72, 79,
83, 110
- - pruski 7, 9, 20, 23, 24, 30, 60, 65,
66, 69, 70, 79, 83, 110
- - zwykłej monety [fpennig gewonli-
cher muncze] 56
- - - krajowej 118, 142
- grzywna [mark] 14, 38, 46, 51, 54,
96, 114, 124, 127, 132, 165, 167-170,
172, 174, 180, 182, 183, 186, 187, 190,
193, 201-226, 240
- - dobra [gute mark] 138, 187, 188,
195
- - fenigów [marg pfenniges] 79, 90,
102, 171
l
I

- - - zwykłej monety [marg pfen-
nynge gewonlicher muncze] 16, 20,
22, 42, 44, 62, 76, 84, 86, 102, 132
- - - - kraJowej 12, 50, 62, 76, 98
- - pruska [mark pTusch, mark pru-
scher muntcze] 39, 41, 47, 54, 66, 72,
104, 107, 110, 113, 121, 123, 127, 133,
137, 148, 164, 168, 170, 171, 173--177,
180-182, 184, 185
- - - dobrej monety [marc bone mo-
nete Prutenicalis, marg prusch gu-
tes aeldes] 197, 199
- - - zwykłej monety [mark prusch
gewonlicher muntcze] 3, 5, 24, 35, 38,
58, 104, 115, 119, 125, 143, 150, 154,
156, 158-160
- - - - 'krajowej [de sir land e] 14,
32--34, 37, 40, 45, 47, 53, 66, 68, 95,
108, 112, 126, 129, 145, 146, 148, 149,
151, 153
- - złej monety [marg geringes geldes]
162, 193, 194
- -- zwykłej monety [mark gewonli-
cher muncze] l, 4, 23, 57, 162, 166
- - - 'krajowej [des landes] 12; 77, 87,
97, 109, 142
-- skojce [schot, schoten, scot, scotus]
39, 53, 94, 108, 114, 126, 148, 201--
-207, 210-221, 223-226
- - fenigów pruskiej monety [scot
pfennige pruscher muncze des lan-
des] krajowej 89
- -- - zwykłej monety [scot pfennige
gewonlicher muncze] 52, 90, 96
117/118
- -- - - krajowej 96, 127
- -- pruskiej monety [scot pruscher
muncze] 91, 120, 128, 181, 185
- - zwykłej m(mety'[schot prusch ge-
wonlicher muntcze] 93, 119, 128, 131,
135, 144, 150
- - - - tego kraju 34, 39, 49, 99, 100,
103, 112, 115, 148, 155
- - złej monety [scot geringes geldes]
193, 194
- - zwykłej monety [gewonlicher
muncze] l, 36
- szeląg [schilling, schillinge, solidus)
142, 190, 202, 203, 207, 210, 212--217-,
220, 221, 223, 224, 226, 227
- -- dobry 227
-- - nowej monety 192
- - pruskiej monety 118
- - pruskich fenigów [schilling prusch
phening] 109, 133
- wiardunek [firdung, fert] 14, 31, 38,
39, 41, 45--47, 52, 93, 94, 98-100,
103, 118, 123, 126, 127, 129, 155, 190,
201-208, 210--226
- - fenigów [firdung pfennige, verdink
phenninge] 44, 50, 59, 102, 117, 118,
132
- - pruskiej monety [firdung prisch,
pruscher muncze] 53, 104, 163
- - - zwy.kłej monety [firdung pfen-
nyng gewonlicher muncze] 4, 16, 31,
78, 116, 121
- - - zwykłej monety [prusch gewon-
licher muntcze(37, 122, 152
- - złej monety [firdung geringes gel-
des] 193, 194
- - wielkiego mistrza Winrycha (von
Knwrode) [firdung meister Winrichs
monteze] 192
pieniądze, kościelne [kyrchengeld], na-
leżne kościołowi Sw. Ducha w
Gdańsku 170
- należne Zakonowi 12, 153
-- - wykupić z pÓłrocznym wymówie-
niem złożonym komturowi 153
-- poprawa 170
zob. moneta
pień dębu [stamm) 110
zob. tartak
pieprz [pfeffer] 44, 133, 222, 225
- daje kramarz 133
- - łaźnia 2 funty od kotła 133
- - straganiarz 133
- -- l'zeźnik 133
- - szewc 133
- - śrutownik 133
- dawać Zakonowi 44
pies [canis], uwolnienie dóbr od obo-
wiązku karmienia psów książęcych
80
piła [serra) 216
zob. tartak
pisarz miasta Pucka 213
piscacio, piscatura - zob. rybołówstwo
piscatores - zob. rybacy
Pismo Swięte w bibliotece kościoła NMP
w Gdańsku 191
pistores - zob. piekarze
piwnica [keller) 240
piwniczy [kellireisterJ 239
315

piwo [bier, bir] 5, 143, 156,
- covent 239, 240
- - dostarczyć na miejsce noclegu
komtura 239
- dobre 133
- merczbier 238, 240
- - dostarczyć na miejsce ;noclegu
komtura 239
- - wziąć z piwnicy dla panów i cze-
ladzi okrętowej 240
- - okrętowe [schifbier] 133
- cienkusz [torkopil bir] w beczce 5
- - do zWó:l.ki siana dawać 5
- wismerbier 189
- - przeładunek 189
- sprzedaż w karczmie 125, 143
- zakaz wyszynku 143, 156
piwowarzy [bruwer] 240
- wynagrodzenie 240
plac [hofestat, rem, ruem, rum] 12, 141,
142, 153, 203
- darowizna 153
- do magazynowania drewna 58
- - wolny bez prawa zabudowy przez
Stare Miasto Gdańsk i Zakon 58
- koło młyna 203
- - młynówki pod budowę młyna
[moelstat] 11
- - wapniarni 204
- nad fosą koło ulicy 57
- nie daje czynszu [korzyści] 153
- ogrodzony 153
- pomiary 153
- pusty 141, 153
- wykorzysta£. najlepiej 141
zob. ceny, nadanie placu
platendinst - zob. służba wojskowa w
napierśnikach
platman - zob. załoga statku, członek
plony z l łanu ziemi 171, 172
- zajęcie za należną rentę 171, 172
płaca za roboty przy sianie [hawelon)
227
- wymiar robót 227, 228
płody rolne [frucht] 30, 40, 50, 115, 145,
171, 172
- dawać jako zastaw 171, 172
- - dla potrzeb mieszkańców 116, 122
- z łąki i ugoru 147, 151
pług [arat rum, hoke, pflug, uncus] , mia-
ra ziemi - zob. radło
pług [JJfluk] 8, 66
- jeden na 2 łany 66
316
płużne [fpluckkorn, pflugkorn] 7, 8, 20,
30, 63, 65, 66, 69, 70, 72, 74, 79, 83,
208, 219, 220
- zwolnienie 23
2Job. owies, pszenica, żyto, meszne,
taca
pniaki, pnie [ron, ronen], dać 60 sztuk
216
- lub pieniądze na utrzymanie śluzy
216
- cięte [snyderonen] 125, 160
- - wolne 125
zob. dębina, drewno, tartak
podatki [angarium, exaccio] 18
- wszystkie 59
zob. czynsz
poddani biskupa [bisschoffslute], dają na
wyprawę zbrojną sanie 232, 237
- czeladź okrętową [schifknechte] 234
- pachołków [knechte] 139
- zbrojnych [wepener] 232
- - sołtysów 237, 239
- - - idą przy działach 234
- wolni od służb 192
- - 'Od szarwarków 192
- - z wyjątkiem napraw grobli 192
- klasztoru w Oliwie 200
- cysterek w Zarnowcu 158, 159
- księcia pomorskiego [fidel es terre Po-
merania) 69
- Zakonu [unsere lewthen, undirsos-
sen] 10, 13, 43, 106, 120, 156, 157
- - mieszkający na wsi 10, 13
- - - w mieście lub na wolniźnie 10,
13
- - naprawiają tamy 106
- - popełniają przestępstwa 10, 13, 200
podwoda [potvoda], zwolnienie 59
podstawki do sani 237
podwórze tartaku 160
podział dóbr 21
- na wieczne posiadanie 21
- sukna między komtura i komtura do-
mowego w Gdańsku i mieszczanami
gdańskimi 189, 190
- - brustewische 189, 190
- - podbiciowe [futirtuch] 189, 190
- - slagtuch 189, 190
- - stokbreit 189, 190
zob. postaw, sukno, sztuka sukna
- wsi 82, 111
- - na radła na prośbę mieszkańców
111

I
pogrzeby [bigraft] 103
pokutnice [busserinen) przy kaplicy św.
Marii Magdaleny w Gdańsku 57
pole, rola [acker, ager, campus, veld] 8,
11, 16, 25, 29, 63, 68, 70, 78, 80, 87,
90, 101, 115, 158, 159, 212
- nadanie 101
-- należące do karczmy 212
- - do miasta Łeby 97
- stare nad Motławą 11
- uprawne i nieuprawne 81, -87, 90
zob. rola
polecenie w. mistrza 18
polowanie [jag en], obowiązek udziału 42,
45
-- zamiana na roboty przy sianie 45
połączenie na prawie polskim dóbr Wy-
soka, Krokowo i Goszczyno w 2 do-
bra Krokowo i Goszczyno 152
połcie słoniny [swaden] 240
połów ryb, w Zalewie Wiślanym 3, 4
- sieciami małymi 3, 4
- - wolny 4
- - questennetzen 3
- - sakami 3
- w stawie młyńskim 150
- z jednej strony Zatoki Żarnowieckiej
198
- prawo do łowienia 147
zob. rybołówstwo, sieci
pomiary dóbr 2, 31, 32, 35, 38, 41, 47, 50,
51, 56, 60, 62, 65, 79, 83, 98, 102, 116,
117, 122
- gruntów 2, 32, 35, 36, 155
- łąki 147
- - nadmiar podzielić 47
- - - zachować 147
- - - uzupełnić 147
- placu w Starym Miekie Gdańsku 153
- utrudniony z powodu lasów i zarośli
117
- wsi 68, 90
pomocnicy mistrza [kowalskiego] 109
pomyślność [gedeien] wsi 115
ponowienie nadania wsi na prawie cheł-
mińskim 127, 130
- sołtysowi 128
- na wieczne i dziedziczne posiadanie
i zasiedlenie 127, 128, 130
zob. nadanie
poramb -- zob. poręba
poręba [poramb], posługa prawa polskie-
go 137
poręczenie spłaty długu 195
porozumienie, umowa [obereinskomen),
w sprawie kupna karczmy 162
- młyna 162
- z sołtysem w sprawie opuszczenia po-
siadłości 162
poschen, puschen - zob. zarośla
posiadacz, posiadacze dóbr, wsi 104, 131
- daje kury 131
- płacą czynsz z łanów czynszowych
46, 54, 55, 131
-- karczmy 36
posiadł-ość [erbe, gut] 12, 14, 26, 57, 72,
135, 136, 163, 164, 175-179, 181, 182,
184--186, 194, 201. 202, 204, 214
- kupno 12, 194
- - spłata 194
- - - przeliczenie starej monety na
nową 194
- płaci czynsz 214
- przy kuźni krzyżackiej 202
- - w murach miejskich 10, 14
- sołtysa 162. 163
- - wykupuje rybicki z Pucka 162
- wykupuje czynsz 214
- zamiana 163
pospolite ruszenie [gancze gemeine la n-
des beschirung, wen das gemeyne
land reiset] 45, ,,4, 131
- opłata 54
- - mieszkańcy płacą 5 grzywien 54
- - - jak inni chłopi we wsiach nie-
mieckich 104
postaw [terling) sukna 190
zob. podział sukna, sukno, sztuka
sukna
potrawy [speise], kupno sprzedaż w
karczmie 125
potrzeby [notdurft], dóbr 50
- karczmy 3
- mieszkańców wsi 111, 127, 128
- Zakonu 95, 97, 131, 142
potvoda - zob. podwoda
potwierdzenie, poświadczenie, aktu kup-
na dóbr 26, 28
- - i nadania im prawa chełmiIiskie-
go 28
- fundacji biblioteki 190, 191
zob. biblioteka, dobra
- prawa rybołówstwa 27
- - zbierania bursztynu 27
- przywileju 28, 82
- - spalonego 81
317

povoz - zob. powóz
-- rob. służby, służebności
powinności [pflichte) prawa polskiego
135, 136
- zob. służby, służebności
powóz [povoz], posługa prawa polskiego
59
- zwolnienie 59
pozwolenie [arbitrium liberum), sprze-
daży dziedzictwa 59, 82
-- zamiany dziedzictwa 59
- Zakonu na budowę tartaku 141
- - na sprawowanie sądownictwa 119
pożytki, korzyści [nucz, nutzen, utilitas]
12, 14, 15, 30, 38, 40, 44, 47, 48, 50,
53, 103
- brak pożytków 68
- Gdańska 10, 12
- - z wyjątkiem prawa menniczego
i wymiany pieniądza 12
- Młodego Miasta Gdańska 14, 15
- - z wyjątkiem prawa menniczego
i wymiany pieniądza 15
- mieszczan gdańskich na wolniżnie 12
-- Zakonu 12, 15, 30, 38, 40, 44, 47, 48,
50, 53, 103
- - z dóbr 39, 40, 103
- - z drogi wodnej [Motławy] 12
- - z dróg 50
- - z jeziora 31
- - z karczem 31, 40, 50
- - z młynów 31, 40,50
- - z rud 40, 50
- - ze stawu 31
- - z tam 31
- - ze wsi 39, 48
- z dóbr 26, 30, 39, 40, 48, 50, 51, 76,
82, 110
-- - obecne i przyszłe 87
- z drewna 30, 40
- z lasów 30, 40, 50
- z łąk 30, 40, 50, 101, 147, 151
-- z młyna 35
- z pastwisk 30, 50, 101
- z placu w Młodym Mieście Gdańsku
153
- z płodów innych 30, 40, 50
- z pól 101
- z roli uprawnej i nieuprawnej 101
- z ugorow 30, 40, 50, 101, 147
- z wód 30, 40, 50, 101
- ze wsi 39, 48, 68, 71, 90, 101, 115, 145,
155
318
/
- z zagród 89
- z zarośli 101
- na ziemi, obecne i przyszłe 81
- \V ziemi, obecne i przyszłe 81
pół sztuki [halb laken] sukna 189 190
zob. postaw, sukno, sztuka sukna
prałaci [prelaten] 193
zob. rozporządzenie
pram - zob. łódź płaska
prawa [ius et usus, rechte] wolności
82, 83, 113
- książęce wraz z pożytkami 26
- do młyna 23
-- do pieniędzy [długu] 139
- należące do księstwa 80
- poszukiwać na miejscu 133
- [prawem] udowodnić granice wolni-
zny 12
- rybaków gdańskich do zbierania bur-
sztynu według starego zwyczaju 27
- - połowu ryb 27
- właściciela dóbr 82
- wszystkie do dóbr 18
- - do lasu 140
- - do łąk 140
- - do wsi 113
- do wyrębu dębiny dla młyna do ko-
ry dębowej 58
prawo brzegowe [strand recht) dla
klasztoru w Oliwie 200
prawo chełmińskie [colmisch, culmische
recht, ius Colmensis, kolnisch recht]
1--3, 7-9, 13, 16-20, 23, 28, 29, 33,
35, 38, 39, 45-58, 60, 61, 63, 65--68,
70, 74, 84, 88, 89, 92, 93, 95, 99, 100,
103-106, 111, 115, 117, 118, 121-124,
127-130, 135, 140, 143, 144, 147, 148,
150, 152, 154--156, 158, 159, 209, 212,
219, 220
- dla Lęborka 105
- - Młodego Miasta Gdańska 13-15
- - Nowego Miasta Gdańska 9-13
- - Pucka i j-ego wsi 105
- prośba o nadanie 140
zob. nadanie, sądownictwo
prawo dziedziczne [erbrecht, erbsrecht,
ius hereditarie) 26, 27, 30, 80, 87
2iob. nadanie wsi
prawo kościelne [gcistliches recht) 198
prawo krajowe [landrecht] 10, 13, 43, 91,
98, 101, 155
- sądzić według 10, 13, 43, 91, 98, 101,
155

- - w obecności Krzyżaków 91, 98,
101, 155
zob. sądownictwo
prawo książęce nadać z wszystkimi po-
żytkami 26
prawo lenne [loenrecht, lehen wylle) 62,
207, 211, 216, 218
- we wsiach polskich 216
zob. czynsz
prawo lubeckie [lubisch recht), nadanie
4, 132
prawo magdeburskie [maideburgesche
recht, meydenburgsche recht) 5, 20-
-23, 60, 62, 64, 72, 75, 79, 836, 88,
110, 220, 222, 226
zob. nadanie, sądownictwo
prawo miejskie [stat recht) 141
prawo....'Iliemieckie [ducze recht, dutcz-
,A'Che recht, dutsche recht, ius Te-
thunicum) 40, 43, 50, 59, 65, 79, 91,
101
zob. kary sądowe
prawo niemieckie chełmińskie [ducze
kolmesche recht, dutsche colmansche
recht) 30, 36, 37, 40, 43, 50, 51, 90,
91, 96, 98, 100, 108, 116, 125, 126, 131,
149
prawo patronackie [ius patronatus) 59
prawo polskie [ius Polonicus, pollensche
recht, polnisch recht) 5, 22-24, 28,
29, 62, 65, 71, 79, 86, 88, 105, 110, 119,
135-137, 143, 145, 148, 152, 207-209,
211, 212, 216, 217, 219
- opłata w zamian 216, 217
- wykonywać obowiązki 135, 136
- zamiana na czynsz 86, 110
zob. czynsz
prawo polskie rycerskie [ius Polonicale
militare, polansche ritterrecht, pol-
nische ritterrecht) 18, 66, 76, 77, 161
- - zachować 65
zob. nadanie dóbr, sprzedaż dóbr
prawo powszechne [gemeyne gerucht]
197
prawo rycerskie [ius militare) 28, 69
prawo świeokie [wertliches recht) 198
prawo sądzenia - zob. sądownictwo
prevot - zob. przewód
pręt [rute, ruthe), miara długości 10-12,
14, 15, 31, 57, 153, 201-203
- miara powierzchni 31
probostwo [pfarre] 103, 191
- kościoła NMP w Gdańsku 191
- wolne łany, aby mieszkańcy mieli we
wsi chrzty 103
- - pogrzeby 103
- - i sprawiedliwość [gerechtikeit) 103
zob. biblioteka, książki
proboszcz [pfarrer) l, 12, 15, 31, 38, 39,
44-47, 49, 50, 53, 54, 89, 90, 91, 93-
--95, 98, 100, 102, 103, 105, 112, 118,
121, 124, 126--128, 130, 155, 158, 159,
162, 212, 234
- odstępuje grunty za dożywotni czynsz
162
- daje na wyprawę zbrojną 4 do cze-
ladzi okrętowej [schifknechte) 234
- otrzymuje, jęczmień 1, 45
- - owies 50, 90, 93-95, 98, 100, 102-
-104, 118, 121, 127, 128, 130, 155
- - - z folwarku krzyżackiego 103
- - żyto 50, 90, 93-95, 98, 101-103,
105, 118, 121, 127, 128, 130, 155
- - - z folwarku krzyżackiego 103
- uposażenie 12, 15, 31, 38, 91, 103, 112,
162
- - z folwarku krzyżackiego 103
- - wolne łany 31, 38, 54, 91
- - - radła 112, 212
- kościoła NMP w Gdańsku 190, 191
- - funduje bibliotekę 190, 191
zob. dziesięcina, gospodarstwo, ko-
ciół, taca, uposażenie
prokurator [pfleger) 227
- otrzymuje 2 łaszty owsa 227
prom [pram) 6
zob. łódź, płaska
prośba szczególna mieszkańców Gdańska
10
- rajców gdańskich 10
prowod - zob. przewód
prowiant [uspysung), chleb 239
- chleb dla panów 239
- - pośledni [torkappel) 239
- 2 kamienie połci słoniny [swaden)
239
- mąka pszenna 240
- - żytnia 240
zob. wikt, wyprawy zbrojne
prowizor [st iffat er) kościoła Sw. Ducha
w Gdańsku kupuje czynsz roczny
z 4 radeł ziemi 170
zob. zastaw
przedmioty [narzędzia?) z miedzi dla po-
trzeb -komturstwa 109
nowe 109
319
"

- stare naprawić 109
zob. ceny, kuźnia miedzi
przedsiębiorstwa [geschefte], zakaz pro-
wadzenia w obrębie fusy bez zgody
Zakonu 58
przeliczenia starej monety na nową 191
- przy spłacie czynszów [odsetek) od
długów 193
- - od dożywocia 193, 194,-
- - od kupna posiadłości 194
zob. mOl!1eta, pieniądze
przeorysza [priorynne] klasztoru cyste-
rek w Źarnowcu 157-159
zob. klasztor
przestępstwa [broche, gebrechen], miesz-
kańców wsi 25, 115, 127, 128
- popełnione w gran-icach opactwa
oliws.kiego przez gości 200
- - przez poddanych klasztoru 200
- - - Zakonu 200
zob. sądownictwo
przewód [prevot, prowod] , posługa pra-
wa polskiego 59, 110, 158, 159, 208,
209, 212, 219, 221
- zwolnienie 59
przewóz [vere] 203
- w Klungingen 222
- w Krępicach przez Motławę 147, 203
zob. nadanie
przyjaciele [frunde] 72, 124, 144, 152, 171,
172
zob. spuścizna
przyległości, przynależności [czubehorun-
gej tartaku 160
- ruchomości i nieruchomości 160
przynależności [anhorungen] 84
zob. nadanie dóbr
przysięgli wałowi [tichgeschworen) 6
przywilej, przywileje [brief, brif, fry-
heit, hantveste, hobpbrif, privile-
gium) l, 2, 48, 80, 137
- dla karczmy 3, 4
- - klasztoru w Oliwie 200
- - lenników w gdańskim okręgu 59
- - ław rzeźnickich 204
- - młynarza 150
- - okręgu lęborskiego 105
- - Osieka przed zamk,iem 27
- - wsi [dóbr) l, 2, 28, 42, 114, 137
- - - nie przyjęty przez sołtysa 144
- - - nowy 115
- - - odnowienie i potwierdzenie 28,
320
34, 37/38, 40, 48, 55/56, 81, 105, 108,
122, 130, 158
- lokacyjny dla miasta Gdańska, stary
9
- - odnowienie 9-12
- - dla Młodego Miasta Gdańska 13-
-15
- - dla wsi Kowale 34
- w s.karbcu, wśród innych listów 6
- spaLony 81, 82
- - -potwierdzenie i odnowienie 81 82
- zaginiony 144
- - ponowienie i poszerzenie 144
- zmiana 111
- zrzeczenie się na rzecz komtura 114
pszenica [triticum, weise, weys] 7, 17,
19, 65, 66, 72, 205, 208, 212, 214, 216,
219, 220
- dawać z radla 7, 17, 19, 65, 72, 216,
218
- - jako płużne 7, 65, 66,72
- - rybickiemu 214
- - wójtowi 205
pszczoly [benen] we wsiach polskich
okręgu lęborskiego 19
pull e - z-ob. kury
punkt graniczny [ort grenicze) 78, 97
punkty umowy o sprzedaż tartaku 161
zob. artykuły, tartak
puschen - zob. zarośla
pusczina, pustina - zob. spuścizna
Q
ąuestennetczen - zob. sieci
R
rada [consilium, rat], baronów 87
- dojrzała przyjaciół i ludzi uczciwych
124
- Młodego Miasta Gdańska 7, 204
- - płaci czynsz z karczmy swerynsche
204
- - - z placu koło wapniarni 204
- Nowego Miasta Gdańska 141
zob. mieszczanie, mieszkańcy, sąd
ławniczy, sądownictwo, wyprawy
zbrojne
radła, radło [aratrum, hake, hoke, pflug,
uncus], miara ziemi 7, 17, 19, 52, 65,
71, 72, 104, 111, 119, 135, 136, 143-
-146, 154, 155, 170, 207, 209-222
.1J

.1J

()
- chłopskie 143
- czynszowe 212, 216, 217, 220, 221
- -osiadłe 71, 104, 105, 135, 136, 155, 217,
221
- - nieosiadłe 135, 136, 155
- puste 207, 210-214, 217
- wolne 119, 143, 153, 207, 212, 213, 217,
220
- - dla karczmy 143
- - - proboszcza 112
- - - sołtysa [sołectwa] 104, 111, 144,
155
-- - -- starosty 72, 135, 136, 143, 212
- w wyznaczonych granicach 135, 136,
144, 145
- zasiedlić 13 radeł 213
- zastaw 170
zob. czynsz, łany
rajcy [ratlute, rathmanne], miasta Gdań-
ska 6, 9
- Starego Miasta Gdańska 57, 58
- miasta Łeby 96
zob. gmina, rada, sąd ławniczy
ratusz [rathus, rothus), w LęboI1ku 205
- w Łebie, płaci ,c.zynsz 205
- w Młodym Mieście Gdańsku 1
- - czynsz 15
- - pożytki 15
- - wymiary 15
regalia [was an die herlichheit gehoret)
47
reise. reyse - zob. wyprawy zbrojne
reisegeld - zob. czynsz w zamian za
udział w wyprawach zbrojnych
rektor Bractwa Kucharzy w Malborku
199
rente, renthe - zob. dochód
rezygnacja z dóbr 28, 82/83
- z prawami i pożytkami 82/83
- potwierdzenie 82/83
rimen - zob. wiosło
ritter -- wb. rycerz, rycerze
rivuli - zob. strumyki
roboty [erbeit, dies laboris, dinen, dinst,
herengebot, labor antiquus] 18, 38,
40, 43, 89, 98, 171
- ciąć l dz.ień 89
- dawne 212
- na folwarku 222, 226
- orać 3 morgi 40
- jak inne wsie prawa chełmińskiego
56
- należne 25

?1
-
-- rocznie 2 dni 89, 206, 217
- - 4 dni 38, 40, 98
- - - według potrzeb Zakonu 38, 40
- - 6 dni 44
- - 14 dni 217
- siać 3 morgi 40
roboty przy groblach 6
- budowa "głów-ek" 6
- na Zuławach Steblewskich 6
- wodne i naprawa uszkodzeń 6
- - wykupienie się 6
roboty przy sianie [howdinst. hoydinst)
l, 18, 36, 42, 45, 53, 137, 222
- 2 dni 211
- 3 dni 213
- 4 dni 213
- 6 dni 42
- 8 dni 5
- grabić 5, 42, 222
- z łanów 53, 222
- na łąkach krzyżackich 5, 45, 118, 119
- - w zamian za 4 morgi łąki 217
- - - za czynsze 222, 226-228
- zamiast opłaty na wyprawę zbrojną
219
- - udziału w polowaniach 45
- ustawiać w kopice i stogi 5, 42, 45
- wozić 5
--2dni53
- - 4 dni 42
- z zagród, 6 dni 36
zob. sianokosy, wolnizna
rola [acker) 8, 25, 29, 63, 68, 70, 79, 90,
94, 101, 115, 120, 125, 143, 150, 155,
206, 208
- czynszowa 54
- dla karczmy 94, 125
- - młyna 94, 150 .
- - tartaku 125
- na wyspie k. Głowy Gdańskiej 16
- nieuprawna 90. 101, 155
- obsiewać 113
- uprawna 90, 101, 102, 155
- - obsiewać 115
- - orać 115
- - - własnym pługiem 8
zob. pol-e, nadanie
ron, ronen - zob. pniaki, drewno
rosgarten - zob. wygon dla koni
Toszczenia [czusproche, forderung] do
dóbr 73
- - wY!kupienie przez komtura i w. mi-
strza 73
321

- do lasu j łąki 140
- do mienia po zmarłym [puscina] 196,
197
rothus - zob. ratusz
rozporządzenie [ussatczung) w sprawie
regulowania należności w starej
i nowej monecie 193, 194
- ugodnione z rycerstwem [ritter und
knechte] i miastami kraju 193
- - utrzymać w mocy artykuły umo-
wy 194
zob. równowartość
rowy, rów [graben) 31, 36, 42, 106, 107,
151
- dla Zakonu 89
- - prowadzić 100
- - utrzymać w czystości 42, 107
- na łące 151
- przy Orunii 107
- - ze śluzą 107
- z wodą do tartaku 106
- - bez szkody dla młynów Zakonu
106
- wolny do przepływu wody 151
zob. rybołówstwo, sąd wałowy,
spław drewna
równowa'rtość [geldes wirde) , nowej do-
brej monety 193, 194
- nowej złej monety 193, 194
- pieniądza w chwili kupna dożywocia
193
ruchomości [czubehorunge beweglich] ,
należące do tartaku 160
- po zmarłym mieszczaninie gdańskim
praw.nie zdobyte 196
- - przekazanie Zakonowi w zamian
za roczny czynsz 196
ruda [ercz] dla Zakonu 40, 47, 50, 53, 89,
90, 91, 93--95, 99--101, 103, 108, 112,
115, 116, 119, 121, 122, 126, 127, 129,
130, 145, 155
- dla zamku w Gdańsku 123
ruem, rum - ,zob. plac, grunt
ruse, ruze - zob. sieci
rybacy, rybak [piscatores, vischer] gdań-
scy służą panom ziemi pomorskiej 28
- mają prawo połowu ryb 27, 28
- - zbierania bursztynu 27, 28
- może mieszkać w mieście za zgodą
Zakonu 10, 14
zob. rybołówstwo, sprzedawca ryb
rybick,i [magister piscaturis, vischmei-
ster] 51, 62, 133, 162, 214, 216
322
-- otrzymuje czynsz 62
-- -- pszenicę 214
- wykupuje sołectwo 162
rybołówstwo [fichesschereye, fischerie,
vischerie, vysscheire, piscatio, pi-
scatura] 27, 43, 62, 116, 133, 219
- czynsz płaci gmina 224
- - według zwyczau 133
- dawne 133
- ala rybaków gdańskich 27
- - Zakonu 116
-- na łas"2ie na własny stół 43
- w Bałtyku 62
- -- łodzią małymi sieciami 62
-- - na własny stół 62
- w stawie młyńskim 150
- wolne 4, 16, 45, 51, 93, 100, 107, 147,
161, 198
- - małymi sieciami 4, 45, 47, 94
- - na własny stół 16, 47, 93, 94
-- - w stawie 93, 107
- - - młyńskim 47, 94
- - na łachach 12
- - - na własny stół 43
-=- - na łęgach 36
- - - z siecią do połowu ryb na mie-
liznach [stafwate) 36
- - w jeziorze 107
- - w jeziorach leśnych [heidzeen) lO,
14
- - dla mies7Jkańców ws.i 99, 100, 137
- - na własny stół 46, 64, 100, 103, 137,
161
- - sieciami małymi 46, 64, 103, 137
- - - zwanymi stocknetz 161
- - - wszelkimi 100
- - wędkami 64, 161
- - - do połowu szczupaków 64
- - więcierzami 64, 161
- - w jeziorze Łebiana 103
- - w Małej Motławie 45
- - - małymi sieciami na własny stół
45
- - w Motławie 7, 45, 147
- - - po obu brzegach 7, 8
- - - małymi sieciami na własny stół
7, 107
- - w rowach 36, 107
- - między tamami 1
- - w. Wiśle dla mieszkańców wyspy
k. Głowy Gdańskiej 16
- - - sakiem 16
- - - wędkami 16
I
I
I

I
I
- - - więcierzem 16
- - w Zalewie 4, 51
- - - małymi sieciami na własny stół
4
- - - dla chłopów 51
_ - w Zatoce Zarnowieckiej dla wło-
darza 198
- - - jedną siecią 198
- - dla mieszkańców Gdańska w obrę-
bie dóbr, w Motławie 12
- - - z obu brzegów 12
- - - w łachach przyległych do wol-
nizny 12
- - - małymi sieciami 12
- - - bez jazów 12
- - - bez spiętrzania wody 12
- - - bez sieci dużych i rzecznych 12
- - dla sołtysa 51, 94, 100, 103, 122
- - - w jeziorze 46, 100
- - - - na własny stół 100
- - - w jeziorze Łebiana 103
- - - - Rybno 129
- - - w stawie młyńskim 94
- - - - małymi sieciami na własny
stół 94
- - - wszelkimi sieciami 100
- - - małymi sieciami na własny
stół 46, 103, 129
- - - - z wy jątkiem szczupaków
i innych dużych ryb 129
- - - w Zalewie 51, 116
_ _ _ _ małymi sieciami na własny
stół 116
- - - w łasze na własny stół 43
_ - - - z czeladzią jedzącą jego
chleb 43
- - - w Zatoce Puckiej 122
_ _ - - węgorzy, małymi sieciami na
własny stół 122
ryby [fisch, visch] 9, 10, 43, 62, 129
- dorsze 9, 10
- - łowić w morzu 9
- dostarczyć na stół koniuszego w za-
mian za roboty przy sianie 5
- duże, zakaz łowienia 129
- z jezior leśnych, sprzedawać na tar-
gu lO, 14
_ - bez ograniczeń lO, 14 ,
_ kupować według wartości 10, 14
- łowić 43, 62, 219
- - na własny użytek 62
- - z łodzi sieciami do połowu śledzi
120

;
24 - Księga komturstwa
- na Helu 62
- prawo połowu 18
- suszone przywozić na zamek 10, 14
- - sprzedawać na targu 10. 14
- świeże przywozić na zamek 10, 14
- - sprzedawać na targu _ 10, 14
- szczupaki, zakaz łowienia 129
zob. rybołówstwo, węgornia
rycerz, rycerze [miles, ritter) 12, 19, 43,
62, 63, 74
- młody 190
- pasowani i _ niepasowani [ritter und
knechte] 39, 45-48, 53, 55, 93, 94,
99, 100, 103, 104, 108, 122, 126-129,
158, 193
- ziemi pomorskiej 69
zob. pols'kie prawQ rycerskie, pra-
wo rycerskie, rozporządzenie, służ-
ba wojskowa, sądQwnictwo, wypra-
wy zbrojne
rymen - zob. wiosło
rynek [markt] Młodego Miasta Gdańska
15
- wymiary 15
rytende her - zob. jazda [konnica]
rzeka [flis, vlis, vlys] 11, 30, 31, 64, 78,
94, 110, 127, 217
- Motława jako droga wodna 11
- - dla pożytku Zakonu 11
- stara 122
_ wypływająca z jeziora 64, 110
. zob. Łeba, Motława, Radunia, Reda,
Wisła
rzeZl1lcy, rzeźnik [carnifices, fleisch-
hauer, fleischhauwer] 133, 149, 201,
202
- dają chleb 133
- - za I/I wiardunka co niedzielę w
czasie "herweste" 133
- - pieprz 133
- Starego Miasta Gdańska 201, 202
- -.płacą wspólnie czynsz za łąkę 201
zob. czynsz
S
sachwald [adwokat, pełnomocnik?] 133,
194
sak [secken, sekken], rodzaj sieci 3, 16
zob. sieci
sak - zob. worek
sanie [sleten), dawać na wyprawę zbroj-
ną 232, 236, 237
323

- z kołem napędowym [tri beT] 237
- z folgą [podstawka] 237
- z siekierą 237
- ze świdrem do piastów 237
- wysłać do Gdańska 236, 237
zob. komtur, wyprawy zbrojne
sattelbyel - zob. toporek
sąd l, 30, 38, 45, 46, 50, 51, 56, 93, 95,
99, 100, 104, 110, 116-119, 121, 123,
124, 144
sąd drogowy [landstrassen gericht, stTas-
sengericht, strossengericht] l, 10, 13,
25, 39, 43, 45--48, 53, 55, 62, 72, 89,
94-96, 101, 103, 104, 108, 119, 121-
-123, 126--129, 132, 144/145, 158, 159
sąd gajowy, ławniczy [geheget ding, ge-
heget dink] 75, 194
- potwierdzenie umowy przed 194
=- w Cedrach Małych 167, 168
- w Dąbrówce 172
- w Długim Polu 175, 177
- w Kieżmarku 169
- w Koszwałach 165, 166
- w Krzywym Kole 186
- w Leszkowych 179-184
- w Mieszczynie 171
- w Miłocinie 172, 174
- w Oskach 163
- w Palczewie 168
- w Starym Mieście Gdańsku 73, 113,
114
zob. ławnicy, sędzia
- w 8teblewie 178, 179, 186-188
- w Wocławach 164, 176, 178
sąd (prawa] lubeckiego [lubisch recht
und gerichte] 132
sąd niemiecki [ducze gericht) - zob. są-
downictwo
sąd polski [polnische gericht] - zob. są-
downictwo polskie
sąd powszechny [iudicium universale] 82
sąd wałowy [gericht obir den g7laben)
31
sąd ziemski [landrecht, lantding] 161
- w Sulminie, rozs,trzyga spór () grani-
ce między wsiami 112, 157
sądownictwo:
- małe i wielkie 10, 16, 25, 55, 56, 62,
72, 96
- - na wolniźnie miasta Gdańska 10
- - na wyspie k. Głowy Gdańskiej 16
- - bez sądownictwa drogowego 25, 96
- - w dobrach 62, 72
324
.
- - - bez sądownictwa drogowego 62,
72
- - - - dla rycerza 62
- - - nad ich ludżmi 25, 72
- - dla lasztoru cysterek w Zarnow-
cu, w granicach ich dóbr 158, 159
- - - nad ich poddanymi 158, 159
- - - z wyjątkiem sądownictwa dro-
gowego 158, 159
- w dobrach dziedzicznych 26, 59
- - o kradzieże 59
- - o mężobójstwo 59
- - dla dziedzica 59
- mieszkańców wsi 45
- - z zastrzeżeniem dla Z:;łkonu są-
downictwa nad rycerzami 45
- - - nad rycerzami nie pasowanymi
-15
- - - nad gośćmi 45
- - - ludżmi nieniemieckiego języka
45
- na gardle [obir hals ane die hand]
124, 131
- nadanie Młodemu Miastu Gdańskowi
i JEgO mieszkaicom 13
- - do bram rr.iasta 13
-- - Nowemu Miastu Gdańskowi i jego
mieszkańcom 9
- - - w mieście i na wolniżnie 9/10
- - - z zastrzeżeniem dla Zakonu są-
downictwa drogowego 10
- nadanie sołtysowi (wsi) 36, 38
- - z zastrzeżeniem dla Zakonu są-
downictwa drogowego l, 10, 25, 39,
43, 46--48, 53, 55, 94-96, 101, 103,
104, 108, 119, 121--123, 126-129,
144/145
- - - nad gośćmi 46, 93, 95, 100, 108,
121, 126
- - - nad lennikami 43, 95, 98, 101,
121, 132
- - - nad ludźmi nie mającymi pra-
wa chełmińskiego 111
- - - - nie mającymi prawa nie-
mieckiego 43, 91, 101, 132
- - - - nieniemieckiego języka 23, 39,
45--48, 53, 55, 93--95, 99, 100, 103,
104, 108, 111, 121, 126-129
- - - - polskimi 90, 91, 111, 155
- - - nad nie-Niemcami 101, 155
- - - nad rycerzami 39, 43, 45-48,
53, 55, 93, 94, 99, 100, 103, 104, 108,
122, 126-129

- - - nad rycerzami nie pasowanymi
39, 45-48, 53, 55,_ 93, 94, 98, 100, 103,
104, 108, 122, 126-129
sądownictwo niemieckie [ducze gericht)_
40, 90, 91, 98, 101, 111, 132
zob. kary sądowe
sądownic::.two polskie [polnische gericht]
5, 119, 132
- dla starosty 5
- - Zakonu 119, 132
- - bez prawa odstąpienia 119
sądownictwo według prawa lubeckiego
132
- na wolniźnie 132
- - wsi 132
zob. apelacja, kary sądowe
sądownictwo sołtysa w obecności Krzy-
żaków 43, 90, 91, 98, 101, 155
- na gardle i dłoni [obir hals und
handt) 130
- nad mieszkańcami wsi schwytanymi
na gorącym uczynku 43, 90, 91, 98,
101, 155
- - poza drogami Zakonu 90, 91
- - - wiejskimi 155
_ według prawa krajowego 43, 91, 101,
155
sądownictwo wójta 132
sądownictwo Zakonu, drogowe [wege
und strassengericht, landstrassenge-
richt, strassengericht] zob. sąd dro-
wy
- nad gośćmi 45, 46, 89, 93, 95, 100, 108,
121, 126, 200
- - w granicach opactwa oliwskiego
200
- nad lennikami 23, 43, 95, 98, 101, 121,
132
- nad ludźmi naszymi [=Zakonu] 10, 43
- - nie mającymi prawa niemieckiego
43, 91, 101, 132
- - nieniemieckiego języka 23, 39, 45-
-48, 53, 55, 93-95, 99, 100, 103, 104,
108, 111, 121, 126-129
- - polskimi 90,91, 111, 155
- - schwytanymi na gorącym uczynku
98
_ _ według prawa krajowego 98
- w Gdańsku, do bram miejskich 10
- - schwytanymi na gorącym uczynku
w Gdańsku 10, 13
- - według zwyczaju i prawa .krajo-
wego 10, 13
- w Młodym Mieście Gdańsku 13
- nad rycerzami 39, 43, 45--48, 53, 55,
93, 94, 99, 100, 103, 104, 108, 122,
126-129
- nad rycerzami nie pasowanymi 39,
45--48, 53, 55, 93, 94, 99, 100, 103,
104, 108, 122, 126-129
- zwierzchnie [obergericht] w Młodym
Mieście Gdańsku 13
zob. uprawnienia sądowe
sądownictwo w opactwie oliwskim 200
- nad poddanymi opadwa i innymi
ludżmi za czyny popełnione na dro-
gach wiejskich w granicach opactwa
200
- - poza drogami wiejskimi w grani-
cach opactvva 200
- nad poddanymi Zakonu i ich gośćmi
za czyny popełnione na drogach
wiejskich w granicach opactwa 200
- - poza drogami wiejskimi w grani-
cach opactwa 200
_ - zatrzymanymi przez Zakon 200
zob. kary sądowe
sążeń [klafter] 16
schag - zob. kopa
scflłeffel - zob. korzec
schellung -. zob. spór
schenkerye - zob. karczma
scherbude - zob. buda balwierza
scherensliffer - zob. szlifierz
sChif, schiff - 7Job. łódź, statek
schifknecht - zob. czeladż okrętowa,
załoga stat.ku
schiffman - zob. załoga statku
scholczenstadt, scholczenstat zob.
urząd sołtysa
scholtheissc - zob. sołtys
schriJt - zob. list, przywilej
scJtrope - zob. zgrzebło
schrotbude - zob. buda śrutownika
schroter - zob. śrutownik
schulieyse - zob. sołtys
schaltisammecht - zob. urząd sołtysa
schutcze - zob. strzelec
scriba - zob. pisarz
scriptura iudicionibus zob. dokumen-
. ty sądowe
seil - zob. sznur
segbe - zob. włók
secken, sekken - zob. sak
ser [caseus, keze] 210, 211, 217
- dawać na zamek 217
.
325

..,
serra - zob. piła
seTvicia - zob. służby, służebności, za-
sługi
servicia rusticalia - zob. służebności
wiejskie
sert'iciu_m ad laudem Dei 199
seu.mer - zob. czeladź obozowa
sędzia [richter], w Młodym Mieście
Gdańsku 13
- w Nowym Mieście Gdańsku 13
- sądu gajonego w Cedrach Małych
167, 168
- - w Kieżmarku 169
- - w Miłocinie 172, 174
- - Starego Miasta Gdańska 113, 114
- pucki 26
- ziemski [landTichteT], rozstrzyga spór
o granice dóbr 157
sędziowie opactwa w Oliwie 200
- sądzą przestępstwa popełnione w gra-
nicach opactwa oliwskiego 200
zob. sądownictwo w opactwie oliw-
skim
siano [fenum, hew, hou, how, hoy] l, 18,
26, 42, 45, 53, 69, 100, 212, 213, 219,
222, 227, 239
- dla koni komtura 239 .
sianokosy [feni falcatio, heuslag, hew-
slag, houauste] 5, 18, 26, 42, 45, 69,
124, 211
zob. roboty przy sianie, siano
sichenluete, sichenlute, sichenluthe, sy-
chenluyte in dem Hospitale (Spitta-
le des Heyligen Geistes - zob. Szpi-
tal Sw. Ducha w Gdańsku
sieci [czoggarn, czowe, garn, geczew, ge-
czoy] 3, 4, 16, 100, 198
- dozwolone wielkości 16
- duże [gTosse czoggarne] 12
- małe [cleyne czowe] 3, 4, 7, 12, 45-47,
62, 64, 94, 103, 107, 116, 122, 129, 137
- do połowów na mieliznach [stafwaten]
36
- - ,przybrzeżnych [strantgaTn] 133
- - -śledzi ze szkuty 120, 133
- - w rzekach [vlisgarn] 12
- questennetcz 3
- sak [secken, sekken] 3, 16
- stoknetcz 161
- - wolna, do połowów w jeziorze na
własny stół 161
- na V'.'ęgorze [olgaTn] 133
- więcierze [Tuse, ruze] 16, 161
326
- włók [segbe], ustawić w jeziorze 14
- - dla własnego stołu 14
- wszelakie 100
zob. czynsz, rybołówstwo, ryby, wędki
siekiera [ax], zabrać na wyprawę zbroj-
ną 233, 236, 238
- do budowy umocnień 237
siodło z jukami [sowmsatel] 238
skarbiec [tTezol) 6
skarbnik [treseler] 168
slagtuch - zob. sukno
slifmole - liob. szlifiernia
sluzegelt - zob. czynsz w zamian za
utrzymanie śluzy
słód [malcz] 200, 205 _
słudzy, sługa [diner, dyneT, knecht],
komtura gdańskiego udają się na
letnią wyprawę 237, 238
- - wśród nich dobrzy strzelcy 238
- - - pod chorągwią 238
- - z kuszą 237, 238
- - - i wszystkim co do niej należy
- - z pachołkiem do prowadzenia ko-
nia 238
- - na statkach 240
- zamkowy [wyting] 240
- - otrzymuje rocznie 4 grzywny
i 4 pary butów 240
służba, powinności [dinst, dinen) woj-
skowa 229-231
- w obronie krajowej [landwere, lant-
were) 19, 25, 65, 72, 84, 85, 137, 158
- - z kOl!1iem za 5 grzywien 137
- - - z ogierem 158
- na wszystkich wyprawach zbrojnych
25, 65, 72, 84, 85, 100, 137, 158
- - z bronią 19, 25, 65, 84, 85
- - ze' swoimi ludźmi 19, 25
- - jaJk inni rycerze pasowani i nie-
pasowani [Titter und knechte) 158
- z końmi 19, 25, 65, 72, 84, 85
- w pancerzu [haTnisch] 72, 158
- na każde wezwanie Zakonu 25, 65,
72, 84, 85, 158
- - z okręgów 238
- - ze wsi 229-231
- według zwyczaju krajowego 65, 72,
84, 158
zob. wypiI'awy zbrojne, zamki
służba wojskowa w napierśnikach [pla-
tendinst, platindynst] 7, 8, 20, 22-
-24, 29, 60-64, 66, 69, 70, 74, 75,
78, 79, 83, 86, 110
t

.- w obronie krajowej [landwere, lant-
were) 7, 8, 20, 22-24, 29, 60-64, 66,
69, 70, 74, 75. 78, 79, 83, 86
- przeciwko najeżdżcy Zakonu 61, 64,
74
- wieI'na 8, 61
- z woli prawa lennego 62
- według nakazu Zakonu 7, 8. 20, 22-
24, 29, 60--64, 66, 69, 70, 74, 75, 78,
79, 83, 86
- na wyprawach [herverten, reise. rei-
ze, reyse) zbrojnych 7, 8, 20, 22-24,
29, 60--64, ti6, 69. 70, 74, 75, 78, 79,
83, 86, 11 O
zob. zamki
służba wojskowa sołtysów:
- daje konia za 2 grzywny i pachołka
237
- jedzie na wyprawę zbrojną 2, 54, 100
- -- jako czeladź obozowa [soymer)
234, 239
- - z jednym z czeladzi obozowej 100,
121
- - konno, jako jazda [rytende her)
232-234,237, 238, 239
- - z koniem 103, 108, 121, 126, 128
- - z koniem za 3-4 grzywny na
własny koszt 54, 124
- - z koniem za 5 grzywien 127, 131,
138
- - na koszt Zakonu 127, 128, 131
- w obronie krajowej [limdwere). na
każde wezwanie Zakonu 137
- z obowiązku 236
- z łopatą 236
- z saniami 236
- z siekierą 236
- przy działach 233, 234
- na statku 233, 238
- zbrojnie [gewopent) 236, 237, 239
- według nakazu Zakonu 100, 124, 137,
239
-- zwolnienie od wypraw w zamian za
czynsz 104
służba [servicia). władcom ziemi pomor-
skiej 28
- od dawna pełniona 28
-- - należy się Zakonowi 28
służby na rzecz Zakonu [dinst, servicia)
2, 64, 165, 183
- dóbr na prawie polskim 148, 152
- -- 3 służby "in allen stugken" 152
- jak w dobrach polskich 138
- jak inni ludzie na prawie magdebur-
skim 87
- jak inne wsie na prawie chełmiń-
skim 56, 65
- - według nakazu Zakonu 65
-- jak inne wsie na prawie niemieckim
66
-- polskie ciążące na dobrach 84
- prawa polskiego 135, 136
- sołtysa 129, 130
- uwolnienie 133, 159, 192
- - ludzi biskupa 192
- wierne 141, 148, 152, 198
- według starego zwyczaju 135, 145
- - zachować wiecznie 133
zob. roboty
służby, służebności [dinst) 25
- polskiego prawa rycerskiego 18, 76,
77
- -- po latach wolnizny 18
-- wiejskie [servicia rusticalia) 214
zob. powinności
smoła [pech), ograniczenie wywozu 189
snopek [garbe), oddawać co dziesiąty
biskupowi 192
zob. dziesięcina, spór
snyderone - zob. drewno, pniaki
sołtys, sołtysi [bewyser, scholcze, schol-
theiss, scholtheyse, schulcze, schulthe)
2, 10, 30, 32, 34, 38-43, 46, 47. 48, 50,
51, 53--55, 90--93, 98. 100. 101. 104,
108, 111, 114-118, 121-124, 126--129,
144, 145, 153, 155, 162, 163, 167; 192,
202, 203, 212, 215, 219, 223-226, 232-
-234
-- daje kury 114
- ma spichrz 153
-- - wolny nadmiar 90
- orze 3 dni na chwałę Bożą 40, 115
- otrzymuje dobra 116
- - wolną karczmę 123
- - wolne łany, jako czasowy docnód
38, 40, 50, 91, 98, 116
- - wolny przewóz 123
- sieje 3 morgi na chwałę Bożą 40, 115
-- - co urośnie oddaje na chwałę Bo-
żą 40, 115
-- przywileju nie przyjmuje 145
-- stary 68
- wykonuje szarwark na Żuławach 2
zob. kary sądowe, łany wolne dla
sołtysa, rybołówstwo. sądownictwo,
służba wojskowa sołtysów, wolnizna
327

- z Bielkowa, płaci czynsz 219
- - wykupuje 219
- z Cedrów Małych, syn 167, 168
- z Chłapowa, płaci czynsz 215
- z Dąbrówki 172
- z Długiego Pola 175, 177
- z Juszkowa 202
- z Kieżmarku 169
- z Koszwałów 165, 166
- z Kowali 34
- z Krzywego Koła, syn 186
- - trzyma sołectwo 186
- z Leszkowych 179-183
- z Łęczyc 208
- z Mieszczyna 171
- z Miłobądza 172
- z Osic 163
- z Ostrowitego, syn 202
- z Palczewa 168
- z Plonii, otrzymuje łąkę 41/42
- z Sianowa 212
- ze Stanizewa 212
- ze Starego Miasta Gdańska 203
- ze Steblewa 178, 187, 188
- z Suchego Dębu 169, 170
- - pobiera cZY'nsz z wolnych łanów
169
- z Wocławów 164, 176, 177
- z Zuławy 54, 55
- - jedzie na wyprawę zbrojną na
swój koszt z własnym koniem 54
sołtysi z wsi krzyżackich, zbierają dzie-
sięcinę 192
- oddają biskupowi 192
- z własnych dóbr nie płacą 192
zob. dziesięcina, urząd sołtysa
sołtysowa [scholczinneJ 169
somerling - zob. czeladż obozowa
sowm:ietel - zob. siodło z jukami
sOymer, soymerling - zob. czeladź obo-
zowa
spadek [erbgeld] 113
spadkobierca, spadkobiercy [erbname],
najbliższy 5
- bierze mienie i dziedzictwo 5
- otrzymują mienie po zmarłych 144,
197
zob. spuścizna
span - zob. zaprzęg
spaten - zob. łopata
speycherman - zob. spichlerzowy
spichrz JspycherJ 240
- w Gdańsku 195
328
- w Młodym Mieście Gdańsku, krzy-
żacki 153
- - sołtysa 153
spichlerzowy (speycherman] 195
spiętrzenie wody 12, 23, 106
- bez szkody dla młynów Zakonu 106
- w Redzie 123
spłacający [beczalerJ należności 194
spłata [beczalung] długu 139, 195
- wraz z czynszem [= odsetkami] 139
- poręczenie 195
spław, drewna 123, 153
- Redą 132, 216
- - do morza 132
- wolny towarów !Z tartaku 106
- - Motławą i Radunią 106 -
zob. drewno
spór [schellungen, schelung] 157, 192
- o dziesięcinę z kraju między bisku-
pem i Zakonem 192
- - należJl1ą w snopkach 192
- o granicę między dobrami 157
- - między wsiami 112
- o las 140, 141
- o łąkę 140, 141
sprawiedliwość czynić (gerechtikeit,
recht lassin thun] 103, 140
- dla mieszkańców wsi 103
zob. probostwo
sprawy między ludźmi 89
- niesprawiedliwe 140
- - przedstawione mistrzowi z Byto-
wa 140
sprzedawca ryb w kramie 14
- zakaz zamieszkania w mieSiCie bez
zgody Zakonu 14
sprzedaż [venditio], czynszu rocznego
z łanów Szpitalowi Sw. Ducha w
Gdańsku 163-170, 173-186, 188
- - zarządcy Szpitala Sw. Ducha w
Gdańsku 179, 180
- - - poprzez zastępstwo prawne 179
- - - pierwszeństwo wykupu 163-
-165, 167, 173, 175, 176, 178-186,
188
- czynszu rocznego z radeł kościołowi
Sw. Ducha w Gdańsku 170
- - z zagród zarządcy Szpitala Sw.
Ducha w Gdańsku 174
- dóbr, 1/4 komturowi 113
- - na polskim prawie rycerskim 76,
161
- - na prawie polskim, warunki 28

- - podział między kupującymi 161
- - - na wieczne posiadanie 111
- - z wszystkimi pożytkami 76
- - na dziedziczne i wieczne posiada-
nie 76
- - na wieczne posiadanie 161
- dziedzictwa [hereditatem venditio)
82, ffi
- - i odstąpienie na wieczne posiada-
:1ie 8l
- - opuszczonego, na wieczne i dzie-
dziczne posiadanie 87
- - - z gajami 87
- - - z jeziorami 87
- - - z lasami 87
- - -- z łąkami 87
- - - z pastwiskami 87
- - - z polami uprawnymi nie-
uprawnymi 87
- - - z pożytkami wszystkimi, obec-
nymi i przyszłymi 87
- - - ze strumieniami 87
- w karczmie, chleba 12
- - piwa 12 ...
- - innych potraw 12
- jednego łanu ziemi 171, 172
- - pierwszeństwo odbioru pieniędzy
172
- posiadłości 12
- - części 113
- Tenty [dochodu) z jednego łanu zie-
mi 171, 172
- - przed sądem gajonym 171, 172
- II. tartaku wraz z budynkami 160
- - z drewnem [snyderonen] 160
- - z dwoma łanami ziemi 160
- - z majątkiem ruchomym 160
- - z gospodarstwem [hot) 160
- - z wyposażeniem i przynależnościa-
mi 160
- wsi, połowy 29
- - z wszystkimi pożytkami, na
wieczne posiadanie 71
spuścizna [nochgelossene gutter, pusczi-
na, pustina) 5, 72, 119, 135, 136, 138,
144, 197, 198, 211, 216
- dla przyjaciół 72, 144
- - aby wieś została zasiedlona 144
- dla spadkobierców 5
- dla wdowy 197
- po mieszczanach gdańskich 196-198
- - wykupienie 138, 197
- przypadająca Zakonowi 72, 138, 148,
197, 198, 216
- - zgodnie z prawem powszechnym
197
- - nadanie 138
- - roszczenia 196, 197
- - zrzeczenie się na rzecz mieszkań-
ców wsi 119
- - - jak we wsiach niemieckich 119
- - - na rzecz przyjaciół 72
- - - - starosty 119
- zwolnienie 13, 136, 144
- - mieszkańców wsi 135, 136, 144
- - starosty 135, 136, 144
stabeisen - zob. żelazo prętowe
stad - zob. brzeg
stajnia [stall) 202
stan, posługa prawa polskiego 80
starosta [hoptman, houbtlewte, starosta,
star"Usta) 5, 119, 120, 135, 136, 138,
143, 212, 216, 220-222
- daje kury na zamek 213
- ma karczmę i zagrodę 221
- ma wolne radła ziemi 212, 220
- otrzymuje wieś na prawie polskim
5, 119, 135, 136, 143
- - na wieczne i dziedziczne posiada-
nie i zasiedlenie 5, 135, 136, 143
- - z łąkami 143
- - - z prawem do połowu ryb z ło-
dzi 120
- - - z rolami 143
- - - z wiecznym uwolnieniem od
spuścizny 5, 135, 136, 144
- - - z wolnymi radłami 135, 136, 143
- - - z wolną węgornią 120
- wykonuje na rzecz komturstwa po-
winności pra.wa polskiego 135, 136
- - jak było ustalone w pierwszym
zasiedleniu 135, 136
- płaci czynsz 220-222
- - w zamian za obronę granic [lach-
swer] 216
zob. łódź, sieci
starostwo [staT"Ustenamt), ma wolne ra-
dło ziemi 71
zob. starosta
statki [schit, schitf) 151, 233, 234, 238
- jadą na wyprawę do Labiawy 233,
238
- - z wiktem na 4 tygodnie _238
- - - na 6 tygodni 233
- jedzie sołtys 233, 238
329

- "nassute" 238
- wiślane 238
-- statek piekarnia [bagschiff] 240
- zabierają wozy 234
- - l/t łasztu mąki pszennej 240
- - 21/t łasztu mąki żytniej 240
zob. łódź, załoga statku
staw [tich] 31, 93, 107
- dla Zakonu 31
-- młyński 47, 94, 150
- - łowiene ryb 47, 94, 150
- rybny, założyć bez szkody dla miesz-
kańców 107
zob. jezioro, rybołówstwo
stein - zob. kamień, jednostka miary
steinberg - zob. góra kamienna
sternik [stuerman], członek załogi statku
238
- -otrzymuje 10 skojców 238
zob. załoga statku
stewung - zob. spiętrzenie wód
stiffeter - zob. prowizor
stogi [hewfen, houfen] siana 5, 42, 45
stołp [bergfrid] w Gdańsku, budować
według woli Zakonu 10
stopa [fuss] , jednostka długości 42, 201-
-203
stół własny [=na własny użytek), ryby
łowić 9, 16, 43, 45-47, 62, 64, 93, 94,
100, 103, 116, 122, 129, 137, 145, 161
zob. rybołówstwo, ryby
straganiarz [hoker] 133
-- daje pieprz 133
strandgerechtigheit zob. prawo brze-
gowe
strosa - zob. stróża
strossengericht - zob. sąd drogowy
strumyki [rivuli] 87
strzelcy, strzelec [schutcze], dobrzy
z miast 237, 238
- jadą na wyprawę z komturem 237-
-239
- - pod chorągwią strzelców 237
- - winni mieć pachołków do pomocy
238
-- - -- budy z wozami 238
- - wśród służby omturstwa 237
z.ob. zbrojni
sukno [gewant, gwant, laken, tuch] 189,
190
- angielskie [englisch gwant] 189
- - podział między komtura i miasto
Gdańsk 189, 190
330
-'
- - zakaz przywozu dla mieszkanców
kraju 189
-- -- -- dla gości 189
- - - pod groźbą konfiskaty 189
- białe [wysse) 190
- - dla panów 190
- - dla wielkiego szatnego 190
- brustewische 190
- kogel, dla panów 190
- kolsis, szare dla panów 190
- letnie [somergewand] dla młodych
rycerzy 190
-- - na odzież według wzoru litewskie-
go [littowen cleydunge) 190
- messchlich, białe 189
-- - dla wielkiego mistrza 189
- podbiciowe [futirtuch] 189, 190
- ruwe wys 190
- slagtuch 189, 190
- - białe 190
- stokbreit 189, 190
- - gekelt 190
-- - ruwe 190
zob. postaw, sztuka sukna
suma główna, dług główny [hauptgeld,
hauptgut) 163-170, 173-186, 188, 224
- czynszów 226
- pieniędzy 226
- wykup 163-169, 173-186, 188
- - w ciągu 3 lat 179, 191
- - pierwszeństwo wykupu dla Szpi-
tala Sw. Ducha w Gdańsku 163-
-167,173, 175-186
- -- - dla zarządcy Szpitala Sw. Du-
cha w Gdai'sku 188
- - przed sądem gajonym 167-169
zob. zastaw
swaden - zob. połcie słoniny
swarten - zob. deski okorowane
swingelt, swynpfenning - zob. czynsz
w zamian za świnie
sychenlute - zob. Szpital Sw. Ducha
w Gdańsku
syn 87
- sołtysa 167, 202
szarwark [dinst, scharwerk] 2, 32, 46,
103, 133, 171, 207, 222
- dóbr na polskim prawie rycerskim
76, 120, H:>
-- - zamiana na czynsz 76, 146
-- - zwolniehie 145
- - na prawie polskim 136, 145
-- - - zamiana na czynsz 145

I
I
I
_ - - zwolnienie 136, 145
- z łąk 149, 151
_ - zwolnienie 149, 151
_ mieszkańców wsi 108, 120, 131
- - jak inne wsie krzyżackie 108
- - jak często będą wezwani 108
- - 1 dzień 131
_ - zakaz podwyższania 120
- - na wezwanie Zakonu 131
- jak od radeł chłopskich 143
- jak we wsiach niemieckich 104
- z łanów lichych i ugorów 103
- - na Zuławach 2
z młyna 150
- - zwolnienie 150
-- z nadmiaru 103
- .l. radeł 104, 143
- sołtysa, na Zuławach 2
- zwolnienie 32, 42, 45, 46, 104, 150, 151
- - ludzi biskupa 192
- - - z wyjątkiem naprawiania tam
192
- w zamian za opłatę za wyprawę
zbroj.oą 222
- zachować wiecznie dla Zakonu we-
dług starego zwyczaju 133
szczupak [hecht), zakaz łowienia 129
zob. ryby
szewc [schumecher) , daje pieprz 133
zob. czynsz
szkody wyrządzone Zakonowi, w mły-
nach 106
- w tamach 106
szkuta [schu.te, schutte) 133
_ z sieciami do połowu ryb 133
- - daje 4 beczki śledzi 133
zob. czynsz, rybołówstwo, ryby
szlifiernia [slifmole) 202
szlifierz [scherensliffer) 202
zob. czynsz
szopa na cegłę 11, 14
- dla Zakonu 11, 14
Szpital Sw. Ducha w Gdańsku [Hospital
des Heiligen Geistes, kranken lute
in deme Spitale des H eylgen Gei-
stis, sichen, sichin, sychenlute in de-
me Hospitale des Heligen Geistes
czu. Danczke) 12, 163-169, 173-188,
232, 234, 237, 239
- w mieście 179, 180, 187
- w obrbie murów 163, 177, 179, 184.
185
_ daje ludzi do budowy umocnień 237
!
I
ł
_ _ sanie na wyprawę zbrojną 232, 237
_ _ czeladź obozową [soymer) 232, 234,
237, 239
_ _ - okrętową [schiffknechte) 234,
239
_ otrzymuje w mieście wolny grunt
z prawem zabudowy 12
zob. sprzedaż czynszu rocznego, wy-
kup czynszu rocznego, zastaw
Szpital Sw. Elżbiety w Gdańsku [ellen-
denhov, eylendenhov) 58, 68
_ otrzymuje grunt wolny na magazyn
drewna 58
_ - wieś jako dodatek do folwarku 68
Szpital Sw. Jerzego [sinte Jorian} 109
szynk [schenkerye), wolny 142
- przy tartaku 142
zob. tartak
s
ścieżka [steg, stege), budować dla wygo-
dy Zakonu 90
_ _ gdzie wygodnie dla wsi 90, 112
_ spacerl)wa braci krzyżackich na ta-
mie 151
- - przez łąkę 151
zob. drogi i ścieżki
śledzie [heringe) , łowić 133
_ z łodzi 120, 133
zob. czynsz, rybołówstwo, ryby, sie-
ci, szkuta
śluza [sleuse, sluze} , na rowie przy Oru-
nii 107
_ przy starym młynie 31
śrutownik [schroter), daje pieprz 133
_ buda [schrotbude) 226
świadkowie specjalnie powołani 199
świder do piastów [negeber), mieć przy
saniach 237
świnia, świnie [porco, swin, swyn), tłu-
sta dla vvójta 20
_ oddawać 18, 20, 23, 25, 26, 62, 65, 76-
-78, 84, 110, 113, 119, 121, 148, 152,
208-213, 217-219, 221, 222
_ - zWQLoienie 25, 113, 134
- paść w lesie 140
_ wolność wypasu na pastwisku Zako-
nu 121
- zająć 140
zob. czynsz, danina
świnka morska [merswyn) , czynsz 133
331

T
taca [ecczem, eczem, teczim, tetzen,
thetczme, tesmen], danina dla pro-
boszcza l, 38, 39, 43-47, 89-91, 93-
--95, 98, 100, 102, 103, 105, 118, 121,
126-128, 130, 153
- -- jęc:zmień 1, 45
- - owies 38, 45--47, 50, 53, 90, 91, 93-
--95, 98, 100, 102, 103, 105, 118, 121,
124, 127, 128, 130, 155
- - w pieniądzu 89
- - połowa 126
- - żyto 38, 39, 46, 47, 50, 53, 90, 91,
9395, 98, 100, 102, 103, 105, 118, 121,
124, 127, 128, 130, 155
zob. dziesięcina
talentum, jedn06tka ciężaru - zob. funt
tama, tamy [tam, temmung] 1, 2, 6, 106,
151
- dla Zakonu 31
- - doglądać 106
- - -oaprawiać 106, 151, 192
- - - wolna ziemia do naprawy 106
- niezabudowana 151
- nowa 151
- umocnić palami [bolwerk] 151
- utrzymać w dobrym stanie 151
- - dla zachowania ścieżki spacerowej
dla Krzyżaków 151
- wyłamać 106
- .zakładać 6
zob. grobla, jaz, ścieżka spacerowa
targ [markt) 10, 14, 133
- w Helu, raz w tygodniu 133
- - kozi [geisselmarkt] 133
- pod Mł'odym Miastem Gdańskiem 14
- w Młodym Mieście Gdańsku 14
- pod Nowym Miastem Gdańskiem 10
- w Nowym Mieście Gdańsku 10
- ;rybny [vischmarkt], wolny w Gdań-
sku 10
- - w Młodym Mieście Gdańsku, zało-
żyć 14
- - zakaz sprzedaży ryb przed ich za-
. .oferowaniem Za1konowi 10, 14
targowe dni 10, 14
- wolność sprzedaży 10, 14
- - chleba 10, 14
- - połci mięsa Isolonego i śWieżego
10, 14
- - -- z zakazem rąbania 10, 14
332
tartak [molendinum serrale, snudemole,
snydemole) 106, 107, 141, 142, 160,
203, 205, 208, 216
- - budowa, pozwolenie 106, 107, 141,
142
- - - zakaz budowy 125
- dzierżawa 203
- daje na zamek bale [bolen] 142
- - deski okorowane 142
- -- dobre dyle 142
- w Gdańsku, przed zamkiem krzyża-
ckim 141, 142, 203
- z prawem wolnego szynku 142
- pusty 216
- rozebrać w r,azie szkody dla młynów
Zakonu 106
- sprzedaż l/C 160
- - wraz z łanami ziemi 160
- - oddać do wiemych rąk 160
zob. czynsz, nadanie, trociny
teczem, teczim, tesmen, theczem zob.
taca
terling - zob. postaw sukna
tichgesworen - zob. przysięgły wałowy
tkacz wyrobów wełnianych [wullenwe-
ber] 8
toczenie w.ina [wynczap), zakaz 133
toporek u siodła [sattelbyel], zabrać na
wyprawę zbrojną 133, 237, 238
torkappel, torkoppel, torkopil bier
zob. piwo, cien!kusz [dla czeladzi)
torkopel, torkopil brotis - zob. chleb
p031edni, dla czeladzi
towary [gut, waren) 189
zob. zakaz wywozu
towarzysz komtura [komthurs compan] ,
przejmuje dobra 114
tran rybi [vischtron), wytapiać 133
- czynsz 133
trappier - zob. wielki szatny 190
zob. suk-oo
trawa, trawę [gras), kosić 4
- spożytkować 14
treboum gericht - z<>b. linia graniczna
prosta, Z!\1ak graniczny
treseler - zob. skarbnik
trezol - zob. skarbiec
triber - zob. koło napędowe do sań
trift - zob. pastwisko, wygon
triticum - zob. pszenica
trociny [sagespene], wywozić z rowów
przy -tartaku 107
t1'!Zeci fenig - zob. kary sądowe
ł
]
1
1
al
!!.
n
1
'

r
l
I

!!!.
n
ubodzy, biedni [arme] 68
ubój na jarmarkach 19
uczony w piśmie [wissende und in der
schrift vorsuchte] 191
uczynek, schwycić na gorącym [hant-
haftiger tat] 90, 91, 98, 101, 155
_ mieszkańców wsi 43, 90, 91, 98, 101,
155
_ _ popełniony w g"ranicach dóbr poza
drogami wiejskimi 90, 91, 155
_ _ _ sądzi sołtys według prawa kra-
jowego 90, 91, 98, 101, 155
_ _ _ _ w obecnoś"ci Krzyżaków 90,
91, 98, 101, 155
_ poddanych Zakonu 10, 13
- sądz.ić według prawa krajowego 43
_ _ w .obecności Krzyżaków 43
zob. sądownictwo
ugór [broce, bruch, bruche, bruchore,
bruechen] 16, 25, 39, 40, 50, 68, 78,
103, 146, 155, 158
_ dla potrzeb mieszkańców 116, 122
- na granicy Łeby 97
- nadanie 25, 30, 68, 101, 115
_ na wyspie k. Głowy Gdańskiej 16
ule [buten] 2
zob. pszczoły
ulica [strasse], między murami a posia-
dłościami wytyczyć 10, 14
- - szeroką na l pręt 10, 14
_ _ _ wyjąwszy część miasta nad Wi-
słą 14
_ do bram Młodego Miasta Gdańska 13
_ nowa w Starym Mieście Gdańsku 213
_ dla mieszczan i nieposzlakowanych
ludzi 10
- w mieście, przed bramą 10
zob. sądownictwo drogowe
uliczka [gasse] w Gdańsku, przy fosie
57
umocnienia [buwunge, municiones] 17,
19, 64, 237
_ nowe budować 17, 19, 64
- stare naprawiać 17, 19, 64
- - rozbierać 17, 19,64
_ według nakazu Zakonu 64
- w Ragnecie budować 237
_ _ dostarczenie ludzi do budowy 237
- - miejsce budowy 237
zob. koszt budowy i naprawy umoc-
nień, zamki

umową [vorwortJ, potwierdzić przed są-
dem 194
- listem pełnomocnym 194
_ poświadczeniem porządnych ludzi 194
- trzymać w mocy artykuły 194
zob. rozporządzenie
uncus - zob. radło
unser gebiet - zob. komturstwo gdań-
skie
undirsosse -" zob. poddany
unslit - zob. łój
upadek wsi 111
uposażenie kościoła [wedem, wedeme)
31, 91, 112, 162, 190, 191
- Sw. Bartłomieja w Młodym Miescle
Gdańsku 15
- - cmentarza 15
- - rozmiary 15
_ kościoła NMP w Gdańsku 12, 190, 191
- - cmentarza 12
- łany 162
- - wolne 31, 91
- radła wolne 112
- meszne, owies 31
- - żyto 31
zob. biblioteka, prawa
uprawnienia, do dóbr 18
- do lasu 140
- do łąki 140
- sądowe w sprawach uboju na jarmar-
kach dla Zakonu 195
- - dla wójta nie 195
- - z łaski, a nie prawnie 195
- tartaku w Gdańsku 141, 142
Urząd Leśny [waltamt] 125, 222, 224, 232,
233
_ daje czeladź obozową 232, 233, 237, 238
_ _ czeladź okTętową [schifknechte] na
letnią wyprawę 233, 238
_ _ _ wraz z wyposażeniem 238
- - sołtysa 233
_ _ zbrojnych sołtysów konnych 237,
238
_ _ _ z dobrymi końmi 238
_ _ na wyprawę zbrojną sanie 232, 237
_ - zbrojnych 232
zob. wyprawy zbrojne
urząd sołtysa [scholczenstadt, scholczen-
stat, schultissamt, schultisammecht,
schultiszampt, schultsampt) l, 2, 36,
43, 46, 52, 90, 91, 98, 101, 104, 105,
108, 111, 117, 126, 130, 132, 144, 162,
165, 183, 186
333

zob. łany wolne dla urzędu sołtysa,
kary sądowe, nadanie, sądownictwo
uspysung - zob. zaopatrzenie
usrichtung - zob. wyposażenie
ussatzung - zob. rozporządzenie
uszkodzenie [brache) fosy, naprawić 57
utrzymanie [collatio) dożywotnio wi-karii
199
- przekazanie po śmierci Bractwu Ku-
charzy w Malborku 199
zob. fundacja wieczna wikarii, fun-
datorka
- na wyprawach Ironia przez sołtysa
54, 124
- pachołka przez Zakon 52
- sołtysa z kcmiem przez Zakon 127,
128, 131
zob. wyprawy zbrojne
u7JI1anie władzy [bekentnis der her-
schaft, signum dominii) 7, 9, 17, 19,
20, 23, 24, 30, 60, 63; 65, 66, 69, 70,
72, 79, 83, 110, 158, 159
zob. czynsz rekognicyjny, wosk
v
vacca - zob. krowa
vere - zob. przewóz
verezcins - zob. czynsz z przewozu
viehfrift - zob. wygon
vierdene, vierdener [termin niejasny) 52,
202
visch, vische - zob. ryby
vischmeister - zob. rybicki
vischerie - zob. Il"ybołówstwo
vischtron - zob. tran
vlachs - rob. len
vlader - zob. włodarz
vlisgarn - !Zob. sieć rzeczna
vogit - zob. wójt
volger - zob. folga
vorbolwerken - zob. fosa, obwałować
vorflucht - zob. kanał odpływowy
vorlyung - zob. przywilej
vormuntschaft - zob. zastępstwo praw-
ne
vorrat - zob. dochód
vort - zob. bród
vorvlucht - zob. kanał odpływowy
VOrwezer - zob. zarządca
vrowen namen - zob. kobieta
vuer - zob. podwoda
334
w

Waltampt - zob. Urząd Leśny
waltmeister - zob. leśny
wał ochronny [bolwerk), fosy między
Młodym i Starym Miastem Gdań-
skiem 7
zob. grobla
wał zamkowy [borgkwal) dla Zakonu
123
wandelung der muncze - zob. zmiana
pieniądza
wapniarnia [kalkhof] 204
wasal [vasal) 82
wdowa i jej dzieci, otrzymuj,! spadek 21
wayn - zob. wozy
wechsel - zob. wymiana
wedem, wedeme - zob. uposażenie ko-
ścioła
weer, wer - zob. jaz
weichbild - zob. obszar miasta
wepener - !Zob. zbrojny
wese, weze - zob. łąka
wesenzcins - zob. czynsz z łąki
wezewachs, wesewuchs - zob. łąka, po-
kos
wezwanie na zamek [castri citatio), zwol-
nienie 59
wędka, wędki [engelen] 16
- do łOlWienia s2iczupaków [hechtengi-
lin] 64
- do wolnego łowienia ryb w jeziorze
161
węgiel [kolen] 109
zob. żelazo
węgornia [alsper, clausura angwille,
oelsper] 212, 213
-=- wolna 120, 121
- - dla sołtysa 122
- - dla starosty 120
- - dla łatwiejszego płacenia czynszów
120
wiardunek - zob. pieniądze
wiatrak [wintmole] 205, 214
- daje rybickiemu pszenicę 214
- - żyto 214
wichbild - zob. obszar miasta
wieden - zob. łozina
wielki mistrz [homeister, meister] 6, 127,
128, 189, 192, 193, 196-198, 221, 224,
236, 239
- list w. mistrza 238
- obniża czynsz 127, 128

_ ogranicza wywóz smoły i żywicy 189
- wykupuje dobra 73
- zabrania przywozu angielskiego suk-
na 189
- - wywozu drewna na łuki 189
- zakonu niemieckiego 236
zob. sukno
wielki szatny [trappier] 190
zob. sukno
wierna ręka [getTuwe hant], oddal: dług
do 138
- - ta.rtak do 160
wiernośl: [fidelitas] Zakonowi 17
wieś, wsie [dorf, land, villa] l, 2, 5, 8-
-10, 13, 29, 32-39, 42--49, 51, 53-
56, 59, 62, 65, 68, 71, 81, 82, 84, 89-
-94, 96, 98-105, 107, 108, 111, 112,
114, 115, 117-121, 123, 124, 126-133,
135, 136, 143-146, 154--157, 159,
163-168, 170--188, 192, 206, 207,
210-212, 217, 232, 234, 238
- biskupie, dają ludzi do budowy umoc-
nień 237
zob. czynsz, danina, dziesięcina, gmi-
na, mieszkańcy
- dają na wyprawę zbrojną sanie 232,
236, 2'37
- - sołtysów 239
- - - konnych [rytende scholtissen]
237
- - zbrojnych [wepener) 232, 233
- - czeladź obowwą [soymer) 232-
-234, 236, 237, 239
- - - z dobrym kOi!1iem 234
- - czeladź okrętową [schifknechte)
234, 238, 239
- - pachołków [knecht) 234-236
- krzyżackie [unseTe dOTffer) 108
- - zalegają z dziesięciną dla biskupa
192
zob. dziesięcina, spór
- niemieckie 40, 55, 104, 119, 211
- - biorą udział w wyprawach zbroj-
nych 104
- - dają na wyprawę czeladź obozo-
wą [seumer, soymer] 234, 239
- - - z dobrymi końmi 234
- - - czeladź okrętową [schifknechte)
234, 238, 239
- - - - jak na inne letnie wyprawy
238
- - - pachołków 238
- - - zbrojnych sołtysów 239
zob. obrona krajowa, wyprawy
zbrojne
- niezagiedlone 146
- opuszczone, puste 68, 145
- panów 238
- - dają na. wyprawę zbrojną czeladź
okrętową 238
- płacą za prawo polskie [pro jure Po-
lonico) 22-24, 62, 65, 79, 208, 216,
217
- podział 82
- - na gospodarstwa 1-radłowe 111
- - na 25 gospodarstw 1-radłowych
155
- polepszenie 47, 155
- polskie 195, 211, 216, 217
- - w okręgu lęborskim 195
- - - puckim 216
wb. prawo lenne, prawo polskie,
polskie p'rawo rycerskie
- na polskim prawie rycerskim 8, 65/66
- - - przeniesienie na prawo niemie-
ckie 65/66
- połowa 8, 82
- pomiary 68, 90
- powiększenie 53
- spór o granice 112
zob. granice
- sprzedaż 29, 82
- - połowy 29
- w upadku 111, 115
- na wolniźnie Młodego Miasta Gdań-
ska 13
- - Nowego Miasta Gdańska 10
zob. roboty, rybołówstwo, zasiedlenie
wsi
wieża [torm] w Gdańsku, wybudowal:
według woli Zakonu 10
więcierz, więcierze [ruse, TUze] 16, 64
- wolne łowienie ryb w jeziorze na
własny stół 161
wikaria [vikaTie) , Bractwa Kucharzy w
Malborku 199
- na Helu, należny jej czynsz z karcz-
my 162
- - z młyna 162
zob. fundacja wieczna wikarii
wik,t [kost] 233, 236, 237
- dla cieśli 240
_ dla jazdy na wyprawie zbrojnej let-
niej 233
- - na 4 tygodnie 238
- - na 6 tygodni 233
335"

- na wyprawie zmowej, na 3 tygodnie
236
- ((la budowę umocnień w Ragnecie, na
4 tygodnie 237
- na 14 dni dla .obowiązanych do służ-
by wojs.kowej [pflichtige] 237
- dla załogi statków 233
- - ,na 4 tygodnie 238
- - na 6 tygodni 233
zob. wyprawy zbrojne
wiłkierz krajowy [willekor) 139
wilput (1) 200
winni [bTuchhaftige, schuldigen] popeł-
nienia przestępstwa 16, 200
- wywiezienie z granic opactwa oliw-
skiego 200
zob. sądownictwo w opactwie oliw-
skim
wioska 36
zob. wieś, zagrody
wiosło [rimen, rymen] 133, 233, 238
- zabrać na wyprawę zbrojną 233, 238
zob. czynsz
wiTtchus - zob. oberża
wissende und in der schrift vorsuchte
- zob. uczony w piśmie
wjazd na dobra bis.kupa 11
- wolny dla mieszczan gdańskich 11
- na łachę 11
władza [anmecht, dominium nostr'Um,
gewalt, macht), księcia pomorskiego
59
- ludzi i dostojników księcia nad ludź-
mi z dóbr darowanych 26
- - zwolnienie od niej 26
- sąd.owa nad mieszkańcami 119/120
zob. sądownictwo, uznanie władzy
włodarz [floder, vlader, vloder, vlodir]
119, 217
- krzyżacki 161
- z Kolowa, otrzymuje prawo łowie-
.nia Tyb w Zatoce Zail'nowieckiej 198
włók [segbe), rodzaj sieci 145
- ustawić w jeziorze, dla własnego sto-
łu 145
zob. rybołówstwo, sieci
w.oda, wody [wasser) 11, 12, 16, 23, 30,
40, 50, 80/81, 101, 106, 110, 125, 156
- na młyn 11
- z młynówki 151
- - dla kuźni miedzi 109
- - dać wolny odpływ 151
- - wykorzystać w Osieku 151
336
- opływająca wygon dla koni 156
...,.... płynąca z tartaku 216
- poprowadzenie należy do Zakonu 122,
127, 129, 130
- dla potrzeb mieszkańców 116, 122
- przelewanie się przez tamę 106
- w Raduni 106
- w Redzie, zakaz spiętrzania 123
- w rowach do tartaku 106
- spiętrzenie 12, 23, 106
- - bez szkody dla młynów Zakonu
106
- w Młodym Mieście Gdańsku, wolny
wpływ i odpływ 153
- - wykorzystać bez szkody dla Za-
konu 106, 153
- - za'kaz ogradzania i budowania tam
153
- wo1ność spławu drewna 153
zob. roboty wodne przy groblach,
karczma, rzeka, Gęś, Motława, Ra-
dunia, Reda, Wisła
wojna [heTschildes not], pustoszy wieś 14
wojskowe powinności [servicia militaTe]
prawa polskiego 18
wola i polecenie wiel'kiego mistrza 24
wolnizna [freiheit), obwód wiejski Gdań-
ska 10-12
- - granica 11, 12
- Mł.odego Miasta Gdańska 13
- - granice wyznaczone przez Zakon
14
- miasta Hel 132
wolnizna [zwolnienie od czynszów ro-
bót], od służb 64
- Toczna 44, 64, 96
- 3-1etnia 90, 91, 102, 104
- 4-1etnia od służb [dynst) 64
- 5-1etnia 117
- 6-1etnia pełna 18, 132, 141
- - częściowa 96
- 8-1etnia 46
- - .od szaTwarków wypraw zbroj-
nych 46
- lO-letnia 130
- 12-1etnia 99
- od dawania krów 18, 25
- - świń 18, 25
- od opłat 18
- od robót 18, 25, 43
- - przy sianie 18, 137
- od wypraw zbrojnych 18, 42, 46, 104,
120

-- dla karczmarza 143
- dla ław rzeźnikich od czynszu 204
- dla łąki 6, 9
- dla mieszkańców wsi [dóbr] 9
- - 3-letnia od czynszów 104
- - - od szarwarków 104
- - 5-letnia 117
- -- 6-letnia 132
- od spuścizny na rzecz Zakonu 13
- dla P?siadaczy dóbr 104, 134
-- -- 3-letnia od czynszów 104
- - - od szarwa.rków 104
- - od czynszów w zamian za krowy
87, 134
- - - służby 134
- - - świnie 87, 134
- dla sołtysa 41, 50, 68, 90, 117, 122, 155
- - Toczna 96
- - od spuścizny na rzecz ZakOll1u 135
- od szarwa.rków 42, 45, 137
- dla tartaku i placu 142
- wiecma dla Starego Miasta Gdańska
od pewnego gruntu 57
- dla wsi opuszczonej 68
wolność [prawo] sprzedaży chleba 125
- piwa ),25
- innych potraw 125
- wyrębu drewna w lasach Zakonu 125
- - buduka 125
- - geschirrholcz 125
- - pniaków [snyderonen] 125
wolności [fryheit, libertas] 82
-- posiadane przez biskupa włocławskie-
go 81
- - mieszkańców Gdańska 12, 13
zob. prawa, WQ1nizna
woły [bovus], zwolnienie od dostarczania
59
worek [sack, sak], zabrać na wyprawę
zbrojną 237, 238
wosk [cere, wachs] oddawać 7, 9, 17, 19,
20, 23, 24, 30, 60, 63, 65, 66, 69, 70,
72, 74, 79, 83, 110, 158, 159, 208, 211,
212, 216, 217, 219, 220
- jak inni chełminiacy [colmenere] 74
- wiecznie 72
zob. czynsz rekognicyjny, uznanie
władzy
wozy, wóz [furen, wagen, wayn] 234, 238
- dostaTczyć na wyprawę zbrojną 234
- - z budami dla strzelców 238
- - z dobrymi końmi 234
- - ze znakami 238
,
- - jeden wóz na 10 zbrojnych 2ł!8
- załadować sianem 5
- - na statek 234
- - - konie wysłać lądem 234
zob. wyprawy zbrojne
wójt [advocatus, foigth, foyt, vogt, voith,
voyt] 6, 132, 171, 205-207
- daje czeladź obozową na wyprawę
zbrojną 0236
- krzyżacki 205
- w Grabinach-Zameczku 6, 163-167,
170, 172-188
-- w Leszkowych 168
- w Lęborku 195, 205-207
- - otrzymuje 1/3 kar sądowych 132
- - - łój 205
- - - psz,enicę 205
- - - słód 205
- - - świnię tłustą 205
- - - żyto 205
zob. kary sądowe, sądowni<:two,
uprawnienia sądowe
wra(" - zob. drewno, odpady
wrekerye - zob. brak a
wullenweber - zob. tkacz materiałów
wełnianych
wyciąg z dokumentu [usschrift], przedło-
żyć 140
wygon dla bydła [viehtrift] 39
- wolny dla mieszkańców wsi 121
- - na Helu, z wyjątkiem wypasu 121
- dla koni [rosgarten] 121, 208, 228
-- - stary, otoczony wodą 156
-- wspólny 34
wykręt, wymówka [hulfrede] 139
wJlkup czynszu 153, 174, 214, 219
- z półroc7Jnym wymówieniem 153
- czynszu rocznego z łanów 163-169,
173-188
- - przed sądem 166-168, 173, 187
-- - w ciągu 3 lat 179-181
- - w gotówce lub według ich warto-
ści 187
- - na polecenie skarbnika 168
- - z radeł 168
- dochodu [rente] 171, 172
_ posiadłości przez mieszczan Młodego
Miasta Gdańska 13
_ roszczeń do dóbr przez Zakon 73
wymiana pieniędzy [wechsel], zastrzeżo-
na dla Zakonu 12, 15
zob. mennica
wynagrodzenie [lolt] 240
,
337

- cieśli wysłanych na trudne roboty
240
- - będących na własnym wikcie 240
- - - na wikcie Zakoou 240
- za prace na wypraJWach zbrojnych,
kucharzy 240
- - piekarzy 240
- - piwowa.rów 240
- - pracujących pachołków 240
- - innych pachołków 240
- za wykonania !nowych i naprawę sta-
rych przedmiotów z miedzi -109
wJlnczapp - zob. toczenie wina
wypas [mast, mastung), wolny dla Zako-
nu 131
- dla bydła i świń 121
wyposażenie [usrichtung), komtura na
wyprawę zbrojną 238
wyposażenie, sprzęt [gereytschaft) tarta-
ku 160
wyprawy zbrojne [expeditiones, herfer-
tin, hervertin, reise, reyse, reyze) 7,
8, 17-20, 22-25, 29, 32, 42, 46, 51,
52, 54, 606, 69, 70, 72, 74, 75, 78,
79, 83-86, 100, 103, 104, 108, 110, 120,
126-128, 131, 137, 158, 216, 221, 225
- letnia 232, 233, 238
- - na Polskę 232
- - na Zmudź 237
- litewskie 120, 133
- - zwolnienie od wypraw 120, 133
- - z wyjątkiem napaści na kraj 120
- z bronią [wapen) 17, 19,25
- - na własny koszt 17, 19
- jak chłopi wsi niemieckich 104
- z końmi 17, 19, 25, 52, 54, 103, 137
- z koniem i pachołkiem 225
- na każde żądanie Zakonu 19, 25
- z ludźmi swoimi 25
- obowiązek wysłania przez chłopów
pachołka na własny koszt 52
- z ogierem 158
- owies dawał 225
- z pancerzem 158
- pospolite ruszenie [gemeine landreise)
54
- -- mieszkańcy płacą 5 grzywien 54
- - - jak inni chłopi wsi niemieckich
104
- przeciwko najeźdźcom ze swoimi
ludźmi 19
- - według własnych możliwości 19
- sołtysa [schultissen reisen) 2, 100
338
- zob. służba wojskowa sołtysa
- na każde wezwanie 158
- według nakazu Zakonu 7, 20, 25, 64-
6, 69, 70, 72, 74, 75, 78, 79, 83-
-86, 100, 124, 137, 158
- z racji prawa lennego 62
- zimowa 232, 236, 237
- - na 3 tygodnie 236
- - z paszą na 11 nocy 236
- - z wiktem na 3 tygodnie 23.6
zob. koszt utrzymania, sanie, cze-
ladź obozowa, czeladź okrętowa.
służba wojskowa, wyposażenie kom-
tura
wyroki sądowe [gestrofte orteil) 10, 13,
133
- apelacja do Chełmna 10, 13
- według prawa lubeokiego 133
- - apelacja do Elbląga 133
- zob. apelacja
wyselschiff -. zob. statki wiślane
wysepki [werderchen), nadać Młodemu
Miastu Gdańskowi 14
- z zakazem budowy 14
Wysoka Brama [Hohe Thor) w Gdańsku 6
wyspa [werder) w delcie Nogatu kup-
no 67
- - nadanie mieszkańcom 67
- na Wiśle k. Głowy Gdańskiej 16
- - z drewnem 16
- - z lasami 16
- - z łąkami 16
- - z pastwiskami 16
- - z rolą 16
- - z ugorami 16
- - z wszystkimi pożytkami 16
- - z zaroślami 16
wyszY[]Jk piwa [bierschenken) 226
- dobrego 133
- ok!1'ętowego cienkusza [schifbier) 133
zob. piwo
wyting - zob. sługa zamkowy (?)
wyżywienie [mastung) , dla Zakonu na
kwaterze 131
wzgórze [gebirge) 11, 97
- między miastem Gdańskiem a gr'tn-
tem biskupa 11
- na granicy Leby 97
.
ł
y
ysen - zob. żelazo
ysenwerk - zob. huta zelaza

z
I
zagroda, zagrody [garten, ortus] 36, 37,
53, 89, 120, 121, 135, 205, 206, 214,
215, 217, 221-226
- dają kury 53, 94, 206, 215, 222, 223
- półmmgowe z miejscem na budynki
53
- 4 -morgowe 36
- la-morgowe 89
- - płacą tacę 89
- - wolne od czynszu 89
- dla biskupa 90
- płacą czynsz w zamian za kury 215
- - roboty przy sianie 37, 222, 226
- na prawie chełmińskim 89
- - wolne, z wszystkim pożytkiem
wiecznie posiadal: 89
- puste 206, 215, 217, 222, 223, 226
- wolne 226
- pracują przy sianie 6 dni 36
- wypędzają świnie na wypas na kar-
wen krzyżacki 121
- założyl: 120
- - 3-morgowe z miejscem pod budyn-
ki 9-l
- zasiedlone i niezasiedlone 135
zagrodnicy, zagrodnik [gertener) 54, 120,
121, 212, 216, 217, 221
- dają krowy 221
- - kury 221
- - swinie 221
- krzyżaccy 103
- mają wspólne pastwisko ze wsią 120
- - osadzil: 54, 213
- posiadają rolę 121
zajęcie [besetzung] łąki 147
- ugoru 147
zakaz przywozu do kraju angielskiego
sukna 189
- wywozu pod groźbą konfiskaty drew-
na na łuki 189
- - smoly 189
- - żywicy 189
- - tow&rów 189
Zakon [brudere, unsere brudere, her-
lichkeit, herren. herschajt, hirschaft,
hu!;, unser hus, arden] l, 3-8, 10-
-20, 22-25, 28-30, 32, 38-48, 52-
-55, 57, 58, 60--66, 68-70, 72-75,
78, 79, 83-86, 89-96, 98--104, 106,
108--113, 115, 116, 119-123, 125--133,
135, 136, 140, 141, 144-146, 148, 150,
25 - Księga komturstwa
152, 153, 155, 156, 158, 159, 163, 170,
189-191, 193, 196, 197, 200, 204, 205,
221, 224, 227, 232, 239
- pobiera kary sądowe bez naruszenia
praw klasztoru w Oliwie 200
- sądzi przestępstwa popełnione na
drogach opactwa oliwskiego przez
gości i poddanych Zakonu 200
zob. kary sądowe, pożytki, sądow-
nictwo, uznanie władzy
załoga statków [schijjknechte, schijjman,
stuerman, platman] 233, 234, 238, 239
- czeladż okrętowa [schijknecht] 233-
-235, 238, 239
- - bierze na wyprawę łopatę 233, 238
- - - <;ili'kierę 233, 238
- - - wiosło 233, 238
- - otrzymuje l wiardunek 238
- - na płaskiej łodzi zw. nassute 238
- platman, otrzymuje 7 skojców 238
- sternik [stuerman] , otrzymuje 10
skojców 238
zob. łódź, statki
zamek, zamki [castrum, unser hOv, hus,
unser hus, municiones] 213, 217, 222,
223, 226, 240
- w Bytowie 137, 193
- w Elblągu 159
- w Gdańsku 5, 10, 14-16, 22, 27, 44-
--46, 50, 52, 62, 68, 86, 89, 90, 92,
102, 104, 106--109, 115-117, 121, 125,
132, 141-144, 146-153, 189, 191, 193,
197, 198, 201-204, 227
- w Grabinach-Zameczku 73
- w Królewcu 4
- w Malborku 12, 20, 27, 199
- w Tczewie 193
- nowe budowal: według nakazu Zako-
nu 7, 8, 20, 22-25, 29, 60--63, 65,
66, 69, 70, 72, 74, 75, 78, 79, 83--
-86, 137, 158
- stare według !1akazu Zakonu napra-
wial: 7, 8, 20, 22-25, 29, 60--63, 65,
69, 70, 72, 74, 75, 78, 79, 83--86, 137,
158
- - rozbiera l: 7, 8, 20, 22-25, 29, 60-
-63, 65, 66, 69, 70, 72, 74, 75, 78, 79,
83-86, 137, 158
zob. umocnienia
zamiana [commutatio et cambio] dóbr
69
- posiadłości [dóbr) 12, 81, 82, 84, 86,
110, 134
339

- - połowy na l/a innych na prawie
polskim J 34
- -- - z uwolnieniem od czynszu za
krowy i świnie 14
- - - - od służb 134
- - 11'1 konia 26
- - z JJrawami 82
-- - na prawie rycerskim 69
- - z wolnościami 82
- - z wszystkimi pożytkami 82
- - na dziedzJczne i wieczne posiada-
11ie 82, 110
- robót przy sianokosach na czynsz 37
zaopatrzenie [uspysung), w chleb [pie-
czywo) 239
- dla panów [herrenbrot) 239
- pośledni dla czeladzi [torkappel brot)
239
- mąka pszenna 240
- - żytnia 240
- owies 240
- pasternak 240
- piwo covent 240
- - merczbier 240
- połc,ie słoniny (?) [swad en) 240
zapłata 82, 109, 113
- za kupione dobra 82, 113
- przed komturem gdańskim 82
- przed sądem [coram iudicio univer-
sal,] 82
- Zd drewno 142
- za roboty przy fosie 7
- za prace według umowy 109
- w starej i nowej monecie 193
zob. przelicżenie
zaprzęg [gespan, span) 5, 8
zarośla [nemorosus, poschen, puschen,
streuche. strewche) 16, 81, 87, 90,
101, 116, 117, 122, 155, 158, 159
- kupno 158, 159
- nadanie 101, 155, 158, 159
- - dla potrzeb mieszkańców 116, 122
- na wyspie k. Głowy Gdańskiej 16
zarządca [vorstand, vorstender. vorwe-
ser), kościoła NMP "IN Gdańsku 191
- potrzebuje dobre książki 191
- - wskazuje ludowi drogę prawdy
191
- zpitala Sw. Ducha w Gdańsku 163-
-168, 173-188
- - ma pierwszelistwo w odbiorze su-
my głównej 'i czynszu od niej 188
zob. kościół NMP w Gdańsku, Szpi-
340
tal Sw. Ducha w Gdańsku, sprzedaż
czynszu rocznego z łanów
zasadźca [beseczczer), Młodego Miasta
Gdańska 13
- nie wyznacza czynszu 14
- pierwszy 115, 130
- przyjmuje i potwierdza przywilej 115
- wsi 40, 50
zasiedlenie [besatczung) dóbr 29, 30,
37/38, 40, 47, 49-51, 54, 95, 99, 104,
116, 118, 120/121, 123, 137
- - na prawie chełmińskim 37/38, 47,
49, 51, 54, 95, 99, 104, 118, 120/121,
123 -
- - na niemieckim prawie chełmiń-
skim 30, 40, 50, 51, 116
- - na prawie polskim 137, 148
- łąki fpornej 147
- agoru spornego 147
- wsi 39, 43, 46, 48, 52, 53, 56, 67, 71,
88-93, 96, 98, 100, 101, 108, 115, 117,
119, 124, 126-132, 135, 144, 155
- - pierwsze 135, 136
- - na prawie chełmińskim 39, 46, 48,
52, 53, 56, 67, 88, 92, 93, 100, 101, 108,
115, 117, 119, 124, 127-130, 144, 155
- - na niemieckim prawie chełmiń-
sk,im 43, 89-91, 96, 98, 101, 108, 126,
1311132
- wyspy 7
- z'lgród 36
zaskarżenie przejęcia spuścizny po
zmarłym 197, 198
- \';edług prawa kościelnego 198
- - świeckiego 198
zasługi [servicia) godne uznania 19
zastaw [pfand), czynszu 187
- dóbr za pożyczkę 139
- - z wszystkimi gruntami przyna.
leżnościami 139
- gospoda! stwa 174
- łanów ! 73, 187
- - Szpitalowi Sw. Ducha w Gdańsku
187
- majątku sołtysa 180
- radeł ziemi 170
zob. dług, sprzedaż czynszu rocznego
zastępstwo prawne [vormuntschaft) 179
zbieranie bursztynu 27, 28
zbrojni [wepener) 232, 237
- dohrzy strzelcy 27
- na dzie!'ięciu l wóz 238
- id<j na wyprawę zbrojną 232, 233
l

- - letnil z miast 237, 238
- - najlepsi 237
- - z gmin 232/233
- - z kuszami i wszystkim co do nich
należy 237
- zob. służba wojs.kowa, wyprawy
zbrojne
zcimer - zob. kwatery
zcimermanne - zob. cieśle
ziemia [eTde, land, teTra), pożytki pod
i na ziemi 59, 81
- - dla karczmy 125
- - dla tartaku 106, 125
- wolna do naprawy tam 106
- z wykopanej fosy wyrzucać na obie
jej strony 57
zob. księstwo
ziemia [land] chmielneńska 8, 161
- gdańska 8
- helska 121
- pomorska 19
- pucka 8
zdrada księcia pomorskiego 9
zgrzebło [schTope), zabrać na wyprawę
zbrojną 233, 237, 238
złoczyńcy [misseteteT), zbiegli na wieś
133
złotnik [goUsmet), płaci czynsz 203
zmiana pieniądza 194
zob. przeliczenie
zot (?) 14
zulst (sol?) 200
zwolnienie [vorlassung] od czynszów 113
zwyczaje krajowe [conswetudo terre, ge-
wonheit) 10, 13, 27, 65, 72, 82, 84, 139,
158
- sądzić według 10, 13
- służyć według 65, 158
- stare 27, 145
ż
żelazo [ysen] 109, 216
- prętowe [stabeisen] 216
- rozciągać w kuro i 109
- - dla Zakonu 109
- - własnym węglem przez swojego
parobka 109
żyto [hiemali, korn, Togen, roggen, TOC-
ken, siligo] 7, 17, 19, 31, 38, 52, 53,
65, 66, 72, 90, 91, 93, 118, 205, 208,
210, 211, 214-216, 218--220, 225
- dla pvoboozcza 38, 39, 46, 47, 49, 50,
53, 90, 91, 93--95, 98, 100, 102, 103,
105, 118, 121, 124, 127, 128, 130, 155
- - dawać jako meszne 31, 90, 91, 98
- - - jako płużne 7, 65, 66, 72
- - - jako tacę 38, 39, 46, 47, 53, 90,
91, 93--95, 98, 100. 102, 103, 105, 118,
121, 127, 128, 130, 155
-- dla wójta 205
zob. danina, dziesięcina, meszne,
płużne, proboszcz, taca
,

DAS DANZIGER KOMTURElBUCH
(Zusammenfassung)
Das Buch mit dem Titel "Danziger Komtureibuch" ist wahrend der Jahrhun-
dertwende 14./15. entstanden aIs ein Privilegienkopiar, hauptsiichlich fUr Lokations-
ur.kunden der Siedlungen der Komturei Danzig. Es handelte sich dabei um Loka-
tionen auf deutschem (Magdeburger), kulmischem und polnischem Recht, vorwie-
gend erstmalige, obwohl auch zweitmalige vorhanden sind, die von dem Orden
vorgenommen wurden (von den Danziger Komturen, den Hochmeistern und ande-
ren Amtstriigern des Ordens), von dem pommerellischen Herzog Mściwoj (Mestwin)
(Nr.Nr. 29, 66, 93, 94, 104) und dem Danz.iger Kastellan Wojciech (Nr. 34). Ausser
den genannten Privilegien befinden sich in dem Buch auch andere Eintragungen,
sowohl in den grosseren zusammenhiingenden Einheiten, ais auch zufallige einzelne.
Zu den ersteren gehoren 31 Zinskaufvertrage (Nr. 182-212), die Zusammenstellun-
gen der Zinsen und Leistungen, mit denen die Stiidte und Di:irfer belastet wurden
(Nr. 226-233), sowie die Verzeichnisse der militarischen Pflichten (Nr. 234-235).
Die Zinskaufvertrage, die von den Dorfeinwohnern mit dem Hl.-Geist-Hospital
in Danzig abgeschlossen wurden, liefern bisher wenig bekannte Informationen uber
die Kreditverhiiltnisse in den Anfangen des 15. Jahrhunderts und uber den Wucher,
der, obwohl in verborgener Form, doch durch die Ordensbehorden toleriert wurde.
In den Verzeichnissen der militiirischen Pflichten befinden sich interessante Mate-
rialien bezuglich der Feldzuge des Ordens nach Samaiten (2emaiten, Samogitien,
polno Źmudż) und nach Polen: die Anzahl der Berittenen und des Fussvolks, ofters
mit einer Berufsangabe (Zimmerleute, SChiffsbedienung, Holzhauer), die Art der
Bewaffnung und Ausrustung, sowie der Pferde, die von den einzelnen Dorfern
und Gutern geliefert werden sollten (die Dorfschulzen stellten sich personlich).
Unter den einzelnen, zufalligen Eintragungen sind diejenigen zu nennen, die
sicn.. auf die Stiftung einer Bibliothek bei der Marienkirche in Danz.ig (Nr. 215),
lłnd eines Vikaria,ts in Maienburg durch die Briiderschaft der Koche (Nr. 224) be-
ziehen, oder eine Verordnung des Hochmeisters uber die Regelung der Schulden in
alter und neuer Munze (Nr. 217) u.a.
Das Buch hat sich nicht in seinem' ursprunglichen Zustande erhalten, daher ist
es schwer, seine eigentliche Anordnung wiederherzustellen. Jetzt, infolge einer
Auftrennung des Ganzen, wahrscheinlich am Ende des 19. Jahrhunderts, einer Neu-
auf1eimung der beschiidigten Blatter und einer er.oeuten Bindung, sind die Bliitter
und sogar einige gefalzte Bogen vermischt worden. AlIes weist jedoch darauf hin,
dass die Eintragungen gemiiss der damaligen Verwaltungseinteilung, d.h. nach den
Gebieten, gemacht wurden.
Eine derartige Anordnung hat eben das zweite Exemplar des Buches, welches
gleichzeitig oder vielleicht fruher ais das Danziger Exemplar fUr die Kanzlei des
Hochmeisters ausgefertigt wurde, und welches sich heute in den Bestanden des
"

Geheimen Staatsarchivs in Berlin-Dahlem, Signatur: OrdensfoIianten 91a und 91b,
befindet.
Das Komtureibuch wurde vollstandig ediert. Nur diejenigen Priviłegien, die
in dem Preussischen Urkundenbuch veroffentIicht wurden, wurden bloss ais Re-
gesten gedruckt. Dafiir wurden die vor ein-igen Jahrcn von F. Benninghoven (Die
Kriegsdienste der Komturei Danzig um das Jahr 1400, in: Acht Jahrhunderte
Deutscher Ord en. Quellen und Studien zur Geschichte des Deutschen Ordens, Band
l, 1967, S. 191-222) veroffe!!1tlichten Verzeichnisse der militarischen pflichten in
ihrem vollen Umfange in ul1iSerer Publikation abgedruckt, da' sic mit ihrem Inhalt
fur die Forschung wichtig erscheinen und die Edition Bcnnmghoven in Polen nur
wenigen ExemplaTe zuganglich 1st.
Da die ursprungliche Anordnung nicht voIlstandig wiederhergesteIlt werden
kannte lInd die Herausgeber das bei der im 19. Jahrhundert vorgenommenen Bin-
dung entstandene Chaos nicht weiter vergrossern wollten, wurden nur die unum-
ganglichen und notwendigen Verschiebungen einiger Arten von Eintragungen durch-
gefuhrt, um sie in 5 Sachgruppen zu erfassen, und zwar: I. Priviłegien; II. Ver-
trage; III. Verschiedenes; IV. Zinsen und Leistungen; V. Militarische Pflichten.
Dafur wurde die Reihenfolge der Eintragungen in zwei wesentlichen Gruppen,
d.h. Privilegien und Vertrage, sowie in der Gruppe V nicht geandert.
Der Text wurde gemass den Grundsatzen wiedergegeben, die bei der Publika-
tion von mittelalterlichen QuelIen gelten. Es wurden nur die alIernotwendigsten
Vereinfachungen eingefuhrt, wie die Zeichensetzung, die Schreibung der Buchsta-
ben "u", "v" und "w" gemass ihrem phonetischen Wert, Grossbuchstaben fur
Ortsnamen u.dgl.
Die Publikation setzt sich aus der Einleitung, dem Regestenverzeichnis, dem
QuelIentext, dem chronologischen Nachweis der Eintragungen (um die Orientierung
im dem Inhalt zu erleichtern), dem Personen-, Ortsnamen- und Sachregister zu-
sammen.
Das Buch wurde bislang nur in einem bescheidenen Umfange ausgenutzt.
K. Kasiske stutzte zwar hauptsachlich darauf seine Arbeit uber die Besiedlung,
weitcrhin aber wurden mehrere wertvolIe Informationen durch die Furschung
nicht berucksichtigt. Die Publikation wird nun den Zugang zu diesen Infurmationen
erleichtern. Ais besonders bemerkenswert sind vor allem diejenigen Materialien
zu bezeichnen, die sich auf Rechts- und Verfassungsfragen bezie hen, welche mit den
auf deutschem, kulmischem und polnischem Recht durchgefilhrten Lokationen
(Ortsgrundungen oder (rbertragungen von einem Recht in das andere) verbunden
waren und auf die daraus resultierenden Unterschiede in den Leistungen und
Pflichten. Eine Erganzung der Privilegien bilden die Verzeichnisse der Zinsen und
Leistungen, die es ermoglichen, das Auseinanderklaffen zwischen dem festgesetzten
SolI und seiner Erfullung in der Wirklichkeit zu erfassen. Die Kaufvertrage 'per
Zinsen sind nicht nur Material fur die Probeme der Krediterteilung und des u-
chers, sandern samt den anderen in dem Buch enthaltenen Angaben auch fiilr die
Nationalitatenfragen. Die zahlreich vorkommenden Vor- und Zunamen und Erwah-
nu.ogen uber die "nichtdeutschsprachigen" BevOlkerung.steile bildcn eine gute
Grundlage fUr die Forschung uber diese Problematik. Auch das Material uber die
Vorbereitungen des Ordens auf die tJberfalle gegen Pole n und Samaiten wartet
noch auf seine Forscher. Es sind nur einige der moglichen Forschungsthemen, die
hier erwahnt wurden; das nun veroffentlichte Komtureibuch bildet fUr sie und
fur noch viele andere eine wertvolIe QuelIengrundlage.
Ubers. Jerzy Serczyk
i
.....

FONTES
TOWARZYSTWA NAUKOWEGO W TORUNIU
WYKAZ FONTES 1-44 UMIESZCZONO w t. 34-49
45 H e j n o s z W. (ed.), Źródła do dziejów ekonomii malborskiej, t. I,
s. XIX + 185 mapa. Toruń 1959 . . . . .. . ..
46 L a b u d a G. (ed.), Inwentarze starostwa bytowskiego i lęborskiego
z XVII i XVIII w., s. XXVIII + 199. Toruń 1959 . .
47 M i e n i c kiR. (ed.), Inwentarz dóbr biskupstwa chełmińskiego
z r. 1759, s. XVI + 416 + mapa. Toruń 1959 .. . . . . . .
48 Hejnosz W. i GrQnowski J. (ed.), Źródła do dziejów ekono-
mii malborskiej, t. II, s. XVI + 162. Toruń 1960 . . . . . .
49 P a w ł o w s k i B. (ed.), Protokoły Rady Stanu Księstwa Warszaw-
skiego, t. I, cz. l, s. XVIII + 375. Toruń 1960 . . . . . . .
50 Gór s k i K., B i s k u p M. (ed.), Akta stanów Prus Królewskich,
t. III, cz. l, s. LIV + 304. Toruń 1961 . . . . . . . . .
51 P a w ł o w s k i B. (ed.), Protokoły Rady Stanu Księstwa Warszaw-
skiego, t. I, cz. 2, s. 383. Toruń 1962 . . . . . . . . .
52 Hejnosz W. i Gronowski J. (ed.), Źródła do dziejów ekono.-
mii malborskiej, t. III, s. XII + 156. Toruń 1963 . . . .
53 M a t u s z e w s kiJ. (ed.), lura Prutenorum, s. 79. Toruń 1963 . .
54 Gór s k i K., B i s k u p M. (e d.), Akta stanów Prus Królewskich,
t. III, cz. 2, s. XLII + 306. Toruń 1964 . . . . . . . . .
55 J a n o s z - B i s k u p o wal. i C i e s i e l s k a K. (ed.), Księga długów
miasta Torunia z okresu wojny trzynastoletniej, s. XXX + 318.
Toruń 1964 . . '. ............
56 P a w ł o w s k i B. i M e n c e l T. (ed.), Protokoły Rady Stanu Księ-
stwa Warszawskiego, t. II, cz. "l, s. XII + 332. Toruń 1965 . . .
57 B i s k u p M., Gór s k i K. (ed.), Akta stanów Prus Królewskich,
t. IV, cz. l, s. XLII + 234. Toruń 1966 . . . . .
58 H e j n o s z W. i Wal u s z ew s k a J. (ed.), Źródła do dziejów eko-
nomii malborskiej, t. IV, s. XVIII + 314. Toruń 1967 .
59 B i s k u p M., Gór s k i K. (ed.), Akta stanów Prus Królewskich,
t. IV, cz. 2, s. XXIV + 365. Toruń 1967 . . . . . . . . .
60 P a w ł o w s k i B. i M e n c e l T. (ed.), Protokoły Rady Stanu Księ-
stwa Warszawskiego, t. II, cz. 2, s. 384. Toruń 1968. . . . . .
61 C z a c h a r o w s ki A. (ed.), Księga żołdu Związku Pruskiego z okresu
wojny trzynastoletniej (1454-1466), s. XIV + 136 + l nlb. Toruń 1969
62 H e j n o s z W. (ed.), Źródła do dziejów ekonomii malborskiej, t. V,
s. XI + 5 nlb. + 247. Toruń 1971 . . . . . . . . . .
63 C i e s i e l s k a K. (ed.), Księga ławnicza Nowego Miasta Torunia,
s. XX + 386. Toruń 1973 . . . . . . . .
64 B i s k u p M. (ed.), Akta stanów Prus Królewskich, t. V, cz. l,
s. XVIII + 334. Toruń 1973 . . . . . . .
65 B i s k u p M. (ed.), Akta stanów Prus Królewskich, t. V, cz. 2,
s. XII + 358. Warszawa-Poznań 1974 . . . . .
66 B i s k u p M. (e d.), Akta stanów Prus Królewskich, t. V, cz. 3,
s. X + 308. Warszawa-Poznań-Toruń 1975 .. .
67 T o m c z a k A. (ed.), Lustracja województw wielkopolskich i ku-
jawskich 1789. Cz. III: Województwo łęczyckie i brzesko-kujawskie,
s. XIII + 246 + 3 mapy, Warszawa-Poznań-Toruń 1977 . . . .
68 B i s k u p M., J a n o s z - B i s k u p o wal. (ed.), Akta stanów Prus
Królewskich, t. VI, s. XVIII + 340. Warszawa-Poznań-Toruń 1979
69 Gór s k i K., S z c z u c z k o W. (ed.), Tabliczki woskowe miasta To-
runia ok. 1350 - I poło XVI w., s. LV + 236 + 16 ił. Warszawa-
-Poznań-Toruń 1980
"
zł 39,-
zł 44,-
zł 60,-
zł 39,-
zł 60,-
zł 60,-
zł 60,-
zł 30,-
zł 15,-
zł 60,-
zł 60,-
zł 60,-
zł 50,-
zł 50,-
zł 56,-
zł 45,-
zł 36,-
zł 40,-
.
zł 70,-
zł 60,-
zł 60,-
zł 76,-
zł 65,-
zł 100,-
zł 80,-

Biblioteka Główna UMK
300002504897
ł
I
1111111 11111111111111\ 1111111\\' \\11\ '111\ 11111111111111111111111\ 1111
I
.